৩২. গরুকাপত্তিৰুট্ঠানৰিনিচ্ছযকথা
পটিচ্ছন্নপরিৰাসকথা
২৩৬. এৰং চোদনাদিৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা ইদানি গরুকাপত্তিৰুট্ঠানৰিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘গরুকাপত্তিৰুট্ঠান’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ গরু অলহুকং পটিকরণং এতিস্সা আপত্তিযাতি গরুকা, আপজ্জিতব্বাতি আপত্তি, গরুকা চ সা আপত্তি চাতি গরুকাপত্তি, ৰুট্ঠহতে ৰুট্ঠানং, গরুকাপত্তিযা ৰুট্ঠানং গরুকাপত্তি ৰুট্ঠানং. কিং তং? সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিতো পরিসুদ্ধভাৰো. তেনাহ ‘‘পরিৰাসমানত্তাদীহি ৰিনযকম্মেহি গরুকাপত্তিতো ৰুট্ঠান’’ন্তি. কিঞ্চাপি চতুব্বিধো পরিৰাসো, অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসো পন ইধ নাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘তিৰিধো পরিৰাসো’’তি. তথা হি ৰুত্তং সমন্তপাসাদিকাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৫) ‘‘তত্থ চতুব্বিধো পরিৰাসো – অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসো পটিচ্ছন্নপরিৰাসো সুদ্ধন্তপরিৰাসো সমোধানপরিৰাসোতি. তেসু ‘যো সো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞোপি অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদং, তস্স চত্তারো মাসে পরিৰাসো দাতব্বো’তি এৰং মহাখন্ধকে (মহাৰ. ৮৬) ৰুত্তো তিত্থিযপরিৰাসো অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসো নাম. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং ৰুত্তমেৰ. অযং পন ইধ অনধিপ্পেতো’’তি. ইতো পরং অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ সুৰিঞ্ঞেয্যোতি তস্মা দুব্বিঞ্ঞেয্যট্ঠানেযেৰ ৰণ্ণযিস্সাম.
২৩৭. এৰং যো যো আপন্নো হোতি, তস্স তস্স নামং গহেত্ৰা কম্মৰাচা কাতব্বাতি এতেন পাল়িযং সব্বসাধারণৰসেন ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খূ’’তি চ ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো’’তি চ আগতেপি কম্মৰাচাভণনকালে তথা অভণিত্ৰা ‘‘অযং বুদ্ধরক্খিতো ভিক্খূ’’তি চ ‘‘ইমস্স বুদ্ধরক্খিতস্স ভিক্খুনো’’তি চ এৰং সকসকনামং উদ্ধরিত্ৰাৰ কম্মৰাচা কাতব্বাতি দস্সেতি.
মাল়কসীমাযমেৰ ৰত্তং সমাদাতব্বং, ন ততো বহি. কস্মা? ‘‘অঞ্ঞত্থ কম্মৰাচা অঞ্ঞত্থ সমাদান’’ন্তি ৰত্তব্বদোসপ্পসঙ্গতো. অসমাদিন্নৰত্তস্স আরোচনাসম্ভৰতো, মাল়কসীমায সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং একস্সপি অনারোচনে সতি রত্তিচ্ছেদসম্ভৰতো চ. পরিৰাসং সমাদিযামি, ৰত্তং সমাদিযামীতি ইমেসু দ্ৰীসু পদেসু একেকেন ৰা উভোহি পদেহি ৰা সমাদাতব্বং. কথং ৰিঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘একপদেনপি চেত্থ নিক্খিত্তো হোতি পরিৰাসো, দ্ৰীহি পন সুনিক্খিত্তোযেৰ, সমাদানেপি এসেৰ নযো’’তি ৰক্খমানত্তা. সমাদিযিত্ৰা তত্থেৰ সঙ্ঘস্স আরোচেতব্বং, ন তত্থ অনারোচেত্ৰা অঞ্ঞত্থ গন্তব্বং. কস্মা? ৰুট্ঠিতায পরিসায পুন সন্নিপাতেতুং দুক্করত্তা, একস্সপি ভিক্খুনো অনারোচেত্ৰা অরুণুট্ঠাপনে সতি রত্তিচ্ছেদকরত্তা.
আরোচেন্তেন এৰং আরোচেতব্বন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অহং ভন্তে…পে… সঙ্ঘো ধারেতূ’’তি এত্তকমেৰ ৰত্ৰা যাচনে ৰিয ‘‘দুতিযম্পি ততিযম্পী’’তি অৰুত্তত্তা অচ্চাযিককরণে সতি একৰারং আরোচিতেপি উপপন্নমেৰাতি দট্ঠব্বং. ৰেদিযামহং ভন্তে, ৰেদিযতীতি মং সঙ্ঘো ধারেতূতি এত্থ ‘‘ৰেদিযামীতি চিত্তেন সম্পটিচ্ছিত্ৰা সুখং অনুভৰামি, ন তপ্পচ্চযা অহং দুক্খিতোতি অধিপ্পাযো’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.৯৭) ৰুত্তং. এত্থ চ ‘‘সুখং ৰেদেমি ৰেদন’’ন্তিআদীসু ৰিয পি-সদ্দো অনুভৰনত্থো হোতি. ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ৯৭) পন ‘‘ৰেদিযামীতি জানেমি, চিত্তেন সম্পটিচ্ছিত্ৰা সুখং অনুভৰামি, ন তপ্পচ্চযা অহং দুক্খিতোতি অধিপ্পাযোতি লিখিত’’ন্তি ৰুত্তং. এত্থ পন ‘‘দীপঙ্করো লোকৰিদূ’’তিআদীসু ৰিয ঞাণত্থো অনুভৰনত্থো চ. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. চূল়ৰগ্গ ২.৯৭) পন ‘‘ৰেদিযামহন্তি জানাপেমহং, আরোচেমীতি অত্থো, অনুভৰামীতিপিস্স অত্থং ৰদন্তি. পুরিমং পন পসংসন্তি আরোচনৰচনত্তা’’তি. এত্থ তু –
‘‘সম্পন্নং সালিকেদারং, সুৰা খাদন্তি ব্রাহ্মণ;
পটিৰেদেমি তে ব্রহ্মে, ন নং ৰারেতুমুস্সহে’’তি. –
আদীসু ৰিয আরোচনত্থোতি দট্ঠব্বো.
আরোচেত্ৰা…পে… নিক্খিপিতব্বন্তি দুক্কটপরিমোচনত্থং ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘তদহেৰ পুন ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা অরুণং উট্ঠাপেতুকামস্স রত্তিচ্ছেদপরিহারত্থম্পী’’তি ৰদন্তি. যস্স মাল়কে নারোচিতং, তস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বং. যস্স আরোচিতং, তস্স পুন আরোচনকিচ্চং নত্থি, কেৰলং নিক্খিপিতব্বমেৰ. ‘‘সভাগা ভিক্খূ ৰসন্তী’’তি ৰুত্তত্তা ৰিসভাগানং ৰসনট্ঠানে ৰত্তং অসমাদিযিত্ৰা বহি এৰ কাতুম্পি ৰট্টতীতি দট্ঠব্বং. দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰাতি ইদং ৰিহারে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৰনূপচারৰিজহনত্থং ৰুত্তং, মহামগ্গতো ওক্কম্মাতি ইদং মগ্গপটিপন্নানং ভিক্খূনং সৰনূপচারাতিক্কমনত্থং, গুম্বেন ৰাতিআদি দস্সনূপচারৰিজহনত্থং. সোপি কেনচি কম্মেন পুরেঅরুণে এৰ গচ্ছতীতি ইমিনা আরোচনায কতায সব্বেসু ভিক্খূসু বহিৰিহারং গতেসুপি ঊনেগণেচরণদোসো ৰা ৰিপ্পৰাসদোসো ৰা ন হোতি আরোচনত্থত্তা সহৰাসস্সাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অযঞ্চা’’তিআদি. অনিক্খিত্তৰত্তেন অন্তোউপচারগতানং সব্বেসম্পি আরোচেতব্বা. ‘‘অযং নিক্খিত্তৰত্তস্স পরিহারো’’তি ৰুত্তং, তত্থ নিক্খিত্তৰত্তস্সাতি ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা পরিৰসন্তস্সাতি অত্থো. অযং পনেত্থ থেরস্স অধিপ্পাযো – ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা পরিৰসন্তস্স উপচারগতানং সব্বেসং আরোচনকিচ্চং নত্থি, দিট্ঠরূপানং সুতসদ্দানং আরোচেতব্বং, অদিট্ঠঅসুতানম্পি অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানং আরোচেতব্বং. ইদং ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা পরিৰসন্তস্স লক্খণন্তি. থেরস্সাতি মহাপদুমত্থেরস্স.
২৩৮. কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থাযাতি ইমেসু পটিচ্ছন্নদিৰসপ্পমাণেন পরিৰসিতদিৰসেসু ‘‘সিযুং নু খো তিৰিধরত্তিচ্ছেদকারণযুত্তানি কানিচি দিৰসানি, এৰং সতি অপরিপুণ্ণপরিৰাসদিৰসত্তা ন মানত্তারহো ভৰেয্য, অসতি চ মানত্তারহভাৰে মানত্তং দিন্নম্পি অদিন্নংযেৰ ভৰেয্য, এৰঞ্চ সতি আপন্নাপত্তিতো ৰুট্ঠানং ন ভৰেয্যা’’তি ইমস্স ৰিনযকুক্কুচ্চস্স ৰিনোদনত্থায. একেন ৰা দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা দিৰসেহি অধিকতরানি দিৰসানি পরিৰসিত্ৰা ননু চাযং পরিৰুত্থপরিৰাসো, তস্মানেন মানত্তমেৰ যাচিতব্বং, অথ কস্মা ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা মানত্তং যাচিতব্বন্তি আহাতি চোদনং মনসি করোন্তেন ৰুত্তং ‘‘অযঞ্হি ৰত্তে সমাদিন্নে’’তিআদি. হি যস্মা অযং ভিক্খু ৰত্তে সমাদিন্নে এৰ মানত্তারহো হোতি, ন অসমাদিন্নে, ইতি তস্মা ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা মানত্তং যাচিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ননু চ কম্মৰাচাযং ‘‘সো পরিৰুত্থপরিৰাসো সঙ্ঘং মানত্তং যাচতি’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং, ন ৰুত্তং ‘‘সমাদিন্নৰত্তো’’তি, অথ কস্মা ‘‘ৰত্তে সমাদিন্নে এৰ মানত্তারহো হোতী’’তি ৰুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘নিক্খিত্তৰত্তেন পরিৰুত্থত্তা’’তি. যস্মা অযং ভিক্খু নিক্খিত্তৰত্তেন হুত্ৰা পরিৰুত্থো হোতি, নো অনিক্খিত্তৰত্তেন, তস্মা নিক্খিত্তৰত্তেন হুত্ৰা পরিৰুত্থত্তা অযং ভিক্খু ৰত্তে সমাদিন্নে এৰ মানত্তারহো হোতি, নো অসমাদিন্নেতি যোজনা. তথা হি ৰুত্তং ‘‘অনিক্খিত্তৰত্তস্স পন পুন সমাদানকিচ্চং নত্থি. সো হি পটিচ্ছন্নদিৰসাতিক্কমেনেৰ মানত্তারহো হোতি, তস্মা তস্স মানত্তং দাতব্বমেৰা’’তি.
চতূহি পঞ্চহি ৰা ভিক্খূহি সদ্ধিন্তি ঊনেগণেচরণদোসা ৰিমুচ্চনত্থং. পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপতোতিআদি কিঞ্চাপি পাল়িযং নত্থি, অথ খো অট্ঠকথাচরিযানং ৰচনেন তথা এৰ পটিপজ্জিতব্বন্তি চ ৰুত্তং. ‘‘অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি দ্ৰাদসহত্থে উপচারে সল্লক্খেত্ৰা, অনিক্খিত্তৰত্তানং উপচারসীমায আগতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা সহৰাসাদিকং ৰেদিতব্বন্তি চ ৰুত্তং. ‘নিক্খিপন্তেন আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বং পযোজনং অত্থী’তি চ ৰুত্তং, ন পন তং পযোজনং দস্সিত’’ন্তি ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ৯৭) ৰুত্তং, ৰত্তভেদদুক্কটা মুচ্চনপযোজনং হোতীতি ৰেদিতব্বং.
২৩৯. অব্ভানং কাতুং ন ৰট্টতীতি কতম্পি অকতমেৰ হোতীতি অত্থো. ‘‘তেনাপি ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা আরোচেত্ৰা অব্ভানং যাচিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা অব্ভানযাচনত্থং মানত্তস্স সমাদিযনকালেপি আরোচেতব্বমেৰ. পুব্বে মানত্তচারিতকালে আরোচিতমেৰাতি অনারোচেত্ৰা অব্ভানং ন যাচিতব্বন্তি ৰিঞ্ঞাযতি. এৰং মানত্তযাচনকালেপি পরিৰাসং সমাদিযিত্ৰা আরোচেতব্বমেৰাতি দট্ঠব্বং.
২৪০. চিণ্ণমানত্তো ভিক্খু অব্ভেতব্বোতি চিণ্ণমানত্তস্স চ অব্ভানারহস্স চ নিন্নানাকরণত্তা ৰুত্তং. অঞ্ঞথা ‘‘অব্ভানারহো অব্ভেতব্বো’’তি ৰত্তব্বং সিযা. উক্খেপনীযকম্মকতোপি অত্তনো লদ্ধিগ্গহণৰসেন সভাগভিক্খুম্হি সতি তস্স অনারোচাপেতুং ন লভতি.
‘‘অনন্তরাযিকস্স পন অন্তরাযিকসঞ্ঞায ছাদযতো অচ্ছন্নাৰা’’তি পাঠো. অৰেরিভাৰেন সভাগো অৰেরিসভাগো. ‘‘সভাগসঙ্ঘাদিসেসং আপন্নস্স পন সন্তিকে আৰি কাতুং ন ৰট্টতী’’তি পসঙ্গতো ইধেৰ পকাসিতং. লহুকেসু পটিক্খেপো নত্থি. তত্থ ঞত্তিযা আৰি কত্ৰা উপোসথং কাতুং অনুঞ্ঞাতত্তা লহুকসভাগং আৰি কাতুং ৰট্টতীতি. সভাগসঙ্ঘাদিসেসং পন ঞত্তিযা আরোচনং ন ৰট্টতীতি কির. ‘‘তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সতীতি (মহাৰ. ১৭১) ৰুত্তত্তা লহুকস্সেৰাযং সমনুঞ্ঞাতা. ন হি সক্কা সুদ্ধস্স একস্স সন্তিকে সঙ্ঘাদিসেসস্স পটিকরণং কাতু’’ন্তি লিখিতং. লহুকেসুপি সভাগং আৰি কাতুং ন ৰট্টতীতি. তস্মা এৰ হি ঞত্তিযা আৰিকরণং অনুঞ্ঞাতং, ইতরথা তং নিরত্থকং সিযা. অঞ্ঞমঞ্ঞারোচনস্স ৰট্টতি, ততো ন ৰট্টতীতি দীপনত্থমেৰ ঞত্তিযা আৰিকরণমনুঞ্ঞাতং, তেনেৰ ইধ ‘‘সভাগসঙ্ঘাদিসেসং আপন্নস্সা’’তিআদি ৰুত্তং, অযমত্থো ‘‘এত্তাৰতা তে দ্ৰে নিরাপত্তিকা হোন্তি, তেসং সন্তিকে সেসেহি সভাগাপত্তিযো দেসেতব্বা’’তি ৰচনেন কঙ্খাৰিতরণিযম্পি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) পকাসিতোৰ. সঙ্ঘাদিসেসং পন ঞত্তিযা আরোচেত্ৰা উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. তস্সা ঞত্তিযা অযমত্থো – যদা সুদ্ধং ভিক্খুং পস্সিস্সতি, তস্স সন্তিকে অঞ্ঞমঞ্ঞারোচনৰসেন পটিকরিস্সতি, এৰং পটিকতে ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, সাপত্তিকেন পাতিমোক্খং সোতব্বং, যো সুণেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৩৮৬) ৰুত্তাপত্তিতো মোক্খো হোতি, তস্মা ‘‘গরুকং ৰা হোতু লহুকং ৰা, ঞত্তিযা আৰি কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. উভোসু নযেসু যুত্ততরং গহেতব্বং. ‘‘নামঞ্চেৰ আপত্তি চাতি তেন তেন ৰীতিক্কমেনাপন্নাপত্তি আপত্তি. নামন্তি তস্সা আপত্তিযা নাম’’ন্তি লিখিতং. আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বন্তি এত্থ আরোচনং ৰত্তভেদদুক্কটপরিহরণপ্পযোজনন্তি ৰেদিতব্বং.
‘‘সতিযেৰ অন্তরাযে অন্তরাযিকসঞ্ঞী ছাদেতি, অচ্ছন্না হোতি. অন্তরাযিকস্স পন অন্তরাযিকসঞ্ঞায ৰা অনন্তরাযিকসঞ্ঞায ৰা ছাদযতো অচ্ছন্নাৰা’’তিপি পাঠো. অৰেরীতি হিতকামো. উদ্ধস্তে অরুণেতি উট্ঠিতে অরুণে. সুদ্ধস্স সন্তিকেতি সভাগসঙ্ঘাদিসেসং অনাপন্নস্স সন্তিকে. ৰত্থুন্তি অসুচিমোচনাদিৰীতিক্কমং. সুক্কৰিস্সট্ঠীতি ৰত্থু চেৰ গোত্তঞ্চাতি ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠী’’তি ইদং অসুচিমোচনলক্খণস্স ৰীতিক্কমস্স পকাসনতো ৰত্থু চেৰ হোতি, সজাতিযসাধারণৰিজাতিযৰিনিৰত্তসভাৰায সুক্কৰিস্সট্ঠিযা এৰ পকাসনতো গোত্তঞ্চ হোতীতি অত্থো. গং তাযতীতি হি গোত্তং. সঙ্ঘাদিসেসোতি নামঞ্চেৰ আপত্তি চাতি সঙ্ঘাদিসেসোতি তেন তেন ৰীতিক্কমেন আপন্নস্স আপত্তিনিকাযস্স নামপকাসনতো নামঞ্চেৰ হোতি, আপত্তিসভাৰতো আপত্তি চ.
সুদ্ধস্সাতি সভাগসঙ্ঘাদিসেসং অনাপন্নস্স, ততো ৰুট্ঠিতস্স ৰা. অঞ্ঞস্মিন্তি সুদ্ধন্তপরিৰাসৰসেন আপত্তিৰুট্ঠানতো অঞ্ঞস্মিং আপত্তিৰুট্ঠানে. পটিচ্ছাদিযিত্থাতি পটিচ্ছন্না. কা সা? আপত্তি. দিৰসাদীহি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰসনং পরিৰাসো. কো সো? ৰিনযকম্মকরণং. পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পরিৰাসো পটিচ্ছন্নপরিৰাসো.
পটিচ্ছন্নপরিৰাসকথা নিট্ঠিতা.
সুদ্ধন্তপরিৰাসকথা
২৪২. সুজ্ঝনং সুদ্ধো, কো সো? আপত্তিৰিগমো. অমতি ওসানভাৰং গচ্ছতীতি অন্তো, সুদ্ধো অন্তো যস্স পরিৰাসস্সাতি সুদ্ধন্তো, সুদ্ধন্তো চ সো পরিৰাসো চাতি সুদ্ধন্তপরিৰাসো, সুদ্ধকালং পরিযন্তং কত্ৰা অসুদ্ধকালপ্পমাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কতপরিৰাসো.
সুদ্ধন্তপরিৰাসকথা নিট্ঠিতা.
ওধানসমোধানপরিৰাসকথা
২৪৩. সমোধীযতে সমোধানং, নানাকালিকা নানাৰত্থুকা আপত্তিযো অগ্ঘাদিৰসেন সমোধানং একীকরণং, সমোধানেত্ৰা কতো পরিৰাসো সমোধানপরিৰাসোতি ৰিগ্গহো. কম্মৰাচাযং ‘‘পটিকস্সিতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু অন্তরা সম্বহুলানং আপত্তীনং অপ্পটিচ্ছন্নানং মূলাযপটিকস্সনা, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি এত্থ গত্যত্থধাতুযা কম্মনি চ নযনত্থধাতুযা কম্মনি চ তদত্থসম্পদানে চ ৰিভত্তিপরিণামে চাতি ইমেসু চতূসু ঠানেসু আযাদেসস্স ৰুত্তত্তা, পটিপুব্বকসধাতুযা চ নযনত্থত্তা ‘‘মূলাযা’’তি ইদং ‘‘পটিকস্সিতো’’তি এত্থ কম্মং, তস্মা ‘‘পটিকস্সিতো…পে… মূলায’’ ইতি এত্তকমেৰ ভৰিতব্বং, ন ‘‘মূলাযপটিকস্সনা’’তি এৰং মঞ্ঞমানা সদ্দৰিদুনো ‘‘পটিকস্সনা’’তি ইদং অধিকন্তি ৰা ৰদেয্যুং মক্খেয্যুং ৰা, ন পনেতং ৰত্তব্বং. নৰপাঠেসুযেৰ অযং পাঠো সদ্দলক্খণযুত্তো ৰা অযুত্তো ৰাতি চিন্তেতব্বো, ন পন পাল়িযট্ঠকথাদিতো আগতেসু পোরাণপাঠেসু. তেসু পন কথং যোজিযমানো অযং পাঠো সদ্দযুত্তিযা চ অত্থযুত্তিযা চ সমন্নাগতো ভৰেয্যাতি যোজনাকারোযেৰ চিন্তেতব্বো. অযঞ্চ পাঠো পোরাণপাল়িপাঠোৰ, তস্মা ‘‘মূলাযপটিকস্সনা’’তি ইদং করণৰসেন ৰিপরিণামেত্ৰা ‘‘মূলাযপটিকস্সনায পটিকস্সিতো’’তি যোজেতব্বং.
কথং পনেতস্স পোরাণপাঠভাৰো জানিতব্বোতি? পকরণে আগতত্তা. ৰুত্তঞ্হি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. চূল়ৰগ্গ ২.১০২) ‘‘পাল়িযং পটিকস্সিতো সঙ্ঘেন উদাযি ভিক্খু অন্তরা একিস্সা আপত্তিযা…পে… মূলাযপটিকস্সনাতি ইদং করণৰসেন ৰিপরিণামেত্ৰা মূলাযপটিকস্সনায পটিকস্সিতোতি যোজেতব্ব’’ন্তি. অথ ৰা ‘‘মূলায পটিকস্সনা মূলাযপটিকস্সনা’’তি অলুত্তসমাসৰসেন উত্তরপদেন সমাসং কত্ৰা সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু অন্তরা সম্বহুলানং আপত্তীনং অপ্পটিচ্ছন্নানং হেতু পটিকস্সিতো. সা মূলাযপটিকস্সনা খমতি সঙ্ঘস্সাতি যোজেতব্বং. তথা হি ৰুত্তং তত্থেৰ (ৰি. ৰি. টী. চূল়ৰগ্গ ২.১০২) ‘‘অথ ৰা মূলাযপটিকস্সনা খমতি সঙ্ঘস্সাতি উত্তরপদেন সহ পচ্চত্তৰসেনেৰ যোজেতুম্পি ৰট্টতী’’তি.
তং দেন্তেন পঠমং মূলায পটিকস্সিত্ৰা পচ্ছাপরিৰাসো দাতব্বোতি এত্থ তং ওধানসমোধানপরিৰাসং দেন্তেন পঠমং তং ভিক্খুং মূলায পটিকস্সিত্ৰা মূলদিৰসে আকড্ঢিত্ৰা তস্স অন্তরাপত্তিযা সমোধানপরিৰাসো দাতব্বোতি অত্থো. যথা কিং ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. চূল়ৰগ্গ ২.১০২) ‘‘উদাযিং ভিক্খুং অন্তরা একিস্সা আপত্তিযা…পে… মূলায পটিকস্সিত্ৰাতি এত্থ অন্তরা একিস্সা আপত্তিযা হেতুভূতায উদাযিং ভিক্খুং মূলায পটিকস্সিত্ৰা মূলদিৰসে আকড্ঢিত্ৰা তস্সা অন্তরাপত্তিযা সমোধানপরিৰাসং দেতূতি যোজনা’’তি ৰুত্তং. মহাসুমত্থেরৰাদে আৰিকারাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জেতব্বোতি তস্স অতেকিচ্ছভাৰং তেনেৰ সঙ্ঘস্স পাকটং কারেত্ৰা লজ্জীগণতো ৰিযোজনৰসেন ৰিস্সজ্জেতব্বোতি অত্থো.
ওধানসমোধানপরিৰাসকথা নিট্ঠিতা.
অগ্ঘসমোধানপরিৰাসকথা
২৪৪. অগ্ঘেন অগ্ঘৰসেন অরহৰসেন সমোধানং অগ্ঘসমোধানং, আপন্নাসু সম্বহুলাসু আপত্তীসু যা আপত্তিযো চিরতরপ্পটিচ্ছন্নাযো, তাসং অগ্ঘেন সমোধায তাসং রত্তিপরিচ্ছেদৰসেন অৰসেসানং ঊনতরপ্পটিচ্ছন্নানং আপত্তীনং পরিৰাসো দীযতি, অযং ৰুচ্চতি অগ্ঘসমোধানো . সতং আপত্তিযোতি কাযসংসগ্গাদিৰসেন একদিৰসে আপন্না সতং আপত্তিযো. দসসতন্তি সহস্সআপত্তিযো. রত্তিসতং ছাদযিত্ৰানাতি যোজেতব্বং. ‘‘অগ্ঘসমোধানো নাম সভাগৰত্থুকাযো সম্বহুলা আপত্তিযো আপন্নস্স বহুরত্তিং পটিচ্ছাদিতাপত্তিযং নিক্খিপিত্ৰা দাতব্বো, ইতরো নানাৰত্থুকানং ৰসেনাতি অযমেতেসং ৰিসেসো’’তি ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ১০২) ৰুত্তং.
অগ্ঘসমোধানপরিৰাসকথা নিট্ঠিতা.
২৪৬. লিঙ্গপরিৰত্তনককথাযং যদি কস্সচি ভিক্খুনো ইত্থিলিঙ্গং পাতু ভৰেয্য, কিং তেন পুন উপজ্ঝা গহেতব্বা, পুন উপসম্পদা কাতব্বা, কিং ভিক্খূপসম্পদাতো পট্ঠায ৰস্সগণনা কাতব্বা, উদাহু ইতো পট্ঠাযাতি পুচ্ছায সতি তং পরিহরিতুমাহ ‘‘সচে’’তিআদি. এৰং সন্তে সা ভিক্খুনী ভিক্খূনং মজ্ঝেযেৰ ৰসিতব্বং ভৰেয্যাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘অপ্পতিরূপ’’ন্তিআদি. এৰং সন্তে ভিক্খুভূতকালে আপজ্জিতাপত্তিযো কথং কাতব্বাতি চোদনং মনসি কত্ৰা আহ ‘‘যা দেসনাগামিনিযো ৰা’’তিআদি. তত্থ ভিক্খূনং ভিক্খুনীহি সাধারণাতি সঞ্চরিত্তাদযো. অসাধারণাতি সুক্কৰিস্সট্ঠিআদযো. হোতু ভগৰতো অনুঞ্ঞাতৰসেন লিঙ্গে পরিৰত্তে অসাধারণাপত্তীহি ৰুট্ঠিতভাৰো, পুন পকতিলিঙ্গে উপ্পন্নে পুন আপত্তি সিযাতি আসঙ্কং পরিহরিতুং ‘‘পুন পকতিলিঙ্গে’’তিআদি ৰুত্তং. ইদানি তমত্থং পাল়িযা সাধেতুং ‘‘ৰুত্তঞ্চেত’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো পঠমপারাজিকৰণ্ণনায টীকাসু (সারত্থ. টী. ২.৬৯; ৰজির. টী. পারাজিক ৬৯) ৰুত্তনযেনেৰ দট্ঠব্বো, ইধ পন গরুকাপত্তিৰুট্ঠানকথাভূতত্তা সাযেৰ কথা ৰুচ্চতে.
২৪৭. তত্থ ভিক্খুনীহি সাধারণায পটিচ্ছন্নায আপত্তিযাতি সঞ্চরিত্তাদিআপত্তিযা, হেত্ৰত্থে চেতং করণৰচনং. পরিৰসন্তস্সাতি অনাদরে সামিৰচনং. পক্খমানত্তমেৰ দাতব্বং, ন পুন পরিৰাসো দাতব্বো ভিক্খুনিভাৰে অপরিৰাসারহত্তাতি অধিপ্পাযো. মানত্তং চরন্তস্সাতি অনাদরেযেৰ সামিৰচনং, ছারত্তমানত্তে আচিণ্ণেযেৰ পরিৰত্ততি, পুন পক্খমানত্তমেৰ দাতব্বন্তি. তেন ৰক্খতি ‘‘সচে চিণ্ণমানত্তস্সা’’তিআদি. অকুসলৰিপাকে পরিক্খীণেতি পুরিসিন্দ্রিযস্স অন্তরধানং সন্ধায ৰুত্তং. ইত্থিন্দ্রিযপতিট্ঠানং পন কুসলৰিপাকমেৰ. ৰুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং ‘‘উভযম্পি অকুসলেন অন্তরধাযতি, কুসলেন পটিলব্ভতী’’তি. ছারত্তং মানত্তমেৰ দাতব্বং, ন পরিৰাসো দাতব্বো, ন ৰা পক্খমানত্তং দাতব্বং.
‘‘অযং পন ৰিসেসো’’তি ৰত্ৰা তং ৰিসেসং দস্সেতুমাহ ‘‘সচে’’তিআদি. পরিৰাসদানং নত্থি, ছারত্তং মানত্তমেৰ দাতব্বং. কস্মা? ভিক্খুনিকালে পটিচ্ছন্নত্তা. ভিক্খুকালে ছন্নাযেৰ হি আপত্তি পরিৰাসারহা হোতি, নো ভিক্খুনিকালেতি অযমেতাসং ৰিসেসো. পক্খমানত্তং চরন্তিযাতি অনাদরে সামিৰচনং, পক্খমানত্তে আচিণ্ণেযেৰাতি অত্থো. তথা হি ৰক্খতি ‘‘চিণ্ণমানত্তাযা’’তিআদি. ছারত্তং মানত্তং চরন্তস্সাতিআদি ৰুত্তনযমেৰ.
পরিৰাসৰিনিচ্ছযকথা
ইদানি সঙ্ঘাদিসেসাপত্তি যস্মা সাৰসেসগরুকাপত্তি হোতি সতেকিচ্ছা, তস্মা যথা নাম রোগাতুরো পুগ্গলো কিঞ্চি অত্তনো হিতসুখকারণং কাতুং ন সক্কোতি, তমেনং কারুণিকো তিকিচ্ছকো করুণাসঞ্চোদিতো তিকিচ্ছং কত্ৰা গেলঞ্ঞতো ৰুট্ঠাপেত্ৰা হিতসুখং জনেতি, এৰং সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিসমঙ্গী পুগ্গলো আণাৰীতিক্কমন্তরাযিকভাৰতো সগ্গমোক্খমগ্গং সোধেতুং ন সক্কোতি, তমেনং মহাকারুণিকো ভগৰা মহাকরুণায সঞ্চোদিতমানসো অনেকেহি নযেহি আপত্তিতো ৰুট্ঠানং কত্ৰা সগ্গমোক্খসুখে পতিট্ঠপেতি, ভগৰতো অধিপ্পাযঞ্ঞুনো অট্ঠকথাচরিযাপি অনেকেহি কারণেহি ভগৰতো ৰচনস্স অত্থং পকাসেত্ৰা ৰিসুদ্ধকামানং নযং দেন্তি, তথা টীকাচরিযাদযোপি. এৰং দিন্নে পন নযে যোনিসো মনসি কাতুং সক্কোন্তা পণ্ডিতা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তি, অসক্কোন্তা অঞ্ঞথা অত্থং গহেত্ৰা ন যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তি, তেসং দিট্ঠানুগতিং অনুগচ্ছন্তা সিস্সাদযোপি তথেৰ করোন্তি, তস্মা ভগৰতো ৰচনঞ্চ পুব্বেনাপরং সংসন্দিত্ৰা অট্ঠকথাটীকাদিৰচনঞ্চ সম্মা তুলযিত্ৰা তথতো ভগৰতো অধিপ্পাযং ঞত্ৰা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তেহি গরুকাপত্তিতো ৰুট্ঠহনত্থং যোগো করণীযো.
তস্মা যদা ভিক্খূ আগচ্ছন্তি ৰিনযধরস্স সন্তিকং ‘‘গরুকাপত্তিৰুট্ঠানং করিস্সামা’’তি, তদা ৰিনযধরেন ‘‘ত্ৰং কতরাপত্তিং আপন্নো’’তি পুচ্ছিতব্বো. ‘‘সঙ্ঘাদিসেসং আপন্নো’’তি ৰুত্তে ‘‘কতরসঙ্ঘাদিসেস’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমং নামা’’তি ৰুত্তে সুক্কৰিস্সট্ঠিযং মোচেতুকামচেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি তীণি অঙ্গানি. কাযসংসগ্গে মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গরাগো, তেন রাগেন ৰাযামো, হত্থগ্গাহাদিসমাপজ্জনন্তি পঞ্চ অঙ্গানি. দুট্ঠুল্লৰাচাযং মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগো, তেন রাগেন ওভাসনং, তঙ্খণৰিজাননন্তি পঞ্চ অঙ্গানি. অত্তকামে মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, অত্তকামপারিচরিযায রাগো, তেন রাগেন ৰণ্ণভণনং, তঙ্খণৰিজাননন্তি পঞ্চ অঙ্গানি. সঞ্চরিত্তে যেসু সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা, নালংৰচনীযতা, পটিগ্গণ্হনৰীমংসনপচ্চাহরণানীতি পঞ্চ অঙ্গানি. কুটিকারে উল্লিত্তাদীনং অঞ্ঞতরতা, হেট্ঠিমপমাণসম্ভৰো, অদেসিতৰত্থুকতা, পমাণাতিক্কন্ততা, অত্তুদ্দেসিকতা, ৰাসাগারতা, লেপঘটনাতি সত্ত পমাণযুত্তাদীসু ছধা অঙ্গানি. ৰিহারকারে তানিযেৰ ছ অঙ্গানি. দুট্ঠদোসে যং চোদেতি, তস্স উপসম্পন্নোতি সঙ্খ্যুপগমনং, তস্মিং সুদ্ধসঞ্ঞিতা, যেন পারাজিকেন চোদেতি, তস্স দিট্ঠাদিৰসেন অমূলকতা, চাৰনাধিপ্পাযেন সম্মুখাচোদনা, তস্স তঙ্খণৰিজাননন্তি পঞ্চ অঙ্গানি. অঞ্ঞভাগিযে অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্স কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদিযনতা, পুরিমানি পঞ্চাতি ছ অঙ্গানি. সঙ্ঘভেদে ভেদায পরক্কমনং, ধম্মকম্মেন সমনুভাসনং, কম্মৰাচাপরিযোসানং, অপ্পটিনিস্সজ্জনন্তি চত্তারি অঙ্গানি. ভেদানুৰত্তকে অঙ্গেসু যথা তত্থ পরক্কমনং, এৰং ইধ অনুৰত্তনন্তি চত্তারি অঙ্গানি. দুব্বচে অঙ্গেসু যথা তত্থ পরক্কমনং, এৰং ইধ অৰচনীযকরণতাতি চত্তারি অঙ্গানি. কুলদূসকে অঙ্গেসু যথা তত্থ পরক্কমনং, এৰং ইধ ছন্দাদীহি পাপনন্তি চত্তারি অঙ্গানি. ইতি ইমানি অঙ্গানি সোধেত্ৰা সচে অঙ্গপারিপূরী হোতি, ‘‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰত্তব্বো. নো চে, ‘‘নাযং সঙ্ঘাদিসেসো, থুল্লচ্চযাদীসু অঞ্ঞতরাপত্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘নাযং ৰুট্ঠানগামিনী, দেসনাগামিনী অযং আপত্তি, তস্মা পতিরূপস্স ভিক্খুস্স সন্তিকে দেসেহী’’তি ৰত্ৰা দেসাপেতব্বো.
অথ পন অনাপত্তিচ্ছাযা পঞ্ঞাযতি, ‘‘অনাপত্তী’’তি ৰত্ৰা উয্যোজেতব্বা. সচে পন সঙ্ঘাদিসেসচ্ছাযা পঞ্ঞাযতি, ‘‘ত্ৰং ইমং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা ছাদেসি, ন ছাদেসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ন ছাদেমী’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি ত্ৰং ন পরিৰাসারহো, মানত্তারহোৰ হোতী’’তি ৰত্তব্বো. ‘‘ছাদেমী’’তি পন ৰুত্তে ‘‘দসসু আকারেসু অঞ্ঞতরকারণেন ছাদেসি, উদাহু অঞ্ঞকারণেনা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘দসসু অঞ্ঞতরকারণেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘এৰম্পি মানত্তারহো হোতি, ন পরিৰাসারহো’’তি ৰত্তব্বো. অথ ‘‘অঞ্ঞকারণেনা’’তি ৰদতি, এৰং সন্তেপি ‘‘ত্ৰং আপত্তিআপন্নভাৰং জানন্তো পটিচ্ছাদেসি, উদাহু অজানন্তো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অজানন্তো পটিচ্ছাদেমী’’তি ৰুত্তে চ ‘‘আপত্তিআপন্নভাৰং সরন্তো পটিচ্ছাদেসি, উদাহু ৰিসরিত্ৰা পটিচ্ছাদেসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ৰিসরিত্ৰা পটিচ্ছাদেমী’’তি ৰুত্তে চ ‘‘আপত্তিআপন্নভাৰে ৰেমতিকো হুত্ৰা পটিচ্ছাদেসি, উদাহু নিব্বেমতিকো হুত্ৰা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ৰেমতিকো হুত্ৰা’’তি ৰুত্তে চ ‘‘ন ত্ৰং পরিৰাসারহো, মানত্তারহোৰ হোতী’’তি ৰত্তব্বো.
অথ ‘‘জানন্তো পটিচ্ছাদেমী’’তি ৰুত্তে চ ‘‘সরন্তো পটিচ্ছাদেমী’’তি ৰুত্তে চ ‘‘নিব্বেমতিকো হুত্ৰা পটিচ্ছাদেমী’’তি ৰুত্তে চ ‘‘ত্ৰং পরিৰাসারহো’’তি ৰত্তব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং সমুচ্চযক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ১৪৪) ‘‘সো এৰং ৰদতি ‘যাযং, আৰুসো, আপত্তি জানপটিচ্ছন্না, ধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পরিৰাসদানং, ধম্মত্তা রুহতি. যা চ খ্ৰাযং, আৰুসো, আপত্তি অজানপ্পটিচ্ছন্না, অধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পরিৰাসদানং, অধম্মত্তা ন রুহতি. একিস্সা, আৰুসো, আপত্তিযা ভিক্খু মানত্তারহো’’’তি চ, ‘‘সো এৰং ৰদতি ‘যাযং আপত্তি সরমানপটিচ্ছন্না, ধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পরিৰাসদানং, ধম্মত্তা রুহতি. যা চ খ্ৰাযং আপত্তি অসরমানপটিচ্ছন্না, অধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পরিৰাসদানং, অধম্মত্তা ন রুহতি. একিস্সা, আৰুসো, আপত্তিযা ভিক্খু মানত্তারহো’’’তি চ, ‘‘সো এৰং ৰদতি ‘যাযং, আৰুসো, আপত্তি নিব্বেমতিকপটিচ্ছন্না, ধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পরিৰাসদানং, ধম্মত্তা রুহতি. যা চ খ্ৰাযং, আৰুসো, আপত্তি ৰেমতিকপটিচ্ছন্না, অধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পরিৰাসদানং, অধম্মত্তা ন রুহতি. একিস্সা, আৰুসো, আপত্তিযা ভিক্খুমানত্তারহো’’’তি চ.
এৰং পরিৰাসারহভাৰং পকাসেত্ৰা ‘‘অযং ভিক্খু পরিৰাসারহো, তীসু পরিৰাসেসু কতরপরিৰাসারহো’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ভিক্খু ত্ৰং কতি আপত্তিযো ছাদেসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘একং আপত্তি’’ন্তি ৰা ‘‘দ্ৰে তীণি ততুত্তরি ৰা আপত্তিযো ছাদেমী’’তি ৰা ৰুত্তে ‘‘কতীহং ত্ৰং আপত্তিং পটিচ্ছাদেসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘একাহমেৰাহং পটিচ্ছাদেমী’’তি ৰা ‘‘দ্ৰীহং তীহং ততুত্তরি ৰা পটিচ্ছাদেমী’’তি ৰা ৰুত্তে ‘‘যাৰতীহং পটিচ্ছাদেসি, তাৰতীহং ত্ৰং পটিৰসিস্সসী’’তি ৰত্তব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘যাৰতীহং জানং পটিচ্ছাদেতি, তাৰতীহং তেন ভিক্খুনা অকামা পরিৰত্থব্ব’’ন্তি. ততো ‘‘অযং ভিক্খু আপত্তিপরিযন্তং জানাতি, তস্মা পটিচ্ছন্নপরিৰাসারহো’’তি (পারা. ৪৪২) ঞত্ৰা তদনুরূপা কম্মৰাচা কাতব্বা.
এত্থ চ আপত্তিপরিযন্তপুচ্ছনং কম্মৰাচাকরণত্থমেৰ হোতি, রত্তিপরিযন্তপুচ্ছনং পন তদত্থঞ্চেৰ সুদ্ধন্তপরিৰাসস্স অননুরূপভাৰদস্সনত্থঞ্চ হোতি. ৰুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চুল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ‘‘সো দুৰিধো চূল়সুদ্ধন্তো মহাসুদ্ধন্তোতি, দুৰিধোপি চেস রত্তিপরিচ্ছেদং সকলং ৰা একচ্চং ৰা অজানন্তস্স চ অসরন্তস্স চ তত্থ ৰেমতিকস্স চ দাতব্বো. আপত্তিপরিযন্তং পন ‘অহং এত্তকা আপত্তিযো আপন্নো’তি জানাতু ৰা, মা ৰা, অকারণমেত’’ন্তি. ততো তস্স ভিক্খুনো নিসীদনট্ঠানং জানিতব্বং. দুৰিধঞ্হি নিসীদনট্ঠানং অনিক্খিত্তৰত্তেন নিসীদিতব্বট্ঠানং, নিক্খিত্তৰত্তেন নিসীদিতব্বট্ঠানন্তি.
তত্থ অপ্পভিক্খুকে ৰিহারে সভাগভিক্খূনং ৰসনট্ঠানে উপচারসীমাপরিচ্ছিন্নো অন্তোৰিহারো অনিক্খিত্তৰত্তেন নিসীদিতব্বট্ঠানং হোতি. উপচারসীমং অতিক্কম্ম মহামগ্গতো ওক্কম্ম গুম্বৰতিপটিচ্ছন্নট্ঠানং নিক্খিত্তৰত্তেন নিসীদিতব্বট্ঠানং হোতি. ৰুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ‘‘সচে অপ্পভিক্খুকো ৰিহারো হোতি, সভাগা ভিক্খূ ৰসন্তি, ৰত্তং অনিক্খিপিত্ৰা ৰিহারেযেৰ রত্তিপরিগ্গহো কাতব্বো. অথ ন সক্কা সোধেতুং, ৰুত্তনযেনেৰ ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা পচ্চূসসমযে একেন ভিক্খুনা সদ্ধিং মানত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰ উপচারসীমং অতিক্কমিত্ৰা মহামগ্গা ওক্কম্ম পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদিত্ৰা অন্তোঅরুণেযেৰ ৰুত্তনযেনেৰ ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা তস্স ভিক্খুনো পরিৰাসো আরোচেতব্বো’’তি. ‘‘মানত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰা’’তি চ ‘‘সচে অপ্পভিক্খুকো ৰিহারো হোতি, সভাগা ভিক্খূ ৰসন্তি, ৰত্তং অনিক্খিপিত্ৰা অন্তোৰিহারেযেৰ রত্তিযো গণেতব্বা. অথ ন সক্কা সোধেতুং, ৰুত্তনযেনেৰ ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা পচ্চূসসমযে চতূহি পঞ্চহি ৰা ভিক্খূহি সদ্ধিং পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপতো, অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপারহট্ঠানতো দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা মহামগ্গতো ওক্কম্ম গুম্বেন ৰা ৰতিযা ৰা পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদিতব্ব’’ন্তি (ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৩৮) ইদং ৰচনং সন্ধায ৰুত্তং.
তত্থ অপ্পভিক্খুকো ৰিহারো হোতীতি ইদং বহুভিক্খুকে ৰিহারে অঞ্ঞে ভিক্খূ গচ্ছন্তি, অঞ্ঞে ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, তস্মা রত্তিচ্ছেদৰত্তভেদকারণানি সোধেতুং দুক্করত্তা ৰুত্তং. ৰক্খতি হি ‘‘অথ ন সক্কা সোধেতু’’ন্তি. সভাগা ভিক্খূ ৰসন্তীতি ইদং ৰিসভাগানং ৰেরীভিক্খূনং সন্তিকে ৰত্তং আরোচেন্তো পকাসেতুকামো হোতি, তস্মা ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৩৬) ‘‘তস্মা অৰেরিসভাগস্স সন্তিকে আরোচেতব্বা. যো পন ৰিসভাগো হোতি সুত্ৰা পকাসেতুকামো, এৰরূপস্স উপজ্ঝাযস্সপি সন্তিকে নারোচেতব্বা’’তি, তস্মা ৰিসভাগানং ৰসনট্ঠানে ৰত্তং অসমাদিযিত্ৰা বহিযেৰ কাতুম্পি ৰট্টতীতি দট্ঠব্বং. ৰিহারেযেৰাতি অন্তোউপচারসীমাযমেৰ. ৰক্খতি হি ‘‘অথ ন সক্কা…পে… উপচারসীমং অতিক্কমিত্ৰা’’তি. রত্তিপরিগ্গহো কাতব্বোতি রত্তিগণনা কাতব্বা. ৰুত্তঞ্হি মানত্তৰণ্ণনাযং ‘‘রত্তিযো গণেতব্বা’’তি. অথ ন সক্কা সোধেতুন্তি বহুভিক্খুকত্তা ৰা ৰিহারস্স ৰিসভাগানং ৰসনট্ঠানত্তা ৰা রত্তিচ্ছেদৰত্তাভেদকারণানিপি সোধেতুং ন সক্কা. ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰাতি পরিৰাসৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা. পচ্চূসসমযেতি পচ্ছিমযামকালে অরুণোদযতো পুরেতরমেৰ. তথা হি ৰক্খতি ‘‘অন্তোঅরুণেযেৰ ৰুত্তনযেন ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা তস্স ভিক্খুনো পরিৰাসো আরোচেতব্বো’’তি. একেন ভিক্খুনা সদ্ধিন্তি ৰিপ্পৰাসরত্তিচ্ছেদৰিমুচ্চনত্থং ৰিনা পকতত্তেন সভিক্খুকআৰাসঅভিক্খুকঅনাৰাসগমনসঙ্খাতৰত্তভেদৰিমুচ্চনত্থঞ্চ ৰুত্তং. তথা হি ৰুত্তং ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা সভিক্খুকা আৰাসা অভিক্খুকো অনাৰাসো গন্তব্বো অঞ্ঞত্র পকতত্তেন অঞ্ঞত্র অন্তরাযা’’তি (চূল়ৰ. ৭৬).
মানত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনাতি ‘‘পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপতো, অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপারহট্ঠানতো দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা’’তি ৰুত্তনযেন. যদি এৰং ৰিসমমিদং নযদস্সনং, পরিক্খেপপরিক্খেপারহট্ঠানে এৰ হি উপচারসীমা হোতি, কস্মা তত্থ উপচারসীমতো দ্ৰেলেড্ডুপাতাতিক্কমো ৰুত্তো, ইধ পন উপচারসীমাতিক্কমো এৰাতি? সচ্চং, তথাপি ৰিহারে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৰনসব্ভাৰতো সুৰিদূরাতিক্কমো ৰুত্তো, ইধ পন উপচারসীমতো অতিক্কমমত্তোপি অতিক্কমোযেৰাতি কত্ৰা ৰুত্তো. বুদ্ধমতঞ্ঞুনো হি অট্ঠকথাচরিযা. তথা হি ৰুত্তং ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ৯৭) ‘‘পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপতোতিআদি কিঞ্চাপি পাল়িযং নত্থি, অথ খো অট্ঠকথাচরিযানং ৰচনেন তথা এৰ পটিপজ্জিতব্বন্তি চ ৰুত্ত’’ন্তি.
মানত্তৰণ্ণনাযং চতূহি পঞ্চহি ৰা ভিক্খূহি সদ্ধিন্তি ইদং পন ঊনেগণেচরণরত্তিচ্ছেদৰিমুচ্চনত্থং ৰুত্তং. দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰাতিআদি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং সৰনূপচারদস্সনূপচারৰিজহনত্থং ৰুত্তং. তেনেৰাহ টীকাচরিযো ‘‘দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰাতি ইদং ৰিহারে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৰনূপচারৰিজহনত্থং ৰুত্তং, ‘মহামগ্গতো ওক্কম্মাতি ইদং মগ্গপটিপন্নানং ভিক্খূনং সৰনূপচারৰিজহনত্থং, গুম্বেন ৰাতিআদি দস্সনূপচারৰিজহনত্থ’’ন্তি. তস্মা যথাৰুত্তং দুৰিধং ঠানং পরিৰসন্তমানত্তচারিকভিক্খূহি নিসীদিতব্বট্ঠানং হোতি. তেসু চ যদি অন্তোৰিহারেযেৰ নিসীদিত্ৰা পরিৰসতি, উপচারসীমগতানং সব্বেসং ভিক্খূনং আরোচেতব্বং হোতি. অথ বহিউপচারসীমাযং, দিট্ঠরূপানং সুতসদ্দানং আরোচেতব্বং. অদিট্ঠঅসুতানম্পি অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানং আরোচেতব্বমেৰ. ৰুত্তঞ্হি ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং ‘‘ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা ৰসন্তস্স উপচারসীমগতানং সব্বেসং আরোচনকিচ্চং নত্থি, দিট্ঠরূপানং সুতসদ্দানং আরোচেতব্বং. অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানং আরোচেতব্বং. ইদং ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা ৰসন্তস্স লক্খণন্তি ৰুত্ত’’ন্তি. ইদঞ্চ ৰত্তং অনিক্খিপিত্ৰা ৰসন্তস্স অন্তোৰিহারেযেৰ রত্তিপরিগ্গহস্স চ নিক্খিপিত্ৰা ৰসন্তস্স উপচারসীমং অতিক্কমিত্ৰা ৰত্তসমাদানস্স চ অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা ৰুত্তং. উপচারো পন অন্তোসীমায ঠিতানং সকলউপচারসীমা হোতি, বহিউপচারসীমায ঠিতানং দ্ৰাদসহত্থমত্তং. তেনেৰ হি উদ্দেসভত্তাদিসঙ্ঘলাভো যদি অন্তোসীমায উপ্পজ্জতি, সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স হোতি. যদি বহিসীমাযং, দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরে পত্তভিক্খূনং, তস্মা উপচারৰসেনপি এস অত্থো ৰিঞ্ঞাযতি. তথা হি ৰুত্তং ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ৯৭) ‘‘অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি দ্ৰাদসহত্থে উপচারে সল্লক্খেত্ৰা অনিক্খিত্তৰত্তানং উপচারসীমায আগতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা সহৰাসাদিকং ৰেদিতব্বন্তি চ ৰুত্ত’’ন্তি.
এৰং অনিক্খিত্তৰত্তানং হুত্ৰা পরিৰসন্তানং অন্তোৰিহারেযেৰ ৰসনস্স, নিক্খিত্তৰত্তানং হুত্ৰা পরিৰসন্তানং ৰিহারতো বহি দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা ৰসনস্স চ অট্ঠকথাদীসু পকরণেসু আগতত্তা তথাগতনযো পকরণাগতনযো হোতি. ইদানি পন আচরিযা অনিক্খিত্তৰত্তস্স চ রত্তিচ্ছেদৰত্তভেদদোসে পরিহরিতুং অতিদুক্করত্তা, নিক্খিত্তৰত্তস্স চ দেৰসিকং পচ্চূসসমযে বহিসীমগমনস্স দুক্খত্তা, ৰাল়সরীসপাদিপরিসযস্স চ আসঙ্কিতব্বভাৰতো রত্তিচ্ছেদৰত্তভেদপরিহরণৰসেন লক্খণপারিপূরিমেৰ মনসি করোন্তা নিক্খিত্তৰত্তাপি সমানা অন্তোৰিহারেযেৰ পরিৰাসৰসনঞ্চ মানত্তচরণঞ্চ করোন্তি.
একচ্চে আচরিযা বহিউপচারসীমাযং পতিরূপট্ঠানে পকতত্তানং ভিক্খূনং ৰসনসালং কারাপেত্ৰা পারিৰাসিকভিক্খূনং নিপজ্জনমঞ্চং সব্বতো ছন্নপরিচ্ছিন্নং সদ্ৰারবন্ধনং সুগুত্তং কারাপেত্ৰা তং পদেসং ৰতিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা সাযন্হসমযে তত্থ গন্ত্ৰা উপট্ঠাকসামণেরাদযো নিৰত্তাপেত্ৰা পুরিমযামে ৰা মজ্ঝিমযামে ৰা সমন্ততো সদ্দছিজ্জনকালে পকতত্তভিক্খূ সালাযং নিপজ্জাপেত্ৰা পারিৰাসিকভিক্খূ ৰত্তং সমাদাপেত্ৰা আরোচাপেত্ৰা অত্তনো অত্তনো মঞ্চকেসু নিপজ্জাপেত্ৰা পচ্ছিমযামকালে উট্ঠাপেত্ৰা অরুণে উট্ঠিতে আরোচাপেত্ৰা ৰত্তং নিক্খিপাপেন্তি. এস নযো পকরণেসু অনাগতত্তা আচরিযানং মতেন কতত্তা আচরিযনযো নাম. এস নযোপি যথারুততো পকরণেসু অনাগতোপি পকরণানুলোমৰসেন রত্তিচ্ছেদৰত্তভেদদোসে পরিহরিত্ৰা লজ্জিপেসলেহি বহুস্সুতেহি সিক্খাকামেহি ৰিনযে পকতঞ্ঞূহি ৰিচারিতো সমানো সুন্দরো পসত্থোৰ হোতি, তস্মা ‘‘অনুলোমনযো’’তিপি ৰত্তুং ৰট্টতি.
ননু চ অনিক্খিত্তৰত্তানংযেৰ অন্তোৰিহারে ৰসনং অট্ঠকথাযং ৰুত্তং, অথ কস্মা নিক্খিত্তৰত্তাপি সমানা ৰসন্তীতি? সচ্চং, তত্থ পন অপ্পভিক্খুকত্তা সভাগভিক্খূনং ৰসনট্ঠানত্তা চ রত্তিচ্ছেদৰত্তভেদদোসে চ পরিহরিতুং সক্কুণেয্যভাৰতো সকলরত্তিন্দিৰম্পি ৰত্তং অনিক্খিপিত্ৰা ৰসনং ৰুত্তং, ইধ পন তথা অসক্কুণেয্যভাৰতো দিৰা ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা রত্তিযং সমাদিযন্তো আগন্তুকানং অনাগমনকালভাৰতো, সদ্দছিজ্জনকালভাৰতো চ রত্তিচ্ছেদাদিদোসে পরিহরিতুং সক্কুণেয্যত্তা তদনুলোমোযেৰ হোতীতি মন্ত্ৰা আচরিযা এৰং করোন্তীতি দট্ঠব্বং.
এৰং হোতু, বহিউপচারসীমায ৰসন্তানং পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদনমেৰ অট্ঠকথাযং ৰুত্তং, ন পকতত্তসালাকরণমঞ্চকরণাদীনি, অথ কস্মা এতানি করোন্তীতি? সচ্চং, তথাপি পকতত্তসালাকরণং পারিৰাসিকানং ভিক্খূনং পকতত্তেহি ভিক্খূহি ৰিপ্পৰাসরত্তিচ্ছেদৰত্তভেদদোসপরিহরণত্থং, তং ‘‘তযো খো, উপালি, পারিৰাসিকস্স ভিক্খুনো রত্তিচ্ছেদা সহৰাসো, ৰিপ্পৰাসো, অনারোচনা’’তি ৰুত্তপাঠং (চূল়ৰ. ৮৩) অনুলোমেতি. মঞ্চকরণং সহৰাসরত্তিচ্ছেদৰত্তভেদদোসপরিহরণত্থং, তং ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা পকতত্তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৰাসে ৰত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে অনাৰাসে ৰত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে আৰাসে ৰা অনাৰাসে ৰা ৰত্থব্ব’’ন্তি ৰুত্তপাঠঞ্চ (চূল়ৰ. ৮১) যথাৰুত্তপাঠঞ্চ অনুলোমেতি. আদি-সদ্দেন সাযন্হসমযে গমনাদীনি সঙ্গণ্হাতি. তেসু অট্ঠকথাযং পচ্চূসসমযে গমনে এৰ ৰুত্তেপি সাযন্হসমযে গমনং রত্তিগমনস্স বহুপরিস্সযত্তা পরিস্সযৰিনোদনত্থং, তং ‘‘অন্তরাযতো পরিমুচ্চনত্থায গন্তব্বমেৰা’’তি ৰুত্তং অট্ঠকথাপাঠং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৬) অনুলোমেতি. উপট্ঠাকসামণেরাদীনং নিৰত্তাপনং অনুপসম্পন্নেন সহসেয্যসঙ্কানিৰত্তনত্থং, তং ‘‘যো পন ভিক্খু অনুপসম্পন্নেন সহসেয্যং কপ্পেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং মাতিকাপাঠং (পাচি. ৪৯) অনুলোমেতি. পুরিমযামে ৰা মজ্ঝিমযামে ৰা সমন্ততো সদ্দছিজ্জনকালে পকতত্তভিক্খূ সালাযং নিপজ্জাপেত্ৰা পারিৰাসিকভিক্খূনং ৰত্তসমাদাপনং অঞ্ঞভিক্খূনং সদ্দসৰনৰিৰজ্জনত্থং, তং অনারোচনরত্তিচ্ছেদদোসপরিহরণত্থং, তং যথাৰুত্তরত্তিচ্ছেদপাঠং অনুলোমেতি.
ননু চ অট্ঠকথাযং অন্তোঅরুণেযেৰ ৰত্তসমাদাপনং ৰুত্তং, অথ কস্মা ‘‘পুরিমযামমজ্ঝিমযামেসূ’’তি ৰুত্তন্তি? নাযং দোসো, হিয্যোঅরুণুগ্গমনতো পট্ঠায হি যাৰ অজ্জঅরুণুগ্গমনা একো রত্তিন্দিৰো অজ্জঅরুণস্স অন্তো নাম, অজ্জঅরুণতো পট্ঠায পচ্ছাকালো অরুণস্স বহি নাম, তস্মা পুরিমমজ্ঝিমযামেসু কতৰত্তসমাদানম্পি অরুণোদযতো পুরে কতত্তা অন্তোঅরুণে কতংযেৰ হোতি. ৰত্তং অসমাদিযিত্ৰা নিপজ্জনে চ সতি নিদ্দাৰসেন অরুণুগ্গমনকালং অজানিত্ৰা ৰত্তসমাদানং অতিক্কন্তং ভৰেয্য, তস্মা পুরেতরমেৰ সমাদানং কত্ৰা নিপজ্জনং ঞাযাগতং হোতি, ‘‘অন্তোঅরুণেযেৰ ৰুত্তনযেনেৰ ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা’’তি ৰুত্তঅট্ঠকথাপাঠঞ্চ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) অনুলোমেতি.
এৰং হোতু, এৰং সন্তেপি কস্মা ‘‘আরোচাপেত্ৰা’’তি ৰুত্তং, ননু মাল়কসীমাযং সমাদিন্নকালেযেৰ ৰত্তমারোচিতন্তি? সচ্চং আরোচিতং, অযং পন ভিক্খু দিৰা ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা নিসিন্নো, ইদানি সমাদিন্নো, তস্মা মাল়কসীমায আরোচিতম্পি পুন আরোচেতব্বং হোতি. ইদম্পি ‘‘অন্তোঅরুণেযেৰ ৰুত্তনযেনেৰ ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা তস্স ভিক্খুনো পরিৰাসো আরোচেতব্বো’’তি পাঠং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) অনুলোমেতি. অথ ‘‘অত্তনো অত্তনো মঞ্চকেসু নিপজ্জাপেত্ৰা’’তি কস্মা ৰুত্তং, ননু অঞ্ঞমঞ্ঞস্স মঞ্চেসু নিপজ্জমানাপি পকতত্তসালতো নিব্বোদকপতনট্ঠানতো বহি নিপজ্জমানা সহৰাসরত্তিচ্ছেদদোসতো মুত্তাযেৰাতি? ন পনেৰং দট্ঠব্বং. ন হি পারিৰাসিকো পকতত্তভিক্খূহেৰ একচ্ছন্নে নিপন্নো সহৰাসরত্তিচ্ছেদপ্পত্তো হোতি, অথ খো অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি হোতিযেৰ. ৰুত্তঞ্চেতং সমন্তপাসাদিকাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৮১) ‘‘সচে হি দ্ৰে পারিৰাসিকা একতো ৰসেয্যুং, তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অজ্ঝাচারং ঞত্ৰা অগারৰা ৰা ৰিপ্পটিসারিনো ৰা হুত্ৰা পাপিট্ঠতরং ৰা আপত্তিং আপজ্জেয্যুং ৰিব্ভমেয্যুং ৰা, তস্মা নেসং সহসেয্যা সব্বপ্পকারেন পটিক্খিত্তা’’তি. ‘‘পচ্ছিমযামকালে উট্ঠাপেত্ৰা অরুণে উট্ঠিতে আরোচাপেত্ৰা ৰত্তং নিক্খিপাপেন্তী’’তি এত্থ অরুণে অনুট্ঠিতেযেৰ ৰত্তনিক্খিপনে করিযমানে রত্তিচ্ছেদো হোতি, সা রত্তি গণনূপগা ন হোতি, তস্মা পঠমপরিচ্ছেদে ৰুত্তং অরুণকথাৰিনিচ্ছযং ওলোকেত্ৰা অরুণুগ্গমনভাৰো সুট্ঠু জানিতব্বো.
‘‘আরোচাপেত্ৰা ৰত্তং নিক্খিপাপেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. কস্মা আরোচাপেতি, ননু সমাদিন্নকালেযেৰ আরোচিতন্তি? সচ্চং, তথাপি পারিৰাসিকৰত্তসমাদানকালে আরোচিতেসু ভিক্খূসু একচ্চে নিক্খিপনকালে গচ্ছন্তি, অঞ্ঞে আগচ্ছন্তি, এৰং পরিসসঙ্কমনম্পি সিযা, তথা চ সতি অভিনৰাগতানং সব্ভাৰা আরোচেতব্বং হোতি, অসতি পন অভিনৰাগতভিক্খুম্হি আরোচনকিচ্চং নত্থি. এৰং সন্তেপি আরোচনে দোসাভাৰতো পুন আরোচনং ঞাযাগতং হোতি, মানত্তচরণকালে পন সমাদানে আরোচিতেপি নিক্খিপনে অৰস্সং আরোচেতব্বমেৰ. কস্মা? দিৰসন্তরভাৰতো. ‘‘দেৰসিকং আরোচেতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯০) হি ৰুত্তং. এৰং সন্তেপি সাযং সমাদানকালে আরোচেস্সতি, তস্মা নিক্খিপনে আরোচনকিচ্চং নত্থীতি চে? ন, সাযং সমাদানকালে এতে ভিক্খূ আগচ্ছিস্সন্তিপি, ন আগচ্ছিস্সন্তিপি, অনাগতানং কথং আরোচেতুং লভিস্সতি, অনারোচনে চ সতি রত্তিচ্ছেদো সিযা, তস্মা তস্মিং দিৰসে অরুণে উট্ঠিতে ৰত্তনিক্খিপনতো পুরেযেৰ আরোচেতব্বন্তি নো মতি, সুট্ঠুতরং উপধারেত্ৰা গহেতব্বং. এৰং পকরণাগতনযেন ৰা পকরণানুলোমআচরিযনযেন ৰা সম্মাসম্বুদ্ধস্স আণং পতিট্ঠাপেন্তেন ৰিনযকোৰিদেন বহুস্সুতেন লজ্জীপেসলভূতেন ৰিনযধরেন ৰিসুদ্ধিকামানং পেসলানং ভিক্খূনং সীলৰিসুদ্ধত্থায সুট্ঠু ৰিচারেত্ৰা পরিৰাসৰত্তামানত্তচরণৰত্তানি আচিক্খিতব্বানীতি.
ইমস্মিং ঠানে লজ্জীভিক্খূনং পরিৰাসাদিকথায কুসলত্থং নানাৰাদনযো ৰুচ্চতে – কেচি ভিক্খূ ‘‘পকতত্তসালং কুরুমানেন তস্সা সালায মজ্ঝে থম্ভং নিমিত্তং কত্ৰা ততো দ্ৰাদসহত্থমত্তং পদেসং সল্লক্খেত্ৰা যথা পঞ্ঞত্তে পারিৰাসিকানং মঞ্চে নিপন্নস্স ভিক্খুস্স গীৰা তস্স পদেসস্স উপরি হোতি, তথা পঞ্ঞাপেতব্বো. এৰং কতে সুকতং হোতী’’তি ৰদন্তি করোন্তি চ. একচ্চে ‘‘মঞ্চে নিপন্নস্স ভিক্খুস্স কটি তস্স পদেসস্স উপরি হোতি, যথা পঞ্ঞাপেতব্বো, এৰং কতে সুকতং হোতী’’তি ৰদন্তি করোন্তি চ, তং ৰচনং নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাটীকাদীসু ৰিজ্জতি, কেৰলং তেসং পরিকপ্পমেৰ. অযং পন নেসং অধিপ্পাযো সিযা – ‘‘দ্ৰাদসহত্থং পন উপচারং মুঞ্চিত্ৰা নিসীদিতুং ৰট্টতী’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তৰচনঞ্চ ‘‘অথ দ্ৰাদসহত্থং উপচারং ওক্কমিত্ৰা অজানন্তস্সেৰ গচ্ছতি, রত্তিচ্ছেদো হোতি এৰ, ৰত্তভেদো পন নত্থী’’তি অট্ঠকথাৰচনঞ্চ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭) ‘‘অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানং আরোচেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তটীকাৰচনঞ্চ (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.৯৭) ‘‘অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানং আরোচেতব্বং, ‘ইদং ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা ৰসন্তস্স লক্খণ’ন্তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তৰজিরবুদ্ধিটীকাৰচনঞ্চ (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ৯৭) ‘‘অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি দ্ৰাদসহত্থে উপচারে সল্লক্খেত্ৰা, অনিক্খিত্তৰত্তানং উপচারসীমায আগতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা সহৰাসাদিকং ৰেদিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং ৰজিরবুদ্ধিটীকাৰচনঞ্চ পস্সিত্ৰা অযোনিসো অত্থং গহেত্ৰা সব্বত্থ দ্ৰাদসহত্থমেৰ পমাণং, ততো ঊনম্পি অধিকম্পি ন ৰট্টতি, তস্মা যথাৰুত্তনযেন মজ্ঝে থম্ভতো দ্ৰাদসহত্থমত্তে পদেসে নিপন্নস্স ভিক্খুস্স গীৰা ৰা কটি ৰা হোতু, এৰং সন্তে দ্ৰাদসহত্থপ্পদেসে পারিৰাসিকভিক্খু হোতি, ততো সহৰাসতো ৰা ৰিপ্পৰাসতো ৰা রত্তিচ্ছেদৰত্তভেদদোসা ন হোন্তীতি.
তত্রেৰং যুত্তাযুত্তৰিচারণা কাতব্বা. যথাৰুত্তপাঠেসু পঠমপাঠস্স অযমধিপ্পাযো – পকতত্তভিক্খুম্হি ছমায নিসিন্নে যদি পারিৰাসিকভিক্খু আসনে নিসীদিতুকামো, পকতত্তস্স ভিক্খুনো নিসিন্নট্ঠানতো দ্ৰাদসহত্থং উপচারং মুঞ্চিত্ৰাৰ নিসীদিতুং ৰট্টতি, ন দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরেতি. এতেন দ্ৰীসুপি ছমায নিসিন্নেসু দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরেপি ৰট্টতি, দ্ৰাদসহত্থপ্পদেসতো বহি নিসীদন্তো আসনেপি নিসীদিতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ন ছমায নিসিন্নেতি পকতত্তে ভূমিযং নিসিন্নে ইতরেন অন্তমসো তিণসন্থরেপি উচ্চতরে ৰালিকতলেপি ৰা ন নিসীদিতব্বং, দ্ৰাদসহত্থং পন উপচারং মুঞ্চিত্ৰা নিসীদিতুং ৰট্টতী’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৮১). ইতি পকতত্তে ছমায নিসিন্নে পারিৰাসিকেন নিসীদিতব্বট্ঠানদীপকো অযং পাঠো, ন মঞ্চপঞ্ঞাপনট্ঠানসযনট্ঠানদীপকো, তং পুব্বাপরপরিপুণ্ণং সকলং পাঠং অনোলোকেত্ৰা একদেসমত্তমেৰ পস্সিত্ৰা পরিকপ্পৰসেন অযোনিসো অধিপ্পাযং গণ্হন্তি.
দুতিযপাঠস্স পন অযমধিপ্পাযো – বহি উপচারসীমায পটিচ্ছন্নট্ঠানে ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা নিসিন্নে ভিক্খুস্মিং তস্স নিসিন্নট্ঠানতো দ্ৰাদসহত্থং উপচারং ওক্কমিত্ৰা তস্স অজানন্তস্সেৰ অঞ্ঞো ভিক্খু গচ্ছতি, তস্স পারিৰাসিকস্স ভিক্খুনো রত্তিচ্ছেদো হোতি, ৰত্তভেদো পন নত্থি. কস্মা রত্তিচ্ছেদো হোতি? উপচারং ওক্কমিতত্তা. কস্মা ন ৰত্তভেদো? অজানন্তত্তাতি. এতেন বহিউপচারসীমায উপচারো দ্ৰাদসহত্থপ্পমাণো হোতি আরোচনক্খেত্তভূতোতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘গুম্বেন ৰা ৰতিযা ৰা পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদিতব্বং, অন্তোঅরুণেযেৰ ৰুত্তনযেন ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা আরোচেতব্বং. সচে অঞ্ঞো কোচি ভিক্খু কেনচিদেৰ করণীযেন তং ঠানং আগচ্ছতি, সচে এস তং পস্সতি, সদ্দং ৰাস্স সুণাতি, আরোচেতব্বং. অনারোচেন্তস্স রত্তিচ্ছেদো চেৰ ৰত্তভেদো চ. অথ দ্ৰাদসহত্থং উপচারং ওক্কমিত্ৰা অজানন্তস্সেৰ গচ্ছতি, রত্তিচ্ছেদো হোতি এৰ, ৰত্তভেদো পন নত্থী’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭). ইতি অযম্পি পাঠো আরোচনক্খেত্তদীপকো হোতি, ন মঞ্চপঞ্ঞাপনাদিদীপকোতি দট্ঠব্বং.
ততিযপাঠস্স পন অযমধিপ্পাযো – কিং বহিউপচারসীমায ৰত্তসমাদানট্ঠানং আগতভিক্খূনং দিট্ঠরূপানং সুতসদ্দানংযেৰ আরোচেতব্বন্তি পুচ্ছায সতি অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানং আরোচেতব্বন্তি ৰিস্সজ্জেতব্বন্তি. এতেন অদিট্ঠঅস্সুতানং পন অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানংযেৰ আরোচেতব্বং, ন বহিদ্ৰাদসহত্থগতানং, দিট্ঠসুতানং পন অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানম্পি বহিদ্ৰাদসহত্থগতানম্পি আকাসাদিগতানম্পি আরোচেতব্বমেৰাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অযং পনেত্থ থেরস্স অধিপ্পাযো – ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা পরিৰসন্তস্স উপচারগতানং সব্বেসং আরোচনকিচ্চং নত্থি, দিট্ঠরূপানং সুতসদ্দানং আরোচেতব্বং, অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৰাদসহত্থগতানং আরোচেতব্বং. ইদং ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা পরিৰসন্তস্স লক্খণ’’ন্তি (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.৯৭). ইতি অযম্পি পাঠো আরোচেতব্বলক্খণদীপকো হোতি, ন মঞ্চপঞ্ঞাপনাদিদীপকোতি. চতুত্থপাঠস্স অধিপ্পাযোপি ততিযপাঠস্স অধিপ্পাযসদিসোৰ.
পঞ্চমপাঠস্স পন অযমধিপ্পাযো – অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি এত্থ এতস্মিং অট্ঠকথাৰচনে নিক্খিত্তৰত্তানং ভিক্খূনং অত্তনো নিসিন্নট্ঠানতো দ্ৰাদসহত্থে উপচারে অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰা অনিক্খিত্তৰত্তানং উপচারসীমায অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং আগতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা সহৰাসাদিকং ৰেদিতব্বং. আদি-সদ্দেন ৰিপ্পৰাসঅনারোচনঊনেগণেচরণানি সঙ্গণ্হাতি. অযঞ্চ যস্মা গণস্স আরোচেত্ৰা ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰা ৰসি, তস্মা নিক্খিত্তৰত্তানং বহিউপচারসীমায সমাদিন্নত্তা অত্তনো নিসিন্নট্ঠানতো দ্ৰাদসহত্থে উপচারে অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰা অনিক্খিত্তৰত্তানং অন্তোৰিহারে সমাদিন্নত্তা উপচারসীমায অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং আগতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা সহৰাসৰিপ্পৰাসঅনারোচনঊনেগণেচরণসঙ্খাতানি ৰত্তচ্ছেদকারণানি ৰেদিতব্বানীতি. ৰুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭) ‘‘অযঞ্চ যস্মা গণস্স আরোচেত্ৰা ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাৰ ৰসি, তেনস্স ঊনেগণেচরণদোসো ৰা ৰিপ্পৰাসো ৰা ন হোতী’’তি. ইতি অযঞ্চ পাঠো পকতত্তভিক্খূসু গতেসুপি ৰত্তং আরোচেত্ৰা ভিক্খূনং অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰা ৰসিতত্তা দোসাভাৰমেৰ দীপেতি, ন মঞ্চপঞ্ঞাপনাদীনি. ইতি ইমেসং পাঠানং অযোনিসো অধিপ্পাযং গহেত্ৰা ‘‘সব্বত্থ দ্ৰাদসহত্থমেৰ পমাণ’’ন্তি মঞ্ঞমানা ৰিচারিংসু, তেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জমানা সিস্সানুসিস্সাদযোপি তথেৰ করোন্তি, তদেতং অপ্পমাণং.
কথং? যং তত্থ পকতত্তসালায মজ্ঝে থম্ভং নিমিত্তং কত্ৰা দ্ৰাদসহত্থং মিনিংসু, তদপ্পমাণং. ন হি থম্ভেন ৰা সালায ৰা সহৰাসো ৰা ৰিপ্পৰাসো ৰা ৰুত্তো, অথ খো পকতত্তভিক্খুনাৰ. ৰুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৮৩) ‘‘তত্থ সহৰাসোতি য্ৰাযং পকতত্তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নেতিআদিনা নযেন ৰুত্তো একতো ৰাসো. ৰিপ্পৰাসোতি এককস্সেৰ ৰাসো’’তি. যঞ্হি ততো দ্ৰাদসহত্থমত্তট্ঠানে ভিক্খুস্স গীৰাট্ঠপনং ৰা কটিট্ঠপনং ৰা ৰদন্তি, তদপি অপ্পমাণং. বহিউপচারসীমায হি পরিৰসন্তস্স ভিক্খুস্স সকলসরীরং পকতত্তভিক্খূনং অন্তোদ্ৰাদসহত্থে উপচারে ঠপেতব্বং হোতি, ন একদেসমত্তং.
তেসং পন অযমধিপ্পাযো সিযা – দ্ৰাদসহত্থপ্পদেসতো সকলসরীরস্স অন্তোকরণে সতি সহৰাসো ভৰেয্য, বহিকরণে সতি ৰিপ্পৰাসো, তেন উপড্ঢং অন্তো উপড্ঢং বহি হোতূতি, তং মিচ্ছাঞাণৰসেন হোতি. ন হি সহৰাসদোসো দ্ৰাদসহত্থেন কথিতো, অথ খো একচ্ছন্নে সযনেন. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা পারিৰাসিকক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৮১) ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা পকতত্তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৰাসে ৰত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে অনাৰাসে ৰত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে আৰাসে ৰা অনাৰাসে ৰা ৰত্থব্ব’’ন্তি. অট্ঠকথাযম্পি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৮১) ৰুত্তং ‘‘একচ্ছন্নে আৰাসে’’তিআদীসু আৰাসো নাম ৰসনত্থায কতসেনাসনং. অনাৰাসো নাম চেতিযঘরং বোধিঘরং সম্মুঞ্জনিঅট্টকো দারুঅট্টকো পানীযমাল়ো ৰচ্চকুটি দ্ৰারকোট্ঠকোতি এৰমাদি. ততিযপদেন তদুভযম্পি গহিতং, ‘এতেসু যত্থ কত্থচি একচ্ছন্নে ছদনতো উদকপতনট্ঠানপরিচ্ছিন্নে ওকাসে উক্খিত্তকো ৰসিতুং ন লভতি, পারিৰাসিকো পন অন্তোআৰাসেযেৰ ন লভতী’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘অৰিসেসেন উদকপাতেন ৰারিত’ন্তি ৰুত্তং. কুরুন্দিযং ‘এতেসু এত্তকেসু পঞ্চৰণ্ণছদনবদ্ধট্ঠানেসু পারিৰাসিকস্স চ উক্খিত্তকস্স চ পকতত্তেন সদ্ধিং উদকপাতেন ৰারিত’ন্তি ৰুত্তং, তস্মা নানূপচারেপি একচ্ছন্নে ন ৰট্টতি. সচে পনেত্থ তদহুপসম্পন্নেপি পকতত্তে পঠমং পৰিসিত্ৰা নিপন্নে সট্ঠিৰস্সোপি পারিৰাসিকো পচ্ছা পৰিসিত্ৰা জানন্তো নিপজ্জতি, রত্তিচ্ছেদো চেৰ ৰত্তভেদদুক্কটঞ্চ, অজানন্তস্স রত্তিচ্ছেদোৰ, ন ৰত্তভেদদুক্কটং. সচে পন তস্মিং পঠমং নিপন্নে পচ্ছা পকতত্তো পৰিসিত্ৰা নিপজ্জতি, পারিৰাসিকো চ জানাতি, রত্তিচ্ছেদো চেৰ ৰত্তভেদদুক্কটঞ্চ. নো চে জানাতি, রত্তিচ্ছেদোৰ, ন ৰত্তভেদদুক্কটন্তি, তস্মা সালাযপি ৰিহারেপি ছদনতো উদকপতনট্ঠানতো মুত্তমত্তেযেৰ সহৰাসদোসো ন ৰিজ্জতীতি দট্ঠব্বং.
একচ্চে পন মজ্ঝিমত্থম্ভতো দ্ৰাদসহত্থাযামেন দণ্ডকেন চক্কং ভমিত্ৰা সমন্ততো বাহিরে লেখং করোন্তি, এৰং কতে সা বাহিরলেখা আৰট্টতো দ্ৰাসত্ততিহত্থমত্তা হোতি, ততো তং পদেসং দ্ৰাদসহত্থেন দণ্ডকেন মিনিত্ৰা ভাজিযমানং ছভাগমেৰ হোতি, ততো তেসং ছভাগানং সীমায একেকস্মিং মঞ্চে পঞ্ঞপিযমানে ছল়েৰ মঞ্চট্ঠানানি হোন্তি, তস্মা একস্মিং ৰট্টমণ্ডলে ছ ভিক্খূযেৰ অপুব্বং অচরিমং ৰসিতুং লভন্তি, ন ততো উদ্ধন্তি ৰদন্তি. কস্মা পন এৰং করোন্তীতি? পুব্বে ৰুত্তনযেন ‘‘সব্বত্থ দ্ৰাদসহত্থমত্তমেৰ পমাণ’’ন্তি গহিতত্তা. এৰং কির নেসমধিপ্পাযো – পারিৰাসিকো পকতত্তস্স ভিক্খুনো দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরে সযমানো সহৰাসো সিযা, বাহিরে সযমানো ৰিপ্পৰাসো, তথা অঞ্ঞমঞ্ঞস্সপীতি. এৰং করোন্তানং পন নেসং সকঅধিপ্পাযোপি ন সিজ্ঝতি, কুতো ভগৰতো অধিপ্পাযো.
কথং? পারিৰাসিকো ভিক্খু পকতত্তভিক্খূনঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স চ দ্ৰাদসহত্থমত্তে পদেসে হোতূতি নেসমধিপ্পাযো. অথ পন মজ্ঝিমত্থম্ভং নিমিত্তং কত্ৰা মিনিযমানা সমন্ততো বাহিরলেখা থম্ভতোযেৰ দ্ৰাদসহত্থমত্তা হোতি, ন পকতত্তভিক্খূহি. তে হি থম্ভতো বহি একরতনদ্ৰিতিরতনাদিট্ঠানে ঠিতা, বাহিরতোপি লেখাযেৰ থম্ভতো দ্ৰাদসহত্থমত্তা হোতি, ন তস্সূপরি নিপন্নভিক্খু. সো হি দ্ৰিরতনমত্তেনপি তিরতনমত্তেনপি লেখায অন্তোপি হোতি বহিপি. অঞ্ঞমঞ্ঞস্সপি ছভাগসীমাযেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দ্ৰাদসহত্থমত্তা হোতি, ন তস্সূপরি পঞ্ঞত্তমঞ্চো ৰা তত্থ নিপন্নভিক্খু ৰা. মঞ্চো হি একরতনমত্তেন ৰা দ্ৰিরতনমত্তেন ৰা সীমং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতো, ভিক্খূপি সযমানা ন সীমায উপরিযেৰ সযন্তি, ৰিদত্থিমত্তেন ৰা রতনমত্তেন ৰা সীমং অতিক্কমিত্ৰা ৰা অপ্পত্ৰা ৰা সযন্তি, তস্মা তে পারিৰাসিকা ভিক্খূ পকতত্তভিক্খূনম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞস্সপি দ্ৰাদসহত্থমত্তট্ঠাযিনো ন হোন্তি, ততো ঊনাৰ হোন্তি, তস্মা সকঅধিপ্পাযোপি ন সিজ্ঝতি.
ভগৰতো পন অধিপ্পাযো – যদি অপ্পভিক্খুকাদিঅঙ্গসম্পন্নত্তা ৰিহারস্স ৰত্তং অনিক্খিপিত্ৰা অন্তোৰিহারেযেৰ পরিৰসতি, এৰং সতি পকতত্তেন ভিক্খুনা ন একচ্ছন্নে আৰাসে ৰসিতব্বং. যদি তাদিসআৰাসে ৰা অনাৰাসে ৰা ছদনতো উদকপতনট্ঠানস্স অন্তো সযেয্য, সহৰাসো নাম, রত্তিচ্ছেদো হোতীতি অযমত্থো যথাৰুত্ত-পাল়িযা চ অট্ঠকথায চ পকাসেতব্বো. ন একচ্ছন্নে আৰাসে দ্ৰীহি ৰত্থব্বং. যদি ৰসেয্য, ৰুড্ঢস্স রত্তিচ্ছেদোযেৰ, নৰকস্স রত্তিচ্ছেদো চেৰ ৰত্তভেদদুক্কটঞ্চ হোতি. সমৰস্সা চে, অজানন্তস্স রত্তিচ্ছেদোযেৰ, জানন্তস্স উভযম্পীতি অযমত্থো ‘‘তযো খো, উপালি, পারিৰাসিকস্স ভিক্খুনো রত্তিচ্ছেদা সহৰাসো ৰিপ্পৰাসো অনারোচনা’’তি চ ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা পারিৰাসিকেন ৰুড্ঢতরেন সদ্ধিং ন একচ্ছন্নে আৰাসে ৰত্থব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৮২) চ ‘‘ৰুড্ঢতরেনাতি এত্থ…পে… সচে হি দ্ৰে পারিৰাসিকা একতো ৰসেয্যুং, তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অজ্ঝাচারং ঞত্ৰা অগারৰা ৰা ৰিপ্পটিসারিনো ৰা হুত্ৰা পাপিট্ঠতরং ৰা আপত্তিং আপজ্জেয্যুং ৰিব্ভমেয্যুং ৰা, তস্মা নেসং সহসেয্যা সব্বপ্পকারেন পটিক্খিত্তা’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৮১) চ ইমেহি পাল়িঅট্ঠকথাপাঠেহি পকাসেতব্বো. ৰিপ্পৰাসেপি পারিৰাসিকেন অভিক্খুকে আৰাসে ন ৰত্থব্বং, পকতত্তেন ৰিনা অভিক্খুকো আৰাসো ন গন্তব্বো, বহিসীমাযং ভিক্খূনং ৰসনট্ঠানতো দ্ৰাদসহত্থপ্পমাণস্স উপচারস্স অন্তো নিসীদিতব্বন্তি ভগৰতো অধিপ্পাযো.
অযমত্থো ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা সভিক্খুকা আৰাসা অভিক্খুকো আৰাসো গন্তব্বো অঞ্ঞত্র পকতত্তেন অঞ্ঞত্র অন্তরাযা’’তিআদি (চূল়ৰ. ৭৬) চ ‘‘তযো খো, উপালি…পে… অনারোচনা’’তি চ ‘‘চত্তারো খো, উপালি, মানত্তচারিকস্স ভিক্খুনো রত্তিচ্ছেদা সহৰাসো, ৰিপ্পৰাসো, অনারোচনা, ঊনেগণেচরণ’’ন্তি (চূল়ৰ. ৯২) চ ‘‘ৰিপ্পৰাসোতি এককস্সেৰ ৰাসো’’তি চ ‘‘অযঞ্চ যস্মা গণস্স আরোচেত্ৰা ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাৰ ৰসি, তেনস্স ঊনেগণেচরণদোসো ৰা ৰিপ্পৰাসো ৰা ন হোতী’’তি চ ‘‘অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি দ্ৰাদসহত্থে উপচারে সল্লক্খেত্ৰা, অনিক্খিত্তৰত্তানং উপচারসীমায আগতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা সহৰাসাদিকং ৰেদিতব্ব’’ন্তি চ আগতেহি পাল়িযট্ঠকথা-ৰজিরবুদ্ধিটীকাপাঠেহি পকাসেতব্বো, তস্মা ৰিহারে পরিৰসন্তস্স উপচারসীমায অব্ভন্তরে যত্থ কত্থচি ৰসন্তস্স নত্থি ৰিপ্পৰাসো, বহিউপচারসীমাযং পরিৰসন্তস্স ভিক্খূনং নিসিন্নপরিযন্ততো দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরে ৰসন্তস্স চ নত্থি ৰিপ্পৰাসোতি, তঞ্চ পরিৰাসকালে ‘‘একেন ভিক্খুনা সদ্ধি’’ন্তি ৰচনতো একস্সপি ভিক্খুনো, মানত্তচরণকালে ‘‘চতূহি পঞ্চহি ৰা ভিক্খূহি সদ্ধি’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ৰচনতো চ চতুন্নং পঞ্চন্নম্পি ভিক্খূনং হত্থপাসভূতে দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরেপি ৰসিতুং লভতি, নত্থি ৰিপ্পৰাসোতি দট্ঠব্বং.
ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা তেসং ভিক্খূনং আরোচিতকালতো পন পট্ঠায কেনচি করণীযেন তেসু ভিক্খূসু গতেসুপি যথাৰুত্তঅট্ঠকথাপাঠনযেন ৰিপ্পৰাসো ন হোতি. তথা হি ৰুত্তং ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. চূল়ৰগ্গ ২.৯৭) ‘‘সোপি কেনচি কম্মেন পুরেঅরুণে এৰ গচ্ছতীতি ইমিনা আরোচনায কতায সব্বেসুপি ভিক্খূসু বহিৰিহারং গতেসু ঊনেগণেচরণদোসো ৰা ৰিপ্পৰাসদোসো ৰা ন হোতি আরোচিতত্তা সহৰাসস্সাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘অযঞ্চা’তিআদী’’তি. অপরে পন আচরিযা ‘‘বহিসীমায ৰত্তসমাদানট্ঠানে ৰতিপরিক্খেপোপি পকতত্তভিক্খূহেৰ কাতব্বো, ন কম্মারহভিক্খূহি. যথা লোকে বন্ধনাগারাদি দণ্ডকারকেহি এৰ কত্তব্বং, ন দণ্ডারহেহি, এৰমিধাপী’’তি ৰদন্তি, তম্পি অট্ঠকথাদীসু ন দিস্সতি. ন হি ৰতিপরিক্খেপো দণ্ডকম্মত্থায কারিতো, অথ খো দস্সনূপচারৰিজহনত্থমেৰ. তথা হি ৰুত্তং সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.৯৭) ‘‘গুম্বেন ৰা ৰতিযা ৰা পটিচ্ছন্নট্ঠানেতি দস্সনূপচারৰিজহনত্থ’’ন্তি. তথা ৰিমতিৰিনোদনিযম্পি (ৰি. ৰি. টী. চূল়ৰগ্গ ২.৯৭) ‘‘গুম্বেন ৰাতিআদি দস্সনূপচারৰিজহনত্থ’’ন্তি. ইতো পরং অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ পরিৰাসদানঞ্চ মানত্তদানঞ্চ ৰেদিতব্বং. যত্থ পন সংসযিতব্বং অত্থি, তত্থ সংসযৰিনোদনত্থায কথেতব্বং কথযাম.
একচ্চে ভিক্খূ এৰং ৰদন্তি – পারিৰাসিকো ভিক্খু ৰুড্ঢতরোপি সমানো ৰত্তে সমাদিন্নে নৰকট্ঠানে ঠিতো. তথা হি ৰুত্তং ‘‘যত্থ পন নিসীদাপেত্ৰা পরিৰিসন্তি, তত্থ সামণেরানং জেট্ঠকেন, ভিক্খূনং সঙ্ঘনৰকেন হুত্ৰা নিসীদিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৫) তস্মা আরোচিতকালাদীসু ‘‘অহং ভন্তে’’ইচ্চেৰ ৰত্তব্বং, ন ‘‘অহং আৰুসো’’তি. তত্রেৰং ৰিচারণা কাতব্বা – পারিৰাসিকাদযো ভিক্খূ সেয্যাপরিযন্তআসনপরিযন্তভাগিতায নৰকট্ঠানে ঠিতা, ন একন্তেন নৰকভূতত্তা. তথা হি ৰুত্তং ভগৰতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকানং ভিক্খূনং পঞ্চ যথাৰুড্ঢং উপোসথং পৰারণং ৰস্সিকসাটিকং ওণোজনং ভত্ত’’ন্তি (চূল়ৰ. ৭৫). অট্ঠকথাযঞ্চ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৮১) ‘‘পকতত্তং ভিক্খুং দিস্ৰা আসনা ৰুট্ঠাতব্বং, পকতত্তো ভিক্খু আসনেন নিমন্তেতব্বো’’তি এতিস্সা পাল়িযা সংৰণ্ণনায ‘‘ৰুট্ঠাতব্বং, নিমন্তেতব্বোতি তদহুপসম্পন্নম্পি দিস্ৰা ৰুট্ঠাতব্বমেৰ, ৰুট্ঠায চ ‘অহং ইমিনা সুখনিসিন্নো ৰুট্ঠাপিতো’তি পরম্মুখেন ন গন্তব্বং, ‘ইদং আচরিয আসনং, এত্থ নিসীদথা’তি এৰং নিমন্তেতব্বোযেৰা’’তি এত্থেৰ ‘‘আচরিযা’’তি আলপনৰিসেসো ৰুত্তো, ন অঞ্ঞত্থ. যদি ৰুড্ঢতরেনপি ‘‘ভন্তে’’ইচ্চেৰ ৰত্তব্বো সিযা, ইধাপি ‘‘ইদং, ভন্তে, আসন’’ন্তি ৰত্তব্বং ভৰেয্য, ন পন ৰুত্তং, তস্মা ন তেসং তং ৰচনং সারতো পচ্চেতব্বং. ইমস্মিং পন ৰিনযসঙ্গহপ্পকরণে (ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৩৭) ‘‘আরোচেন্তেন সচে নৰকতরো হোতি, ‘আৰুসো’তি ৰত্তব্বং. সচে ৰুড্ঢতরো, ‘ভন্তে’তি ৰত্তব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, ইদঞ্চ ‘‘একেন ভিক্খুনা সদ্ধি’’ন্তি হেট্ঠা ৰুত্তত্তা তং পটিগ্গাহকভূতং পকতত্তং ভিক্খুং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
বহৰো পন ভিক্খূ পারিৰাসিকং ভিক্খুং সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদাপেত্ৰা ৰত্তং যাচাপেত্ৰা কম্মৰাচাপরিযোসানে সমাদাপেত্ৰা আরোচনমকারেত্ৰা সঙ্ঘমজ্ঝতো নিক্খমাপেত্ৰা পরিসপরিযন্তে নিসীদাপেত্ৰা তত্থ নিসিন্নেন আরোচাপেত্ৰা ৰত্তং নিক্খিপাপেন্তি, এৰং করোন্তানঞ্চ নেসং অযমধিপ্পাযো – অযং ভিক্খু ৰত্তে অসমাদিন্নে ৰুড্ঢট্ঠানিযোপি হোতি, তস্মা যাচনকালে চ কম্মৰাচাসৰনকালে চ ৰত্তসমাদানকালে চ সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদনারহো হোতি, ৰত্তে পন সমাদিন্নে নৰকট্ঠানিযো, তস্মা ন সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদনারহো, আসনপরিযন্তভাগিতায পরিসপরিযন্তেযেৰ নিসীদনারহোতি, তদেতং এৰং ৰিচারেতব্বং – অযং ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদমানো আসনং গহেত্ৰা যথাৰুড্ঢং নিসিন্নো ন হোতি, অথ খো কম্মারহভাৰেন আসনং অগ্গহেত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা উক্কুটিকমেৰ নিসিন্নো হোতি, কম্মারহো চ নাম সঙ্ঘমজ্ঝেযেৰ ঠপেতব্বো হোতি, নো বহি, তস্মা ‘‘সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদনারহো ন হোতী’’তি ন সক্কা ৰত্তুং তস্মিং কালে, নিক্খমাপিতে চ ৰত্তারোচনৰত্তনিক্খিপনানং অনিট্ঠিতত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ সুট্ঠু নিসিন্নং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরিতুমসক্কুণেয্যত্তা, চীৰরকণ্ণপাদপিট্ঠিআদীহি বাধিতত্তা অগারৰকিরিযা ৰিয দিস্সতি, আরোচনকিরিযঞ্চ ৰত্তনিক্খিপনঞ্চ সঙ্ঘমজ্ঝেযেৰ কত্তব্বং পরিযন্তে নিসীদিত্ৰা করোন্তো অট্ঠকথাৰিরোধো হোতি. ৰুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭) ‘‘ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা তত্থেৰ সঙ্ঘস্স আরোচেতব্বং…পে… আরোচেত্ৰা সচে নিক্খিপিতুকামো, ৰুত্তনযেনেৰ সঙ্ঘমজ্ঝে নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি. কস্মা? সমাদানট্ঠানেযেৰ আরোচাপেত্ৰা তত্থেৰ নিক্খিপাপেত্ৰা নিট্ঠিতসব্বকিচ্চমেৰ নিক্খমাপেত্ৰা অত্তনো আসনে নিসীদাপেন্তো ঞাযাগতোতি অম্হাকং খন্তি.
তথা সাযং ৰত্তারোচনকালে বহূসু পারিৰাসিকেসু ৰুড্ঢতরং পঠমং সমাদাপেত্ৰা আরোচাপেত্ৰা অনুক্কমেন সব্বপচ্ছা নৰকতরং সমাদাপেন্তি আরোচাপেন্তি, পাতো নিক্খিপনকালে পন নৰকতরং পঠমং আরোচাপেত্ৰা নিক্খিপাপেন্তি, ততো অনুক্কমেন ৰুড্ঢতরং সব্বপচ্ছা আরোচাপেত্ৰা নিক্খিপাপেন্তি. তেসং অযমধিপ্পাযো সিযা – যদা দস ভিক্খূ পকতত্তা দস ভিক্খূ পারিৰাসিকা হোন্তি, তদা ৰুড্ঢতরেন পঠমং সমাদিযিত্ৰা আরোচিতে তস্স আরোচনং অৰসেসা একূনৰীসতি ভিক্খূ সুণন্তি, দুতিযস্স অট্ঠারস, ততিযস্স সত্তরসাতি অনুক্কমেন হাযিত্ৰা সব্বনৰকস্স আরোচনং দস পকতত্তা সুণন্তি সেসানং অপকতত্তভাৰতো. ততো নিক্খিপনকালে সব্বনৰকো পুব্বে অত্তনা আরোচিতানং দসন্নং ভিক্খূনং আরোচেত্ৰা নিক্খিপতি, ততো পটিলোমেন দুতিযো একাদসন্নং, ততিযো দ্ৰাদসন্নন্তি অনুক্কমেন ৰড্ঢিত্ৰা সব্বজেট্ঠকো অত্তনা পুব্বে আরোচিতানং একূনৰীসতিভিক্খূনং আরোচেত্ৰা নিক্খিপতি, এৰং যথানুক্কমেন নিক্খিপনং হোতি. সব্বজেট্ঠকে পন পঠমং নিক্খিত্তে সতি পুব্বে অত্তনা আরোচিতানং নৰন্নং ভিক্খূনং তদা অপকতত্তভাৰতো আরোচিতানং সন্তিকে নিক্খিপনং ন হোতি, তথা সেসানং. তেসং পন একচ্চানং ঊনং হোতি, একচ্চানং অধিকং, তস্মা যথাৰুত্তনযেন সব্বনৰকতো পট্ঠায অনুক্কমেন নিক্খিপিতব্বন্তি.
এৰংৰাদীনং পন তেসমাযস্মন্তানং ৰাদে পকতত্তাযেৰ ভিক্খূ আরোচেতব্বা হোন্তি, নো অপকতত্তা. পুব্বে আরোচিতানংযেৰ সন্তিকে ৰত্তং নিক্খিপিতব্বং হোতি, নো অনারোচিতানং. এৰং পন পকতত্তাযেৰ ভিক্খূ আরোচেতব্বা ন হোন্তি, অথ খো অপকতত্তাপি ‘‘সচে দ্ৰে পারিৰাসিকা গতট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তি, উভোহি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আরোচেতব্ব’’ন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা. পুব্বে আরোচিতানম্পি অনারোচিতানম্পি সন্তিকে আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বমেৰ ‘‘সচে সো ভিক্খু কেনচিদেৰ করণীযেন পক্কন্তো হোতি, যং অঞ্ঞং সব্বপঠমং পস্সতি, তস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ৰুত্তত্তা, তস্মা তথা অকরোন্তেপি সব্বেসং আরোচিতত্তা নত্থি দোসো. অপ্পেকচ্চে ভিক্খূ ‘‘পকতত্তস্সেৰাযং আরোচনা’’তি মঞ্ঞমানা সাযং ৰুড্ঢপটিপাটিযা ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা আরোচেত্ৰা অত্তনো সযনং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারজগ্গনসযনসোধনাদীনি করোন্তা অঞ্ঞেসং আরোচিতং ন সুণন্তি. অপ্পেকচ্চে পাতো সযং আরোচেত্ৰা নিক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞেসং আরোচনং ৰা নিক্খিপনং ৰা অনাগমেত্ৰা ভিক্খাচারাদীনং অত্থায গচ্ছন্তি, এৰং করোন্তানং তেসং আরোচনং একচ্চানং অসুতভাৰসম্ভৰতো সাসঙ্কো হোতি পারিৰাসিকানং অঞ্ঞমঞ্ঞারোচনস্স পকরণেসু আগতত্তা. ন কেৰলং সারত্থদীপনিযংযেৰ, অথ খো ৰজিরবুদ্ধিটীকাযম্পি (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ৭৬) ‘‘সচে দ্ৰে পারিৰাসিকা গতট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তি, উভোহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আরোচেতব্বং অৰিসেসেন ‘আগন্তুকেন আরোচেতব্বং, আগন্তুকস্স আরোচেতব্ব’ন্তি ৰুত্তত্তা’’তি ৰুত্তং.
তথা অপ্পেকচ্চে পকতত্তা ভিক্খূ পারিৰাসিকেসু ভিক্খূসু সাযং ৰত্তসমাদানত্থং পকতত্তসালতো নিক্খমিত্ৰা অত্তনো অত্তনো সযনসমীপং গতেসু অত্তনো সযনপঞ্ঞাপনপঅক্খারঠপনঅঞ্ঞমঞ্ঞআলাপসল্লাপকরণাদিৰসেন আল়োলেন্তা পারিৰাসিকানং ৰত্তারোচনং ন সুণন্তি, ন মনসি করোন্তি. অপ্পেকচ্চে পাতো ৰত্তনিক্খিপনকালে পারিৰাসিকভিক্খূসু ৰত্তারোচনৰত্তনিক্খিপনানি করোন্তেসুপি নিদ্দাপসুতা হুত্ৰা ন সুণন্তি. এৰং করোন্তানম্পি তেসং একচ্চানং অস্সুতসম্ভৰতো ৰত্তারোচনং সাসঙ্কং হোতীতি. হোতু সাসঙ্কং, সুণন্তানং অস্সুতসম্ভৰেপি আরোচকানং সম্মাআরোচনেন ৰত্তস্স পরিপুণ্ণত্তা কো দোসোতি চে? আরোচকানং সম্মা আরোচিতত্তা ৰত্তে পরিপুণ্ণেপি ৰত্তভেদদুক্কটতোৰ ৰিমুত্তো সিযা, ন রত্তিচ্ছেদতো. ৰুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৬) ‘‘সচে ৰাযমন্তোপি সম্পাপুণিতুং ৰা সাৰেতুং ৰা ন সক্কোতি, রত্তিচ্ছেদোৰ হোতি, ন ৰত্তভেদদুক্কট’’ন্তি.
অথঞ্ঞে ভিক্খূ ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা রত্তিং নিপন্না নিদ্দাভাৰেন মনুস্সসদ্দম্পি সুণন্তি, ভেরিআদিসদ্দম্পি সুণন্তি, সকটনাৰাদিযানসদ্দম্পি সুণন্তি, তে তেন সদ্দেন আসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অয’’ন্তি, তে তেন কারণেন রত্তিচ্ছেদং মঞ্ঞন্তি. কস্মা? ‘‘অযঞ্চ নেসং ছত্তসদ্দং ৰা উক্কাসিতসদ্দং ৰা খিপিতসদ্দং ৰা সুত্ৰা আগন্তুকভাৰং জানাতি, গন্ত্ৰা আরোচেতব্বং. গতকালে জানন্তেনপি অনুবন্ধিত্ৰা আরোচেতব্বমেৰ. সম্পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স রত্তিচ্ছেদোৰ হোতি, ন ৰত্তভেদদুক্কট’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৬) ৰুত্তত্তাতি. তে এৰং সঞ্ঞাপেতব্বা – মাযস্মন্তো এৰং মঞ্ঞিত্থ, নাযং পাঠো বহিসীমট্ঠৰসেন ৰুত্তো, অথ খো উপচারসীমট্ঠৰসেন ৰুত্তো. ৰুত্তঞ্হি তত্থেৰ ‘‘যেপি অন্তোৰিহারং অপ্পৰিসিত্ৰা উপচারসীমং ওক্কমিত্ৰা গচ্ছন্তী’’তি. তত্থপি আগন্তুকভাৰস্স জানিতত্তা রত্তিচ্ছেদো হোতি, তস্মা দূরেসদ্দসৰনমত্তেন রত্তিচ্ছেদো নত্থি, ‘‘অযং ভিক্খূনং সদ্দো, অযং ভিক্খূহি ৰাদিতভেরিঘণ্টাদিসদ্দো, অযং ভিক্খূহি পাজিতসকটনাৰাদিসদ্দো’’তি নিসিন্নট্ঠানতো জানন্তোযেৰ রত্তিচ্ছেদকরো হোতি. তেনাহ ‘‘আযস্মা করৰীকতিস্সত্থেরো ‘সমণো অয’ন্তি ৰৰত্থানমেৰ পমাণ’’ন্তি.
দিৰা দূরে গচ্ছন্তং জনকাযং দিস্ৰাপি ‘‘ইমে ভিক্খূ নু খো’’তি পরিকপ্পেন্তা রত্তিচ্ছেদং মঞ্ঞন্তি, তম্পি অকারণং. কস্মা? ‘‘ভিক্খূ’’তি ৰৰত্থানস্স অভাৰা. ৰুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং ‘‘নদীআদীসু নাৰায গচ্ছন্তম্পি পরতীরে ঠিতম্পি আকাসে গচ্ছন্তম্পি পব্বতথলঅরঞ্ঞাদীসু দূরে ঠিতম্পি ভিক্খুং দিস্ৰা সচে ‘ভিক্খূ’তি ৰৰত্থানং অত্থি, নাৰাদীহি ৰা গন্ত্ৰা মহাসদ্দং কত্ৰা ৰা ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা ৰা আরোচেতব্ব’’ন্তি. ইতি ভিক্খুং দিস্ৰাপি ‘‘ভিক্খূ’’তি ৰৰত্থানমেৰ পমাণং. অভিক্খুং পন ‘‘ভিক্খূ’’তি ৰৰত্থানে সন্তেপি ৰা অসন্তেপি ৰা কিং ৰত্তব্বং অত্থি, বহৰো পন ভিক্খূ ইদং রূপদস্সনং সদ্দসৰনঞ্চ আসঙ্কন্তা ‘‘পভাতে সতি তং দ্ৰযং ভৰেয্য, তস্মা মনুস্সানং গমনকালসদ্দকরণকালতো পুব্বেযেৰ ৰত্তং নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি মঞ্ঞমানা অনুগ্গতেযেৰ অরুণে ৰত্তং নিক্খিপন্তি, তদযুত্তং রত্তিচ্ছেদত্তাতি.
অথ পন ৰিনযধরেন ‘‘কিত্তকা তে আপত্তিযো, ছাদেসি, কীৰতীহং পটিচ্ছাদেসী’’তি পুট্ঠো সমানো ‘‘অহং, ভন্তে, আপত্তিপরিযন্তং ন জানামি, রত্তিপরিযন্তং ন জানামি, আপত্তিপরিযন্তং নস্সরামি, রত্তিপরিযন্তং নস্সরামি, আপত্তিপরিযন্তে ৰেমতিকো, রত্তিপরিযন্তে ৰেমতিকো’’তি ৰুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু সুদ্ধন্তপরিৰাসারহো’’তি ঞত্ৰা তস্সপি দুৰিধত্তা চূল়সুদ্ধন্তমহাসুদ্ধন্তৰসেন ‘‘তেসু অযং ভিক্খু ইমস্স অরহো’’তি ঞাপনত্থং উপসম্পদতো পট্ঠায অনুলোমক্কমেন ৰা আরোচিতদিৰসতো পট্ঠায পটিলোমক্কমেন ৰা ‘‘কিত্তকং কালং ত্ৰং আরোচনআৰিকরণাদিৰসেন সুদ্ধো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম ভন্তে, এত্তকং কালং অহং সুদ্ধোম্হী’’তি ৰুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু একচ্চং রত্তিপরিযন্তং জানাতি, তস্মা চূল়সুদ্ধন্তারহো’’তি ঞত্ৰা তস্স সুদ্ধকালং অপনেত্ৰা অসুদ্ধকালৰসেন পরিযন্তং কত্ৰা চূল়সুদ্ধন্তপরিৰাসো দাতব্বো. অযং উদ্ধম্পি আরোহতি, অধোপি ওরোহতি. যো পন অনুলোমৰসেন ৰা পটিলোমৰসেন ৰা পুচ্ছিযমানো ‘‘সকলম্পি রত্তিপরিযন্তং অহং ন জানামি নস্সরামি, ৰেমতিকো হোমী’’তি ৰুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু সকলম্পি রত্তিপরিযন্তং ন জানাতি, তস্মা মহাসুদ্ধন্তারহো’’তি ঞত্ৰা তস্স উপসম্পদতো পট্ঠায যাৰ ৰত্তসমাদানা এত্তকং কালং পরিযন্তং কত্ৰা মহাসুদ্ধন্তপরিৰাসো দাতব্বো. উদ্ধংআরোহনঅধোওরোহনভাৰো পনেসং অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ৰুত্তোযেৰ. ইতো পরম্পি ৰিধানং অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৰ দট্ঠব্বং.
ইদানি পন বহৰো ভিক্খূ ‘‘অযং চূল়সুদ্ধন্তারহো, অযং মহাসুদ্ধন্তারহো’’তি অৰিচিনন্তা অন্তোকম্মৰাচাযং ‘‘আপত্তিপরিযন্তং ন জানাতি, রত্তিপরিযন্তং ন জানাতি, আপত্তিপরিযন্তং নস্সরতি, রত্তিপরিযন্তং নস্সরতি, আপত্তিপরিযন্তে ৰেমতিকো, রত্তিপরিযন্তে ৰেমতিকো’’তি অৰিসেসৰচনমেৰ মনসি করোন্তা ‘‘ইমায কম্মৰাচায দিন্নং সুদ্ধন্তপরিৰাসং গহেত্ৰা পঞ্চাহমত্তং ৰা দসাহমত্তং ৰা পরিৰসিত্ৰা অপরিযন্তরত্তিপটিচ্ছাদিতাহি অপরিযন্তাহি আপত্তীহি মোক্খো হোতী’’তি মঞ্ঞন্তা পঞ্চাহমত্তং ৰা দসাহমত্তং ৰা পরিৰসিত্ৰা মানত্তং যাচন্তি, এৰং করোন্তা তে ভিক্খূ সহস্সক্খত্তুং পরিৰসন্তাপি আপত্তিতো ন মুচ্চেয্যুং. কস্মাতি চে? পাল়িযা চ অট্ঠকথায চ ৰিরুজ্ঝনতো. ৰুত্তঞ্হি পাল়িযং (পারা. ৪৪২) ‘‘যাৰতীহং জানং পটিচ্ছাদেতি, তাৰতীহং তেন ভিক্খুনা অকামা পরিৰত্থব্বং. পরিৰুত্থপরিৰাসেন ভিক্খুনা উত্তরি ছারত্তং ভিক্খুমানত্তায পটিপজ্জিতব্বং. চিণ্ণমানত্তো ভিক্খু যত্থ সিযা ৰীসতিগণো ভিক্খুসঙ্ঘো, তত্থ সো ভিক্খু অব্ভেতব্বো’’তি, তস্মা পটিচ্ছন্নদিৰসমত্তং অপরিৰসিত্ৰা মানত্তারহো নাম ন হোতি, অমানত্তারহস্স মানত্তদানং ন রুহতি, অচিণ্ণমানত্তো অব্ভানারহো ন হোতি, অনব্ভানারহস্স অব্ভানং ন রুহতি, অনব্ভিতো ভিক্খু আপত্তিমুত্তো পকতত্তো ন হোতীতি অযমেত্থ ভগৰতো অধিপ্পাযো.
অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) পন চূল়সুদ্ধন্তে ‘‘তং গহেত্ৰা পরিৰসন্তেন যত্তকং কালং অত্তনো সুদ্ধিং জানাতি, তত্তকং অপনেত্ৰা অৰসেসং মাসং ৰা দ্ৰিমাসং ৰা পরিৰসিতব্ব’’ন্তি, মহাসুদ্ধন্তে ‘‘তং গহেত্ৰা গহিতদিৰসতো যাৰ উপসম্পদদিৰসো, তাৰ রত্তিযো গণেত্ৰা পরিৰসিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, তস্মা পটিচ্ছন্নরত্তিপ্পমাণং পরিৰসন্তোযেৰ মানত্তারহো হোতি, ন পঞ্চাহদসাহরত্তিপ্পমাণমত্তং পরিৰসন্তোতি অযং অট্ঠকথাচরিযানং অধিপ্পাযো. তেনেৰ চ কারণেন দেসনাআরোচনাদীহি সব্বকালং আপত্তিং সোধেত্ৰা ৰসন্তানং লজ্জীপেসলানং সিক্খাকামানং ভিক্খূনং সুদ্ধন্তপরিৰাসং দাতুং অযুত্তরূপো, দেসনাআরোচনাদীহি আপত্তিং অসোধেত্ৰা পমাদৰসেন চিরকালং ৰসন্তানং জনপদৰাসিকাদীনং দাতুং যুত্তরূপোতি ৰেদিতব্বং. এত্থাপি অৰসেসৰিনিচ্ছযো অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
অথ পন ৰিনযধরেন ‘‘ত্ৰং, আৰুসো, কতরআপত্তিং আপন্নো, কতি রত্তিযো তে ছাদিতা’’তি পুট্ঠো ‘‘অহং, ভন্তে, সঙ্ঘাদিসেসং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা পক্খমত্তং পটিচ্ছাদিতা, তেনাহং সঙ্ঘং পক্খপরিৰাসং যাচিত্ৰা সঙ্ঘেন দিন্নে পক্খপরিৰাসে পরিৰসিত্ৰা অনিক্খিত্তৰত্তোৰ হুত্ৰা অন্তরা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিং আপজ্জিত্ৰা পঞ্চাহমত্তং ছাদিতা’’তি ৰুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু সমোধানপরিৰাসারহো, তীসু চ সমোধানপরিৰাসেসু ওধানসমোধানারহো’’তি ঞত্ৰা ‘‘তেন হি ভিক্খু ত্ৰং মূলাযপটিকস্সনারহো’’তি ৰত্ৰা তং মূলায পটিকস্সিত্ৰা পরিৰুত্থদিৰসে অদিৰসে কত্ৰা অন্তরা পটিচ্ছন্নে পঞ্চ দিৰসে মূলাপত্তিযা পটিচ্ছন্নেসু দিৰসেসু সমোধানেত্ৰা ওধানসমোধানো দাতব্বো. ইতো পরানি ওধানসমোধানে ৰত্তব্বৰচনানি পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি.
অথ পন ৰিনযধরেন পুট্ঠো ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং, সম্বহুলা আপত্তিযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো…পে… সম্বহুলা আপত্তিযো দসাহপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি ৰুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু অগ্ঘসমোধানারহো’’তি ঞত্ৰা তাসং আপত্তীনং যা আপত্তিযো চিরতরপ্পটিচ্ছন্নাযো, তাসং অগ্ঘেন সমোধানপরিৰাসো দাতব্বো. তত্রেৰং ৰদন্তি – ‘‘যা আপত্তিযো চিরতরপ্পটিচ্ছন্নাযো, তাসং অগ্ঘেন সমোধানপরিৰাসো দাতব্বো’’তি ৰুত্তো, এৰং সন্তে পক্খপ্পটিচ্ছন্নমাসপ্পটিচ্ছন্নাদীসু কথন্তি? তেসুপি ‘‘যা আপত্তিযো পক্খপ্পটিচ্ছন্নাযো, যা আপত্তিযো মাসপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি ৰত্তব্বোতি. যদি এৰং পাল়িৰিরোধো আপজ্জতি. পাল়িযঞ্হি দসাহপ্পটিচ্ছন্নপরিযোসানা এৰ আপত্তি দস্সিতা, ন পক্খপ্পটিচ্ছন্নমাসপ্পটিচ্ছন্নাদযোতি? সচ্চং, পাল়িযং তথাদস্সনং পন নযদস্সনমত্তং. তথা হি ৰুত্তং অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ‘‘পঞ্চদস দিৰসানি পটিচ্ছন্নায ‘পক্খপ্পটিচ্ছন্ন’ন্তি ৰত্ৰা যোজনা কাতব্বা…পে… এৰং যাৰ সট্ঠিসংৰচ্ছরং, অতিরেকসট্ঠিসংৰচ্ছরপ্পটিচ্ছন্নন্তি ৰা ততো ৰা ভিয্যোপি ৰত্ৰা যোজনা কাতব্বা’’তি. মহাপদুমত্থেরেনপি ৰুত্তং ‘‘অযং সমুচ্চযক্খন্ধকো নাম বুদ্ধানং ঠিতকালসদিসো, আপত্তি নাম পটিচ্ছন্না ৰা হোতু অপ্পটিচ্ছন্না ৰা সমকঊনতরঅতিরেকপ্পটিচ্ছন্না ৰা, ৰিনযধরস্স কম্মৰাচং যোজেতুং সমত্থভাৰোযেৰেত্থ পমাণ’’ন্তি, তস্মা পক্খপ্পটিচ্ছন্নাদীনং কম্মৰাচাকরণে কুক্কুচ্চং ন কাতব্বন্তি.
হোতু, এৰম্পি পক্খপ্পটিচ্ছন্নং পরিযন্তং কত্ৰা কতায কম্মৰাচায ততো উদ্ধং আপত্তি নত্থীতি কথং জানেয্যাতি? ইদানি সিক্খাকামা ভিক্খূ দেৰসিকম্পি দেসনারোচনাৰিকরণানি করোন্তি একাহিকদ্ৰীহিকাদিৰসেনপি, কিচ্চপসুতা হুত্ৰা তথা অসক্কোন্তাপি উপোসথদিৰসং নাতিক্কমন্তি, গিলানাদিৰসেন তদতিক্কন্তাপি অতিক্কন্তভাৰং জানন্তি, তস্মা তদতিক্কন্তভাৰে সতি অতিরেকপক্খপ্পটিচ্ছন্নমাসপ্পটিচ্ছন্নাদিৰসেন ৰড্ঢেত্ৰা কম্মৰাচং করেয্য, তদতিক্কন্তভাৰে পন অসতি পক্খপ্পটিচ্ছন্নপরিযন্তা হোতি, তস্মা পক্খপরিযন্তকম্মৰাচাকরণং ঞাযাগতং হোতীতি দট্ঠব্বং.
এৰং হোতু, তথাপি যদেতং ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো…পে… সম্বহুলা আপত্তিযো পক্খপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি ৰুত্তং, তত্থ ইমিনাযেৰ অনুক্কমেন মযা পটিচ্ছাদিতা আপত্তিযো হোন্তীতি কথং জানেয্য, অজাননে চ সতি ‘‘যা চ খ্ৰাযং, আৰুসো, আপত্তি অজানপ্পটিচ্ছন্না, অধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পরিৰাসদানং, অধম্মত্তা ন রুহতী’’তি ইদং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি. তত্থ হি আপত্তিযা আপন্নভাৰং অজানন্তো হুত্ৰা পটিচ্ছাদেতি, তস্মা ‘‘আপত্তি চ হোতি আপত্তিসঞ্ঞী চা’’তি ৰুত্তআপত্তিসঞ্ঞিতাভাৰা অপ্পটিচ্ছন্নমেৰ হোতি, তস্মা অপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পরিৰাসদানং অধম্মিকং হোতি. ইধ পন ‘‘এত্তকা রত্তিযো মযা ছাদিতা’’তি ছন্নকালমেৰ ন জানাতি, তদজানভাৰে সতিপি পরিৰাসদানং রুহতি. তেনেৰ চ কারণেন সুদ্ধন্তপরিৰাসে (চূল়ৰ. ১৫৬-১৫৭) ‘‘আপত্তিপরিযন্তং ন জানাতি, রত্তিপরিযন্তং ন জানাতি, আপত্তিপরিযন্তং নস্সরতি, রত্তিপরিযন্তং নস্সরতি, আপত্তিপরিযন্তে ৰেমতিকো, রত্তিপরিযন্তে ৰেমতিকো’’তি রত্তিপরিযন্তস্স অজাননঅসরণৰেমতিকভাৰে সতিপি পরিৰাসদানং ৰুত্তং, তস্মা ছাদিতকালং তথতো অজানন্তোপি ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো…পে… সম্বহুলা আপত্তিযো পক্খপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি এত্থ অপ্পৰিট্ঠস্স অভাৰা সম্পজ্জতিযেৰাতি দট্ঠব্বং.
অথাপি এৰং ৰদেয্যুং – ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো…পে… সম্বহুলা আপত্তিযো পক্খপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি ৰুত্তে তেসু দিৰসেসু আপত্তিযো অত্থি পটিচ্ছন্নাযোপি, অত্থি অপ্পটিচ্ছন্নাযোপি, অত্থি চিরপ্পটিচ্ছন্নাযোপি, অত্থি অচিরপ্পটিচ্ছন্নাযোপি, অত্থি একাপি, অত্থি সম্বহুলাপি, সব্বা তা আপত্তিযো এতেনেৰ পদেন সঙ্গহিতা সিযুন্তি? সঙ্গহিতা এৰ. ন হেত্থ সংসযো কাতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ‘‘অঞ্ঞস্মিং পন আপত্তিৰুট্ঠানে ইদং লক্খণং – যো অপ্পটিচ্ছন্নং আপত্তিং ‘পটিচ্ছন্না’তি ৰিনযকম্মং করোতি, তস্স আপত্তি ৰুট্ঠাতি. যো পটিচ্ছন্নং ‘অপ্পটিচ্ছন্না’তি ৰিনযকম্মং করোতি, তস্স ন ৰুট্ঠাতি. অচিরপ্পটিচ্ছন্নং ‘চিরপ্পটিচ্ছন্না’তি করোন্তস্সপি ৰুট্ঠাতি, চিরপ্পটিচ্ছন্নং ‘অচিরপ্পটিচ্ছন্না’তি করোন্তস্স ন ৰুট্ঠাতি. একং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা ‘সম্বহুলা’তি করোন্তস্সপি ৰুট্ঠাতি একং ৰিনা সম্বহুলানং অভাৰতো. সম্বহুলা পন আপজ্জিত্ৰা ‘একং আপজ্জি’ন্তি করোন্তস্স ন ৰুট্ঠাতী’’তি, তস্মা এতেহি পদেহি সব্বাসং পটিচ্ছন্নাপত্তীনং সঙ্গহিতত্তা তাহি আপত্তীহি ৰুট্ঠানং সম্ভৰতীতি দট্ঠব্বং.
অথ পন ৰিনযধরেন পুট্ঠো ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একং সুক্কৰিস্সট্ঠিং, একং কাযসংসগ্গং, একং দুট্ঠুল্লৰাচং, একং অত্তকামং, একং সঞ্চরিত্তং, একং কুটিকারং, একং ৰিহারকারং, একং দুট্ঠদোসং, একং অঞ্ঞভাগিযং, একং সঙ্ঘভেদং, একং ভেদানুৰত্তকং, একং দুব্বচং, একং কুলদূসক’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু মিস্সকসমোধানপরিৰাসারহো’’তি ঞত্ৰা অট্ঠকথাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) আগতনযেন পরিৰাসো দাতব্বো. এত্থাহ – অগ্ঘসমোধানমিস্সকসমোধানানং কো ৰিসেসো, কিং নানাকরণন্তি? ৰুচ্চতে – অগ্ঘসমোধানপরিৰাসো অচিরপ্পটিচ্ছন্না আপত্তিযো চিরপ্পটিচ্ছন্নাযং আপত্তিযং সমোধানেত্ৰা তস্সা চিরপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা অগ্ঘৰসেন দীযতি, মিস্সকসমোধানপরিৰাসো নানাৰত্থুকা আপত্তিযো সমোধানেত্ৰা তাসং মিস্সকৰসেন দীযতি, অযমেতেসং ৰিসেসো. অথ ৰা অগ্ঘসমোধানো সভাগৰত্থূনং আপত্তীনং সমোধানৰসেন হোতি, ইতরো ৰিসভাগৰত্থূনন্তি আচরিযা. তেনেৰাহ আচরিযৰজিরবুদ্ধিত্থেরো (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ১০২) ‘‘অগ্ঘসমোধানো নাম সভাগৰত্থুকাযো সম্বহুলা আপত্তিযো আপন্নস্স বহুরত্তিং পটিচ্ছাদিতাপত্তিযং নিক্খিপিত্ৰা দাতব্বো, ইতরো নানাৰত্থুকানং ৰসেনাতি অযমেতেসং ৰিসেসো’’তি.
অথ সিযা ‘‘এৰং চিরপ্পটিচ্ছন্নাযো চ অচিরপ্পটিচ্ছন্নাযো চ নানাৰত্থুকাযো আপত্তিযো আপজ্জন্তস্স কো পরিৰাসো দাতব্বো অগ্ঘসমোধানো ৰা মিস্সকসমোধানো ৰা, অথ তদুভযা ৰা’’তি. কিঞ্চেত্থ – যদি অগ্ঘসমোধানং দদেয্য, চিরপ্পটিচ্ছন্নাহি চ অচিরপ্পটিচ্ছন্নাহি চ সভাগৰত্থুকাহি আপত্তীহি ৰুট্ঠিতো ভৰেয্য, চিরপ্পটিচ্ছন্নাহি চ অচিরপ্পটিচ্ছন্নাহি চ নো ৰিসভাগৰত্থুকাহি. যদি চ মিস্সকসমোধানং দদেয্য, সমানকালপ্পটিচ্ছন্নাহি ৰিসভাগৰত্থূহি আপত্তীহি ৰুট্ঠিতো ভৰেয্য, নো অসমানকআলপ্পটিচ্ছন্নাহি সভাগৰত্থুকাহি চ, অথ তদুভযম্পি দদেয্য, ‘‘একস্মিং কম্মে দ্ৰে পরিৰাসা দাতব্বা’’তি নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি? ৰুচ্চতে – ইদঞ্হি সব্বম্পি পরিৰাসাদিকং ৰিনযকম্মং ৰত্থুৰসেন ৰা গোত্তৰসেন ৰা নামৰসেন ৰা আপত্তিৰসেন ৰা কাতুং ৰট্টতিযেৰ.
তত্থ সুক্কৰিস্সট্ঠীতি ৰত্থু চেৰ গোত্তঞ্চ. সঙ্ঘাদিসেসোতি নামঞ্চেৰ আপত্তি চ. তত্থ ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠিং কাযসংসগ্গ’’ন্তিআদিৰচনেনাপি ‘‘নানাৰত্থুকাযো’’তি ৰচনেনপি ৰত্থু চেৰ গোত্তঞ্চ গহিতং হোতি, ‘‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰচনেনপি ‘‘আপত্তিযো’’তি ৰচনেনপি নামঞ্চেৰ আপত্তি চ গহিতা হোতি, তস্মা অগ্ঘসমোধানৰসেন পরিৰাসে দিন্নে ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জি’’ন্তিআদিৰচনেনেৰ ৰত্থুস্স চ গোত্তস্স চ নামস্স চ আপত্তিযা চ গহিতত্তা চিরপ্পটিচ্ছন্নাহি অচিরপ্পটিচ্ছন্নাহি চ সভাগৰত্থুকাহি চ ৰিসভাগৰত্থুকাহি চ সব্বাহি আপত্তীহি ৰুট্ঠাতীতি দট্ঠব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘এত্থ চ ‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং নানাৰত্থুকাযো’তিপি ‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জি’ন্তিপি এৰং পুব্বে ৰুত্তনযেন ৰত্থুৰসেনপি গোত্তৰসেনপি নামৰসেনপি আপত্তিৰসেনপি যোজেত্ৰা কম্মৰাচং কাতুং ৰট্টতিযেৰাতি অযং মিস্সকসমোধানো’’তি, ইমস্মিঞ্চ ৰিনযসঙ্গহপ্পকরণে (ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৪৫) তথেৰ ৰত্ৰা ‘‘তস্মা ন ইধ ৰিসুং কম্মৰাচং যোজেত্ৰা দস্সযিস্সাম, পুব্বে সব্বাপত্তিসাধারণং কত্ৰা যোজেত্ৰা দস্সিতায এৰ কম্মৰাচায নানাৰত্থুকাহিপি আপত্তীহি ৰুট্ঠানসম্ভৰতো সাযেৰেত্থ কম্মৰাচা অল’’ন্তি.
যদি এৰং আচরিযৰজিরবুদ্ধিত্থেরেন দ্ৰিন্নং ৰিসেসো ন ৰত্তব্বো, অথ কস্মা ৰুত্তোতি? তীসু সমোধানপরিৰাসেসু ওধানসমোধানো মূলাযপটিকস্সনায ওধূনিতকালেযেৰ দাতব্বো, অগ্ঘসমোধানমিস্সকসমোধানপরিৰাসা পন ৰিসুংযেৰ দাতব্বা. ‘‘এৰং দিন্নে এতেসং কো ৰিসেসো’’তি চিন্তাযং ৰিসেসসম্ভৰমত্তদস্সনত্থং ৰুত্তো. অট্ঠকথাযং পন পরিৰাসাদিকম্মস্স লক্খণং দস্সেতুং ‘‘ৰত্থুৰসেন ৰা’’তিআদিমাহ, তস্মা লক্খণৰসেনেৰ সভাগৰত্থুকাহিপি আপত্তীহি ৰুট্ঠানং সম্ভৰতি. তেনেৰ চ কারণেন সারত্থদীপনিনামিকাযং ৰিনযটীকাযঞ্চ ৰিমতিৰিনোদনিনামিকাযং ৰিনযটীকাযঞ্চ ন কোচি ৰিসেসো ৰুত্তোতি দট্ঠব্বো.
যদি এৰং মিস্সকসমোধানকম্মৰাচাযপি চিরপ্পটিচ্ছন্নাহি অচিরপ্পটিচ্ছন্নাহিপি আপত্তীহি ৰুট্ঠানং সম্ভৰেয্য. তত্থপি হি ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং নানাৰত্থুকাযো’’তিপি ‘‘একা সুক্কৰিস্সট্ঠি…পে… একা কুলদূসকা’’তিপি ৰত্তব্বং. এৰং সতি ‘‘সম্বহুলা’’তিপি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো’’তিপি ৰত্থুগোত্তনামাপত্তীহি কিত্তনসম্ভৰতো চিরপ্পটিচ্ছন্নাহিপি অচিরপ্পটিচ্ছন্নাহিপি আপত্তীহি ৰুট্ঠানং সম্ভৰেয্যাতি? ন পনেৰং দট্ঠব্বং. ৰত্থাদিকিত্তনঞ্হি সব্বাপত্তীনং গণ্হনত্থং হোতি. এৰং গণ্হন্তেপি পটিচ্ছন্নকালস্স অকথিতত্তা ‘‘এত্তকং নাম কালং পরিৰসিতব্ব’’ন্তি ন পঞ্ঞাযতি, তস্মিং অপঞ্ঞাযমানে তেন পমাণেন পরিৰাসো ন হোতি, তস্মিং অসতি আপত্তিতো ৰুট্ঠানং ন সম্ভৰতি, তস্মা মিস্সকসমোধানকম্মৰাচায চিরপ্পটিচ্ছন্নাহিপি অচিরপ্পটিচ্ছন্নাহিপি আপত্তীহি ৰুট্ঠানং ন সম্ভৰতীতি দট্ঠব্বং.
পরিৰাসৰিনিচ্ছযকথা নিট্ঠিতা.
মানত্তৰিনিচ্ছযকথা
মানত্তকথাযম্পি মানত্তং নাম অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তং পক্খমানত্তং সমোধানমানত্তন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ যো ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা তং দিৰসমেৰ আরোচেতি, একরত্তিমত্তম্পি ন পটিচ্ছাদেতি, তস্স পরিৰাসং অদত্ৰাৰ দিন্নং মানত্তং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং নাম. যো আপজ্জিত্ৰা দসহি আকারেহি ৰিনা তং দিৰসং নারোচেতি, একরত্তাদিৰসেন পটিচ্ছাদেতি, তত্থ যথাপটিচ্ছন্নদিৰসং পরিৰাসং দত্ৰা পরিৰুত্থপরিৰাসস্স দিন্নং মানত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তং নাম. আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা পটিচ্ছন্নায ৰা অপ্পটিচ্ছন্নায ৰা ভিক্খুনিযা পক্খমত্তমেৰ দিন্নং মানত্তং পক্খমানত্তং নাম. ভিক্খু পন পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পরিৰসিত্ৰা অনিক্খিত্তৰত্তকালেযেৰ পুন আপজ্জিত্ৰা ন পটিচ্ছাদেতি, তস্স মূলায পটিকস্সিত্ৰা পরিৰুত্থদিৰসে অদিৰসে কত্ৰা অপ্পটিচ্ছাদিতত্তা সমোধানপরিৰাসং অদত্ৰা দিন্নং মানত্তং সমোধানমানত্তং নাম. মানত্তারহকালেপি মানত্তচরণকালেপি অব্ভানারহকালেপি এসেৰ নযো. তেসু তীণি মানত্তানি অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেন সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা ন ৰুত্তানি. পক্খমানত্তং পচ্ছা আগমিস্সতি.
যানি পন পরিৰাসমানত্তানি অনৰট্ঠিতত্তা পুথুজ্জনস্স গিহিআদিৰসেন পরিৰত্তনে সতি পুন দাতব্বাদাতব্বভাৰে সঙ্কিতব্বানি, তানি দস্সেতুং পাল়িযং অনেকেহি পকারেহি ৰিত্থারতো ৰুত্তানি. তেসু ভিক্খূনং সংসযৰিনোদনত্থায একদেসং দস্সেতুং ‘‘সচে কোচী’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰিব্ভমতীতি ৰিরূপো হুত্ৰা ভমতি, হীনাযাৰত্ততি গিহী হোতীতি অত্থো. সামণেরো হোতীতি উপসম্পন্নভাৰং জহিত্ৰা সামণেরভাৰং উপগচ্ছতি. তত্থ পারাজিকপ্পত্তভাৰেন ৰা ‘‘গিহীতি মং ধারেথা’’তিআদিনা সিক্খাপচ্চক্খানেন ৰা গিহী হোতি. তেসু পঠমেন পুন উপসম্পদায অভব্বত্তা পুন পরিৰাসো ন রুহতিযেৰ, দুতিযেন পন পুন উপসম্পদায ভব্বত্তা ‘‘সো চে পুন উপসম্পজ্জতী’’তি ৰুত্তং. ইতরো পন পারাজিকপ্পত্তভাৰেন সামণেরো ন হোতি. কস্মা? সরণগমনাদীনং ৰিনস্সনতো. ৰুত্তঞ্হি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.১০৮) ‘‘উপসম্পন্নানম্পি পারাজিকসমআপত্তিযা সরণগমনাদিসামণেরভাৰস্সপি ৰিনস্সনতো সেনাসনগ্গাহো চ পটিপ্পস্সম্ভতি, সঙ্ঘলাভম্পি তেন লভন্তীতি ৰেদিতব্ব’’ন্তি, গিহী পন হুত্ৰা পুন সামণেরভাৰমত্তং লদ্ধব্বং হোতি. ‘‘সামণেরোতি মং ধারেথা’’তিআদিনা পন সিক্খাপচ্চক্খানে কতে সিযা সামণেরভাৰো, ততোপি পুন উপসম্পজ্জিতুকামতায সতি সিযা উপসম্পন্নভাৰো. ‘‘গিহীতি মং ধারেথা’’তিআদিনা সিক্খাপচ্চক্খানং কত্ৰা গিহিভাৰং উপগতেপি পুন সামণেরপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা সামণেরো হোতি. ততো পুন উপসম্পজ্জিতুং লদ্ধব্বত্তা ‘‘পুন উপসম্পজ্জতী’’তি ৰুত্তো. তেসং ভিক্খুভাৰে পরিৰাসে অনিট্ঠিতেপি গিহিসামণেরভাৰং পত্তত্তা পরিৰাসো ন রুহতি উপসম্পন্নানমেৰ পরিৰাসস্স ভগৰতা পঞ্ঞত্তত্তাতি অত্থো.
এৰং সন্তে পুন উপসম্পজ্জন্তস্স কিং পরিৰাসো পুন দাতব্বোতি আহ ‘‘সো চে পুন উপসম্পজ্জতী’’তিআদি. তস্সত্থো – সো ৰিব্ভন্তকো সো ৰা সামণেরো পুন উপসম্পন্নভাৰং উপগচ্ছতি, পুরিমং পুব্বে ভিক্খুভূতকালে দিন্নং পরিৰাসদানং এৰ ইদানি পরিৰাসদানং হোতি. যো পরিৰাসো পুব্বে ভিক্খুভূতকালে দিন্নো, সো পরিৰাসো সুদিন্নো, দুদিন্নো ন হোতি. যো যত্তকো কালো পরিৰুত্থো, সো তত্তকো কালো সুপরিৰুত্থোযেৰ হোতি, ন দুপরিৰুত্থো, তস্মা অৰসেসো কালো পরিৰসিতব্বোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – পুব্বে ভিক্খুকালে পক্খপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পরিৰাসং গহেত্ৰা দসদিৰসমত্তং পরিৰসিত্ৰা অনিট্ঠিতেযেৰ পরিৰাসে ৰিব্ভমিত্ৰা সামণেরো ৰা হুত্ৰা পুন উপসম্পন্নেন অৰসেসপঞ্চদিৰসে পরিৰসিত্ৰা পরিৰাসো নিট্ঠাপেতব্বোতি. মানত্তারহাদীসুপি এসেৰ নযো. উম্মত্তকাদীসুপি তস্মিং কালে অজানন্তত্তা ‘‘পরিৰাসো ন রুহতী’’তি ৰুত্তং. তিণ্ণম্পি উক্খিত্তকানং কম্মনানাসংৰাসকত্তা তেহি সহসংৰাসোযেৰ নত্থীতি উক্খিত্তকানং পরিৰাসো ন রুহতীতি ৰুত্তং.
সচে পুন ওসারীযতীতি উক্খেপনীযকম্মং পটিপ্পস্সম্ভনৰসেন সমানসংৰাসকভাৰং পৰেসীযতি. ‘‘সচে কস্সচি ভিক্খুনো ইত্থিলিঙ্গং পাতুভৰতী’’তিআদীসু অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো সুৰিঞ্ঞেয্যো হোতি. যং পন ৰুত্তং ‘‘পক্খমানত্তং পচ্ছা আগমিস্সতী’’তি, তত্রেৰং জানিতব্বং – পক্খমানত্তন্তি ভিক্খুনিযা দাতব্বমানত্তং. তং পন পটিচ্ছন্নাযপি অপ্পটিচ্ছন্নাযপি আপত্তিযা অড্ঢমাসমত্তমেৰ দাতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘গরুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চরিতব্ব’’ন্তি (পাচি. ১৪৯; চূল়ৰ. ৪০৩; অ. নি. ৮.৫১). তং পন ভিক্খুনীহি অত্তনো সীমং সোধেত্ৰা ৰিহারসীমায ৰা ৰিহারসীমং সোধেতুং অসক্কোন্তীহি খণ্ডসীমায ৰা সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন চতুৰগ্গগণং সন্নিপাতাপেত্ৰা দাতব্বং. সচে একা আপত্তি হোতি, একিস্সা ৰসেন, সচে দ্ৰে ৰা তিস্সো ৰা সম্বহুলা ৰা একৰত্থুকা ৰা নানাৰত্থুকা ৰা, তাসং তাসং ৰসেন ৰত্থুগোত্তনামআপত্তীসু যং যং ইচ্ছতি, তং তং আদায যোজনা কাতব্বা.
তত্রিদং একাপত্তিৰসেন মুখমত্তনিদস্সনং – তায আপন্নায ভিক্খুনিযা ভিক্খুনিসঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ৰুড্ঢানং ভিক্খুনীনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো ‘‘অহং, অয্যে, একং আপত্তিং আপজ্জিং গামন্তরং, সাহং, অয্য,এ একিস্সা আপত্তিযা গামন্তরায পক্খমানত্তং যাচামী’’তি. এৰং তিক্খত্তুং যাচাপেত্ৰা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা পটিবলায সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো ‘‘সুণাতু মে, অয্যে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামা ভিক্খুনী একং আপত্তিং আপজ্জি গামন্তরং, সা সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা গামন্তরায পক্খমানত্তং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামায ভিক্খুনিযা একিস্সা আপত্তিযা গামন্তরায পক্খমানত্তং দদেয্য, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, অয্যে, সঙ্ঘো…পে… দুতিযম্পি. ততিযম্পি এতমত্থং ৰদামি. সুণাতু মে, অয্যে, সঙ্ঘো…পে… ভাসেয্য. দিন্নং সঙ্ঘেন ইত্থন্নামায ভিক্খুনিযা একিস্সা আপত্তিযা গামন্তরায পক্খমানত্তং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.
কম্মৰাচাপরিযোসানে ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা ভিক্খুমানত্তকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ সঙ্ঘস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিত্তৰত্তং ৰসিতুকামায তথেৰ সঙ্ঘস্স মজ্ঝে ৰা পক্কন্তাসু ভিক্খুনীসু একভিক্খুনিযা ৰা দুতিযিকায ৰা সন্তিকে ৰুত্তনযেনেৰ নিক্খিপিতব্বং. অঞ্ঞিস্সা পন আগন্তুকায সন্তিকে আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বং, নিক্খিত্তকালতো পট্ঠায পকতত্তট্ঠানে তিট্ঠতি.
পুন সমাদিযিত্ৰা অরুণং উট্ঠপেন্তিযা পন ভিক্খুনীনংযেৰ সন্তিকে ৰসিতুং ন লব্ভতি. ‘‘উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চরিতব্ব’’ন্তি হি ৰুত্তং, তস্মা অস্সা আচরিযুপজ্ঝাযাহি ৰিহারং গন্ত্ৰা সঙ্গাহকপক্খে ঠিতো একো মহাথেরো ৰা ধম্মকথিকো ৰা ভিক্খু ৰত্তব্বো ‘‘একিস্সা ভিক্খুনিযা ৰিনযকম্মং কত্তব্বমত্থি, তত্র নো অয্যা চত্তারো ভিক্খূ পেসেথা’’তি. সঙ্গহং অকাতুং ন লব্ভতি, ‘‘পেসেস্সামা’’তি ৰত্তব্বং. চতূহি পকতত্তভিক্খুনীহি মানত্তচারিনিং ভিক্খুনিং গহেত্ৰা অন্তোঅরুণেযেৰ নিক্খিপিত্ৰা গামূপচারতো দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা মগ্গা ওক্কম্ম গুম্বৰতিআদীহি পটিচ্ছন্নে ঠানে নিসীদিতব্বং, ৰিহারূপচারতোপি দ্ৰে লেড্ডুপাতা অতিক্কমিতব্বা. চতূহি পকতত্তভিক্খূহিপি তত্থ গন্তব্বং, গন্ত্ৰা পন ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ন একট্ঠানে নিসীদিতব্বং, পটিক্কমিত্ৰা অৰিদূরে ঠানে নিসীদিতব্বং. কুরুন্দিমহাপচ্চরীসু পন ‘‘ভিক্খুনীহি ব্যত্তং একং ৰা দ্ৰে ৰা উপাসিকাযো ভিক্খূহিপি একং ৰা দ্ৰে ৰা উপাসকে অত্তরক্খণত্থায গহেত্ৰা গন্তব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. কুরুন্দিযংযেৰ চ ‘‘ভিক্খুনুপস্সযস্স চ ৰিহারস্স চ উপচারং মুঞ্চিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, ‘‘গামস্সা’’তি ন ৰুত্তং.
এৰং নিসিন্নেসু পন ভিক্খুনীসু চ ভিক্খূসু চ তায ভিক্খুনিযা ‘‘মানত্তং সমাদিযামি, ৰত্তং সমাদিযামী’’তি ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স তাৰ এৰং আরোচেতব্বং ‘‘অহং, অয্যে, একং আপত্তিং আপজ্জিং গামন্তরং, সাহং সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা গামন্তরায পক্খমানত্তং যাচিং, তস্সা মে সঙ্ঘো একিস্সা আপত্তিযা গামন্তরায পক্খমানত্তং অদাসি, সাহং মানত্তং চরামি, ৰেদিযামহং অয্যে, ৰেদিযতীতি মং সঙ্ঘো ধারেতূ’’তি.
ততো ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা এৰং আরোচেতব্বং ‘‘অহং, অয্যা, একং আপত্তিং আপজ্জিং…পে… ৰেদিযামহং অয্যা, ৰেদিযতীতি মং সঙ্ঘো ধারেতূ’’তি. ইধাপি যায কাযচি ভাসায আরোচেতুং ৰট্টতি. আরোচেত্ৰা চ ভিক্খুনিসঙ্ঘস্সেৰ সন্তিকে নিসীদিতব্বং, আরোচিতকালতো পট্ঠায ভিক্খূনং গন্তুং ৰট্টতি. সচে সাসঙ্কা হোতি, ভিক্খুনিযো তত্থেৰ ঠানং পচ্চাসীসন্তি, ঠাতব্বং. সচে অঞ্ঞো ভিক্খু ৰা ভিক্খুনী ৰা তং ঠানং এতি, পস্সন্তিযা আরোচেতব্বং. নো চে আরোচেতি, রত্তিচ্ছেদো চেৰ ৰত্তভেদদুক্কটঞ্চ. সচে অজানন্তিযা এৰ উপচারং ওক্কমিত্ৰা গচ্ছতি, রত্তিচ্ছেদোৰ হোতি, ন ৰত্তভেদদুক্কটং. সচে ভিক্খুনিযো উপজ্ঝাযাদীনং ৰত্তকরণত্থং পগেৰ গন্তুকামা হোন্তি, রত্তিৰিপ্পৰাসগণওহীযনগামন্তরাপত্তিরক্খণত্থং একং ভিক্খুনিং ঠপেত্ৰা গন্তব্বং, তায অরুণে উট্ঠিতে তস্সা সন্তিকে ৰত্তং নিক্খিপিতব্বং. এতেনুপাযেন অখণ্ডা পঞ্চদস রত্তিযো মানত্তং চরিতব্বং.
অনিক্খিত্তৰত্তায পন পারিৰাসিকক্খন্ধকে ৰুত্তনযেনেৰ সম্মা ৰত্তিতব্বং. অযং পন ৰিসেসো – ‘‘আগন্তুকস্স আরোচেতব্ব’’ন্তি এত্থ যত্তকা পুরেভত্তং ৰা পচ্ছাভত্তং ৰা তং গামং ভিক্খূ ৰা ভিক্খুনিযো ৰা আগচ্ছন্তি, সব্বেসং আরোচেতব্বং. অনারোচেন্তিযা রত্তিচ্ছেদো চেৰ ৰত্তভেদদুক্কটঞ্চ. সচেপি রত্তিং কোচি ভিক্খু তং গামূপচারং ওক্কমিত্ৰা গচ্ছতি, রত্তিচ্ছেদো হোতিযেৰ, অজাননপচ্চযা পন ৰত্তভেদতো মুচ্চতি. কুরুন্দীআদীসু পন ‘‘অনিক্খিত্তৰত্তভিক্খূনং ৰুত্তনযেনেৰ কথেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, তং পারিৰাসিকৰত্তাদীনং উপচারসীমায পরিচ্ছিন্নত্তা যুত্ততরং দিস্সতি. উপোসথে আরোচেতব্বং, পৰারণায আরোচেতব্বং, চতুন্নং ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ দেৰসিকং আরোচেতব্বং. সচে ভিক্খূনং তস্মিং গামে ভিক্খাচারো সম্পজ্জতি, তত্থেৰ গন্তব্বং. নো চে সম্পজ্জতি, অঞ্ঞত্র চরিত্ৰাপি তত্র আগন্ত্ৰা অত্তানং দস্সেত্ৰা গন্তব্বং, বহিগামে ৰা সঙ্কেতট্ঠানং কাতব্বং ‘‘অসুকস্মিং নাম ঠানে অম্হে পস্সিস্সতী’’তি. তায সঙ্কেতট্ঠানং গন্ত্ৰা আরোচেতব্বং, সঙ্কেতট্ঠানে অদিস্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা আরোচেতব্বং. ৰিহারে সব্বভিক্খূনং আরোচেতব্বং. সচে সব্বেসং সক্কা ন হোতি আরোচেতুং, বহি উপচারসীমায ঠত্ৰা ভিক্খুনিযো পেসেতব্বা, তাহি আনীতানং চতুন্নং ভিক্খূনং আরোচেতব্বং. সচে ৰিহারো দূরো হোতি সাসঙ্কো, উপাসকে চ উপাসিকাযো চ গহেত্ৰা গন্তব্বং. সচে পন অযং একা ৰসতি, রত্তিৰিপ্পৰাসং আপজ্জতি, তস্মাস্সা একা পকতত্তা ভিক্খুনী সম্মন্নিত্ৰা দাতব্বা একচ্ছন্নে ৰসনত্থায.
এৰং অখণ্ডং মানত্তং চরিত্ৰা ৰীসতিগণে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ৰুত্তনযেনেৰ অব্ভানং কাতব্বং. ‘‘সচে মানত্তং চরমানা অন্তরাপত্তিং আপজ্জতি, মূলায পটিকস্সিত্ৰা তস্সা আপত্তিযা মানত্তং দাতব্ব’’ন্তি কুরুন্দিযং ৰুত্তং, ইদং পক্খমানত্তং নাম. ইদং পন পক্খমানত্তং সমন্তপাসাদিকাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) পাল়িমুত্তৰিনযৰিনিচ্ছযভাৰেন আগতম্পি ইমস্মিং ৰিনযসঙ্গহপ্পকরণে আচরিযেন অনুদ্ধটং. অযং পনাচরিযস্স অধিপ্পাযো সিযা – ইদং পক্খমানত্তং ভিক্খুনিযোযেৰ সন্ধায ভগৰতা ৰিসুং পঞ্ঞত্তং, ভিক্খূহি অসাধারণং, ইমস্মিঞ্চ কালে ভিক্খুনিসঙ্ঘো নত্থি, তস্মা গন্থস্স লহুভাৰত্থং ইদম্পি অঞ্ঞম্পি ঈদিসং অজ্ঝুপেক্খিতব্বন্তি. অম্হেহি পন ভিক্খুনিসঙ্ঘে অৰিজ্জমানেপি ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনীহি সমাদাতব্বৰত্তং জানিস্সতি. ‘দুব্বলজাতিকা হি ভীরুকজাতিকা ভিক্খুনিযো ভগৰতো আণং পতিট্ঠাপেন্তিযো এৰরূপং দুক্করং দুরভিসম্ভৰং ৰত্তং সমাদযিংসু, কিমঙ্গং পন ময’ন্তি মনসি করোন্তা ভগৰতো আণং পতিট্ঠাপেন্তা পরিৰাসাদিৰত্তং সমাদিযিস্সন্তী’’তি মন্ত্ৰা আচরিযেন অনুদ্ধটম্পি ইমস্মিং ৰিনযালঙ্কারপ্পকরণে উদ্ধটং, তস্মা সম্মাসম্বুদ্ধে সঞ্জাতসদ্ধাপেমগারৰাদিযুত্তেহি সত্থুসাসনকরেহি ভিক্খূহি সম্মা সিক্খিতব্বং. ইতো পরানি অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি.
মানত্তৰিনিচ্ছযকথা নিট্ঠিতা.
২৪৮. পারিৰাসিকৰত্তকথাযং নৰকতরং পারিৰাসিকন্তি অত্তনা নৰকতরং পারিৰাসিকং. পারিৰাসিকস্স হি অত্তনা নৰকতরং পারিৰাসিকং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞে মূলাযপটিকস্সনারহ মানত্তারহ মানত্তচারিক অব্ভানারহাপি পকতত্তট্ঠানেযেৰ তিট্ঠন্তি. তেনাহ ‘‘অন্তমসো মূলাযপটিকস্সনারহাদীনম্পী’’তি. অন্তমসো মূলাযপটিকস্সনারহাদীনম্পীতি আদি-সদ্দেন মানত্তারহমানত্তচারিকঅব্ভানারহে সঙ্গণ্হাতি. তে হি পারিৰাসিকানং, পারিৰাসিকা চ তেসং পকতত্তট্ঠানে এৰ তিট্ঠন্তি. অধোতপাদট্ঠপনকন্তি যত্থ ঠত্ৰা পাদে ধোৰন্তি, তাদিসং দারুফলকখণ্ডাদিং. পাদঘংসনন্তি সক্খরকথলাদিং. পাদে ঘংসন্তি এতেনাতি পাদঘংসনং, সক্খরকথলাদি. ৰুত্তঞ্হি ভগৰতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিস্সো পাদঘংসনিযো সক্খরং কথলং সমুদ্দফেণ’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৬৯). সদ্ধিৰিহারিকানম্পি সাদিযন্তস্সাতি সদ্ধিৰিহারিকানম্পি অভিৰাদনাদিং সাদিযন্তস্স. ৰত্তং করোন্তীতি এত্তকমত্তস্সেৰ ৰুত্তত্তা সদ্ধিৰিহারিকাদীহিপি অভিৰাদনাদিং কাতুং ন ৰট্টতি. ‘‘মা মং গামপ্পৰেসনং আপুচ্ছথা’’তি ৰুত্তে অনাপুচ্ছাপি গামং পৰিসিতুং ৰট্টতি.
যো যো ৰুড্ঢোতি পারিৰাসিকেসু ভিক্খূসু যো যো ৰুড্ঢো. নৰকতরস্স সাদিতুন্তি পারিৰাসিকনৰকতরস্স অভিৰাদনাদিং সাদিতুং. ‘‘পারিসুদ্ধিউপোসথে করিযমানে’’তি ইদং পৰারণদিৰসেসু সঙ্ঘে পৰারেন্তে অনুপগতছিন্নৰস্সাদীহি করিযমানং পারিসুদ্ধিউপোসথম্পি সন্ধায ৰুত্তং. তত্থেৰাতি সঙ্ঘনৰকট্ঠানেযেৰ. অত্তনো পাল়িযা পৰারেতব্বন্তি অত্তনো ৰস্সগ্গেন পত্তপাল়িযা পৰারেতব্বং, ন পন সব্বেসু পৰারিতেসূতি অত্থো.
ওণোজনং নাম ৰিস্সজ্জনং, তং পন পারিৰাসিকেন পাপিতস্স অত্তনা সম্পটিচ্ছিতস্সেৰ পুনদিৰসাদিঅত্থায ৰিস্সজ্জনং কাতব্বং. অসম্পটিচ্ছিত্ৰা চে ৰিস্সজ্জেতি, ন লভতীতি ৰুত্তং. যদি পন ন গণ্হাতি ন ৰিস্সজ্জেতীতি যদি পুরিমদিৰসে অত্তনো ন গণ্হাতি, গহেত্ৰা চ ন ৰিস্সজ্জেতি.
চতুস্সালভত্তন্তি ভোজনসালায পটিপাটিযা দীযমানং ভত্তং. হত্থপাসে ঠিতেনাতি দাযকস্স হত্থপাসে ঠিতেন, পটিগ্গহণরুহনট্ঠানেতি অধিপ্পাযো. মহাপেল়ভত্তেপীতি মহন্তেসু ভত্তপচ্ছিআদিভাজনেসু ঠপেত্ৰা দীযমানভত্তেসুপি. ইতো পরম্পি পারিৰাসিকৰত্তং পাল়িযং (চূল়ৰ. ৭৫) আগতনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. তত্থ পন অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৰ অত্থো সুৰিঞ্ঞেয্যো হোতি, তস্মা দুব্বিঞ্ঞেয্যট্ঠানেযেৰ কথযিস্সাম.
‘‘ন সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি এত্থ দুব্বিধং সামণেরং দস্সেতুং ‘‘অঞ্ঞো’’তিআদিমাহ. ‘‘ন ভিক্খুনিযো ওৰদিতব্বা’’তি এত্থ লদ্ধসম্মুতিকেন আণত্তোপি গরুধম্মেহি অঞ্ঞেহি ৰা ওৰদিতুং ন লভতীতি আহ ‘‘পটিবলস্স ৰা ভিক্খুস্স ভারো কাতব্বো’’তি. আগতা ভিক্খুনিযো ৰত্তব্বাতি সম্বন্ধো. সৰচনীযন্তি সদোসং. জেট্ঠকট্ঠানং ন কাতব্বন্তি পধানট্ঠানং ন কাতব্বং. কিং তন্তি আহ ‘‘পাতিমোক্খুদ্দেসকেনা’’তিআদি.
রজেহি হতা উপহতা ভূমি এতিস্সাতি রজোহতভূমি, রজোকিণ্ণভূমীতি অত্থো. পচ্চযন্তি ৰস্সাৰাসিকলাভং সন্ধায ৰুত্তং. একপস্সে ঠত্ৰাতি পাল়িং ৰিহায ভিক্খূনং পচ্ছতো ঠত্ৰা. সেনাসনং ন লভতীতি সেয্যপরিযন্তভাগিতায ৰস্সগ্গেন গণ্হিতুং ন লভতি. অস্সাতি ভৰেয্য. ‘‘আগন্তুকেন আরোচেতব্বং, আগন্তুকস্স আরোচেতব্ব’’ন্তি অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা সচে দ্ৰে পারিৰাসিকা গতট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তি, উভোহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আরোচেতব্বং. যথা বহি দিস্ৰা আরোচিতস্স ভিক্খুনো ৰিহারং আগতেন পুন আরোচনকিচ্চং নত্থি, এৰং অঞ্ঞৰিহারং গতেনপি তত্থ পুব্বে আরোচিতস্স পুন আরোচনকিচ্চং নত্থীতি ৰদন্তি. অৰিসেসেনাতি পারিৰাসিকস্স চ উক্খিত্তকস্স চ অৰিসেসেন.
ওবদ্ধন্তি পলিবুদ্ধং. সহৰাসোতি ৰুত্তপ্পকারে ছন্নে ভিক্খুনা সদ্ধিং সযনমেৰ অধিপ্পেতং, ন সেসইরিযাপথকপ্পনং. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
পাপিট্ঠতরাতি পারাজিকাপত্তীতি উক্কংসৰসেন ৰুত্তং. সঞ্চরিত্তাদিপণ্ণত্তিৰজ্জতো পন সুক্কৰিস্সট্ঠাদিকা লোকৰজ্জাৰ. তত্থপি সঙ্ঘভেদাদিকা পাপিট্ঠতরা এৰ. কম্মন্তি পারিৰাসিককম্মৰাচাতি এতেন ‘‘কম্মভূতা ৰাচা কম্মৰাচা’’তি কম্মৰাচাসদ্দস্স অত্থোপি সিদ্ধোতি ৰেদিতব্বো. সৰচনীযন্তি এত্থ স-সদ্দো ‘‘সন্তি’’অত্থং ৰদতি, অত্তনো ৰচনেন অত্তনো পৰত্তনকম্মন্তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো, ‘‘মা পক্কমাহী’’তি ৰা ‘‘এহি ৰিনযধরানং সম্মুখীভাৰ’’ন্তি ৰা এৰং অত্তনো আণায পৰত্তনককম্মং ন কাতব্বন্তি অধিপ্পাযো. এৰঞ্হি কেনচি সৰচনীযে কতে অনাদরেন অতিক্কমিতুং ন ৰট্টতি, বুদ্ধস্স সঙ্ঘস্স আণা অতিক্কন্তা নাম হোতি. রজোহতভূমীতি পণ্ণসালাৰিসেসনং. পচ্চযন্তি ৰস্সাৰাসিকচীৰরং. সেনাসনং ন লভতীতি ৰস্সগ্গেন ন লভতি. অপণ্ণকপটিপদাতি অৰিরদ্ধপটিপদা. সচে ৰাযমন্তোপীতি এত্থ অৰিসযভাৰং ঞত্ৰা অৰাযমন্তোপি সঙ্গয্হতি. অৰিসেসেনাতি পারিৰাসিকুক্খিত্তকানং সামঞ্ঞেন. পঞ্চৰণ্ণছদনবন্ধনট্ঠানেসূতি পঞ্চপ্পকারছদনেহি ছন্নট্ঠানেসু. ওবদ্ধন্তি উট্ঠানাদিব্যাপারপটিবদ্ধং, পীল়িতন্তি অত্থো. মঞ্চে ৰা পীঠে ৰাতি এত্থ ৰাসদ্দো সমুচ্চযত্থো. তেন তট্টিকাচম্মখণ্ডাদীসু দীঘাসনেসুপি নিসীদিতুং ন ৰট্টতীতি দীপিতং হোতি. ন ৰত্তভেদদুক্কটন্তি ৰুড্ঢতরস্স জানন্তস্সপি ৰত্তভেদে দুক্কটং নত্থীতি দস্সেতি. ৰত্তং নিক্খিপাপেত্ৰাতি ইদম্পি পরিৰাসাদিমেৰ সন্ধায ৰুত্তং, ন সেসকম্মানি.
‘‘সেনাসনং ন লভতি সেয্যপরিযন্তভাগিতায. উদ্দেসাদীনি দাতুম্পি ন লভতীতি ৰদন্তি. ‘তদহুপসম্পন্নেপি পকতত্তে’তি ৰচনতো অনুপসম্পন্নেহি ৰসিতুং ৰট্টতি. সমৰস্সাতি এতেন অপচ্ছা অপুরিমং নিপজ্জনে দ্ৰিন্নম্পি ৰত্তভেদাপত্তিভাৰং দীপেতি. অত্তনো অত্তনো নৰকতরন্তি পারিৰাসিকাদিনৰকতরং. পঠমং সঙ্ঘমজ্ঝে পরিৰাসং গহেত্ৰা নিক্খিত্তৰত্তেন পুন একস্সপি সন্তিকে সমাদিযিতুং নিক্খিপিতুঞ্চ ৰট্টতি, মানত্তে পন নিক্খিপিতুং ৰট্টতি. ঊনেগণেচরণদোসত্তা ন গহেতুন্তি একে. পঠমং আদিন্নৰত্তং একস্স সন্তিকে যথা নিক্খিপিতুং ৰট্টতি, তথা সমাদিযিতুম্পি ৰট্টতীতি পোরাণগণ্ঠিপদে’’তি ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. চূল়ৰগ্গ ৭৬) ৰুত্তন্তি.
ইদং এত্থ যং ৰত্তং ‘‘চতুনৰুতিপারিৰাসিকৰত্ত’’ন্তি পারিৰাসিকক্খন্ধকপাল়িযং (চূল়ৰ. ৭৫) আগতং, সমন্তপাসাদিকাযম্পি এত্তকায পাল়িযা (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৫-৮৪) ৰণ্ণনং ৰত্ৰা ‘‘পারিৰাসিকৰত্তকথা নিট্ঠিতা’’তি আহ. ইমস্মিং ৰিনযসঙ্গহপকরণে (ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৪৮) পন ‘‘ন ছমাযং চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি ইমস্সানন্তরং ‘‘পারিৰাসিকচতুত্থো চে, ভিক্খৰে’’তিআদীনি অগ্গহেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা সাদিতব্ব’’ন্তিআদীনি পঠমং পঞ্ঞত্তপদানি গহেত্ৰা তেসং পদানং সংৰণ্ণনং কত্ৰা ‘‘ইদং পারিৰাসিকৰত্ত’’ন্তি অঞ্ঞথা অনুক্কমো ৰুত্তো, সো পাল়িযা চ অট্ঠকথায চ ন সমেতি. আচরিযস্স পন অযমধিপ্পাযো সিযা – ‘‘পারিৰাসিকচতুত্থো চে, ভিক্খৰে’’তিআদীনি পারিৰাসিকভিক্খূনং সমাদিযিতব্বানি ন হোন্তি, অথ খো কম্মকারকানং ভিক্খূনং কত্তব্বাকত্তব্বকম্মদস্সনমেতং, তস্মা পারিৰাসিকৰত্তে ন পৰেসেতব্বং. ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা সাদিতব্ব’’ন্তিআদীনি পন পারিৰাসিকভিক্খূনং সম্মাৰত্তিতব্বৰত্তানিযেৰ হোন্তি, তস্মা ইমানিযেৰ পারিৰাসিকৰত্তে পৰেসেতব্বানীতি. অম্হেহি পন পাল়িঅট্ঠকথাটীকাসু আগতানুক্কমেন পঠমং পঞ্ঞত্তৰত্তানং অত্থং পঠমং দস্সেত্ৰা পচ্ছা পঞ্ঞত্তপদানং অত্থো পচ্ছা ৰুত্তোতি দট্ঠব্বো.
ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে
গরুকাপত্তিৰুট্ঠানৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো নাম
দ্ৰত্তিংসতিমো পরিচ্ছেদো.