৭. অনামাসৰিনিচ্ছযকথা
৪০. এৰং মচ্ছমংসৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা ইদানি অনামাসৰিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘অনামাস’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ আমসিযতেতি আমাসং, ন আমাসং অনামাসং, অপরামসিতব্বন্তি অত্থো. পারিপন্থিকাতি ৰিকুপ্পনিকা, অন্তরাযিকাতি ৰুত্তং হোতি. নদীসোতেন ৰুয্হমানং মাতরন্তি এতং উক্কট্ঠপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তং. অঞ্ঞাসু পন ইত্থীসু কারুঞ্ঞাধিপ্পাযেন মাতরি ৰুত্তনযেন পটিপজ্জন্তস্স নেৰত্থি দোসোতি ৰদন্তি. ‘‘মাতর’’ন্তি ৰুত্তত্তা অঞ্ঞাসু ন ৰট্টতীতি ৰদন্তাপি অত্থি. এত্থ গণ্হাহীতি ন ৰত্তব্বাতি গেহস্সিতপেমেন কাযপ্পটিবদ্ধেন ফুসনে দুক্কটং সন্ধায ৰুত্তং. কারুঞ্ঞেন পন ৰত্থাদিং গহেতুং অসক্কোন্তিং ‘‘গণ্হাহী’’তি ৰদন্তস্সপি অৰসভাৰপ্পত্তিতো উদকে নিমুজ্জন্তিং কারুঞ্ঞেন সহসা অনামাসন্তি অচিন্তেত্ৰা কেসাদীসু গহেত্ৰা মোক্খাধিপ্পাযেন আকড্ঢতোপি অনাপত্তিযেৰ. ন হি মীযমানং মাতরং উপেক্খিতুং ৰট্টতি. অঞ্ঞাতিকায ইত্থিযাপি এসেৰ নযো. উক্কট্ঠায মাতুযাপি আমাসো ন ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘মাতর’’ন্তি ৰুত্তং. তস্স কাতব্বং পন অঞ্ঞাসম্পি ইত্থীনং করোন্তস্সপি অনাপত্তিযেৰ অনামাসত্তে ৰিসেসাভাৰা.
তিণণ্ডুপকন্তি হিরিৰেরাদিমূলেহি কেসালঙ্কারত্থায কতচুম্বটকং. তালপণ্ণমুদ্দিকন্তি তালপণ্ণেহি কতং অঙ্গুলিমুদ্দিকং. তেন তালপণ্ণাদিমযং কটিসুত্তকণ্ণপিল়ন্ধনাদি সব্বং ন ৰট্টতীতি সিদ্ধং. পরিৰত্তেত্ৰাতি অত্তনো নিৰাসনপারুপনভাৰতো অপনেত্ৰা, চীৰরত্থায পরিণামেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. চীৰরত্থায পাদমূলে ঠপেতীতি ইদং নিদস্সনমত্তং. পচ্চত্থরণৰিতানাদিঅত্থম্পি ৰট্টতিযেৰ, পূজাদিঅত্থং তাৰকালিকম্পি আমসিতুং ৰট্টতি. সীসপসাধনদন্তসূচীতি ইদং সীসালঙ্কারত্থায পটপিলোতিকাহি কতসীসপসাধনকঞ্চেৰ দন্তসূচিআদি চাতি দ্ৰে তযো. সীসপসাধনং সিপাটিকোপকরণত্থায চেৰ দন্তসূচিং সূচিউপকরণত্থায চ গহেতব্বন্তি যথাক্কমং অত্থং দস্সেতি. কেসকলাপং বন্ধিত্ৰা তত্থ তিরিযং পৰেসনত্থায কতা সূচি এৰ সীসপসাধনকদন্তসূচীতি একমেৰ কত্ৰা সিপাটিকায পক্খিপিত্ৰা পরিহরিতব্বসূচিযেৰ তস্স তস্স কিচ্চস্স উপকরণন্তি সিপাটিকসূচিউপকরণং, এৰং ৰা যোজনা কাতব্বা.
পোত্থকরূপন্তি সুধাদীহি কতং পারাজিকৰত্থুভূতানং তিরচ্ছানগতিত্থীনং সণ্ঠানেন কতম্পি অনামাসমেৰ. ইত্থিরূপানি দস্সেত্ৰা কতং ৰত্থুভিত্তিআদিঞ্চ ইত্থিরূপং অনামসিত্ৰা ৰল়ঞ্জেতুং ৰট্টতি. এৰরূপে হি অনামাসে কাযসংসগ্গরাগে অসতি কাযপ্পটিবদ্ধেন আমসতো দোসো নত্থি. ভিন্দিত্ৰাতি এত্থ হত্থেন অগ্গহেত্ৰাৰ কেনচি দণ্ডাদিনা ভিন্দিতব্বং. এত্থ চ অনামাসম্পি দণ্ডপাসাণাদীহি ভেদনস্স অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা, পাল়িযম্পি আপদাসু মোক্খাধিপ্পাযস্স আমসনেপি অনাপত্তিযা ৰুত্তত্তা চ সপ্পিনিআদিৰাল়মিগীহি গহিতপাণকানং মোচনত্থায তং তং সপ্পিনিআদিৰত্থুং দণ্ডাদীহি পটিক্খিপিত্ৰা গহেতুং, মাতুআদিং উদকে মীযমানং ৰত্থাদীহি গহেতুং, অসক্কোন্তিং কেসাদীসু গহেত্ৰা কারুঞ্ঞেন উক্খিপিতুঞ্চ ৰট্টতীতি অযমত্থো গহেতব্বোৰ. ‘‘অট্ঠকথাযং ‘ন ত্ৰেৰ আমসিতব্বা’তি ইদং পন ৰচনং অমীযমানং ৰত্থুং সন্ধায ৰুত্তন্তি অযং অম্হাকং খন্তী’’তি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.২৮১) ৰুত্তং.
৪১. মগ্গং অধিট্ঠাযাতি ‘‘মগ্গো অয’’ন্তি মগ্গসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰাতি অত্থো. পঞ্ঞপেত্ৰা দেন্তীতি ইদং সামীচিৰসেন ৰুত্তং, তেহি পন ‘‘আসনং পঞ্ঞপেত্ৰাৰ নিসীদথা’’তি ৰুত্তে সযমেৰ পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদিতুং ৰট্টতি. তত্থ জাতকানীতি অচ্ছিন্দিত্ৰা ভূতগামভাৰেনেৰ ঠিতানি. ‘‘কীল়ন্তেনা’’তি ৰুত্তত্তা সতি পচ্চযে আমসন্তস্স অনাপত্তি, ইদঞ্চ গিহিসন্তকং সন্ধায ৰুত্তং, ভিক্খুসন্তকং পন পরিভোগারহং সব্বথা আমসিতুং ন ৰট্টতি দুরূপচিণ্ণত্তা. তালপনসাদীনীতি চেত্থ আদি-সদ্দেন নাল়িকেরলবুজতিপুসঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলএল়ালুকফলানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ‘‘যথাৰুত্তফলানংযেৰ চেত্থ কীল়াধিপ্পাযেন আমসনং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তত্তা পাসাণসক্খরাদীনি কীল়াধিপ্পাযেনপি আমসিতুং ৰট্টতি. অনুপসম্পন্নানং দস্সামীতি ইদং অপটিগ্গহেত্ৰা গহণং সন্ধায ৰুত্তং. অত্তনোপি অত্থায পটিগ্গহেত্ৰা গহণে দোসো নত্থি অনামাসত্তাভাৰা.
৪২. মুত্তাতি (ম. নি. টী. ১.২ পথৰীৰারৰণ্ণনা; সারত্থ. টী. ২.২৮১) হত্থিকুম্ভজাতিকা অট্ঠৰিধা মুত্তা. তথা হি হত্থিকুম্ভং, ৰরাহদাঠং, ভুজগসীসং, ৰলাহকং, ৰেল়ু, মচ্ছসিরো, সঙ্খো, সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ হত্থিকুম্ভজা পীতৰণ্ণা পভাহীনা. ৰরাহদাঠা ৰরাহদাঠাৰণ্ণাৰ. ভুজগসীসজা নীলাদিৰণ্ণা সুৰিসুদ্ধা ৰট্টলা চ. ৰলাহকজা ভাসুরা দুব্বিভাগা রত্তিভাগে অন্ধকারং ৰিধমেন্তিযো তিট্ঠন্তি, দেৰূপভোগা এৰ চ হোন্তি. ৰেল়ুজা করকফলসমানৰণ্ণা ন ভাসুরা, তে চ ৰেল়ূ অমনুস্সগোচরেযেৰ পদেসে জাযন্তি. মচ্ছসিরজা পাঠীনপিট্ঠিসমানৰণ্ণা ৰট্টলা লঘৰো চ তেজৰন্তা হোন্তি পভাৰিহীনা চ, তে চ মচ্ছা সমুদ্দমজ্ঝেযেৰ জাযন্তি. সঙ্খজা সঙ্খউদরচ্ছৰিৰণ্ণা কোলফলপ্পমাণাপি হোন্তি পভাৰিহীনাৰ. সিপ্পিজা পভাৰিসেসযুত্তা হোন্তি নানাসণ্ঠানা. এৰং জাতিতো অট্ঠৰিধাসু মুত্তাসু যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজা, তা সামুদ্দিকা. ভুজগজাপি কাচি সামুদ্দিকা হোন্তি, ইতরা অসামুদ্দিকা. যস্মা বহুলং সামুদ্দিকাৰ মুত্তা লোকে দিস্সন্তি, তত্থাপি সিপ্পিজাৰ, ইতরা কদাচি কাচি, তস্মা সম্মোহৰিনোদনিযং (ৰিভ. অট্ঠ. ১৭৩) ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকা মুত্তা’’তি ৰুত্তং.
মণীতি ৰেল়ুরিযাদিতো অঞ্ঞো জোতিরসাদিভেদো সব্বো মণি. ৰেল়ুরিযোতি অল্লৰেল়ুৰণ্ণো মণি, ‘‘মজ্জারক্খিমণ্ডলৰণ্ণো’’তিপি ৰদন্তি. সঙ্খোতি সামুদ্দিকসঙ্খো. সিলাতি মুগ্গৰণ্ণা অতিসিনিদ্ধা কাল়সিলা. মণিৰোহারং অগতা রত্তসেতাদিৰণ্ণা সুমট্ঠাপি সিলা অনামাসা এৰাতি ৰদন্তি. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.২৮১) পন ‘‘সঙ্খোতি সামুদ্দিকসঙ্খো. সিলাতি কাল়সিলাপণ্ডুসিলাসেতসিলাদিভেদা সব্বাপি সিলা’’তি ৰুত্তং. পৰাল়ং সমুদ্দতো জাতনাতিরত্তমণি. রজতন্তি কহাপণমাসাদিভেদং জতুমাসাদিং উপাদায সব্বং ৰুত্তাৰসেসরূপিযং গহিতং. জাতরূপন্তি সুৰণ্ণং. লোহিতঙ্কোতি রত্তমণি. মসারগল্লন্তি কবরৰণ্ণো মণি. ‘‘মরকত’’ন্তিপি ৰদন্তি.
ভণ্ডমূলত্থাযাতি পত্তচীৰরাদিমূলত্থায. কুট্ঠরোগস্সাতি নিদস্সনমত্তং. তায ৰূপসমেতব্বস্স যস্স কস্সচি রোগস্স অত্থায ৰট্টতিযেৰ. ‘‘ভেসজ্জত্থঞ্চ অৰিদ্ধাযেৰ মুত্তা ৰট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তা. ভেসজ্জত্থায পিসিত্ৰা যোজিতানং মুত্তানং রতনভাৰৰিজহনতো গহণক্খণেপি রতনাকারেন অপেক্খাভাৰা ‘‘ভেসজ্জত্থায পন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. যাৰ পন তা মুত্তা রতনরূপেন তিট্ঠন্তি, তাৰ আমসিতুং ন ৰট্টন্তি. এৰং অঞ্ঞম্পি রতনপাসাণং পিসিত্ৰা ভেসজ্জে যোজনত্থায গহেতুং ৰট্টতি এৰ. জাতরূপরজতং পন মিস্সেত্ৰা যোজনভেসজ্জত্থাযপি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি. গহট্ঠেহি যোজেত্ৰা দিন্নম্পি যদি ভেসজ্জে সুৰণ্ণাদিরূপেন তিট্ঠতি, ৰিযোজেতুঞ্চ সক্কা, তাদিসং ভেসজ্জম্পি ন ৰট্টতি. তং অব্বোহারিকত্তগতঞ্চে ৰট্টতি. ‘‘জাতিফলিকং উপাদাযা’’তি ৰুত্তত্তা সূরিযকন্তচন্দকন্তাদিকং জাতিপাসাণং মণিম্হি এৰ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. আকরমুত্তোতি আকরতো মুত্তমত্তো. ভণ্ডমূলত্থং সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতীতি ইমিনাৰ আমসিতুম্পি ৰট্টতীতি দস্সেতি. পচিত্ৰা কতোতি কাচকারেহি পচিত্ৰা কতো.
ধমনসঙ্খো চ ধোতৰিদ্ধো চ রতনমিস্সো চাতি যোজেতব্বং. ৰিদ্ধোতিআদিভাৰেন কতছিদ্দো. রতনমিস্সোতি কঞ্চনলতাদিৰিচিত্তো মুত্তাদিরতনখচিতো চ. এতেন ধমনসঙ্খতো অঞ্ঞো রতনসম্মিস্সো অনামাসোতি দস্সেতি. সিলাযম্পি এসেৰ নযো. পানীযসঙ্খোতি ইমিনা থালকাদিআকারেন কতসঙ্খমযভাজনানি ভিক্খূনং সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টন্তীতি সিদ্ধং. সেসন্তি রতনমিস্সং ঠপেত্ৰা অৰসেসং. মুগ্গৰণ্ণংযেৰ রতনসম্মিস্সং করোন্তি, ন অঞ্ঞন্তি আহ ‘‘মুগ্গৰণ্ণাৰা’’তি, মুগ্গৰণ্ণা রতনসম্মিস্সাৰ ন ৰট্টতীতি ৰুত্তং হোতি. সেসাতি রতনসম্মিস্সং ঠপেত্ৰা অৰসেসা সিলা.
বীজতো পট্ঠাযাতি ধাতুপাসাণতো পট্ঠায. সুৰণ্ণচেতিযন্তি ধাতুকরণ্ডকং. পটিক্খিপীতি ‘‘ধাতুট্ঠপনত্থায গণ্হথা’’তি অৰত্ৰা ‘‘তুম্হাকং গণ্হথা’’তি পেসিতত্তা পটিক্খিপি. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.২৮১) পন ‘‘পটিক্খিপীতি সুৰণ্ণমযস্স ধাতুকরণ্ডকস্স বুদ্ধাদিরূপস্স চ অত্তনো সন্তককরণে নিস্সগ্গিযত্তা ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. সুৰণ্ণবুব্বুল়কন্তি সুৰণ্ণতারকং. ‘‘রূপিযছড্ডকট্ঠানে’’তি ৰুত্তত্তা রূপিযছড্ডকস্স জাতরূপরজতং আমসিত্ৰা ছড্ডেতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তং. কেল়াপযিতুন্তি আমসিত্ৰা ইতো চিতো চ সঞ্চারেতুং. ৰুত্তন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. কচৰরমেৰ হরিতুং ৰট্টতীতি গোপকা ৰা হোন্তু অঞ্ঞে ৰা, হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৰা কচৰরং অপনেতুং ৰট্টতি, ‘‘মলম্পি পমজ্জিতুং ৰট্টতিযেৰা’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.২৮১) ৰুত্তং. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.২৮১) পন ‘‘কচৰরমেৰ হরিতুং ৰট্টতীতি গোপকা ৰা হোন্তু অঞ্ঞে ৰা, হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৰা কচৰরং অপনেতুং ৰট্টতি, মলম্পি মজ্জিতুং ৰট্টতি এৰাতি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি কেল়াযনসদিসত্তা’’তি ৰুত্তং. কথং ন সমেতি? মহাঅট্ঠকথাযং চেতিযঘরগোপকা রূপিযছড্ডকট্ঠানে ঠিতাতি তেসংযেৰ কেল়াযনং অনুঞ্ঞাতং, ন অঞ্ঞেসং, তস্মা ‘‘গোপকা ৰা হোন্তু অঞ্ঞে ৰা’’তি ৰচনং মহাঅট্ঠকথায ন সমেতি.
কুরুন্দিযং পন তম্পি পটিক্খিত্তং, সুৰণ্ণচেতিযে কচৰরমেৰ হরিতুং ৰট্টতীতি এত্তকমেৰ অনুঞ্ঞাতং, তস্মা সাৰধারণং কত্ৰা ৰুত্তত্তা ‘‘হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৰা’’তি চ ‘‘মলম্পি পমজ্জিতুং ৰট্টতি এৰা’’তি চ ৰচনং কুরুন্দট্ঠকথায ন সমেতি, তস্মা ৰিচারেতব্বমেতন্তি. আরকূটলোহন্তি সুৰণ্ণৰণ্ণো কিত্তিমলোহৰিসেসো. তিৰিধঞ্হি কিত্তিমলোহং – কংসলোহং ৰট্টলোহং আরকূটলোহন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং কংসলোহং নাম, সীসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং ৰট্টলোহং, রসতুত্থেহি রঞ্জিতং তম্বং আরকূটলোহং নাম. ‘‘পকতিরসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং আরকূট’’ন্তি চ সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.২৮১) ৰুত্তং. তং পন ‘‘জাতরূপগতিক’’ন্তি ৰুত্তত্তা উগ্গণ্হতো নিস্সগ্গিযম্পি হোতীতি কেচি ৰদন্তি, রূপিযেসু পন অগণিতত্তা নিস্সগ্গিযং ন হোতি, আমসনে সম্পটিচ্ছনে চ দুক্কটমেৰাতি ৰেদিতব্বং. সব্বোপি কপ্পিযোতি যথাৰুত্তসুৰণ্ণাদিমযানং সেনাসনপরিক্খারানং আমসনগোপনাদিৰসেন পরিভোগো সব্বথা কপ্পিযোতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ‘‘ভিক্খূনং ধম্মৰিনযৰণ্ণনট্ঠানে’’তি ৰুত্তত্তা সঙ্ঘিকমেৰ সুৰণ্ণাদিমযং সেনাসনং সেনাসনপরিক্খারা চ ৰট্টন্তি, ন পুগ্গলিকানীতি গহেতব্বং. পটিজগ্গিতুং ৰট্টন্তীতি সেনাসনপটিবন্ধতো ৰুত্তং.
৪৩. সামিকানং পেসেতব্বন্তি সামিকানং সাসনং পেসেতব্বং. ভিন্দিত্ৰাতি পঠমমেৰ অনামসিত্ৰা পাসাণাদিনা কিঞ্চিমত্তং ভেদং কত্ৰা পচ্ছা কপ্পিযভণ্ডত্থায অধিট্ঠহিত্ৰা হত্থেন গহেতুং ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘কপ্পিযভণ্ডং করিস্সামীতি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি. এত্থাপি তঞ্চ ৰিযোজেত্ৰা আমসিতব্বং. ফলকজালিকাদীনীতি এত্থ সরপরিত্তাণায হত্থেন গহেতব্বং. কিটিকাফলকং অক্খিরক্খণত্থায অযলোহাদীহি জালাকারেন কত্ৰা সীসাদীসু পটিমুঞ্চিতব্বং জালিকং নাম. আদি-সদ্দেন কৰচাদিকং সঙ্গণ্হাতি. অনামাসানীতি মচ্ছজালাদিপরূপরোধং সন্ধায ৰুত্তং, ন সরপরিত্তাণং তস্স আৰুধভণ্ডত্তাভাৰা. তেন ৰক্খতি ‘‘পরূপরোধনিৰারণঞ্হী’’তিআদি (ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৪৩). আসনস্সাতি চেতিযস্সসমন্তা কতপরিভণ্ডস্স. বন্ধিস্সামীতি কাকাদীনং অদূসনত্থায বন্ধিস্সামি.
‘‘ভেরিসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মভেরী. ৰীণাসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মৰীণা’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.২৮১) ৰুত্তং. ‘‘চম্মৰিনদ্ধা ৰীণাভেরিআদীনী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তৰচনতো ৰিসেসাভাৰা ‘‘কুরুন্দিযং পনা’’তিআদিনা ততো ৰিসেসস্স ৰত্তুমারদ্ধত্তা চ ভেরিআদীনং ৰিনদ্ধোপকরণসমূহো ভেরিৰীণাসঙ্ঘাটোতি ৰেদিতব্বো ‘‘সঙ্ঘটিতব্বোতি সঙ্ঘাটো’’তি কত্ৰা. তুচ্ছপোক্খরন্তি অৰিনদ্ধচম্মভেরিৰীণানং পোক্খরং. আরোপিতচম্মন্তি পুব্বে আরোপিতং হুত্ৰা পচ্ছা ততো অপনেত্ৰা ৰিসুং ঠপিতমুখচম্মমত্তং, ন সেসোপকরণসহিতং, তং পন সঙ্ঘাতোতি অযং ৰিসেসো. ওনহিতুন্তি ভেরিপোক্খরাদীনি চম্মং আরোপেত্ৰা চম্মৰদ্ধিআদীহি সব্বেহি উপকরণেহি ৰিনন্ধিতুং. ওনহাপেতুন্তি তথেৰ অঞ্ঞেহি ৰিনন্ধাপেতুং.
ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে
অনামাসৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো নাম
সত্তমো পরিচ্ছেদো.