৩৩. কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযকথা

২৪৯. এৰং গরুকাপত্তিৰুট্ঠানৰিনিচ্ছযকথং কথেত্ৰা ইদানি কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযকথং কথেতুং ‘‘কম্মাকম্মন্তি এত্থ পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সমগ্গেন সঙ্ঘেন করীযতে তন্তি কম্মং, অপলোকনাদিচতুব্বিধৰিনযকম্মং. ইতরস্মিম্পি এসেৰ নযো. অ-কারো ৰুদ্ধিঅত্থো, ন ৰুদ্ধিপ্পত্তং কম্মং অকম্মং. কম্মঞ্চ অকম্মঞ্চ কম্মাকম্মং ৰজ্জাৰজ্জং ৰিয, ফলাফলং ৰিয চ. তত্থ চ কম্মন্তি অপলোকনকম্মঞত্তিকম্মদ্ৰযং. অকম্মন্তি ঞত্তিদুতিযকম্মঞত্তিচতউত্থকম্মদ্ৰযং. অথ ৰা কম্মন্তি চতূসুপি এতেসু লহুককম্মং. অকম্মন্তি গরুককম্মং. কম্মাকম্মন্তি এত্থ পন ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. তত্থ পনাতি পক্খন্তরত্থে নিপাতো, গরুকাপত্তিৰুট্ঠানৰিনিচ্ছযকথাপক্খতো অঞ্ঞো কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযকথাপক্খো ৰেদিতব্বোতি ৰা মযা ৰুচ্চতেতি ৰা অত্থো.

চত্তারি কম্মানীতি এত্থ চত্তারীতি পরিচ্ছেদনিদস্সনং. তেন ৰিনযকম্মানি নাম চত্তারি এৰ হোন্তি, ন ইতো ঊনাধিকানীতি দস্সেতি. কম্মানীতি পরিচ্ছিন্নকম্মনিদস্সনং. অপলোকনকম্মন্তিআদীনি পরিচ্ছিন্নকম্মানং উদ্দেসকথনং. তত্থ অপলোকীযতে আযাচীযতে অপলোকনং, অপপুব্বলোকধাতু আযাচনত্থে, যুপচ্চযো ভাৰত্থৰাচকো. অপলোকনৰসেন কত্তব্বং কম্মং অপলোকনকম্মং, সীমট্ঠকসঙ্ঘং অপলোকেত্ৰা সঙ্ঘানুমতিযা কত্তব্বং কম্মং. ঞাপনা ঞত্তি, সঙ্ঘস্স জানাপনাতি অত্থো. ঞত্তিযা কত্তব্বং কম্মং ঞত্তিকম্মং, অনুস্সাৰনং অকত্ৰা সুদ্ধঞত্তিযাযেৰ কত্তব্বকম্মং. দ্ৰিন্নং পূরণী দুতিযা, ঞত্তি দুতিযা এতস্স কম্মস্সাতি ঞত্তিদুতিযং, ঞত্তিদুতিযঞ্চ তং কম্মঞ্চাতি ঞত্তিদুতিযকম্মং, একায ঞত্তিযা একায অনুস্সাৰনায কত্তব্বকম্মং. চতুন্নং পূরণী চতুত্থী, ঞত্তি চতুত্থী এতস্স কম্মস্সাতি ঞত্তিচতুত্থং, ঞত্তিচতুত্থঞ্চ তং কম্মঞ্চাতি ঞত্তিচতুত্থকম্মং, একায ঞত্তিযা তীহি অনুস্সাৰনাহি কত্তব্বকম্মং. তেন ৰক্খতি ‘‘অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা’’তিআদি.

এৰং চত্তারি কম্মানি উদ্দিসিত্ৰা পরিৰারে (পরি. ৪৮২ আদযো) কম্মৰগ্গে আগতনযেনেৰ তেসং চতুন্নং কম্মানং ৰিপত্তিকারণানি পুচ্ছিত্ৰা ৰিস্সজ্জেতুং ‘‘ইমানি চত্তারি কম্মানি কতিহাকারেহি ৰিপজ্জন্তি? পঞ্চহাকারেহি ৰিপজ্জন্তী’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰত্থুতোতি ৰিনযকম্মস্স কারণভূতৰত্থুতো. ঞত্তিতো অনুস্সাৰনতোতি দ্ৰেপি কম্মৰাচাযমেৰ. সীমতোতি কম্মকরণট্ঠানভূতবদ্ধসীমতো. পরিসতোতি কম্মপ্পত্তছন্দারহভূতকারকসঙ্ঘতো. তানিযেৰ হি পঞ্চ সব্বেসং ৰিনযকম্মানং ৰিপত্তিকারণানি হোন্তি.

ততো তং কম্মৰিপত্তিকারণভূতং ৰত্থুং পাল়িনযেন ৰিত্থারেতুং ‘‘সম্মুখাকরণীযং কম্মং অসম্মুখা করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্ম’’ন্ত্যাদিমাহ. তত্থ সম্মুখাকরণীযং পটিপুচ্ছাকরণীযং পটিঞ্ঞাযকরণীযন্তি ইমেসং তিণ্ণং অতথাকরণেন, সতিৰিনযো অমূল়্হৰিনযো তস্সপাপিযসিকা তজ্জনীযকম্মং নিযসকম্মং পব্বাজনীযকম্মং পটিসারণীযকম্মং উক্খেপনীযকম্মং পরিৰাসো মূলাযপটিকস্সনা মানত্তং অব্ভানং উপসম্পদন্তি ইমেসং তেরসকম্মানং অঞ্ঞকম্মারহস্স অঞ্ঞকম্মকরণেন, উপোসথো পৰারণাতি ইমেসং দ্ৰিন্নং অদিৰসে করণেন, পণ্ডকো থেয্যসংৰাসকো তিত্থিযপক্কন্তকো তিরচ্ছানগতো মাতুঘাতকো পিতুঘাতকো অরহন্তঘাতকো লোহিতুপ্পাদকো সঙ্ঘভেদকো ভিক্খুনিদূসকো উভতোব্যঞ্জনকো ঊনৰীসতিৰস্সো অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বোতি ইমেসং তেরসন্নং পুগ্গলানং উপসম্পদাকম্মকরণেন ইতি ইমানি একতিংস কম্মানি ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং হোতি. ঞত্তিতো পঞ্চ, অনুস্সাৰনতো পঞ্চাতি ইমানি দস কারণানি অন্তোকম্মৰাচাযমেৰ লভন্তি, সীমতো একাদস কারণানি সীমাসম্মুতিৰসেন লভন্তি, পরিসতো দ্ৰাদস কারণানি চতুৰগ্গপঞ্চৰগ্গদসৰগ্গৰীসতিৰগ্গসঙ্খাতেসু চতূসু সঙ্ঘেসু একেকস্মিং কম্মপত্তছন্দারহসম্মুখীভূতসঙ্খাতানং তিণ্ণং তিণ্ণং সঙ্ঘানং ৰসেন লভন্তীতি.

এৰং কম্মৰিপত্তিকারণানি দস্সেত্ৰা পুন চতুৰগ্গসঙ্ঘাদীসু সন্নিসিন্নানং ভিক্খূনং ৰিসেসনামং দস্সেতুং ‘‘চতুৰগ্গকরণে কম্মে’’তিআদিমাহ. তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

২৫০. ততো পরং চতুন্নং কম্মানং ঠানং সঙ্খেপতো দস্সেতুং ‘‘অপলোকনকম্মং কতি ঠানানি গচ্ছতী’’তিআদিমাহ. তম্পি সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

২৫১. ততো তানিযেৰ কম্মানি তেসু ঠানেসু পৰত্তানি ৰিত্থারতো পকাসেতুকামো ‘‘অযং তাৰ পাল়িনযো. অযং পনেত্থ আদিতো পট্ঠায ৰিনিচ্ছযকথা’’তিআদিমাহ. তত্থ তস্সং ৰিনিচ্ছযকথাযং চতূসু কম্মেসু কতমং অপলোকনকম্মং নামাতি পুচ্ছাযং তং দস্সেতুমাহ ‘‘অপলোকনকম্মং নামা’’তিআদি. তত্থ সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰাতি অৰিপ্পৰাসসঙ্খাতমহাসীমট্ঠকং সঙ্ঘং সোধেত্ৰা. ন হি খণ্ডসীমায সন্নিপতিতে সঙ্ঘে সোধেতব্বকিচ্চং অত্থি, অৰিপ্পৰাসসীমাসঙ্খাতায মহাসীমায পন ৰিত্থারত্তা বহূনং ভিক্খূনং ৰসনট্ঠানত্তা সমগ্গভাৰত্থং সোধেতব্বং হোতি. ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰাতি তিস্সং সীমাযং চতুৰগ্গাদিগণং পূরেত্ৰা হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা ঠিতেহি ভিক্খূহি অঞ্ঞেসং হত্থপাসং অনাগতানং পকতত্তভিক্খূনং ছন্দং আহরিত্ৰা. ৰুত্তঞ্হি ‘‘চতুৰগ্গকরণে কম্মে চত্তারো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৰসেসা পকতত্তা ছন্দারহা’’তি (পরি. ৪৯৭). সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযাতি ছন্দস্স আহরিতত্তা হত্থপাসং আগতাপি অনাগতাপি সব্বে ভিক্খূ সমগ্গাযেৰ হোন্তি, তস্মা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা. তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা কম্মৰাচং অভণিত্ৰা ‘‘রুচ্চতি সঙ্ঘস্স. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা কত্তব্বকম্মং অপলোকনকম্মং নামাতি যোজনা. ৰুত্তনযেনেৰাতি অপলোকনকম্মে ৰুত্তনযেনেৰ. ইমিনা ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা, ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা’’তি ইদং দ্ৰযং অতিদিসতি. ইতরেসুপি এসেৰ নযো.

তত্থ তেসু চতূসু কম্মেসু কিং অঞ্ঞকম্মং ইতরকম্মৰসেন কাতব্বন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তত্র’’ইচ্চাদি. এৰং হোতু, এৰং সন্তে অৰিসেসেন সব্বম্পি কম্মং অঞ্ঞৰসেন কত্তব্বন্তি আহ ‘‘ঞত্তিদুতিযকম্মং পনা’’তিআদি. তত্থ পন-সদ্দো ৰিসেসত্থজোতকো, ঞত্তিদুতিযকম্মে পন ৰিসেসো অত্থীতি অত্থো. ইতো পরানি সুৰিঞ্ঞেয্যানেৰ. পটিক্খিত্তমেৰ অট্ঠকথাযন্তি অজ্ঝাহারসম্বন্ধো. যদি এৰং অক্খরপরিহীনাদীসু সন্তেসু কম্মকোপো সিযাতি চোদনং মনসি কত্ৰা আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তত্থ অক্খরপরিহীনন্তি ‘‘সুণাতু মে’’তিআদীসু সু-কার ণা-কার তু-কারাদীনং ভস্সনং. পদপরিহীনন্তি সুণাতূতিআদীনং ৰিভত্যন্তপদানং ভস্সনং. দুরুত্তপদং পন উপরি ৰক্খতি.

ইদানি পুনপ্পুনৰচনে পযোজনং দস্সেন্তো ‘‘ইদং অকুপ্পকম্মে দল়্হিকম্মং হোতি, কুপ্পকম্মে কম্মং হুত্ৰা তিট্ঠতী’’তি আহ. তত্থ ইদন্তি ইদং পুনপ্পুনং ৰুত্তকম্মং. অকুপ্পকম্মেতি অকুপ্পে ঠানারহে পুরেকতকম্মে. দল়্হিকম্মং হোতীতি থিরতরকম্মং হোতি একায রজ্জুযা বন্ধিতব্বভারে দুতিযততিযাদিরজ্জূহি বন্ধনং ৰিয. কুপ্পকম্মেতি অক্খরপরিহীনাদিৰসেন কুপ্পে অট্ঠানারহে পুরেকতকম্মে. কম্মং হুত্ৰা তিট্ঠতীতি পুনপ্পুনং ৰুত্তে সতি তেসং অক্খরপরিহীনাদীনং সোধিতত্তা পরিসুদ্ধকম্মং হুত্ৰা তিট্ঠতি. অকুপ্পকম্মে কুপ্পকম্মেতি ৰা ভাৰেনভাৰলক্খণত্থে ভুম্মৰচনং. পুরেতরং কতকম্মস্মিং অকুপ্পকম্মে সতি পচ্ছা ইদং পুনপ্পুনং ৰুত্তকম্মং দল়্হিকম্মং হোতি, পুরেকতকম্মস্মিং কুপ্পকম্মে সতি ইদং পুনপ্পুনং ৰুত্তকম্মং অকুপ্পং ঠানারহং পরিসুদ্ধকম্মং হুত্ৰা তিট্ঠতীতি. ইমং পাঠং নিস্সায আচরিযৰরা একপুগ্গলম্পি অনেকক্খত্তুং উপসম্পদকম্মং করোন্তি. কস্মা পন তে ভিক্খূ লজ্জীপেসলবহুস্সুতসিক্খাকামভূতানং অত্তনো আচরিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকে সিক্খং গণ্হন্তীতি? ন তে অত্তনো আচরিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকা লদ্ধসিক্খং পচ্চক্খায অঞ্ঞং গণ্হন্তি, অথ খো তায এৰ সদ্ধিং দিগুণতিগুণং করোন্তি. এৰং সন্তেপি পুরিমসিক্খায অসদ্দহন্তাযেৰ করেয্যুং, নো সদ্দহন্তাতি? নো অসদ্দহন্তা, সদ্দহন্তাপি তে ভিক্খূ পুনপ্পুনকরণে যুত্তিতোপি আগমতোপি আদীনৰং অপস্সন্তা আনিসংসমেৰ পস্সন্তা করোন্তীতি.

কথং যুত্তিতো আনিসংসং পস্সন্তি? যথা হি লোকে অভিসিত্তম্পি রাজানং পুনপ্পুনাভিসিঞ্চনে আদীনৰং ন পস্সন্তি, অথ খো অভিসেকানুভাৰেন রাজিদ্ধিপ্পত্ততাদীহি কারণেহি আনিসংসমেৰ পস্সন্তি, যথা চ সাসনে চেতিযং ৰা পটিমং ৰা নিট্ঠিতসব্বকিচ্চং ‘‘অনেকজাতিসংসার’’ন্তিআদীহি ভগৰতো ৰচনেহি অভিসেকমঙ্গলং করোন্তাপি পুনপ্পুনকরণে আদীনৰং অপস্সন্তা অতিরেকতরং মহিদ্ধিকতামহানুভাৰতাদিআনিসংসমেৰ পস্সন্তা পুনপ্পুনং করোন্তিযেৰ, এৰমেৰ কতউপসম্পদকম্মং ভিক্খুং পুনদেৰ কম্মৰাচাভণনে আদীনৰং অপস্সন্তা পুব্বে কতকম্মস্মিং ৰত্থুআদীসু পঞ্চসু অঙ্গেসু একস্মিম্পি অঙ্গে অপরিপুণ্ণে সতি কম্মকোপসম্ভৰতো ইদানি কতকম্মেন পরিপুণ্ণঅঙ্গে সতি কম্মসম্পত্তিসম্ভৰঞ্চ পুব্বেৰ কম্মসম্পত্তিসম্ভৰেপি দল়্হিকম্মথিরতরসম্ভৰঞ্চ আনিসংসং পস্সন্তা করোন্তি. কথং আগমতো আনিসংসং পস্সন্তি? যথাৰুত্তপরিৰারট্ঠকথাপাঠৰিনযসঙ্গহপাঠেসু দুরুত্তপদস্স সোধনত্থং পুনপ্পুনং ৰত্তব্বভাৰস্স উপলক্খণনযেন ৰচনতো. সেসঞত্তিদোসঅনুস্সাৰনদোসানঞ্চ ৰত্থুৰিপত্তিসীমৰিপত্তিপরিসৰিপত্তিদোসানঞ্চ সোধনং দস্সিতং হোতি. তেনেৰ চ কারণেন অযম্পি পচ্ছিমপাঠো আচরিযেন ৰুত্তো. তস্সত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোৰ. ইতি পুব্বে কতকম্মস্স কোপসম্ভৰেপি ইদানি কতকম্মেন সম্পজ্জনসঙ্খাতং আনিসংসং আগমতো পস্সন্তীতি দট্ঠব্বং.

কেচি পন আচরিযা ইমং ‘‘পুনপ্পুনং ৰত্তুং ৰট্টতীতি পাঠং তস্মিংযেৰ পঠমকম্মকরণকালে দুরুত্তসোধনত্থং ৰত্তব্বতং সন্ধায ৰুত্তং, ন চিরকালে’’তি ৰদন্তি, তদেতং ৰচনং নেৰ অট্ঠকথাযং আগতং, ন টীকাদীসু ৰিনিচ্ছিতং, তেসং মতিমত্তমেৰ, তস্মা ন গহেতব্বং. অপিচ তস্মিং খণে পুনপ্পুনং ৰচনতোপি অপরভাগে ৰচনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. তস্মিঞ্হি কালে পুনপ্পুনং ভণনে ঞত্তিদোসঅনুস্সাৰনদোসানি পচ্ছিমভণনে সুট্ঠু ভণন্তো সোধেতুং সক্কুণেয্য, ন ৰত্থুৰিপত্তিসীমৰিপত্তিপরিসৰিপত্তিদোসানি. তস্মিঞ্হি খণে তমেৰ ৰত্থু, সা এৰ সীমা, সা এৰ পরিসা, তস্মা তানি পুনপ্পুনৰচনেন সোধেতুমসক্কুণেয্যানি হোন্তি. অপরভাগে করোন্তো পন পুব্বে অপরিপুণ্ণৰীসতিৰস্সভাৰেন ৰত্থুৰিপত্তিভূতেপি ইদানি পরিপুণ্ণৰীসতিৰস্সত্তা ৰত্থুসম্পত্তি হোতি, পুব্বে সীমসঙ্করাদিভাৰেন সীমৰিপত্তিসম্ভৰেপি ইদানি তদভাৰত্থায সুট্ঠু সোধিতত্তা সীমসম্পত্তি হোতি, পুব্বে ৰগ্গকম্মাদিৰসেন পরিসৰিপত্তিসম্ভৰেপি ইদানি তদভাৰত্থায সুট্ঠু সোধিতত্তা পরিসসম্পত্তি হোতি, এৰং পঞ্চ ৰিপত্তিযো সোধেত্ৰা পঞ্চ সম্পত্তিযো সম্পাদেত্ৰা কাতুং সক্কুণেয্যতো পঠমকালে পুনপ্পুনং ভণনতোপি অপরভাগে ভণনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসন্তি ৰেদিতব্বং.

যদি এৰং উপসম্পদসিক্খায দহরো ভৰেয্যাতি? ন ভৰেয্য. কস্মা? পোরাণসিক্খং অপ্পচ্চক্খিত্ৰা তায এৰ পতিট্ঠিতত্তাতি. এৰং সন্তেপি পুরেকতকম্মস্স সম্পজ্জনভাৰেন তিট্ঠন্তে সতি তায ঠিতত্তা অদহরো সিযা. পুরিমকম্মস্স অসম্পজ্জনভাৰেন ইদানি কতকম্মেযেৰ উপসম্পদভাৰেন তিট্ঠন্তে সতি কস্মা দহরো ন ভৰেয্যাতি? এৰং সন্তে দহরো ভৰেয্য. এৰং দহরো সমানো পুরিমসিক্খায ৰস্সং গণেত্ৰা যথাৰুড্ঢং ৰন্দনাদীনি সম্পটিচ্ছন্তো মহাসাৰজ্জো ভৰেয্যাতি? এৰং পুরিমসিক্খায অট্ঠিতভাৰং পচ্ছিমসিক্খায এৰ লদ্ধুপসম্পদভাৰং তথতো জানন্তো এৰং করোন্তো সাৰজ্জো হোতি, এৰং পন অজানন্তো ‘‘পুরিমসিক্খাযমেৰ ঠিতো’’তি মঞ্ঞিত্ৰা এৰং করোন্তো অনৰজ্জোতি ৰেদিতব্বো. কথং ৰিঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘অনাপত্তি ঊনৰীসতিৰস্সং পরিপুণ্ণসঞ্ঞীতি এত্থ কিঞ্চাপি উপসম্পাদেন্তস্স অনাপত্তি, পুগ্গলো পন অনুপসম্পন্নোৰ হোতি. সচে পন সো দসৰস্সচ্চযেন অঞ্ঞং উপসম্পাদেতি, তং চে মুঞ্চিত্ৰা গণো পূরতি, সূপসম্পন্নো. সোপি চ যাৰ ন জানাতি, তাৰস্স নেৰ সগ্গন্তরাযো, ন মোক্খন্তরাযো. ঞত্ৰা পন পুন উপসম্পজ্জিতব্ব’’ন্তি সমন্তপাসাদিকাযং (পাচি. অট্ঠ. ৪০৬) আগতত্তা ৰিঞ্ঞাযতি. এৰং ৰত্থুৰিপন্নত্তা কম্মকোপতো অনুপসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স উপজ্ঝাযো ভৰিতুং যুত্তকালে পুন উপসম্পজ্জনেন উপসম্পন্নভূতভাৰস্স অট্ঠকথাযং আগতত্তা ইমিনা নযেন সীমৰিপন্নপঅসৰিপন্নঞত্তিৰিপন্নঅনুস্সাৰনৰিপন্নভূতত্তা কম্মকোপতো পুব্বে অনুপসম্পন্নভূতং পুগ্গলম্পি অপরভাগে ৰুড্ঢিপ্পত্তিকালেপি পঞ্চ ৰিপত্তিদোসানি সোধেত্ৰা পুন উপসম্পদকম্মৰাচাকরণেন উপসম্পাদেতুং ৰট্টতি. সোপি পুগ্গলো পুব্বকম্মকালে অনুপসম্পন্নো হুত্ৰাপি অপরকম্মকালে উপসম্পন্নো হোতীতি দট্ঠব্বো.

একচ্চে পন ভিক্খূ পোরাণসিক্খং পচ্চক্খায নৰসিক্খমেৰ গণ্হিংসু, তে পন ভিক্খূ নৰসিক্খাৰসেন দহরাৰ ভৰন্তি, এৰং করণঞ্চ অতিৰিয গুণৰিসিট্ঠং অত্তনো নৰকতরং ভিক্খুং দিস্ৰা তস্মিং পুগ্গলে পযিরুপাসিতুকামো তং পুগ্গলং অত্তনা ৰুড্ঢতরং কাতুকামো অত্তানং দহরং কাতুকামো হুত্ৰা ধম্মগারৰেন করোন্তো যুত্তো ভৰেয্য. অথ পন সিক্খাসম্পন্নং কত্তুকামো এৰং করেয্য, সিক্খা নাম পঞ্চঙ্গসমন্নাগতে সতি সম্পজ্জতি, সীলৰিসুদ্ধিযেৰ কারণং হোতি, তস্মা যদি পুরিমসিক্খা অট্ঠিতা ভৰেয্য, পচ্চক্খানকিচ্চং নত্থি, সযমেৰ পতিতা হোতি. পুরিমসিক্খায ঠিতায সতি ৰিব্ভমিতুকামোযেৰ পচ্চক্খানং করেয্য, ন ভিক্খুভৰিতুকামো, সো পন চতুপারিসুদ্ধিসীলমেৰ পরিসুদ্ধং করেয্য, তস্মা পোরাণসিক্খায পচ্চক্খানং অযুত্তং ৰিয দিস্সতি. ততো পোরাণসিক্খং পচ্চক্খায নৰসিক্খাগহণতো পুনপ্পুনং করণংযেৰ যুত্ততরং দিস্সতি. কস্মা? পোরাণসিক্খং পচ্চক্খায নৰসিক্খাগহণে পুরিমকম্মং অসম্পজ্জিত্ৰা পচ্ছিমকম্মসম্পজ্জনে সতি কিঞ্চাপি পুরিমসিক্খা নত্থি, যা পচ্চক্খাতব্বা, তথাপি নৰসিক্খায সম্পজ্জিতত্তা দোসো নত্থি, দহরভাৰং পত্তোপি যুত্তরূপোযেৰ.

যদি পুরিমকম্মম্পি পচ্ছিমকম্মম্পি সম্পজ্জতিযেৰ, এৰং সতি পুরিমসিক্খায পচ্চক্খানং নিরত্থকং. পচ্ছিমসিক্খায ঠিতোপি দহরভাৰং পত্তত্তা অযুত্তরূপো. যদি পন পুরিমকম্মমেৰ সম্পজ্জতি, ন পচ্ছিমকম্মং, এৰং সতি পুব্বে ঠিতপোরাণসিক্খাপি পচ্চক্খানেন পতিতা. পচ্ছিমসিক্খাপি পচ্ছিমকম্মস্স পঞ্চন্নং ৰিপত্তীনং অঞ্ঞতরেন যোগতো ন সম্পজ্জতি, তস্মা পুরিমসিক্খায চ পতিতত্তা পচ্ছিমসিক্খায চ অলদ্ধত্তা উভতো ভট্ঠত্তা অযুত্তোৰ হোতি. পোরাণসিক্খং অপ্পচ্চক্খায নৰসিক্খাগহণে পন সতি পুরিমকম্মং সম্পন্নং হুত্ৰা পচ্ছিমকম্মং অসম্পন্নং হোন্তম্পি পুরিমসিক্খায পতিট্ঠিতোযেৰ, পুরিমং অসম্পন্নং হুত্ৰা পচ্ছিমং সম্পন্নম্পি পচ্ছিমসিক্খায ঠিতো এৰ. পুরিমপচ্ছিমকম্মদ্ৰযম্পি পঞ্চহঙ্গেহি সম্পন্নম্পি দল়্হিকম্মথিরতরভূতায পুরিমসিক্খায ঠিতোযেৰ সো ভিক্খু হোতি, তস্মা পুরিমসিক্খং পচ্চক্খায নৰসিক্খাগহণতো পুরিমসিক্খং অপ্পচ্চক্খায পুনপ্পুনং নৰসিক্খাগহণং যুত্ততরং হোতীতি দট্ঠব্বং.

ইমং পন পুনপ্পুনং করোন্তানং আচরিযানং ৰাদং অমনসিকরোন্তা অঞ্ঞে আচরিযা অনেকপ্পকারং অনিচ্ছিতকথং কথেন্তি. কথং? একচ্চে থেরা এৰং ৰদন্তি ‘‘কিং ইমে ভিক্খূ এৰং করোন্তা পারাজিকপ্পত্তং ভিক্খুং পুন সিক্খায পতিট্ঠাপেস্সামাতি মঞ্ঞন্তী’’তি. তে থেরা পুনপ্পুনং কম্মৰাচং ভণন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘ইমে ভিক্খূ ইমিনা কারণেন এৰং করোন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহংসু. একচ্চে পন থেরা ‘‘কস্মা ইমে ভিক্খূ পুনপ্পুনং করোন্তি, যথা নাম অসনি একৰারমেৰ পতন্তী সত্তে জীৰিতক্খযং পাপেতি, এৰমেৰ ভগৰতো আণাভূতা কম্মৰাচা একৰারং ভণমানা কম্মং সিজ্ঝাপেতি, ন অনেকৰার’’ন্তি, তেপি ‘‘কম্মসিজ্ঝনত্থায পুনপ্পুনং ভণন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহংসু. বহৰো পন ভিক্খূ পুনপ্পুনং করোন্তে দিস্ৰা এৰং ৰদন্তি ‘‘ইমে ভিক্খূ আচরিযুপজ্ঝাযেহি দিন্নসিক্খং অসদ্দহন্তা এৰং করোন্তি, আচরিযুপজ্ঝাযগুণাপরাধকা এতে সমণা’’তি. তে ‘‘পুব্বসিক্খং অসদ্দহিত্ৰা পুনপ্পুনং করোন্তী’’তি মঞ্ঞন্তা এৰমাহংসু.

অপরে পন থেরা ‘‘পঠমং উপসম্পদকম্মৰাচাভণনকালেযেৰ পুনপ্পুনং ৰত্তব্বং, ন অপরভাগে’’তি, তত্থ কারণং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. অঞ্ঞে এৰমাহংসু ‘‘ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচাযমেৰ পুনপ্পুনং ৰত্তব্বন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং, ন ঞত্তিচতুত্থকম্মে, অথ চ পনিমে ভিক্খূ ঞত্তিচতুত্থকম্মভূতায উপসম্পদকম্মৰাচায পুনপ্পুনং করোন্তি, এতং অট্ঠকথায ন সমেতী’’তি, তং নীতত্থমেৰ গহেত্ৰা ৰদিংসু. নেয্যত্থতো পন ইমিনা নযেন চতূসুপি কম্মেসু পুনপ্পুনং কাতব্বন্তি দস্সেতি. কম্মসঙ্করমেৰ হি ঞত্তিদুতিযকম্মে ৰিসেসতো ৰদতি, পুনপ্পুনং ৰত্তব্বভাৰো পন সব্বেসূতি দট্ঠব্বো. তেনেৰ হি ঞত্তিচতুত্থকম্মৰাচায উপসম্পন্নট্ঠানেযেৰ পুব্বে অনুপসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স পচ্ছা উপসম্পজ্জিতব্বভাৰো অট্ঠকথাযং ৰুত্তোতি.

পটিপুচ্ছাকরণীযাদীসুপীতি এত্থ আদিসদ্দেন পটিংঞ্ঞায করণীযাদযো সঙ্গণ্হাতি. তত্থ পটিপুচ্ছায করণীযং অপ্পটিপুচ্ছা করোতীতি পুচ্ছিত্ৰা চোদেত্ৰা সারেত্ৰা কাতব্বং অপুচ্ছিত্ৰা অচোদেত্ৰা অসারেত্ৰা করোতি. পটিঞ্ঞায করণীযং অপ্পটিঞ্ঞায করোতীতি পটিঞ্ঞং আরোপেত্ৰা যথাদিন্নায পটিঞ্ঞায কাতব্বং অপটিঞ্ঞায পটিঞ্ঞং অকরোন্তস্স ৰিলপন্তস্স বলক্কারেন করোতি. সতিৰিনযারহস্সাতি দব্বমল্লপুত্তত্থেরসদিসস্স খীণাসৰস্স. অমূল়্হৰিনযারহস্সাতি গগ্গভিক্খুসদিসস্স উম্মত্তকস্স. তস্সপাপিযসিককম্মারহস্সাতি উপৰাল়ভিক্খুসদিসস্স উস্সন্নপাপস্স. তজ্জনীযকম্মারহস্সাতি পণ্ডকলোহিতকভিক্খুসদিসস্স ভণ্ডনকারকস্স. নিযসকম্মারহস্সাতি সেয্যসকভিক্খুসদিসস্স অভিণ্হাপত্তিকস্স. পব্বাজনীযকম্মারহস্সাতি অস্সজিপুনব্বসুকভিক্খুসদিসস্স কুলদূসকস্স. পটিসারণীযকম্মারহস্সাতি সুধম্মভিক্খুসঅসস্স উপাসকে জাতিআদীহি দূসেন্তস্স. উক্খেপনীযকম্মারহস্সাতি ছন্নভিক্খুসদিসস্স আপত্তিং অপস্সন্তস্স আপত্তিং অদেসেন্তস্স অরিট্ঠভিক্খুসদিসস্স মিচ্ছাদিট্ঠিং অৰিস্সজ্জেন্তস্স. পরিৰাসারহস্সাতি পটিচ্ছন্নসঙ্ঘাদিসেসাপত্তিকস্স. মূলাযপটিকস্সনারহস্সাতি অন্তরাপত্তিং আপন্নস্স. মানত্তারহন্তি অপ্পটিচ্ছন্নসঙ্ঘাদিসেসাপত্তিকং. অব্ভানারহন্তি চিণ্ণমানত্তং ভিক্খুং. উপসম্পাদেতীতি উপসম্পদকম্মং করোতি.

অনুপোসথে উপোসথং করোতীতি অনুপোসথদিৰসে উপোসথং করোতি. উপোসথদিৰসো নাম ঠপেত্ৰা কত্তিকমাসং অৰসেসেসু একাদসসু মাসেসু ভিন্নস্স সঙ্ঘস্স সামগ্গিদিৰসো চ যথাৰুত্তা চাতুদ্দসপন্নরসা চ, এতং তিপ্পকারম্পি উপোসথদিৰসং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং দিৰসে উপোসথং করোন্তো অনুপোসথে উপোসথং করোতি নাম. যত্র হি পত্তচীৰরাদিঅত্থায অপ্পমত্তকেন কারণেন ৰিৰদন্তা উপোসথং ৰা পৰারণং ৰা ঠপেন্তি, তত্থ তস্মিং অধিকরণে ৰিনিচ্ছিতে ‘‘সমগ্গা জাতম্হা’’তি অন্তরা সামগ্গীউপোসথং কাতুং ন লভন্তি, করোন্তেহি অনুপোসথে উপোসথো কতো নাম হোতি.

অপ্পৰারণায পৰারেতীতি অপ্পৰারণদিৰসে পৰারেতি. পৰারণদিৰসো নাম একস্মিং কত্তিকমাসে ভিন্নস্স সঙ্ঘস্স সামগ্গিদিৰসো চ পচ্চুক্কড্ঢিত্ৰা ঠপিতদিৰসো চ দ্ৰে চ পুণ্ণমাসিযো, এতং চতুব্বিধং পৰারণদিৰসং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং দিৰসে পৰারেন্তো অপ্পৰারণায পৰারেতি নাম. ইধাপি অপ্পমত্তকস্স ৰিৰাদস্স ৰূপসমে সামগ্গীপৰারণং কাতুং ন লভন্তি. করোন্তেহি অপ্পৰারণায পৰারণা কতা হোতীতি অযং অট্ঠকথাপাঠো (পরি. অট্ঠ. ৪৮৩).

‘‘উম্মত্তকস্স ভিক্খুনো উম্মত্তকসম্মুতি উম্মত্তকেন যাচিত্ৰা কতে অসম্মুখাপি দাতুং ৰট্টতি, তত্থ নিসিন্নেপি ন কুপ্পতি নিযমাভাৰতো. অসম্মুখা কতে পন দোসাভাৰং দস্সেতুং ‘অসম্মুখা কতং সুকতং হোতী’তি ৰুত্তং. দূতেন উপসম্পদা পন সম্মুখা কাতুং ন সক্কা কম্মৰাচানানত্তসম্ভৰতো. পত্তনিক্কুজ্জনাদযো হত্থপাসতো অপনীতমত্তেপি কাতুং ৰট্টন্তি. সঙ্ঘসম্মুখতাতিআদীসু যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো আহতো হোতি, সম্মুখীভূতা ন পটিক্কোসন্তি, অযং সঙ্ঘসম্মুখতা. যেন ধম্মেন যেন ৰিনযেন যেন সত্থুসাসনেন সঙ্ঘো কম্মং করোতি, অযং ধম্মসম্মুখতা ৰিনযসম্মুখতা. তত্থ ধম্মোতি ভূতং ৰত্থু. ৰিনযোতি চোদনা চেৰ সারণা চ. সত্থুসাসনং নাম ঞত্তিসম্পদা চেৰ অনুস্সাৰনসম্পদা চ. যস্স সঙ্ঘো কম্মং করোতি, তস্স সম্মুখাভাৰো পুগ্গলসম্মুখতা. কত্তিকমাসস্স পৰারণমাসত্তা ‘ঠপেত্ৰা কত্তিকমাস’ন্তি ৰুত্তং. পচ্চুক্কড্ঢিত্ৰা ঠপিতদিৰসো চাতি কাল়পক্খে চাতুদ্দসিং পন্নরসিং ৰা সন্ধায ৰুত্তং. দ্ৰে পুণ্ণমাসিযোতি পঠমপচ্ছিমৰস্সূপগতানং ৰসেন ৰুত্ত’’ন্তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পরিৰার ৩.৪৮৩) আগতং.

‘‘ঠপিতউপোসথপৰারণানং কত্তিকমাসে সামগ্গিযা কতায সামগ্গীপৰারণং মুঞ্চিত্ৰা উপোসথং কাতুং ন ৰট্টতীতি আহ ‘ঠপেত্ৰা কত্তিকমাস’ন্তি. সচে পন তেসং নানাসীমাসু মহাপৰারণায ৰিসুং পৰারিতানং কত্তিকমাসব্ভন্তরে সামগ্গী হোতি, সামগ্গীউপোসথো এৰ তেহি কাতব্বো, ন পৰারণা একস্মিং ৰস্সে কতপৰারণানং পুন পৰারণায অৰিহিতত্তা. সামগ্গীদিৰসো হোতীতি অনুপোসথদিৰসে সামগ্গীকরণং সন্ধায ৰুত্তং. সচে পন চাতুদ্দসিযং পন্নরসিযং ৰা সঙ্ঘো সামগ্গিং করোতি, তদা সামগ্গীউপোসথদিৰসো ন হোতি, চাতুদ্দসীপন্নরসীউপোসথোৰ হোতি. উপরি পৰারণাযপি এসেৰ নযো. পচ্চুক্কড্ঢিত্ৰা ঠপিতদিৰসো চাতি ভণ্ডনকারকেহি উপদ্দুতা ৰা কেনচিদেৰ করণীযেন পৰারণসঙ্গহং ৰা কত্ৰা ঠপিতো কাল়পক্খচাতুদ্দসীদিৰসো চ. দ্ৰে চ পুণ্ণমাসিযোতি পুব্বকত্তিকপুণ্ণমা পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা চাতি দ্ৰে পুণ্ণমাসিযো. এতং চতুব্বিধন্তি পুণ্ণমাসিদ্ৰযেন সদ্ধিং সামগ্গীপৰারণং চাতুদ্দসীপৰারণঞ্চ সম্পিণ্ডেত্ৰা, ইদঞ্চ পকতিচারিত্তৰসেন ৰুত্তং. তথারূপপচ্চযে পন সতি উভিন্নং পুণ্ণমাসীনং পুরিমা দ্ৰে চাতুদ্দসিযো, কাল়পক্খচাতুদ্দসিযা অনন্তরা পন্নরসীপীতি ইমেপি তযো দিৰসা পৰারণাদিৰসা এৰাতি ইমং সত্তৰিধম্পি পৰারণাদিৰসং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং দিৰসে পৰারেতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. পরিৰার ২.৪৮৩) আগতং.

এৰং ৰত্থুৰিপত্তিৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা ইদানি ঞত্তিৰিপত্তিৰিনিচ্ছযং অনুস্সাৰনৰিপত্তিৰিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘ঞত্তিতো ৰিপত্তিযং পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ পঞ্চমঞত্তিৰিপত্তিযং ‘‘পচ্ছা ৰা ঞত্তিং ঠপেতী’’তি এতস্স সংৰণ্ণনাযং অনুস্সাৰনকম্মং কত্ৰাতি পঠমং অনুস্সাৰনং সাৰেত্ৰা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি অনুস্সাৰনানন্তরমেৰ সকলং ঞত্তিং ৰত্ৰা, পরিযোসানে ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৰত্ৰাতি অধিপ্পাযো.

২৫২. চতুত্থঅনুস্সাৰনৰিপত্তিসংৰণ্ণনাযং ‘‘য্ৰাযন্তি ব্যঞ্জনপ্পভেদো অধিপ্পেতো. দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদোতি এত্থ দসধা দসৰিধেন ব্যঞ্জনানং পভেদোতি যোজেতব্বং. কেনাযং পভেদোতি আহ ‘ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা’তি. যথাধিপ্পেতত্থব্যঞ্জনতো ব্যঞ্জনসঙ্খাতানং অক্খরানং জনিকা বুদ্ধি ব্যঞ্জনবুদ্ধি, তায ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা, অক্খরসমুট্ঠাপকচিত্তভেদেনেৰাতি অত্থো. যং ৰা সংযোগপরং কত্ৰা ৰুচ্চতি, ইদম্পি গরুকন্তি যোজনা’’তি ৰিমতিৰিনোদনিযং ৰুত্তং.

সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পরিৰার ৩.৪৮৫) পন ‘‘ঠানকরণানি সিথিলানি কত্ৰা উচ্চারেতব্বমক্খরং সিথিলং, তানিযেৰ ধনিতানি অসিথিলানি কত্ৰা উচ্চারেতব্বমক্খরং ধনিতং. দ্ৰিমত্তকালং দীঘং, একমত্তকালং রস্সং. দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদোতি এৰং সিথিলাদিৰসেন ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা অক্খরুপ্পাদকচিত্তস্স দসপ্পকারেন পভেদো. সব্বানি হি অক্খরানি চিত্তসমুট্ঠানানি যথাধিপ্পেতত্থব্যঞ্জনতো ব্যঞ্জনানি চ. সংযোগো পরো এতস্মাতি সংযোগপরো. ন সংযোগপরো অসংযোগপরো ‘আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতথেরস্স যস্স ন খমতী’তি এত্থ ত-কার ন-কারসহিতারো অসংযোগপরো. করণানীতি কণ্ঠাদীনি’’ ইতি এত্তকং ৰুত্তং.

পুন ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. পরিৰার ২.৪৮৫) ‘‘তত্থ আযস্মতোতিআদীসু সরানন্তরিতানি স-কার ম-কারাদিব্যঞ্জনানি ‘সংযোগো’তি ৰুচ্চন্তি. যো সংযোগো পরো যস্স অ-কারাদিনো, সো সংযোগপরো নাম. রস্সন্তি অ-কারাদিব্যঞ্জনরহিতং পদং. অসংযোগপরন্তি ‘যস্স ন খমতী’তিআদীসু স-কার ন-কারাদিব্যঞ্জনসহিতং পদং সন্ধায ৰুত্তং. ত-কারস্স থ-কারং অকত্ৰা ‘সুণাতু মে’তিআদিং অৰত্ৰা ৰগ্গন্তরে সিথিলমেৰ কত্ৰা ‘সুণাটু মে’তিআদিং ৰদন্তোপি দুরুত্তং করোতিযেৰ ঠপেত্ৰা অনুরূপং আদেসং. যঞ্হি ‘সচ্চিকত্থপরমত্থেনা’তি ৰত্তব্বে ‘সচ্চিকট্ঠপরমট্ঠেনা’তি চ ‘অত্থকথা’তি চ ৰত্তব্বে ‘অট্ঠকথা’তি চ তত্থ তত্থ ৰুচ্চতি, তাদিসং পাল়িঅট্ঠকথাদীসু দিট্ঠপযোগং তদনুরূপঞ্চ ৰত্তুং ৰট্টতি, ততো অঞ্ঞং ন ৰট্টতি. তেনাহ ‘অনুক্কমাগতং পৰেণিং অৰিনাসেন্তেনা’তিআদি. ‘দীঘে ৰত্তব্বে রস্স’ন্তিআদীসু ‘ভিক্খূন’ন্তি ৰত্তব্বে ‘ভিক্খুন’ন্তি ৰা ‘বহূসূ’তি ৰত্তব্বে ‘বহুসূ’তি ৰা ‘নক্খমতী’তি ৰত্তব্বে ‘ন খমতী’তি ৰা ‘উপসম্পদাপেক্খো’তি ৰত্তব্বে ‘উপসম্পদাপেখো’তি ৰা এৰং অনুরূপট্ঠানেসু এৰ দীঘরস্সাদিরস্সদীঘাদিৰসেন পরিৰত্তেতুং ৰট্টতি, ন পন ‘নাগো’তি ৰত্তব্বে ‘নগো’তি ৰা ‘সঙ্ঘো’তি ৰত্তব্বে ‘সঘো’তি ৰা ‘তিস্সো’তি ৰত্তব্বে ‘তিসো’তি ৰা ‘যাচতী’তি ৰত্তব্বে ‘যাচন্তী’তি ৰা এৰং অননুরূপট্ঠানেসু ৰত্তুং. সম্বন্ধং পন ৰৰত্থানঞ্চ সব্বথাপি ৰট্টতীতি গহেতব্ব’’ন্তি আগতং. সেসানি অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ সুট্ঠু সল্লক্খেতব্বানি.

২৫৩. সীমৰিপত্তিৰিনিচ্ছযো পন হেট্ঠা সীমকথাযং সব্বেন কথিতো, তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ গহেতব্বো.

পরিসৰিপত্তিকথায চতুৰগ্গকরণেতি চতুৰগ্গেন সঙ্ঘেন কত্তব্বে. অনিস্সারিতাতি উপোসথট্ঠপনাদিনা ৰা লদ্ধিনানাসংৰাসকভাৰেন ৰা ন বহিকতা. অট্ঠকথাযঞ্হি ‘‘অপকতত্তস্সাতি উক্খিত্তকস্স ৰা যস্স ৰা উপোসথপৰারণা ঠপিতা হোন্তী’’তি (পরি. অট্ঠ. ৪২৫) ৰুত্তত্তা ঠপিতউপোসথপৰারণো ভিক্খু অপকতত্তো এৰাতি গহেতব্বং. পরিসুদ্ধসীলাতি পারাজিকং অনাপন্না অধিপ্পেতা. পরিৰাসাদিকম্মেসু পন গরুকট্ঠাপি অপকতত্তা এৰাতি গহেতব্বং. অৰসেসা…পে… ছন্দারহাৰ হোন্তীতি হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতে সন্ধায ৰুত্তং, অৰিজহিত্ৰা ঠিতা পন ছন্দারহা ন হোন্তি, তেপি চতুৰগ্গাদিতো অধিকা হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰাৰ ছন্দারহা হোন্তি, তস্মা সঙ্ঘতো হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ঠিতেনেৰ ছন্দো ৰা পারিসুদ্ধি ৰা দাতব্বা.

সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পরিৰার ৩.৪৮৮) পন ‘‘অনুক্খিত্তা পারাজিকং অনাপন্না চ পকতত্তাতি আহ ‘পকতত্তা অনুক্খিত্তা’তিআদি. তত্থ অনিস্সারিতাতি পুরিমপদস্সেৰ ৰেৰচনং. পরিসুদ্ধসীলাতি পারাজিকং অনাপন্না. ন তেসং ছন্দো ৰা পারিসুদ্ধি ৰা এতীতি তীসু দ্ৰীসু ৰা নিসিন্নেসু একস্স ৰা দ্ৰিন্নং ৰা ছন্দপারিসুদ্ধি আহটাপি অনাহটাৰ হোতীতি অধিপ্পাযো’’তি আগতো. এৰং পাল়িযঞ্চ অট্ঠকথায চ চতুন্নম্পি কম্মানং সম্পত্তি চ ৰিপত্তি চ আগতা, টীকাচরিযেহি চ ৰিনিচ্ছিতা, তস্মা অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ চত্তারি কম্মানি কত্তব্বানি, ন অৰুত্তনযেন. ৰুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং (পারা. অট্ঠ. ১. গন্থারম্ভকথা; ২.৪৩১) –

‘‘বুদ্ধেন ধম্মো ৰিনযো চ ৰুত্তো;

যো তস্স পুত্তেহি তথেৰ ঞাতো;

সো যেহি তেসং মতিমচ্চজন্তা;

যস্মা পুরে অট্ঠকথা অকংসু.

‘‘তস্মা হি যং অট্ঠকথাসু ৰুত্তং;

তং ৰজ্জযিত্ৰান পমাদলেখং;

সব্বম্পি সিক্খাসু সগারৰানং;

যস্মা পমাণং ইধ পণ্ডিতান’’ন্তি.

ইমস্মিঞ্হি কম্মৰগ্গে অপলোকনাদীনং চতুন্নং কম্মানং করণট্ঠানং একাদসৰিপত্তিসীমৰিমুত্তং বদ্ধসীমভূতংযেৰ ৰুত্তং, ‘‘একাদসহি আকারেহি সীমতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তী’’তি (পরি. ৪৮৬) ৰচনতো ন অবদ্ধউপচারসীমভূতং. ন হি তত্থ একাদসৰিপত্তি অত্থি. অট্ঠকথাযম্পি (পরি. অট্ঠ. ৪৮২) ‘‘অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা কত্তব্বং কম্ম’’ন্তি অপলোকনকম্মস্সাপি বদ্ধসীমাযমেৰ কত্তব্বভাৰো ৰুত্তো, ন উপচারসীমাযং. ন হি তত্থ সীমট্ঠকসঙ্ঘসোধনঞ্চ ছন্দারহানঞ্চ অত্থি, অন্তোসীমং পৰিট্ঠপৰিট্ঠানং সঙ্ঘলাভো দাতব্বোযেৰ হোতি, তস্মা ‘‘ঞত্তিকম্মভূতং উপোসথপৰারণাকম্মং অবদ্ধসীমৰিহারেপি কত্তব্ব’’ন্তি গণ্হন্তানং আচরিযানং ৰাদোপি ‘‘ঞত্তিদুতিযকম্মভূতং কথিনদানকম্মং উপচারসীমাযমেৰ কত্তব্ব’’ন্তি গণ্হন্তানং আচরিযানং ৰাদোপি পাল়িৰিরোধো অট্ঠকথাৰিরোধো চ হোতীতি ৰেদিতব্বো. যমেত্থ ৰত্তব্বং, তং উপোসথপৰারণকথাৰণ্ণনাযঞ্চ কথিনকথাৰণ্ণনাযঞ্চ ৰুত্তং, অত্থিকেহি তত্থ সুট্ঠু ওলোকেত্ৰা সংসযো ৰিনোদেতব্বো.

ইদানি সব্বে ভিক্খূ লেখকারেহি পরিচযৰসেন সব্বগন্থানং আদিম্হি লিখিতং মহানমক্কারপাঠং সরণগমনস্স, কম্মৰাচায চ আরম্ভকালে মহতা উস্সাহেন ভণন্তি, সো পন পাঠো নেৰ সরণগমনপরিযাপন্নো, ন কম্মৰাচাপরিযাপন্নো, নাপি কম্মৰাচায পুব্বকরণপরিযাপন্নো, তস্মিং অভণিতেপি ন সরণগমনস্স ৰা কম্মৰাচায ৰা হানি অত্থি, ন ভণিতে ৰড্ঢি, তস্মা পকরণাচরিযা সরণগমনারম্ভেপি কম্মৰাচারম্ভেপি তস্স মহানমক্কারপাঠস্স ৰণ্ণনং ন ৰদন্তি, ৰদন্তো পন ‘‘ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স’’ ইতি পদানং অত্থো ৰিসুদ্ধিমগ্গসমন্তপাসাদিকাসারত্থদীপনীআদিপ্পকরণেসু ‘‘ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’ ইতিপদানং অত্থো ৰিয ৰিত্থারেন ৰত্তব্বো সিযা, এৰং সন্তেপি ভগৰতো যথাভূতগুণদীপনৰসেন পৰত্তত্তা সব্বেপি আচরিযা সব্বেসু গন্থারম্ভেসু তিক্খত্তুং মঙ্গলত্থং ভণন্তি. ভণন্তেহি চ পন ন-কার মো-কারাদীনং ঠানকরণাদিসম্পদং অহাপেন্তেন সিথিলধনিতদীঘরস্সাদিৰিসেসং মনসি করোন্তেন সমণসারুপ্পেন পরিমণ্ডলেন পদব্যঞ্জনেন ভণিতব্বো হোতি, ন অতিআযতকেন গীতসদ্দসদিসেন সদ্দেন. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘ন, ভিক্খৰে, আযতকেন গীতস্সরেন ধম্মো গাযিতব্বো, যো গাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৪৯).

‘‘একমত্তো ভৰে রস্সো, দ্ৰিমত্তো দীঘমুচ্চতে;

তিমত্তো তু প্লুতো ঞেয্যো, ব্যঞ্জনঞ্চড্ঢমত্তিক’’ন্তি. –

সদ্দপ্পকরণাচরিযেহি ৰুত্তং সদ্দলক্খণং নিস্সায ন-কারাদীসু রস্সভূতে অসরে একমত্তং, ন-ব্যঞ্জনে অড্ঢমত্তং সম্পিণ্ডেত্ৰা দিযড্ঢমত্তকালং পমাণং কত্ৰা উচ্চারীযতে. মো-কারাদীসু দীঘভূতে ও-কারাদিসরে দ্ৰিমত্তং, ম-কারাদিব্যঞ্জনে অড্ঢমত্তং সম্পিণ্ডেত্ৰা অড্ঢতেয্যমত্তাকালং পমাণং কত্ৰা উচ্চারীযতে, ন ততো উদ্ধন্তি. ননু ‘‘প্লুতো তিমত্তো ঞেয্যো’’তি ৰুত্তন্তি? সচ্চং, সা পন দূরতো অৰ্হাযনাদীসুযেৰ লব্ভতি, নাঞ্ঞত্থ. ৰুত্তঞ্হি কারিকাযং –

‘‘দূরতো অৰ্হানে গীতে, তথেৰ রোদনেপি চ;

প্লুতা তিমত্তিকা ৰুত্তা, সব্বেতে নেত্থ গয্হরে’’তি. –

কিত্তকেন পন কালেন একমত্তা ৰিঞ্ঞেয্যাতি? অক্খিনিমিসউম্মিসমত্তকালেনাতি আচরিযা. একে পন আচরিযা ‘‘অঙ্গুলিফোটনকালপ্পমাণেনা’’তি ৰদন্তি. ৰুত্তঞ্হি আচরিযধম্মসেনাপতিত্থেরেন –

‘‘পমাণং একমত্তস্স, নিমিসুম্মিসতোব্রৰুং;

অঙ্গুলিফোটকালস্স, পমাণেনাপি অব্রৰু’’ন্তি.

এৰং সদ্দসত্থাচরিযেহি ৰচনতো সুদ্ধরস্সসরট্ঠানে একমত্তাপমাণং, সব্যঞ্জনরস্সসরট্ঠানে দিযড্ঢমত্তাপমাণং, সুদ্ধদীঘসরট্ঠানে দ্ৰিমত্তাপমাণং, সব্যঞ্জনদীঘসরট্ঠানে অড্ঢতেয্যমত্তাপমাণং কালং সল্লক্খেত্ৰা উচ্চারীযতে.

ইদানি পন ভিক্খূ মহানমক্কারভণনে বলৰউস্সাহং কত্ৰা ভণন্তা রস্সট্ঠানেসু দ্ৰিতিমত্তাকালং দীঘট্ঠানেসু চতুপঞ্চমত্তাকালং সরং পঠপেত্ৰা ভণন্তি, তদযুত্তং ৰিয দিস্সতি. অপরে পঠমৰারে ভণিত্ৰা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি পরিযোসানপদং পত্ৰাপি তত্থ অট্ঠপেত্ৰা পুন ‘‘নমো তস্সা’’তি ভণিত্ৰা স-কারে ঠপেত্ৰা থোকং ৰিস্সমিত্ৰা দুতিযৰারে ‘‘ভগৰতো’’তি ইদং আদিং কত্ৰা যাৰ পরিযোসানং ভণিত্ৰা ঠপেন্তি. ততিযৰারে পন আদিতো পট্ঠায পরিযোসানে ঠপেন্তি. এৰং ভণন্তঞ্চ বহূ পসংসন্তি, এৰং পন কাতব্বন্তি নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাযং ৰিজ্জতি. যথা ঞত্তিচতুত্থকম্মে করিযমানে তীণি অনুস্সাৰনানি সদ্দতো চ অত্থতো চ অভিন্নানি অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্করৰিরহিতানি কত্ৰা ভণিতব্বানি, এৰং মহানমক্কারপাঠে তিক্খত্তুং ভঞ্ঞমানে তযো ৰারা সদ্দতো চ অত্থতো চ অভিন্নে কত্ৰা সঙ্করৰিরহিতে কত্ৰা আদিতো আরভিত্ৰা পরিযোসানে ঠপেতব্বা হোন্তীতি.

তত্রাযমেকেএৰং ৰদন্তি – যথা নাম জৰেন গচ্ছন্তস্স ঠাতব্বট্ঠানং পত্ৰাপি সহসা ঠাতুং ন সক্কোতি, একপাদমত্তং গন্ত্ৰা তিট্ঠতি, এৰং আদিতো ভণন্তস্স বলৰউস্সাহত্তা পরিযোসানে পত্তেপি ঠপেতুং ন সক্কোতি, ‘‘নমো তস্সা’’তি দ্ৰিপদমত্তং ভণিত্ৰা সক্কোতীতি. এৰং সন্তে দুতিযততিযৰারেসু কস্মা সক্কোতীতি? তদা পন দুতিযৰারে থোকং ৰিস্সমিতত্তা লদ্ধস্সাসো হুত্ৰা সক্কোতীতি. এৰং তে আযস্মন্তো সযমেৰ অত্তানং ৰিঘাতং পাপেন্তি. ন হি ‘‘মহানমক্কারং ভণন্তেন পঠমৰারে বলৰউস্সাহেন ভণিতব্বো’’তি ভগৰতা পঞ্ঞত্তো, ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ৰা ঠপিতো অত্থি. এৰং সন্তে যথা পাতিমোক্খুদ্দেসকেন পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তেন যত্তকা ভিক্খূ পাতিমোক্খং সুণন্তি, তেসং সৰনপ্পমাণেন যাৰ পরিযোসানা উদ্দিসিতুং অত্তনো সরপ্পমাণং গহেত্ৰা পাতিমোক্খো উদ্দিসিতব্বো, এৰং কম্মৰাচং ভণন্তেনপি সীমমণ্ডলে নিসিন্নভিক্খূনং সৰনপ্পমাণেন যাৰ পরিযোসানা অত্তনো সরপ্পমাণং গহেত্ৰা ভণিতব্বাতি.

অপরে পন আচরিযা মো-কারাদীসু ও-কারন্তপদেসু অঞ্ঞেসং পদানং অতিরেকেন সরেন দ্ৰত্তিক্খত্তুং অনুকরণসদ্দং অনুবন্ধাপযমানা ভণন্তি, তেসং আচরিযানং তাদিসং ভণনং সুত্ৰা পরিচযপ্পত্তা অঞ্ঞে ভিক্খূ ৰা গহট্ঠা ৰা অঞ্ঞেসং আচরিযানং কম্মৰাচং ন গরুং করোন্তি, তায কম্মৰাচায উপসম্পদা অলভিতব্বা ৰিয মঞ্ঞন্তি, তাদিসং পন ভণনং তেসং আচরিযানং সিস্সানুসিস্সা এৰ তথা ভণন্তি, ন অঞ্ঞে আচরিযা. তে পন পোরাণাচরিযানং সরসম্পন্নানং অনুকরণসদ্দরহিতম্পি সহিতং ৰিয খাযমানং সুণন্তানং অতিমনোরথং সদ্দং সুত্ৰা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তা এৰং করোন্তি মঞ্ঞে. ন হি ৰিনযে ৰা সদ্দসত্থেসু ৰা তথা ভণিতব্বন্তি অত্থি, তস্মা ৰিচারেতব্বমেতন্তি.

বহূ পন ভিক্খূ ‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘরস্স’’ন্তিআদিনা ৰিনযে কথিতৰিনিচ্ছযঞ্চ ‘‘এত্থ পঞ্চসু ৰগ্গেসূ’’তিআদিনা সদ্দসত্থেসু কতৰিনিচ্ছযঞ্চ অজানন্তা পিটকত্তযকোৰিদানং ৰিনযধরবহুস্সুতত্থেরানং সন্তিকা অলদ্ধোপদেসা হুত্ৰা তত্থ তত্থ উপসম্পদং করোন্তানং ভিক্খূনং ৰচনমেৰ গহেত্ৰা হেয্যোপাদেয্যং অজানন্তা পুব্বে পরদেসতো আগতানং পুঞ্ঞৰন্তানং সরসম্পন্নানং মহাথেরানং অনোসরেন ভণমানানং সরং সুত্ৰা তেসং থেরৰরানং মতিং অপুচ্ছিত্ৰাৰ যথাদিট্ঠং যথাসুতং লিখিত্ৰা ঠপেন্তা অনুক্কমেন পণ্ডিতেহি হসিতব্বং অযুত্তং কথং দীপেন্তা ‘‘ইমস্মিং ঠানে ব্যগ্ঘিযা সদ্দসদিসং সদ্দং করোন্তি, ইমস্মিং ঠানে সকুণিযা সদ্দসদিসং সদ্দং করোন্তি, ইমস্মিং ঠানে তম্বুলকসটপাতং করোন্তি, ইমস্মিং ঠানে দক্খিণতো নমন্তা ভণন্তি, ইমস্মিং ঠানে ৰামতো নমন্তা ভণন্তি, ইমস্মিং ঠানে ৰিলাসং কুরুমানা ভণন্তী’’তিআদীনি ৰত্ৰা তদেৰ সদ্দহন্তা রুক্খমূলউমঙ্গলেণাদীসু নিসীদিত্ৰা তমেৰ ৰচনং অনুসিক্খন্তা তদনুরূপং কম্মৰাচং ভণন্তা ‘‘অহং কম্মৰাচাকুসলো’’তি ৰত্ৰা বালজনে সঞ্ঞাপেত্ৰা তেসং তেসং উপসম্পদাপেক্খানং কম্মৰাচং ভণন্তি, ইমে ভিক্খূ ভগৰতো আণং অতিক্কামেন্তি, সাসনং ওসক্কাপেন্তীতি দট্ঠব্বা.

অথাপরেপি ভিক্খূ গামকাৰাসাদীসু ৰসন্তা পণ্ডিতানং সন্তিকে অপযিরুপাসমানা ৰত্থুসম্পত্তিম্পি ৰত্থুৰিপত্তিম্পি ঞত্তিঅনুস্সাৰনসীমপরিসসম্পত্তিম্পি ৰিপত্তিম্পি তথতো অজানন্তা বহৰো সিস্সে ঠপেত্ৰা পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ করোন্তা পরিসং ৰড্ঢাপেন্তি, তেপি ভগৰতো সাসনং ওসক্কাপেন্তি, তস্মা ভগৰতো আণং করোন্তেহি লজ্জীপেসলেহি বহুস্সুতেহি সিক্খাকামেহি সপ্পুরিসভিক্খূহি এৰরূপানং ভিক্খূনং সহাযকেহি উপত্থম্ভকেহি একসম্ভোগসংৰাসকরেহি ন ভৰিতব্বং. ইদানি ভিক্খূ –

‘‘চ-কারন্তং স-কারন্তং, ত-কারন্তসমং ৰদে;

ঞ-কারন্তং ল-কারন্তং, ন-কারন্তসমং ৰদে’’তি. –

ইমং সিলোকং উপনিস্সায সরণগমনেপি ‘‘বুদ্ধং সরণং গচ্ছামী’’তি পাঠং ‘‘বুদ্ধং সরণং গচ্ছামী’’তি পঠন্তি. কম্মৰাচাযম্পি ‘‘পঠমং উপজ্ঝং গাহাপেতব্বো’’তিআদিপাঠং ‘‘পঠমং উপজ্ঝং গাহাপেতব্বো’’তিআদিনা পঠন্তি. এত্থ যুত্তিতোপি আগমতোপি কারণং চিন্তেতব্বং.

তত্রাযং যুত্তিচিন্তা – ‘‘চ-কারন্তং স-কারন্তং, ত-কারন্তসমং ৰদে’’তি এত্থ চ-কারো তালুজো, ত-কারো দন্তজো, এৰমেতে অক্খরা ঠানতোপি অসমানা. চ-কারো জিৰ্হামজ্ঝকরণো, ত-কারো জিৰ্হগ্গকরণো, এৰং করণতোপি অসমানা. চ-কারো দুতিযৰগ্গপরিযাপন্নো, ত-কারো চতুত্থৰগ্গপরিযাপন্নো, এৰং ৰগ্গতোপি অসমানা. সংযোগক্খরৰসেন ন পুব্বক্খরা সুতিং লভন্তা সরৰিসেসং পাপুণন্তি, তেনেৰ চ-কারেন সদ্দসত্থকারাচরিযা ‘‘সংযোগে পরে রস্সত্ত’’ন্তি চ ‘‘সংযোগপুব্বা এ-কারো-কারা রস্সাইৰ ৰত্তব্বা’’তি চ ৰদন্তি. এৰং সন্তে কথং অসমানট্ঠানিকেন অসমানকরণেন অসমানৰগ্গেন সংযোগক্খরেন লদ্ধসুতিকা অক্খরা ততো অঞ্ঞেন অসমানট্ঠানিকেন অসমানকরণেন অসমানৰগ্গেন সংযোগক্খরেন লদ্ধসমানসুতিকা ভৰেয্যুং. ন কেৰলঞ্চ এতে অক্খরা অসমানট্ঠানিকা অসমানকরণা অসমানৰগ্গাৰ হোন্তি, অথ খো অনাসন্নট্ঠানিকা অনাসন্নকরণা অনাসন্নৰগ্গা চ হোন্তি. যথা চ ৰীণং ৰাদেন্তানং দূরে তন্তিস্সরেন ততো দূরে তন্তিস্সরো অসমানো হোতি, এৰং দূরট্ঠানিকেন অক্খরেন দূরকরণেন ততো দূরট্ঠানিকো দূরকরণো সমানসুতিকো কথং ভৰেয্য, ৰগ্গক্খরানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্করৰসেন অসমানসুতিৰসেন পৰত্তনতো ‘‘ৰগ্গন্তং ৰা ৰগ্গে’’তি সুত্তে নিগ্গহিতস্স ৰগ্গন্তকরণে সতি অঞ্ঞৰগ্গস্মিং পরে অঞ্ঞৰগ্গন্তং ন পাপুণাতি, ‘‘ৰগ্গে ঘোসাঘোসানং ততিযপঠমা’’তি সুত্তেন চ অসদিসদ্ৰেভাৰকরণে অঞ্ঞৰগ্গে অঞ্ঞৰগ্গদ্ৰেভাৰো ন হোতি.

যদি চ চ-কারন্তক্খরো ত-কারন্তক্খরেন সমানসুতিকো সিযা, এৰং সতি কিং চ-কারন্তক্খরলেখনেন সব্বত্থ ত-কারন্তমেৰ লিখেয্য, তথা পন অলিখিত্ৰা পযোগানুরূপং পঠমক্খরস্স সদিসদ্ৰেভাৰট্ঠানে ‘‘কচ্চো কচ্চাযনো’’তি, অসদিসদ্ৰেভাৰট্ঠানে ‘‘ৰচ্ছো ৰচ্ছাযনো’’তি ততিযক্খরস্স সদিসদ্ৰেভাৰট্ঠানে ‘‘মজ্জং সম্মজ্জ’’ন্তি, অসদিসদ্ৰেভাৰট্ঠানে ‘‘উপজ্ঝা উপজ্ঝাযো’’তি সমানট্ঠানসমানকরণসমানৰগ্গক্খরানমেৰ দ্ৰেভাৰো লিখীযতি, নো ইতরেসং, তস্মা পযোগানুরূপং চ-কারন্ত জ-কারন্তট্ঠানেসু সকৰগ্গসুতিৰসেনেৰ ৰত্তব্বং, ন অঞ্ঞৰগ্গসুতিৰসেন. স-কারন্তে পন স-কারস্স ত-কারেন সমানট্ঠানিকত্তা সমানকরণত্তা চ ৰগ্গঅৰগ্গৰসেন ভিন্নেপি অৰগ্গক্খরানং ৰগ্গক্খরেহি সাধারণত্তা চ অৰগ্গক্খরানং ৰগ্গক্খরানং ৰিয ৰিসুং সুতিযা অভাৰতো চ স-কারন্তস্স ত-কারন্তভণনং যুত্তং সিযা. স-কারোপি হি দন্তজো, ত-কারোপি, স-কারোপি জিৰ্হগ্গকরণো, ত-কারোপি, তস্মা সমানট্ঠানিকানং সমানকরণানং অক্খরানং সমানসুতিভাৰো যুত্তো. ঞ-কারন্ত ল-কারন্তানং ন-কারন্তভণনেপি ইমিনা নযেন ঞ-কারন্ত ন-কারন্তানং অসমানসুতিভাৰো ল-কারন্ত ন-কারন্তানং সমানসুতিভাৰো দট্ঠব্বোতি. অযমেত্থ যুত্তিচিন্তা.

আগমচিন্তা পন এৰং কাতব্বা –

‘‘চ-কারন্তং স-কারন্তং, ত-কারন্তসমং ৰদে;

ঞ-কারন্তং ল-কারন্তং, ন-কারন্তসমং ৰদে’’তি. –

অযং সিলোকো কুতো পভৰো, কত্থ আগতো, কেন কারিতোতি? তত্থ কুতো পভৰোতি ভগৰন্তস্মা ৰা ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ৰা অট্ঠকথাচরিযেহি ৰা পভৰো. কত্থ আগতোতি ৰিনযে ৰা সুত্তন্তে ৰা অভিধম্মে ৰা পাল়িযং ৰা অট্ঠকথায ৰা টীকাদীসু ৰা আগতো. কেন কারিতোতি নেত্তিনিরুত্তিপেটকোপদেসকচ্চাযনপ্পকরণকারকেন আযস্মতা মহাকচ্চাযনত্থেরেন ৰা মুখমত্তদীপনিকারকেন ৰজিরবুদ্ধাচরিযেন ৰা পদরূপসিদ্ধিকারকেন বুদ্ধপিযাচরিযেন ৰা সদ্দনীতিপ্পকরণকারকেন অগ্গৰংসাচরিযেন ৰা তদঞ্ঞসত্থকারকেহি মহাথেরেহি ৰা কারিতোতি এৰং আগমচিন্তাযং সতি অযং সিলোকো ভগৰন্তস্মা পভৰো ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ৰা অট্ঠকথাচরিযেহি ৰাতি ন পঞ্ঞাযতি. ‘‘ৰিনযে ৰা সুত্তন্তে ৰা অভিধম্মে ৰা পাল়িযং ৰা অট্ঠকথায ৰা টীকাসু ৰা আগতো’’তি হি ন সক্কা ৰত্তুং. কচ্চাযনাচরিযাদীহি সদ্দসত্থকারকেহি আচরিযেহি কতোতিপি ন দিস্সতি. এৰং সন্তে অপ্পাটিহীরকতং ইদং ৰচনং আপজ্জতি.

এৰং পন মযং চিন্তযিম্হা – রামঞ্ঞদেসে কির সকভাসাযং চ-কারন্ত ঞ-কারন্তা ন সন্তি, তেনেৰ রামঞ্ঞদেসিযা ভিক্খূ ‘‘সচ্চ’’ইতি ইমং পাঠং ৰদন্তা ‘‘সত্চ’’ইতি ৰদন্তি, ‘‘পঞ্চঙ্গ’’ইতি পাঠং ৰদন্তা ‘‘পন্চঙ্গ’’ইতি ৰদন্তি, তস্মা অত্তনো ৰিসযে অৰিজ্জমানং চ-কারন্ত ঞ-কারন্তং যথাপাঠং ৰত্তুমসক্কোন্তেহি তেহি ভিক্খূহি সকভাসানুরূপতো অযং সিলোকো কারিতো ভৰিস্সতীতি. এৰং সন্তেপি মরম্মভাসায চ-কারন্ত ঞ-কারন্তপদানং সুতিৰিসেসৰসেন ৰিসুং পঞ্ঞাযনতো মরম্মদেসিযা ভিক্খূ তং সিলোকং অনুৰত্তিত্ৰা ‘‘বুদ্ধং সরণং গচ্ছামী’’তি ৰা ‘‘পঠমং উপত্ঝং গাহাপেতব্বো’’তি ৰা ‘‘হেতুপত্চযো আরম্মণপত্চযো’’তি ৰা ৰত্তুং ন অরহন্তি. রামঞ্ঞদেসিযাপি সকভাসায ৰিসুং অৰিজ্জমানম্পি চ-কারন্ত ঞ-কারন্তপদং সকভাসাকথনকালেযেৰ ভাসানুরূপং ত-কারন্ত ন-কারন্তভাৰেন কথেতব্বং, মাগধভাসাকথনকালে পন মাগধভাসায চ-কারন্ত ঞ-কারন্তপদানং ৰিসুং পযোগদস্সনতো মাগধভাসানুরূপং চ-কারন্ত ঞ-কারন্তপদানং ৰিসুং সুতিৰসেন যথাপাঠমেৰ কথেতব্বানীতি নো মতি. অযমেত্থ আগমচিন্তা.

জিনসাসনমারব্ভ, কথাযং কথিতা মযা;

যুত্তাযুত্তং চিন্তযন্তু, পণ্ডিতা জিনসাৰকা.

যুত্তাযুত্তং চিন্তযিত্ৰা, যুত্তঞ্চে ধারযন্তু তং;

অযুত্তঞ্চে পজহন্তু, মানদোসৰিৰজ্জিতাতি.

২৫৪. এৰং চতুন্নং কম্মানং সম্পত্তিৰিপত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি তেসং কম্মানং ঠানপ্পভেদং দস্সেন্তো ‘‘অপলোকনকম্মং কতমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতী’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰিনিচ্ছযো অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. অনুত্তানপদত্থমেৰ দস্সযিস্সাম. ‘‘এতরহি সচেপি সামণেরো’’তিআদীসু বুদ্ধাদীনং অৰণ্ণভাসনম্পি অকপ্পিযাদিং কপ্পিযাদিভাৰেন দীপনম্পি দিট্ঠিৰিপত্তিযংযেৰ পৰিসতি, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘তং লদ্ধিং ৰিস্সজ্জাপেতব্বো’’তি. ভিক্খূনম্পি এসেৰ নযো. মিচ্ছাদিট্ঠিকোতি বুদ্ধৰচনাধিপ্পাযং ৰিপরীততো গণ্হন্তো, সো এৰ ‘‘অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো’’তি ৰুত্তো. কেচি পন ‘‘সস্সতুচ্ছেদানং অঞ্ঞতরদিট্ঠিযা সমন্নাগতো’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. সস্সতুচ্ছেদগাহস্স সামণেরানং লিঙ্গনাসনায কারণত্তেন হেট্ঠা অট্ঠকথাযমেৰ ৰুত্তত্তা ইধ চ দণ্ডকম্মনাসনায এৰ অধিপ্পেতত্তা. কাযসম্ভোগসামগ্গীতি সহসেয্যপটিগ্গহণাদি. সোরতোতি সুভে রতো, সুট্ঠু ওরতোতি ৰা সোরতো. নিৰাতৰুত্তীতি নীচৰুত্তি.

তস্সাপি দাতব্বোতি ৰিজ্জমানং মুখরাদিভাৰং নিস্সায অপ্পটিপুচ্ছিত্ৰাপি পটিঞ্ঞং অগ্গহেত্ৰাপি আপত্তিং অনারোপেত্ৰাপি দেসিতাযপি আপত্তিযা খুংসনাদিতো অনোরমন্তস্স দাতব্বোৰ. ওরমন্তস্স পন খমাপেন্তস্স ন দাতব্বো. ব্রহ্মদণ্ডস্স দানন্তি খরদণ্ডস্স উক্কট্ঠদণ্ডস্স দানং. তজ্জনীযাদিকম্মে হি কতে ওৰাদানুসাসনিপ্পদানপটিক্খেপো নত্থি, দিন্নব্রহ্মদণ্ডে পন তস্মিং সদ্ধিং তজ্জনীযকম্মাদিকতেহি পটিক্খিত্তম্পি কাতুং ন ৰট্টতি ‘‘নেৰ ৰত্তব্বো’’তিআদিনা আলাপসল্লাপমত্তস্সপি ন-কারেন পটিক্খিতত্তা. তঞ্হি দিস্ৰা ভিক্খূ গীৰং পরিৰত্তেত্ৰা ওলোকনমত্তম্পি ন করোন্তি, এৰং ৰিৰজ্জেতব্বং নিম্মদনকরণত্থমেৰ তস্স দণ্ডস্স অনুঞ্ঞাতত্তা. তেনেৰ ছন্নত্থেরোপি উক্খেপনীযাদিকম্মকতোপি অভাযিত্ৰা ব্রহ্মদণ্ডে দিন্নে ‘‘সঙ্ঘেনাহং সব্বথা ৰিৰজ্জিতো’’তি মুচ্ছিতো পপতি. যো পন ব্রহ্মদণ্ডকতেন সদ্ধিং ঞত্ৰা সংসট্ঠো অৰিৰজ্জেত্ৰা ৰিহরতি, তস্স দুক্কটমেৰাতি গহেতব্বং. অঞ্ঞথা ব্রহ্মদণ্ডৰিধানস্স নিরত্থকতাপসঙ্গতো. তেনাতি ব্রহ্মদণ্ডকতেন. যথা তজ্জনীযাদিকম্মকতেহি, এৰমেৰ ততো অধিকম্পি সঙ্ঘং আরাধেন্তেন সম্মা ৰত্তিতব্বং, তঞ্চ ‘‘সোরতো নিৰাতৰুত্তী’’তিআদিনা সরূপতো দস্সিতমেৰ. তেনাহ ‘‘সম্মা ৰত্তিত্ৰা খমাপেন্তস্স ব্রহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো’’তি. পটিসঙ্খাতি পটিসঙ্খায, ঞাণেন উপপরিক্খিত্ৰা.

যং তং ভগৰতা অৰন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. ‘‘তস্স ভিক্খুনো দণ্ডকম্মং কাতু’’ন্তি সামঞ্ঞতো অনুঞ্ঞাতপ্পকারং দস্সেত্ৰা পুন ৰিসেসতো অনুঞ্ঞাতপ্পকারং দস্সেতুং ‘‘অথ খো’’তিআদি পাল়িউদ্ধটাতি ৰেদিতব্বং. ইমস্স অপলোকনকম্মস্স ঠানং হোতীতি অপলোকনকম্মসামঞ্ঞস্স পৰত্তিট্ঠানং হোতি. ৰিসেসব্যতিরেকেন অৰিজ্জমানম্পি তদঞ্ঞত্থ অপ্পৰত্তিং দস্সেতুং ৰিসেসনিস্সিতং ৰিয ৰোহরীযতি. ‘‘কম্মঞ্ঞেৰ লক্খণ’’ন্তি ইমিনা ওসারণাদিৰসেন গহিতাৰসেসানং সব্বেসং অপলোকনকম্মসামঞ্ঞলক্খণৰসেন গহিতত্তা ‘‘কম্মঞ্ঞেৰ লক্খণমস্সাতি কম্মলক্খণ’’ন্তি নিব্বচনং দস্সেতি, ইদঞ্চ ৰুত্তাৰসেসানং কম্মানং নিট্ঠানট্ঠানং সঙ্খারক্খন্ধধম্মাযতনাদীনি ৰিয ৰুত্তাৰসেসখন্ধাযতনানন্তি দট্ঠব্বং. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘অযং পনেত্থ পাল়িমুত্তকোপি কম্মলক্খণৰিনিচ্ছযো’’তিআদি. যথা চেত্থ, এৰং উপরি ঞত্তিকম্মাদীসুপি কম্মলক্খণং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পরিৰার ৩.৪৯৫-৪৯৬) পন ‘‘কম্মমেৰ লক্খণন্তি কম্মলক্খণং. ওসারণনিস্সারণভণ্ডুকম্মাদযো ৰিয কম্মঞ্চ হুত্ৰা অঞ্ঞঞ্চ নামং ন লভতি, কম্মমেৰ হুত্ৰা উপলক্খীযতীতি কম্মলক্খণন্তি ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. পরিৰার ৪৯৫-৪৯৬) পন ‘‘ইমস্স অপলোকনকম্মস্স ঠানং হোতীতি এৰম্পি অপলোকনকম্মং পৰত্ততীতি অত্থো. কম্মঞ্ঞেৰ লক্খণন্তি কম্মলক্খণং. ওসারণনিস্সারণভণ্ডুকম্মাদযো ৰিয কম্মঞ্চ হুত্ৰা অঞ্ঞঞ্চ নামং ন লভতি, কম্মমেৰ হুত্ৰা উপলক্খীযতীতি কম্মলক্খণং উপনিস্সযো ৰিয. হেতুপচ্চযাদিলক্খণৰিমুত্তো হি সব্বো পচ্চযৰিসেসো তত্থ সঙ্গয্হতী’’তি ৰুত্তং. তস্স করণন্তি অৰন্দিযকম্মস্স করণৰিধানং. ন ৰন্দিতব্বোতি, ইমিনা ৰন্দন্তিযা দুক্কটন্তি দস্সেতীতি দট্ঠব্বং. সঙ্ঘেন কতং কতিকং ঞত্ৰা মদ্দনং ৰিয হি সঙ্ঘসম্মুতিং অনাদরেন অতিক্কমন্তস্স আপত্তি এৰ হোতি.

২৫৫. ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি পনেতং লব্ভতিযেৰাতি অৰন্দিযকম্মস্স উপলক্খণমত্তেন গহিতত্তা ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি কম্মলক্খণং লব্ভতি এৰ. সলাকদানট্ঠানং সলাকগ্গং নাম, যাগুভত্তানং ভাজনট্ঠানানি যাগগ্গভত্তগ্গানি নাম. এতেসুপি হি ঠানেসু সব্বো সঙ্ঘো উপোসথে ৰিয সন্নিপতিতো, কম্মঞ্চ ৰগ্গকম্মং ন হোতি, ‘‘মযমেতং ন জানিম্হা’’তি পচ্ছা খীযন্তাপি ন হোন্তি, খণ্ডসীমায পন কতে খীযন্তি. সঙ্ঘিকপচ্চযঞ্হি অচ্ছিন্নচীৰরাদীনং দাতুং অপলোকেন্তেহি উপচারসীমট্ঠানং সব্বেসং অনুমতিং গহেত্ৰাৰ কাতব্বং. যো পন ৰিসভাগপুগ্গলো ধম্মিকং অপলোকনং পটিবাহতি, তং উপাযেন বহিউপচারসীমগতং ৰা কত্ৰা খণ্ডসীমং ৰা পৰিসিত্ৰা কাতুং ৰট্টতি. যং সন্ধায ‘‘অপলোকনকম্মং করোতী’’তি সামঞ্ঞতো দস্সেতি, তং অপলোকনকম্মং সরূপতো দস্সেতুং আহ ‘‘অচ্ছিন্নচীৰরং’’ইচ্চাদি. যদি অপলোকেত্ৰাৰ চীৰরং দাতব্বং, কিং পন অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকসম্মুতিযাতি আহ ‘‘অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকেন পনা’’তিআদি. নাল়ি ৰা উপড্ঢনাল়ি ৰাতি দিৰসে দিৰসে অপলোকেত্ৰা দাতব্বস্স পমাণদস্সনং. তেন যাপনমত্তমেৰ অপলোকেতব্বং, ন অধিকন্তি দস্সেতি. একদিৰসংযেৰ ৰাতিআদি দসৰীসতিদিৰসানং একস্মিং দিৰসেযেৰ দাতব্বপরিচ্ছেদদস্সনং. তেন ‘‘যাৰজীৰ’’ন্তি ৰা ‘‘যাৰরোগা ৰুট্ঠহতী’’তি ৰা এৰং অপলোকেতুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. ইণপলিবোধন্তি ইণৰত্থুং দাতুং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. তঞ্চ ইণাযিকেহি পলিবুদ্ধস্স লজ্জীপেসলস্স সাসনুপকারকস্স পমাণযুত্তমেৰ কপ্পিযভণ্ডং নিযমেত্ৰা ভিক্খূহি অপলোকেত্ৰা দাতব্বং, ন পন সহস্সং ৰা সতসহস্সং ৰা মহাইণং. তাদিসঞ্হি ভিক্খাচরিযৰত্তেন সব্বেহি ভিক্খূহি তাদিসস্স ভিক্খুনো পরিযেসিত্ৰা দাতব্বং.

‘‘ছত্তং ৰা ৰেদিকং ৰাতি এত্থ ৰেদিকাতি চেতিযস্স উপরি চতুরস্সচযো ৰুচ্চতি. ছত্তন্তি ততো উদ্ধং ৰলযানি দস্সেত্ৰা কতো অগ্গচযো ৰুচ্চতী’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পরিৰার ৩.৪৯৫-৪৯৬) ৰুত্তং. চেতিযস্স উপনিক্খেপতোতি চেতিযস্স পটিজগ্গনত্থায ৰড্ঢিযা পযোজেত্ৰা কপ্পিযকারকেহি ঠপিতৰত্থুতো. সঙ্ঘিকেনপীতি ন কেৰলঞ্চ তত্রুপ্পাদতো পচ্চযদাযকেহি চতুপচ্চযত্থায সঙ্ঘস্স দিন্নৰত্থুনাপীতি অত্থো. সঙ্ঘভত্তং কাতুং ন ৰট্টতীতি মহাদানং দদন্তেহিপি করিযমানং সঙ্ঘভত্তং ৰিয কারেতুং ন ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘যথাসুখং পরিভুঞ্জিতুং রুচ্চতী’’তি ৰুত্তত্তা অত্তনো অত্তনো পরিভোগপহোনকং অপ্পং ৰা বহুং ৰা গহেতব্বং, অধিকং পন গহেতুং ন লভতি.

উপোসথদিৰসেতি নিদস্সনমত্তং, যস্মিং কিস্মিঞ্চি দিৰসেপি কতং সুকতমেৰ হোতি. করোন্তেন ‘‘যং ইমস্মিং ৰিহারে অন্তোসীমায সঙ্ঘসন্তকং…পে… যথাসুখং পরিভুঞ্জিতুং ময্হং রুচ্চতী’’তি এৰং কতিকা কাতব্বা. তথা দ্ৰীহি তীহিপি ‘‘আযস্মন্তানং রুচ্চতী’’তি ৰচনমেৰ হেত্থ ৰিসেসো. তেসম্পীতি রুক্খানং. সা এৰ কতিকাতি ৰিসুং কতিকা ন কাতব্বাতি অত্থো.

তেসন্তি রুক্খানং, সঙ্ঘো সামীতি সম্বন্ধো. পুরিমৰিহারেতি পুরিমে যথাসুখং পরিভোগত্থায কতকতিকে ৰিহারে. পরিৰেণানি কত্ৰা জগ্গন্তীতি যত্থ অরক্খিযমানে ফলাফলানি রুক্খা চ ৰিনস্সন্তি, তাদিসং ঠানং সন্ধায ৰুত্তং, তত্থ সঙ্ঘস্স কতিকা ন পৰত্ততীতি অধিপ্পাযো. যেহি পন রুক্খবীজানি রোপেত্ৰা আদিতো পট্ঠায পটিজগ্গিতা, তেপি দসমভাগং দত্ৰা রোপকেহেৰ পরিভুঞ্জিতব্বানি. তেহীতি জগ্গিতেহি.

তত্থাতি তস্মিং ৰিহারে. মূলেতিআদিকালে, পুব্বেতি অত্থো. দীঘা কতিকাতি অপরিচ্ছিন্নকালা যথাসুখং পরিভোগত্থায কতিকা. নিক্কুক্কুচ্চেনাতি ‘‘অভাজিতমিদ’’ন্তি কুক্কুচ্চং অকত্ৰাতি অত্থো. খীযনমত্তমেৰ তন্তি তেন খীযনেন বহুং খাদন্তানং দোসো নত্থি অত্তনো পরিভোগপ্পমাণস্সেৰ গহিতত্তা, খীযন্তেপি অত্তনো পহোনকং গহেত্ৰা খাদিতব্বন্তি অধিপ্পাযো.

গণ্হথাতি ন ৰত্তব্বাতি তথা ৰুত্তে তেনেৰ ভিক্খুনা দিন্নং ৰিয মঞ্ঞেয্যুং. তং নিস্সায মিচ্ছাজীৰসম্ভৰো হোতীতি ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘অনুৰিচরিত্ৰা’’তিআদি. উপড্ঢভাগোতি একস্স ভিক্খুনো পটিৰীসতো উপড্ঢভাগো, দেন্তেন চ ‘‘এত্তকং দাতুং সঙ্ঘো অনুঞ্ঞাসী’’তি এৰং অত্তানং পরিমোচেত্ৰা যথা তে সঙ্ঘে এৰ পসীদন্তি, এৰং ৰত্ৰা দাতব্বং. অপচ্চাসীসন্তেনাতি গিলানগমিকিস্সরাদীনং অনুঞ্ঞাতপুগ্গলানম্পি অত্তনো সন্তকং দেন্তেন অপচ্চাসীসন্তেনেৰ দাতব্বং. অননুঞ্ঞাতপুগ্গলানং পন অপচ্চাসীসন্তেনপি দাতুং ন ৰট্টতীতি. সঙ্ঘিকমেৰ যথাকতিকায দাপেতব্বং. অত্তনো সন্তকম্পি পচ্চযদাযকাদযো সযমেৰ ৰিস্সাসেন গণ্হন্তি, ন ৰারেতব্বা, ‘‘লদ্ধকপ্পিয’’ন্তি তুণ্হী ভৰিতব্বং. পুব্বে ৰুত্তমেৰাতি ‘‘কুদ্ধো হি সো রুক্খেপি ছিন্দেয্যা’’তিআদিনা তুণ্হীভাৰে কারণং পুব্বে ৰুত্তমেৰ, তেহি কতঅনত্থাভাৰেপি কারুঞ্ঞেন তুণ্হী ভৰিতুং ৰট্টতি, ‘‘গণ্হথা’’তিআদি পন ৰত্তুং ন ৰট্টতি.

গরুভণ্ডত্তা…পে… ন দাতব্বন্তি জীৰরুক্খানং আরামট্ঠানিযত্তা দারূনঞ্চ গেহসম্ভারানুপগতত্তা ‘‘সব্বং ত্ৰমেৰ গণ্হাতি দাতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. অকতাৰাসং ৰা কত্ৰাতি পুব্বে অৰিজ্জমানং সেনাসনং কত্ৰা. জগ্গিতকালেতি ফলৰারে সম্পত্তে. জগ্গনকালেতি জগ্গিতুং আরদ্ধকালে.

২৫৬. ঞত্তিকম্মট্ঠানভেদেতি ঞত্তিকম্মস্স ঠানভেদে.

ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে

কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো নাম

তেত্তিংসতিমো পরিচ্ছেদো.