৪. ৰিঞ্ঞত্তিৰিনিচ্ছযকথা
২১. এৰং ভেসজ্জাদিৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা ইদানি ৰিঞ্ঞত্তিৰিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘ৰিঞ্ঞত্তীতি যাচনা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰিঞ্ঞাপনা ৰিঞ্ঞত্তি, ‘‘ইমিনা নো অত্থো’’তি ৰিঞ্ঞাপনা, যাচনাতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৰিঞ্ঞত্তীতি যাচনা’’তি. তত্র ৰিঞ্ঞত্তিযং অযং মযা ৰক্খমানো ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. মূলচ্ছেজ্জাযাতি (ৰি. ৰি. টী. ১.৩৪২) পরসন্তকভাৰতো মোচেত্ৰা অত্তনো এৰ সন্তককরণৰসেন. এৰং যাচতো অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটঞ্চেৰ দাসপটিগ্গহদুক্কটঞ্চ হোতি ‘‘দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) হোতী’’তি ৰচনং নিস্সায অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তত্তা. ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো পন দাসং মূলচ্ছেজ্জায যাচন্তস্স সাদিযনৰসেনেৰ দুক্কটং. সককম্মন্তি পাণৰধকম্মং. ইদঞ্চ পাণাতিপাতদোসপরিহারায ৰুত্তং, ন ৰিঞ্ঞত্তিপরিহারায. অনিযমেত্ৰাপি ন যাচিতব্বাতি সামীচিদস্সনত্থং ৰুত্তং, সুদ্ধচিত্তেন পন হত্থকম্মং যাচন্তস্স আপত্তি নাম নত্থি. যদিচ্ছকং কারাপেতুং ৰট্টতীতি ‘‘হত্থকম্মং যাচামি, দেথা’’তিআদিনা অযাচিত্ৰাপি ৰট্টতি, সকিচ্চপসুতম্পি এৰং কারাপেন্তস্স ৰিঞ্ঞত্তি নত্থি এৰ, সামীচিদস্সনত্থং পন ৰিভজিত্ৰা ৰুত্তং.
সব্বকপ্পিযভাৰদীপনত্থন্তি সব্বসো কপ্পিযভাৰদস্সনত্থং. মূলং দেথাতি ৰত্তুং ৰট্টতীতি ‘‘মূলং দস্সামা’’তি পঠমং ৰুত্তত্তা ৰিঞ্ঞত্তি ৰা ‘‘মূল’’ন্তি ৰচনস্স কপ্পিযাকপ্পিযৰত্থুসামঞ্ঞৰচনত্তা অকপ্পিযৰচনং ৰা নিট্ঠিতভতিকিচ্চানং দাপনতো অকপ্পিযৰত্থুসাদিযনং ৰা ন হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. মূলচ্ছেজ্জায ৰাতি ইদং ইধ থম্ভাদীনং দাসিদাসাদিভাৰাভাৰতো ৰুত্তং. অনজ্ঝাৰুত্থকন্তি অপরিগ্গহিতং, অস্সামিকন্তি অত্থো.
২২. ন কেৰলঞ্চ…পে… চীৰরাদীনি কারাপেতুকামেনাতিআদীসু চীৰরং কারাপেতুকামস্স অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিততন্তৰাযেহি হত্থকম্মযাচনৰসেন ৰাযাপনে ৰিঞ্ঞত্তিপচ্চযা দুক্কটাভাৰেপি চীৰরৰাযাপনসিক্খাপদেন যথারহং পাচিত্তিযদুক্কটানি হোন্তীতি ৰেদিতব্বং. অকপ্পিযকহাপণাদি ন দাতব্বন্তি কপ্পিযমুখেন লদ্ধম্পি তত্থ কম্মকরণত্থায ইমস্স কহাপণং দেহীতি ৰত্ৰা ‘‘দাতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. পুব্বে কতকম্মস্স দাপনে কিঞ্চাপি দোসো ন দিস্সতি, তথাপি অসারুপ্পমেৰাতি ৰদন্তি. কতকম্মত্থাযপি কপ্পিযৰোহারেন পরিযাযতো ভতিং দাপেন্তস্স নত্থি দোসো, সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ১.৩৪২) পন ‘‘অকপ্পিযকহাপণাদি ন দাতব্বন্তি কিঞ্চাপি অকপ্পিযকহাপণাদিং অসাদিযন্তেন কপ্পিযৰোহারতো দাতুং ৰট্টতি, তথাপি সারুপ্পং ন হোতি, মনুস্সা চ এতস্স সন্তকং কিঞ্চি অত্থীতি ৰিহেঠেতব্বং মঞ্ঞন্তীতি অকপ্পিযকহাপণাদিদানং পটিক্খিত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. তথেৰ পাচেত্ৰাতি হত্থকম্মৰসেনেৰ পাচেত্ৰা. ‘‘কিং ভন্তে’’তি এত্তকেপি পুচ্ছিতে যদত্থায পৰিট্ঠো, তং কথেতুং লভতি পুচ্ছিতপঞ্হত্তা.
২৩. ৰত্তন্তি চারিত্তং, আপত্তি পন ন হোতীতি অধিপ্পাযো. কপ্পিযং কারাপেত্ৰা পটিগ্গহেতব্বানীতি সাখায মক্খিকবীজনেন পণ্ণাদিছেদে বীজগামকোপনস্স চেৰ তত্থ লগ্গরজাদিঅপ্পটিগ্গহিতকস্স চ পরিহারত্থায ৰুত্তং, তদুভযাসঙ্কায অসতি তথা অকরণে দোসো নত্থি. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ১.৩৪২) পন ‘‘কপ্পিযং কারাপেত্ৰা পটিগ্গহেতব্বানীতি সাখায লগ্গরজস্মিং পত্তে পতিতেপি সাখং ছিন্দিত্ৰা খাদিতুকামতাযপি সতি সুখপরিভোগত্থং ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. নদিযাদীসু উদকস্স অপরিগ্গহিতত্তা ‘‘আহরাতি ৰত্তুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. গেহতো…পে… নেৰ ৰট্টতীতি পরিগ্গহিতুদকত্তা ৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং হোতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘ন আহটং পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি ৰচনতো ৰিঞ্ঞত্তিযা আপন্নং দুক্কটং দেসেত্ৰাপি তং ৰত্থুং পরিভুঞ্জন্তস্স পরিভোগে পরিভোগে দুক্কটমেৰ, পঞ্চন্নম্পি সহধম্মিকানং ন ৰট্টতি.
‘‘অলজ্জীহি পন ভিক্খূহি ৰা সামণেরেহি ৰা হত্থকম্মং ন কারেতব্ব’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা অত্তনো অত্থায যং কিঞ্চি হত্থকম্মং কারেতুং ন ৰট্টতি. যং পন অলজ্জী নিৰারিযমানোপি বীজনাদিং করোতি, তত্থ দোসো নত্থি, চেতিযকম্মাদীনি পন তেহি কারাপেতুং ৰট্টতীতি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.৩৪২) ৰুত্তং. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.৩৪২) পন ‘‘অলজ্জীহি…পে… ন কারেতব্বন্তি ইদং উত্তরিভঙ্গাধিকারত্তা অজ্ঝোহরণীযং সন্ধায ৰুত্তং, বাহিরপরিভোগেসু পন অলজ্জীহিপি হত্থকম্মং কারেতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. এত্থ চ ‘‘অলজ্জীহি সামণেরেহী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জতী’’তি (পরি. ৩৫৯) অলজ্জিলক্খণং উক্কট্ঠৰসেন উপসম্পন্নে পটিচ্চ উপলক্খণতো ৰুত্তন্তি তংলক্খণৰিরহিতানং সামণেরাদীনং লিঙ্গত্থেনগোত্রভুপরিযোসানানং ভিক্খুপটিঞ্ঞানং দুস্সীলানম্পি সাধারণৰসেন অলজ্জিলক্খণং যথাঠপিতপটিপত্তিযা অতিট্ঠনমেৰাতি গহেতব্বং.
২৪. গোণং পন…পে… আহরাপেন্তস্স দুক্কটন্তি ৰিঞ্ঞত্তিক্খণে ৰিঞ্ঞত্তিপচ্চযা, পটিলাভক্খণে গোণানং সাদিযনপচ্চযা চ দুক্কটং. গোণঞ্হি অত্তনো অত্থায অৰিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধম্পি সাদিতুং ন ৰট্টতি ‘‘হত্থিগৰাস্সৰল়ৰপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৰুত্তত্তা. তেনেৰাহ ‘‘ঞাতকপৰারিতট্ঠানতোপি মূলচ্ছেজ্জায যাচিতুং ন ৰট্টতী’’তি. এত্থ চ ৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটাভাৰেপি অকপ্পিযৰত্থুযাচনেপি পটিগ্গহণেপি দুক্কটমেৰ. রক্খিত্ৰাতি চোরাদিউপদ্দৰতো রক্খিত্ৰা. জগ্গিত্ৰাতি তিণঅন্নাদীহি পোসেত্ৰা. ন সম্পটিচ্ছিতব্বন্তি অত্তনো অত্থায গোসাদিযনস্স পটিক্খিত্তত্তা ৰুত্তং.
২৫. ঞাতকপৰারিতট্ঠানে পন ৰট্টতীতি সকটস্স সম্পটিচ্ছিতব্বত্তা মূলচ্ছেজ্জৰসেন যাচিতুং ৰট্টতি. তাৰকালিকং ৰট্টতীতি উভযত্থাপি ৰট্টতীতি অত্থোতি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.৩৪২) ৰুত্তং. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.৩৪২) পন ‘‘সকটং দেথাতি…পে… ন ৰট্টতীতি মূলচ্ছেজ্জৰসেন সকটং দেথাতি ৰত্তুং ন ৰট্টতি. তাৰকালিকং ৰট্টতীতি তাৰকালিকং কত্ৰা সব্বত্থ যাচিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ৰাসিআদীনি পুগ্গলিকানিপি ৰট্টন্তীতি আহ ‘‘এস নযো ৰাসী’’তিআদি. ৰল্লিআদীসু চ পরপরিগ্গহিতেসু এস নযোতি যোজেতব্বং. গরুভণ্ডপ্পহোনকেসুযেৰাতি ইদং ৰিঞ্ঞত্তিং সন্ধায ৰুত্তং, অদিন্নাদানে পন তিণসলাকং উপাদায পরপরিগ্গহিতং থেয্যচিত্তেন গণ্হতো অৰহারো এৰ, ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বো. ৰল্লিআদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন পাল়িআগতানং ৰেল়ুমুঞ্জপব্বজতিণমত্তিকানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তত্থ চ যস্মিং পদেসে হরিতালজাতিহিঙ্গুলিকাদি অপ্পকম্পি মহগ্ঘং হোতি, তত্থ তং তালপক্কপ্পমাণতো ঊনম্পি গরুভণ্ডমেৰ, ৰিঞ্ঞাপেতুঞ্চ ন ৰট্টতি.
২৬. সাতি ৰিঞ্ঞত্তি. পরিকথাদীসু ‘‘সেনাসনং সম্বাধ’’ন্তিআদিনা পরিযাযেন কথনং পরিকথা নাম. উজুকমেৰ অকথেত্ৰা ‘‘ভিক্খূনং কিং পাসাদো ন ৰট্টতী’’তিআদিনা অধিপ্পাযো যথা ৰিভূতো হোতি, এৰং কথনং ওভাসো নাম. সেনাসনাদিঅত্থং ভূমিপরিকম্মাদিকরণৰসেন পচ্চযুপ্পাদায নিমিত্তকরণং নিমিত্তকম্মং নাম. তীসু পচ্চযেসু ৰিঞ্ঞত্তিআদযো দস্সিতা, গিলানপচ্চযে পন কথন্তি আহ ‘‘গিলানপচ্চযে পনা’’তিআদি. তথা উপ্পন্নং পন ভেসজ্জং রোগে ৰূপসন্তে ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, ন ৰট্টতীতি? তত্থ ৰিনযধরা ‘‘ভগৰতা রোগসীসেন পরিভোগস্স দ্ৰারং দিন্নং, তস্মা অরোগকালেপি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, আপত্তি ন হোতী’’তি ৰদন্তি, সুত্তন্তিকা পন ‘‘কিঞ্চাপি আপত্তি ন হোতি, আজীৰং পন কোপেতি, তস্মা সল্লেখপটিপত্তিযং ঠিতস্স ন ৰট্টতি, সল্লেখং কোপেতী’’তি ৰদন্তীতি.
ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে
ৰিঞ্ঞত্তিৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো নাম
চতুত্থো পরিচ্ছেদো.