৩. ভেসজ্জাদিকরণৰিনিচ্ছযকথা
১৫. এৰং পরিক্খারৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা ইদানি ভেসজ্জকরণপরিত্তপটিসন্থারানং ৰিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘ভেসজ্জা’’তিআদিমাহ. তত্থ ভিসক্কস্স ইদং কম্মং ভেসজ্জং. কিং তং? তিকিচ্ছনং. করিযতে করণং, ভেসজ্জস্স করণং ভেসজ্জকরণং, ৰেজ্জকম্মকরণন্তি ৰুত্তং হোতি. পরিসমন্ততো তাযতি রক্খতীতি পরিত্তং, আরক্খাতি অত্থো. পটিসন্থরণং পটিসন্থারো, অত্তনা সদ্ধিং অঞ্ঞেসং সম্বন্ধকরণন্তি অত্থো. তত্থ যো ৰিনিচ্ছযো মাতিকাযং ‘‘ভেসজ্জকরণম্পি চ পরিত্তং, পটিসন্থারো’’তি (ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. গন্থারম্ভকথা) মযা ৰুত্তো, তস্মিং সমভিনিৰিট্ঠে ভেসজ্জকরণৰিনিচ্ছযে. সহধম্মো এতেসন্তি সহধম্মিকা, তেসং, একস্স সত্থুনো সাসনে সহসিক্খমানধম্মানন্তি অত্থো. অথ ৰা সহধম্মে নিযুত্তা সহধম্মিকা, তেসং, সহধম্মসঙ্খাতে সিক্খাপদে সিক্খমানভাৰেন নিযুত্তানন্তি অত্থো. ৰিৰট্টনিস্সিতসীলাদিযুত্তভাৰেন সমত্তা সমসীলসদ্ধাপঞ্ঞানং. এতেন দুস্সীলানং ভিন্নলদ্ধিকানঞ্চ অকাতুম্পি লব্ভতীতি দস্সেতি.
ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো ৰাতি অত্তনো ৰা তেসং ৰা ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো. ন করিযিত্থাতি অকতা, অযুত্তৰসেন অকতপুব্বা ৰিঞ্ঞত্তি অকতৰিঞ্ঞত্তি. ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. পারাজিক ১৮৬) পন ‘‘অকতৰিঞ্ঞত্তিযাতি ন ৰিঞ্ঞত্তিযা. সা হি অননুঞ্ঞাতত্তা কতাপি অকতা ৰিযাতি অকতৰিঞ্ঞত্তি, ‘ৰদেয্যাথ ভন্তে যেনত্থো’তি এৰং অকতট্ঠানে ৰিঞ্ঞত্তি অকতৰিঞ্ঞত্তীতি লিখিত’’ন্তি ৰুত্তং. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.১৮৫) ‘‘গিলানস্স অত্থায অপ্পৰারিতট্ঠানতো ৰিঞ্ঞত্তিযা অনুঞ্ঞাতত্তা কতাপি অকতা ৰিযাতি অকতৰিঞ্ঞত্তি, ‘ৰদ ভন্তে পচ্চযেনা’তি এৰং অকতপৰারণট্ঠানে চ ৰিঞ্ঞত্তি অকতৰিঞ্ঞত্তী’’তি.
১৬. পটিযাদিযতীতি সম্পাদেতি. অকাতুং ন ৰট্টতীতি এত্থ দুক্কটন্তি ৰদন্তি, অযুত্ততাৰসেন পনেত্থ অকরণপ্পটিক্খেপো ৰুত্তো, ন আপত্তিৰসেনাতি গহেতব্বং. সব্বং পরিকম্মং অনামসন্তেনাতি মাতুগামসরীরাদীনং অনামাসত্তা ৰুত্তং. যাৰ ঞাতকা ন পস্সন্তীতি যাৰ তস্স ঞাতকা ন পস্সন্তি. ‘‘তিত্থিযভূতানং মাতাপিতূনং সহত্থা দাতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. পারাজিক ১৮৬) ৰুত্তং.
১৭. পিতু ভগিনী পিতুচ্ছা. মাতু ভাতা মাতুলো. নপ্পহোন্তীতি কাতুং ন সক্কোন্তীতি টীকাসু ৰুত্তং. ‘‘তেসংযেৰ সন্তকং ভেসজ্জং গহেত্ৰা কেৰলং যোজেত্ৰা দাতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘সচে পন নপ্পহোন্তি যাচন্তি চ, দেথ নো ভন্তে, তুম্হাকং পটিদস্সামা’’তি ৰুত্তত্তা পন তেসং ভেসজ্জস্স অপ্পহোনকত্তা ভেসজ্জমেৰ যাচন্তীতি অট্ঠকথাধিপ্পাযো দিস্সতি, ৰীমংসিতব্বো. ন যাচন্তীতি লজ্জায ন যাচন্তি, গারৰেন ৰা. ‘‘আভোগং কত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা অঞ্ঞথা দেন্তস্স আপত্তিযেৰ. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.১৮) পন ‘‘আভোগং কত্ৰাতি ইদং কত্তব্বকরণদস্সনৰসেন ৰুত্তং, আভোগং পন অকত্ৰাপি দাতুং ৰট্টতীতি তীসু গণ্ঠিপদেসু লিখিত’’ন্তি ৰুত্তং. পোরাণটীকাযম্পি তদেৰ গহেত্ৰা লিখিতং. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.১৮৫) পন তং ৰচনং পটিক্খিত্তং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ কেচি পন ‘‘আভোগং অকত্ৰাপি দাতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং ভেসজ্জকরণস্স, পাল়িযং ‘অনাপত্তি ভিক্খু পারাজিকস্স, আপত্তি দুক্কটস্সা’তি এৰং অন্তরাপত্তিদস্সনৰসেন সামঞ্ঞতো পটিক্খিত্তত্তা, অট্ঠকথাযং অৰুত্তপ্পকারেন করোন্তস্স সুত্তেনেৰ আপত্তিসিদ্ধাতি দট্ঠব্বা. তেনেৰ অট্ঠকথাযম্পি ‘তেসঞ্ঞেৰ সন্তক’ন্তিআদি ৰুত্ত’’ন্তি.
এতে দস ঞাতকে ঠপেত্ৰাতি তেসং পুত্তনত্তাদযোপি তপ্পটিবদ্ধত্তা ঞাতকা এৰাতি তেপি এত্থেৰ সঙ্গহিতা. তেন অঞ্ঞেসন্তি ইমিনা অঞ্ঞাতকানং গহণং ৰেদিতব্বং. তেনেৰাহ ‘‘এতেসং পুত্তপরম্পরাযা’’তিআদি. কুলপরিৰট্টাতি কুলানং পটিপাটি, কুলপরম্পরাতি ৰুত্তং হোতি. ভেসজ্জং করোন্তস্সাতি যথাৰুত্তৰিধিনা করোন্তস্স, ‘‘তাৰকালিকং দস্সামী’’তি আভোগং অকত্ৰা দেন্তস্সপি পন অন্তরাপত্তিদুক্কটং ৰিনা মিচ্ছাজীৰনং ৰা কুলদূসনং ৰা ন হোতিযেৰ. তেনাহ ‘‘ৰেজ্জকম্মং ৰা কুলদূসকাপত্তি ৰা ন হোতী’’তি. ঞাতকানঞ্হি সন্তকং যাচিত্ৰাপি গহেতুং ৰট্টতি, তস্মা তত্থ কুলদূসনাদি ন সিযা. সারত্থদীপনিযম্পি (সারত্থ. টী. ২.১৮৫) ‘‘ময্হং দস্সন্তি করিস্সন্তীতি পচ্চাসায করোন্তস্সপি যাচিত্ৰা গহেতব্বট্ঠানতায ঞাতকেসু ৰেজ্জকম্মং ৰা কুলদূসকাপত্তি ৰা ন হোতীতি ৰদন্তী’’তি ৰুত্তং. ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. পারাজিক ১৮৬) পন ‘‘ৰেজ্জকম্মং ৰা কুলদূসকাপত্তি ৰা ন হোতীতি ৰচনতো যাৰ সত্তমো কুলপরিৰট্টো, তাৰ ভেসজ্জং কাতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তী’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. সব্বপদেসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি ‘‘চূল়মাতুযা’’তিআদীসু সব্বপদেসু চূল়মাতুযা সামিকোতিআদিনা যোজেত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
উপজ্ঝাযস্স আহরামাতি ইদং উপজ্ঝাযেন মম ঞাতকানং ভেসজ্জং আহরথাতি আণত্তেহি কত্তব্বৰিধিদস্সনত্থং ৰুত্তং. ইমিনা চ সামণেরাদীনং অপচ্চাসাযপি পরজনস্স ভেসজ্জকরণং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. ৰুত্তনযেনেৰ পরিযেসিত্ৰাতি ইমিনা ‘‘ভিক্খাচারৰত্তেন ৰা’’তিআদিনা, ‘‘ঞাতিসামণেরেহি ৰা’’তিআদিনা চ ৰুত্তমত্থং অতিদিসতি. অপচ্চাসীসন্তেনাতি (ৰি. ৰি. টী. ১.১৮৫) আগন্তুকচোরাদীনং করোন্তেনপি মনুস্সা নাম উপকারকা হোন্তীতি অত্তনো তেহি লাভং অপত্থযন্তেন, পচ্চাসায করোন্তস্স পন ৰেজ্জকম্মকুলদূসনাদিনা দোসো হোতীতি অধিপ্পাযো. এৰঞ্হি উপকারে কতে সাসনস্স গুণং ঞত্ৰা পসীদন্তি, সঙ্ঘস্স ৰা উপকারকা হোন্তীতি করণে পন দোসো নত্থি. কেচি পন ‘‘অপচ্চাসীসন্তেন আগন্তুকাদীনং পটিক্খিত্তপুগ্গলানম্পি দাতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং কত্তব্বাকত্তব্বট্ঠানৰিভাগস্স নিরত্থকত্তপ্পসঙ্গতো অপচ্চাসীসন্তেন ‘‘সব্বেসম্পি দাতুং কাতুঞ্চ ৰট্টতী’’তি এত্তকমত্তস্সেৰ ৰত্তব্বতো. অপচ্চাসীসনঞ্চ মিচ্ছাজীৰকুলদূসনাদিদোসনিসেধনত্থমেৰ ৰুত্তং ন ভেসজ্জকরণসঙ্খাতায ইমিস্সা অন্তরাপত্তিযা মুচ্চনত্থং আগন্তুকচোরাদীনং অনুঞ্ঞাতানং দানেনেৰ তায আপত্তিযা মুচ্চনতোতি গহেতব্বং.
১৮. তেনেৰ অপচ্চাসীসন্তেনপি অকাতব্বট্ঠানং দস্সেতুং ‘‘সদ্ধং কুল’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ‘‘ভেসজ্জং আচিক্খথা’’তি ৰুত্তেপি ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং পন কথা কাতব্বা’’তি ইদং পরিযাযত্তা ৰট্টতি. এৰং হেট্ঠা ৰুত্তনযেন ইদঞ্চিদঞ্চ গহেত্ৰা করোন্তীতি ইমিনা পরিযাযেন কথেন্তস্সপি নেৰত্থি দোসোতি আচরিযা. পুচ্ছন্তীতি ইমিনা দিট্ঠদিট্ঠরোগীনং পরিযাযেনপি ৰত্ৰা ৰিচরণং অযুত্তন্তি দস্সেতি. পুচ্ছিতস্সপি পন পচ্চাসীসন্তস্স পরিযাযকথাপি ন ৰট্টতীতি ৰদন্তি. সমুল্লপেসীতি অপচ্চাসীসন্তো এৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং কথং সমুট্ঠাপেসি. আচরিযভাগোতি ৰিনযাচারং অকোপেত্ৰা ভেসজ্জাচিক্খণেন ৰেজ্জাচরিযভাগো অযন্তি অত্থোতি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.১৮৫) ৰুত্তং.
সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.১৮৫) পন ‘‘ৰিনযলক্খণং অজানন্তস্স অনাচরিযস্স তদনুরূপৰোহারাসম্ভৰতো ঈদিসস্স লাভস্স উপ্পত্তি নাম নত্থীতি ‘আচরিযভাগো নাম অয’ন্তি ৰুত্তং. ৰিনযে পকতঞ্ঞুনা আচরিযেন লভিতব্বভাগো অযন্তি ৰুত্তং হোতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘পুপ্ফপূজনত্থায দিন্নেপি অকপ্পিযৰোহারেন ৰিধানস্স অযুত্তত্তা ‘কপ্পিযৰসেনা’তি ৰুত্তং, ‘পুপ্ফং আহরথা’তিআদিনা কপ্পিযৰোহারৰসেনাতি অত্থো’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.১৮৫) ৰুত্তং. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.১৮৫) পন ‘‘পুপ্ফপূজনত্থাযপি সম্পটিচ্ছিযমানং রূপিযং অত্তনো সন্তকত্তভজনেন নিস্সগ্গিযমেৰাতি আহ ‘কপ্পিযৰসেন গাহাপেত্ৰা’তি. ‘অম্হাকং রূপিযং ন ৰট্টতি, পুপ্ফপূজনত্থং পুপ্ফং ৰট্টতী’তিআদিনা পটিক্খিপিত্ৰা কপ্পিযেন কম্মেন গাহাপেত্ৰাতি অত্থো’’তি ৰুত্তং. ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. পারাজিক ১৮৬) পন ‘‘কপ্পিযৰসেনাতি অম্হাকং পুপ্ফং আনেথাতিআদিনা. ‘পূজং অকাসী’তি ৰুত্তত্তা সযং গহেতুং ন ৰট্টতীতি ৰদন্তী’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. অযমেত্থ ভেসজ্জকরণৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো.
১৯. এৰং ভেসজ্জকরণৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা ইদানি পরিত্তকরণৰিনিচ্ছযং কথেতুমাহ ‘‘পরিত্তে পনা’’তিআদি. তত্থ যদি ‘‘পরিত্তং করোথা’’তি ৰুত্তে করোন্তি, ভেসজ্জকরণং ৰিয গিহিকম্মং ৰিয চ হোতীতি ‘‘ন কাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘পরিত্তং ভণথা’’তি ৰুত্তে পন ধম্মজ্ঝেসনত্তা অনজ্ঝিট্ঠেনপি ভণিতব্বো ধম্মো, পগেৰ অজ্ঝিট্ঠেনাতি ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, চালেত্ৰা সুত্তং পরিমজ্জিত্ৰাতি পরিত্তং করোন্তেন কাতব্বৰিধিং দস্সেতি. চালেত্ৰা সুত্তং পরিমজ্জিত্ৰাতি ইদং ৰা ‘‘পরিত্তাণং এত্থ পৰেসেমী’’তি চিত্তেন এৰং কতে পরিত্তাণা এত্থ পৰেসিতা নাম হোতীতি ৰুত্তং. ৰিহারতো…পে… দুক্কটন্তি ইদং অঞ্ঞাতকে গহট্ঠে সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰদন্তি. পাদেসু উদকং আকিরিত্ৰাতি ইদং তস্মিং দেসে চারিত্তৰসেন ৰুত্তং. তত্থ হি পাল়িযা নিসিন্নানং ভিক্খূনং পাদেসু রোগৰূপসমনাদিঅত্থায উদকং সিঞ্চিত্ৰা পরিত্তং কাতুং সুত্তঞ্চ ঠপেত্ৰা ‘‘পরিত্তং ভণথা’’তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তি. এৰঞ্হি করিযমানে যদি পাদে অপনেন্তি, মনুস্সা তং ‘‘অৰমঙ্গল’’ন্তি মঞ্ঞন্তি ‘‘রোগো ন ৰূপসমেস্সতী’’তি. তেনাহ ‘‘ন পাদা অপনেতব্বা’’তি.
মতসরীরদস্সনে ৰিয কেৰলে সুসানদস্সনেপি ইদং জাতানং সত্তানং ৰযগমনট্ঠানন্তি মরণসঞ্ঞা উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘সীৰথিকদস্সনে…পে… মরণস্সতিং পটিলভিস্সামাতি গন্তুং ৰট্টতী’’তি. লেসকপ্পং অকত্ৰা সমুপ্পন্নসুদ্ধচিত্তেন ‘‘পরিৰারত্থায আগচ্ছন্তূ’’তি ৰুত্তেপি গন্তুং ৰট্টতীতি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.১৮৫) ৰুত্তং. এতেন অসুভদস্সনন্তি ৰচনমত্তেন লেসকপ্পং কত্ৰা এৰং গতে মতস্স ঞাতকা পসীদিস্সন্তি, দানং দস্সন্তি, মযং লাভং লভিস্সাম, উপট্ঠাকং লভিস্সামাতি অসুদ্ধচিত্তেন গন্তুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. কম্মট্ঠানসীসেন পন ‘‘মরণস্সতিং লভিস্সামা’’তিআদিনা সুদ্ধচিত্তেন পক্কোসিতেপি অপক্কোসিতেপি গন্তুং ৰট্টতীতি দীপেতি. তালপণ্ণস্স পরিত্তলেখনট্ঠানত্তা পরিত্তসুত্তস্স পরিত্তকরণসঞ্ঞাণত্তা তানি দিস্ৰা অমনুস্সা পরিত্তসঞ্ঞায অপক্কমন্তীতি আহ ‘‘তালপণ্ণং পন পরিত্তসুত্তং ৰা হত্থে ৰা পাদে ৰা বন্ধিতব্ব’’ন্তি.
এত্থ চ আদিতো পট্ঠায যাৰ ‘‘আটানাটিযপরিত্তং (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো) ৰা ভণিতব্ব’’ন্তি এত্তকোযেৰ ৰিনযট্ঠকথাভতো পাল়িমুত্তপরিত্তকরণৰিনিচ্ছযো, ন পন ততো পরং ৰুত্তো, তস্মা ‘‘ইধ পনা’’তিআদিকো কথামগ্গো সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি, তীসু টীকাসুপি তংসংৰণ্ণনানযো নত্থি, তথাপি সো সুত্তট্ঠকথাযং আগতোৰাতি তং দস্সেতুং ‘‘ইধ পন আটানাটিযসুত্তস্স পরিকম্মং ৰেদিতব্ব’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ইধাতি ‘‘আটানাটিযপরিত্তং ৰা ভণিতব্ব’’ন্তি ৰচনে. পনাতি ৰিসেসত্থে নিপাতো. দীঘনিকাযে পাথিকৰগ্গে আগতস্স আটানাটিযপরিত্তস্স পরিকম্মং এৰং ৰেদিতব্বন্তি যোজনা. যদি পঠমমেৰ ন ৰত্তব্বং, অথ কিং কাতব্বন্তি আহ ‘‘মেত্তসুত্ত’’ন্তিআদি. এৰঞ্হি লদ্ধাসেৰনং হুত্ৰা অতিওজৰন্তং হোতি.
পিট্ঠং ৰা মংসং ৰাতি ৰা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন মচ্ছখণ্ডপূৰখজ্জকাদযো সঙ্গণ্হাতি. ওতারং লভন্তীতি অত্তনা পিযাযিতখাদনীযনিবদ্ধৰসনট্ঠানলাভতায অৰতারণং লভন্তি. হরিতূপলিত্তন্তি অল্লগোমযলিত্তং. ইদঞ্হি পোরাণকচারিত্তং ভূমিৰিসুদ্ধকরণং. পরিসুদ্ধং…পে… নিসীদিতব্বন্তি ইমিনা পরিত্তকারকস্স ভিক্খুনো মেত্তাকরুণাৰসেন চিত্তৰিসুদ্ধিপি ইচ্ছিতব্বাতি দস্সেতি. এৰঞ্হি সতি উপরি ৰক্খমানউভযতো রক্খাসংৰিধানেন সমেতি. টীকাযং (দী. নি. টী. ৩.২৮২) পন ‘‘সরীরসুদ্ধিপি ইচ্ছিতব্বাতি দস্সেতী’’তি ৰুত্তং. তদেতং ৰিচারেতব্বং. ন হি ‘‘কাযসুদ্ধিমত্তেন অমনুস্সানং পিযো হোতী’’তি ৰুত্তং, মেত্তাৰসেনেৰ পন ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘মেত্তায, ভিক্খৰে, চেতোৰিমুত্তিযা…পে… একাদসানিসংসা পাটিকঙ্খা. কতমে একাদস? সুখং সুপতি, সুখং পটিবুজ্ঝতি, ন পাপকং সুপিনং পস্সতি, মনুস্সানং পিযো হোতি, অমনুস্সানং পিযো হোতী’’তিআদি (অ. নি. ১১.১৫; পরি. ৩৩১; মি. প. ৪.৪.৬).
পরিত্তকারকো…পে… সম্পরিৰারিতেনাতি ইদং পরিত্তকরণো বাহিরতো আরক্খাসংৰিধানং, ‘‘মেত্ত…পে… ৰত্তব্ব’’ন্তি অব্ভন্তরতো আরক্খাসংৰিধানং, এৰং উভযতো রক্খাসংৰিধানং হোতি. এৰঞ্হি অমনুস্সা পরিত্তকারকস্স অন্তরাযং কাতুং ন ৰিসহন্তি. মঙ্গলকথা ৰত্তব্বাতি অমনুস্সানং তোসনত্থায পণ্ণাকারং কত্ৰা মহামঙ্গলকথা কথেতব্বা. এৰং উপরি ৰক্খমানেন ‘‘তুয্হং পণ্ণাকারত্থায মহামঙ্গলকথা ৰুত্তা’’তি ৰচনেন সমেতি. টীকাযং পন ‘‘পুব্বুপচারৰসেন ৰত্তব্বা’’তি ৰুত্তং. সব্বসন্নিপাতোতি তস্মিং ৰিহারে তস্মিং গামক্খেত্তে সব্বেসং ভিক্খূনং সন্নিপাতো ঘোসেতব্বো ‘‘চেতিযঙ্গণে সব্বেহি সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি. অনাগন্তুংনাম ন লভতীতি অমনুস্সো বুদ্ধাণাভযেন রাজাণাভযেন অনাগন্তুং ন লভতি চতুন্নং মহারাজূনং আণাট্ঠানিযত্তা. গহিতকাপদেসেন অমনুস্সোৰ পুচ্ছিতো হোতীতি ‘‘অমনুস্সগহিতকো ‘ত্ৰং কো নামো’তি পুচ্ছিতব্বো’’তি ৰুত্তং. মালাগন্ধাদীসূতি মালাগন্ধাদিপূজাসু. আসনপূজাযাতি চেতিযে বুদ্ধাসনপূজায. পিণ্ডপাতেতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স পিণ্ডপাতদানে. এৰং ৰত্থুপ্পদেসেন চেতনা ৰুত্তা, তস্মা পত্তিদানং সম্ভৰতি.
দেৰতানন্তি যক্খসেনাপতীনং. ৰুত্তঞ্হি আটানাটিযসুত্তে (দী. নি. ৩.২৮৩, ২৯৩) ‘‘ইমেসং যক্খানং মহাযক্খানং সেনাপতীনং মহাসেনাপতীনং উজ্ঝাপেতব্ব’’ন্তিআদি. আটাতি দব্বিমুখসকুণা. তে আটা নদন্তি এত্থাতি আটানাদং, দেৰনগরং, আটানাদে কতং আটানাদিযং, সুত্তং. টীকাযং (দী. নি. টী. ৩.২৮২) ‘‘পরিত্তং ভণিতব্বন্তি এত্থাপি ‘মেত্তচিত্তং পুরেচারিকং কত্ৰা’তি চ ‘মঙ্গলকথা ৰত্তব্বা’তি চ ‘ৰিহারস্স উপৰনে’তি চ এৰমাদি সব্বং গিহীনং পরিত্তকরণে ৰুত্তং পরিকম্মং কাতব্বমেৰা’’তি ৰুত্তং, এৰং সতি অট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৮২) ‘‘এতং তাৰ গিহীনং পরিকম্ম’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘সচে পন ভিক্খূ’’তিআদিনা ৰিসেসত্থজোতকেন পন-সদ্দেন সহ ৰুচ্চমানং ‘‘ইদং ভিক্খূনং পরিকম্ম’’ন্তি ৰচনং নিরত্থকং ৰিয হোতি. অৰিসেসে হি সতি ভেদো কাতব্বো ন সিযা. ভিক্খূনঞ্চ যথাৰুত্তাৰ বাহিরারক্খা দুক্করা হোতি, তস্মা গিহীনং পরিত্তকরণে ৰুত্তপরিকম্মে অসম্পজ্জমানেপি অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ কাতুং ৰট্টতীতি নো মতি.
ইদং পন ইধ আগতং আটানাটিযসুত্তপরিকম্মং সুত্ৰা ‘‘ইদং সুত্তং অমনুস্সানং অমনাপং, সজ্ঝাযন্তস্স পরিত্তং করোন্তস্স অমনুস্সা অন্তরাযং করেয্যু’’ন্তি মঞ্ঞমানা পোরাণা চতূহি মহারাজেহি আরোচিতং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন দেসিতং মূলভূতং দীঘনিকাযে আগতং আটানাটিযসুত্তং (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো) পহায মূলসুত্ততো গাথাছক্কমেৰ গহেত্ৰা অৰসেসং সব্বং সুত্তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞগাথাযো পক্খিপিত্ৰা ‘‘আটানাটিযপরিত্ত’’ন্তি ঠপেসুং, তম্পি পরিত্তং অমূলভূতত্তা একেনাকারেন ধারেতুং অসক্কোন্তা কেচি সংখিত্তেন ধারেন্তি, কেচি ৰিত্থারেন, কেচি একচ্চা গাথাযো পক্খিপন্তি, কেচি নিক্খিপন্তি, কেচি ভিক্খূ তংমিস্সকপরিত্তম্পি মঙ্গলকরণকালাদীসু ৰত্তুমৰিসহন্তা তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞসুত্তানিযেৰ ভণন্তি, সব্বমেতং অযুত্তং ৰিয দিস্সতি. কস্মা? চত্তারোপি মহারাজানো ইমং আটানাটিযং রক্খং সংৰিদহমানা বুদ্ধসাসনে অমনুস্সানং পসাদায, চতস্সন্নং পরিসানং অৰিহেঠনায এৰ সংৰিদহিংসু, ন অঞ্ঞেন কারণেন. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘তত্থ সন্তি উল়ারা যক্খানিৰাসিনো, যে ইমস্মিং ভগৰতো পাৰচনে অপ্পসন্না, তেসং পসাদায উগ্গণ্হাতু ভন্তে ভগৰা আটানাটিযং রক্খং ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং গুত্তিযা রক্খায অৰিহিংসায ফাসুৰিহারাযা’’তি (দী. নি. ৩.২৭৬).
সম্মাসম্বুদ্ধেনপি ইমস্স সুত্তস্স নিগমনে ‘‘উগ্গণ্হাথ ভিক্খৰে আটানাটিযং রক্খং, পরিযাপুণাথ ভিক্খৰে আটানাটিযং রক্খং, ধারেথ ভিক্খৰে আটানাটিযং রক্খং, অত্থসংহিতা ভিক্খৰে আটানাটিযা রক্খা ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং গুত্তিযা রক্খায অৰিহিংসায ফাসুৰিহারাযা’’তি (দী. নি. ৩.২৯৫) ভিক্খূনং ধারণং উয্যোজিতং আনিসংসঞ্চ পকাসিতং. অট্ঠকথাচরিযেহি চ ‘‘বুদ্ধভাসিতে একক্খরম্পি একপদম্পি অপনেতব্বং নাম নত্থী’’তি ৰুত্তং, তস্মা চতূহি মহারাজেহি সংৰিদহিতং সম্মাসম্বুদ্ধেন আহচ্চভাসিতং তিস্সো সঙ্গীতিযো আরুল়্হং পকতিআটানাটিযসুত্তমেৰ ধারেতুং সজ্ঝাযিতুঞ্চ যুত্তং, ন ভগৰতা অভাসিতং তিস্সো সঙ্গীতিযো অনারুল়্হং মিস্সকসুত্তন্তি. দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৮২) আগতং ইদং আটানাটিযপরিত্তপরিকম্মং পন পকতিসজ্ঝাযনৰাচনাদিং সন্ধায অট্ঠকথাচরিযেহি ন ৰুত্তং, অথ খো গহট্ঠং ৰা পব্বজিতং ৰা অমনুস্সেহি গহিতকালে মোচাপনত্থায লোকিযেহি মন্তং ৰিয ভণনং সন্ধায ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘অমনুস্সগহিতকো ত্ৰং কো নামোসীতি পুচ্ছিতব্বো’’তিআদি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৮২).
আটানাটিযা রক্খা চ নাম ন সকলসুত্তং, অথ খো ‘‘ৰিপস্সিস্স চ নমত্থূ’’তি পদং আদিং কত্ৰা চতুন্নং মহারাজূনং ৰসেন চতুক্খত্তুং আগতং ‘‘জিনং ৰন্দাম গোতম’’ন্তি পদং পরিযোসানং কত্ৰা ৰুত্তসুত্তেকদেসোযেৰ. কথং ৰিঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘অথ খো ৰেস্সৰণো মহারাজা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা ইমং আটানাটিযং রক্খং অভাসী’’তি আরভিত্ৰা যথাৰুত্তসুত্তেকদেসস্স অৰসানে ‘‘অযং খো মারিসা আটানাটিযা রক্খা’’তি নিয্যাতিতত্তা. তস্মা যথা নাম ব্যগ্ঘাদযো অত্তনো ভক্খং ৰিলুম্পন্তানং বলৰদুট্ঠচিত্তা ভৰন্তি, এৰং অত্তনা গহিতমনুস্সং মোচাপেন্তানং অমনুস্সা পদুট্ঠচিত্তা হোন্তি. ইতি তথা মোচাপেতুং আরদ্ধকালে ভিক্খূনং পরিস্সযৰিনোদনত্থং ইমং আটানাটিযপরিত্তপরিকম্মং অট্ঠকথাচরিযেহি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অযং পরিত্তকরণৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো.
২০. অনামট্ঠপিণ্ডপাতোতি (ৰি. ৰি. টী. ১.১৮৫) এত্থ অমসিযিত্থাতি আমট্ঠো, ন আমট্ঠো অনামট্ঠো. পিণ্ডং পিণ্ডং হুত্ৰা পততীতি পিণ্ডপাতো. অনামট্ঠো চ সো পিণ্ডপাতো চাতি তথা, অগ্গহিতঅগ্গো, অপরিভুত্তো পিণ্ডপাতোতি অত্থো. সচেপি কহাপণগ্ঘনকো হোতীতি ইমিনা দাযকেহি বহুব্যঞ্জনেন সম্পাদেত্ৰা সক্কচ্চং দিন্নভাৰং দীপেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সদ্ধাদেয্যৰিনিপাতনং নত্থী’’তি, এৰং সক্কচ্চং সদ্ধায দিন্নং মহগ্ঘভোজনম্পি মাতাপিতূনং দত্ৰা সদ্ধাদেয্যৰিনিপাতনং নাম ন হোতি, পগেৰ অপ্পগ্ঘভোজনেতি অধিপ্পাযো. মাতাদিপঞ্চকংযেৰ ৰত্ৰা ভেসজ্জকরণে ৰিয অপরেসম্পি দসন্নং দাতুং ৰট্টতীতি অৰুত্তত্তা অঞ্ঞেসং ঞাতকানম্পি পেসেত্ৰা দাতুং ন ৰট্টতীতি সিদ্ধং, ‘‘ৰিহারং সম্পত্তস্স পন যস্স কস্সচি আগন্তুকস্স ৰা’’ইচ্চাদিৰক্খমানত্তা ৰিহারং সম্পত্তানং ঞাতকানম্পি আগন্তুকসামঞ্ঞেন দাতুং ৰট্টতীতি চ. থালকেতি সঙ্ঘিকে কংসাদিমযে থালকে. পত্তোপি এত্থ সঙ্গয্হতি. ন ৰট্টতীতি ইমিনা দুক্কটন্তি দস্সেতি. দামরিকচোরস্সাতি রজ্জং পত্থেন্তস্স পাকটচোরস্স. অদীযমানেপি ‘‘ন দেন্তী’’তি কুজ্ঝন্তীতি সম্বন্ধো.
আমিসস্স ধম্মস্স চ অলাভেন অত্তনো পরস্স চ অন্তরে সম্ভৰন্তস্স ছিদ্দস্স ৰিৰরস্স পটিসন্থরণং পিদহনং পটিসন্থারো. সো পন ধম্মামিসৰসেন দুৰিধো. তত্থ আমিসপটিসন্থারং সন্ধায ‘‘কস্স কাতব্বো, কস্স ন কাতব্বো’’তি ৰুত্তং. আগন্তুকস্স ৰা…পে… কাতব্বোযেৰাতি ৰুত্তমত্থং পাকটং কাতুং ‘‘আগন্তুকং তাৰা’’তিআদিমাহ. খীণপরিব্বযন্তি ইমিনা অগতিভাৰং করুণাট্ঠানতঞ্চ দস্সেতি. তেন চ তব্বিধুরানং সমিদ্ধানং আগন্তুকত্তেপি দাতুং ন ৰট্টতীতি সিদ্ধং হোতি. ‘‘অপচ্চাসীসন্তেনা’’তি ৰত্ৰা পচ্চাসীসনপ্পকারং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সা নামা’’তিআদি ৰুত্তং. অননুঞ্ঞাতানং পন অপচ্চাসীসন্তেনপি দাতুং ন ৰট্টতি সদ্ধাদেয্যৰিনিপাতত্তা, পচ্চাসায পন সতি কুলদূসনম্পি হোতি. উব্বাসেত্ৰাতি সমন্ততো তিযোজনং ৰিলুম্পন্তে মনুস্সে পলাপেত্ৰা. ৰরপোত্থকচিত্তত্থরণন্তি অনেকপ্পকারং ইত্থিপুরিসাদিউত্তমরূপৰিচিত্তং অত্থরণং. অযং পটিসন্থারৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো.
ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে
ভেসজ্জাদিৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো নাম
ততিযো পরিচ্ছেদো.