২৭. উপজ্ঝাযাদিৰত্তৰিনিচ্ছযকথা

উপজ্ঝাযৰত্তকথাৰণনা

১৮৩. এৰং ৰস্সূপনাযিকৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা ইদানি উপজ্ঝাযৰত্তাদিৰত্তকথং কথেতুং ‘‘ৰত্তন্তি এত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰত্তেতব্বং পৰত্তেতব্বন্তি ৰত্তং, সদ্ধিৰিহারিকাদীহি উপজ্ঝাযাদীসু পৰত্তেতব্বং আভিসমাচারিকসীলং. তং কতিৰিধন্তি আহ ‘‘ৰত্তং নামেতং…পে… বহুৰিধ’’ন্তি. ৰচ্চকুটিৰত্তন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো. তেন সদ্ধিৰিহারিকৰত্তঅন্তেৰাসিকৰত্তঅনুমোদনৰত্তানি সঙ্গয্হন্তি. ৰুত্তঞ্হি তত্থ তত্থ অট্ঠকথাসু ‘‘চুদ্দস খন্ধকৰত্তানী’’তি. ৰত্তক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৩৫৬) চ পাল়িযং আগতমেৰ, তত্থ পন আগন্তুকৰত্ততো পট্ঠায আগতং, ইধ উপজ্ঝাযৰত্ততো. ইতো অঞ্ঞানিপি পঞ্চসত্ততি সেখিযৰত্তানি দ্ৰেঅসীতি মহাৰত্তানি চ ৰত্তমেৰ. তেসু পন সেখিযৰত্তানি মহাৰিভঙ্গে আগতানি, মহাৰত্তানি কম্মক্খন্ধকপারিৰাসিকক্খন্ধকেসু (চূল়ৰ. ৭৫ আদযো), তস্মা ইধ চুদ্দস খন্ধকৰত্তানিযেৰ দস্সিতানি. তেসু উপজ্ঝাযৰত্তং পঠমং দস্সেন্তো ‘‘তত্থ উপজ্ঝাযৰত্তং তাৰ এৰং ৰেদিতব্ব’’ন্ত্যাদিমাহ.

তত্থ কো উপজ্ঝাযো, কেনট্ঠেন উপজ্ঝাযো, কথং গহিতো উপজ্ঝাযো, কেন ৰত্তিতব্বং উপজ্ঝাযৰত্তং, কতমং তং ৰত্তন্তি? তত্থ কো উপজ্ঝাযোতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন দসৰস্সেন ৰা অতিরেকদসৰস্সেন ৰা উপসম্পাদেতু’’ন্তিআদিৰচনতো (মহাৰ. ৭৬) ব্যত্তিবলসম্পন্নো উপসম্পদতো পট্ঠায দসৰস্সো ৰা অতিরেকদসৰস্সো ৰা ভিক্খু উপজ্ঝাযো. কেনট্ঠেন উপজ্ঝাযোতি ৰজ্জাৰজ্জং উপনিজ্ঝাযতীতি উপজ্ঝাযো, সদ্ধিৰিহারিকানং খুদ্দকং ৰজ্জং ৰা মহন্তং ৰজ্জং ৰা ভুসো চিন্তেতীতি অত্থো. কথং গহিতো হোতি উপজ্ঝাযোতি সদ্ধিৰিহারিকেন একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, হোহী’’তি তিক্খত্তুং ৰুত্তে সচে উপজ্ঝাযো ‘‘সাহূ’’তি ৰা ‘‘লহূ’’তি ৰা ‘‘ওপাযিক’’ন্তি ৰা ‘‘পতিরূপ’’ন্তি ৰা ‘‘পাসাদিকেন সম্পাদেহী’’তি ৰা ইমেসু পঞ্চসু পদেসু যস্স কস্সচি পদস্স ৰসেন কাযেন ৰা ৰাচায ৰা কাযৰাচাহি ৰা ‘‘গহিতো তযা উপজ্ঝাযো’’তি উপজ্ঝাযগ্গহণং ৰিঞ্ঞাপেতি, গহিতো হোতি উপজ্ঝাযো. তত্থ সাহূতি সাধু. লহূতি অগরু, সুভরতাতি অত্থো. ওপাযিকন্তি উপাযপটিসংযুত্তং, এৰং পটিপজ্জনং নিত্থরণুপাযোতি অত্থো. পতিরূপন্তি সামীচিকম্মমিদন্তি অত্থো. পাসাদিকেনাতি পসাদাৰহেন কাযৰচীপযোগেন সম্পাদেহীতি অত্থো.

কেন ৰত্তিতব্বং উপজ্ঝাযৰত্তন্তি গহিতউপজ্ঝাযেন সদ্ধিৰিহারিকেন ৰত্তিতব্বং. কতমং তং ৰত্তন্তি ইদং আগতমেৰ, তত্থ কালস্সেৰ উট্ঠায উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৰাতি সচস্স পচ্চূসকালে চঙ্কমনত্থায ৰা ধোতপাদপরিহরণত্থায ৰা পটিমুক্কা উপাহনা পাদগতা হোন্তি, তা কালস্সেৰ উট্ঠায অপনেত্ৰা. তাদিসমেৰ মুখধোৰনোদকং দাতব্বন্তি উতুম্পি সরীরসভাৰে চ একাকারে তাদিসমেৰ দাতব্বং.

সগুণং কত্ৰাতি উত্তরাসঙ্গং সঙ্ঘাটিঞ্চাতি দ্ৰে চীৰরানি একতো কত্ৰা তা দ্ৰেপি সঙ্ঘাটিযো দাতব্বা. সব্বঞ্হি চীৰরং সঙ্ঘটিতত্তা সঙ্ঘাটীতি ৰুচ্চতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সঙ্ঘাটিযো দাতব্বা’’তি. পদৰীতিহারেহীতি এত্থ পদং ৰীতিহরতি এত্থাতি পদৰীতিহারো, পদৰীতিহারট্ঠানং. দুতৰিলম্বিতং অকত্ৰা সমগমনেন দ্ৰিন্নং পদানং অন্তরে মুট্ঠিরতনমত্তং. পদানং ৰা ৰীতিহরণং অভিমুখং হরিত্ৰা নিক্খেপো পদৰীতিহারোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্স অন্তরন্তরা কথা ওপাতেতব্বাতি অন্তরঘরে ৰা অঞ্ঞত্র ৰা ভণমানস্স অনিট্ঠিতে তস্স ৰচনে অঞ্ঞা কথা ন সমুট্ঠাপেতব্বা. ইতো পট্ঠাযাতি ‘‘ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্সা’’তি এত্থ ন-কারতো পট্ঠায. তেন নাতিদূরেতিআদীসু ন-কারপটিসিদ্ধেসু আপত্তি নত্থীতি দস্সেতি. সব্বত্থ দুক্কটাপত্তীতি আপদাউম্মত্তখিত্তচিত্তৰেদনাট্টতাদীহি ৰিনা পণ্ণত্তিং অজানিত্ৰাপি ৰদন্তস্স গিলানস্স চ দুক্কটমেৰ. আপদাসু হি অন্তরন্তরা কথা ৰত্তুং ৰট্টতি, এৰমঞ্ঞেসু ন-কারপটিসিদ্ধেসু ঈদিসেসু, ইতরেসু পন গিলানোপি ন মুচ্চতি. সব্বত্থ দুক্কটাপত্তি ৰেদিতব্বাতি ‘‘ঈদিসেসু গিলানোপি ন মুচ্চতী’’তি দস্সনত্থং ৰুত্তং. অঞ্ঞম্পি হি যথাৰুত্তং উপজ্ঝাযৰত্তং অনাদরিযেন অকরোন্তস্স অগিলানস্স ৰত্তভেদে সব্বত্থ দুক্কটমেৰ, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘অগিলানেন হি সদ্ধিৰিহারিকেন সট্ঠিৰস্সেনপি সব্বং উপজ্ঝাযৰত্তং কাতব্বং, অনাদরিযেন অকরোন্তস্স ৰত্তভেদে দুক্কটং. ন-কারপটিসংযুত্তেসু পন পদেসু গিলানস্সপি পটিক্খিত্তকিরিযং করোন্তস্স দুক্কটমেৰা’’তি. আপত্তিসামন্তা ভণমানোতি পদসোধম্ম(পাচি. ৪৪ আদযো)-দুট্ঠুল্লাদিৰসেন (পারা. ২৮৩) আপত্তিযা আসন্নৰাচং ভণমানো. আপত্তিযা আসন্নৰাচন্তি চ আপত্তিজনকমেৰ ৰচনং সন্ধায ৰদতি. যায হি ৰাচায আপত্তিং আপজ্জতি, সা ৰাচা আপত্তিযা আসন্নাতি ৰুচ্চতি.

চীৰরেন পত্তং ৰেঠেত্ৰাতি এত্থ ‘‘উত্তরাসঙ্গস্স একেন কণ্ণেন ৰেঠেত্ৰা’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. হেট্ঠাপীঠং ৰা পরামসিত্ৰাতি ইদং পুব্বে তত্থ ঠপিতপত্তাদিনা অসঙ্ঘট্টনত্থায ৰুত্তং. চক্খুনা ওলোকেত্ৰাপি অঞ্ঞেসং অভাৰং ঞত্ৰাপি ঠপেতুং ৰট্টতি এৰ. চতুরঙ্গুলং কণ্ণং উস্সারেত্ৰাতি কণ্ণং চতুরঙ্গুলপ্পমাণং অতিরেকং কত্ৰা এৰং চীৰরং সঙ্ঘরিতব্বং. ওভোগে কাযবন্ধনং কাতব্বন্তি কাযবন্ধনং সঙ্ঘরিত্ৰা চীৰরভোগে পক্খিপিত্ৰা ঠপেতব্বং. সচে পিণ্ডপাতো হোতীতি এত্থ যো গামেযেৰ ৰা অন্তরঘরে ৰা পটিক্কমনে ৰা ভুঞ্জিত্ৰা আগচ্ছতি, পিণ্ডং ৰা ন লভতি, তস্স পিণ্ডপাতো ন হোতি, গামে অভুত্তস্স পন লদ্ধভিক্খস্স ৰা হোতি, তস্মা ‘‘সচে পিণ্ডপাতো হোতী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ গামেতি গামপরিযাপন্নে তাদিসে কিস্মিঞ্চি পদেসে. অন্তরঘরেতি অন্তোগেহে. পটিক্কমনেতি আসনসালাযং. সচেপি তস্স ন হোতি, ভুঞ্জিতুকামো চ হোতি, উদকং দত্ৰা অত্তনা লদ্ধতোপি পিণ্ডপাতো উপনেতব্বো. তিক্খত্তুং পানীযেন পুচ্ছিতব্বোতি সম্বন্ধো, আদিম্হি মজ্ঝে অন্তেতি এৰং তিক্খত্তুং পুচ্ছিতব্বোতি অত্থো. উপকট্ঠোতি আসন্নো. ধোতৰালিকাযাতি উদকেন গতট্ঠানে নিরজায পরিসুদ্ধৰালিকায.

নিদ্ধূমেতি জন্তাঘরে জলমানঅগ্গিধূমরহিতে. জন্তাঘরঞ্হি নাম হিমপাতবহুকেসু দেসেসু তপ্পচ্চযরোগপীল়াদিনিৰারণত্থং সরীরসেদতাপনট্ঠানং. তত্থ কির অন্ধকারপটিচ্ছন্নতায বহূপি একতো পৰিসিত্ৰা চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা অগ্গিতাপপরিহারায মত্তিকায মুখং লিম্পিত্ৰা সরীরং যাৰদত্থং সেদেত্ৰা চুণ্ণাদীহি উব্বট্টেত্ৰা নহাযন্তি. তেনেৰ পাল়িযং (মহাৰ. ৬৬) ‘‘চুণ্ণং সন্নেতব্ব’’ন্তিআদি ৰুত্তং. সচে উস্সহতীতি সচে পহোতি. ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতি ‘‘কেনচি গেলঞ্ঞেন অনভিভূতো হোতী’’তি. অপটিঘংসন্তেনাতি ভূমিযং অপটিঘংসন্তেন. কৰাটপীঠন্তি কৰাটপীঠঞ্চ পিট্ঠসঙ্ঘাতঞ্চ অচ্ছুপন্তেন. সন্তানকন্তি যং কিঞ্চি কীটকুলাৰকমক্কটকসুত্তাদি. উল্লোকা পঠমং ওহারেতব্বন্তি উল্লোকতো পঠমং উল্লোকং আদিং কত্ৰা অৰহরিতব্বন্তি অত্থো. উল্লোকন্তি চ উদ্ধং ওলোকনট্ঠানং, উপরিভাগন্তি অত্থো. আলোকসন্ধিকণ্ণভাগাতি আলোকসন্ধিভাগা চ কণ্ণভাগা চ, অব্ভন্তরবাহিরৰাতপানকৰাটকানি চ গব্ভস্স চ চত্তারো কোণা সম্মজ্জিতব্বাতি অত্থো.

অঞ্ঞত্থ নেতব্বোতি যত্থ ৰিহারতো সাসনে অনভিরতি উপ্পন্না, ততো অঞ্ঞত্থ কল্যাণমিত্তাদিসম্পত্তিযুত্তট্ঠানে নেতব্বো. ন চ অচ্ছিন্নে থেৰে পক্কমিতব্বন্তি রজিতচীৰরতো যাৰ অপ্পমত্তকম্পি রজনং গল়তি, ন তাৰ পক্কমিতব্বং. ন উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা একচ্চস্স পত্তো দাতব্বোতিআদি সব্বং উপজ্ঝাযস্স ৰিসভাগপুগ্গলানং ৰসেন কথিতং. এত্থ চ ৰিসভাগপুগ্গলানন্তি লজ্জিনো ৰা অলজ্জিনো ৰা উপজ্ঝাযস্স অৰড্ঢিকামে সন্ধায ৰুত্তং. সচে পন উপজ্ঝাযো অলজ্জী ওৰাদম্পি ন গণ্হাতি, লজ্জিনো চ এতস্স ৰিসভাগা হোন্তি, তত্থ উপজ্ঝাযং ৰিহায লজ্জীহেৰ সদ্ধিং আমিসাদিপরিভোগো কাতব্বো. উপজ্ঝাযাদিভাৰো হেত্থ নপ্পমাণন্তি দট্ঠব্বং. পরিৰেণং গন্ত্ৰাতি উপজ্ঝাযস্স পরিৰেণং গন্ত্ৰা. সুসানন্তি ইদং উপলক্খণং. উপচারসীমতো বহি গন্তুকামেন অনাপুচ্ছা গন্তুং ন ৰট্টতি. ৰুট্ঠানমস্স আগমেতব্বন্তি গেলঞ্ঞতো ৰুট্ঠানং অস্স আগমেতব্বং.

উপজ্ঝাযৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আচরিযৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৮৪. আচরিযৰত্তকথাযং কো আচরিযো, কেনট্ঠেন আচরিযো, কতিৰিধো আচরিযো, কথং গহিতো আচরিযো, কেন ৰত্তিতব্বং আচরিযৰত্তং, কতমং তং ৰত্তন্তি? তত্থ কো আচরিযোতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দসৰস্সং নিস্সায ৰত্থুং দসৰস্সেন নিস্সযং দাতু’’ন্তিআদিৰচনতো (মহাৰ. ৭৭) ব্যত্তিবলসম্পন্নো দসৰস্সো ৰা অতিরেকদসৰস্সো ৰা ভিক্খু আচরিযো. কেনট্ঠেন আচরিযোতি অন্তেৰাসিকেন আভুসো চরিতব্বোতি আচরিযো, উপট্ঠাতব্বোতি অত্থো. কতিৰিধো আচরিযোতি নিস্সযাচরিযপব্বজ্জাচরিযউপসম্পদাচরিযধম্মাচরিযৰসেন চতুব্বিধো. তত্থ নিস্সযং গহেত্ৰা তং নিস্সায ৰত্থব্বো নিস্সযাচরিযো. পব্বজিতকালে সিক্খিতব্বসিক্খাপকো পব্বজ্জাচরিযো. উপসম্পদকালে কম্মৰাচানুস্সাৰকো উপসম্পদাচরিযো. বুদ্ধৰচনসিক্খাপকো ধম্মাচরিযো নাম. কথং গহিতো হোতি আচরিযোতি অন্তেৰাসিকেন একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘আচরিযো মে, ভন্তে, হোহি, আযস্মতো নিস্সায ৰচ্ছামী’’তি তিক্খত্তুং ৰুত্তে আচরিযো ‘‘সাহূ’’তি ৰা ‘‘লহূ’’তি ৰা ‘‘ওপাযিক’’ন্তি ৰা ‘‘পতিরূপ’’ন্তি ৰা ‘‘পাসাদিকেন সম্পাদেহী’’তি ৰা কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতি, ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতি, কাযৰাচাহি ৰিঞ্ঞাপেতি, গহিতো হোতি আচরিযো.

কেন ৰত্তিতব্বং আচরিযৰত্তন্তি অন্তেৰাসিকেন ৰত্তিতব্বং আচরিযৰত্তং. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পঞ্চ ৰস্সানি নিস্সায ৰত্থব্বং, অব্যত্তেন যাৰজীৰং. এত্থ সচাযং ভিক্খু ৰুড্ঢতরং আচরিযং ন লভতি, উপসম্পদায সট্ঠিৰস্সো ৰা সত্ততিৰস্সো ৰা হোতি, নৰকতরস্সপি ব্যত্তস্স সন্তিকে উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘আচরিযো মে, আৰুসো, হোহি, আযস্মতো নিস্সায ৰচ্ছামী’’তি এৰং তিক্খত্তুং ৰত্ৰা নিস্সযো গহেতব্বো. গামপ্পৰেসনং আপুচ্ছন্তেনপি উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘গামপ্পৰেসনং আপুচ্ছামি আচরিযা’’তি ৰত্তব্বং. এস নযো সব্বআপুচ্ছনেসু. কতমং তং ৰত্তন্তি এত্থ উপজ্ঝাযৰত্ততো অঞ্ঞং নত্থীতি আহ ‘‘ইদমেৰ চ…পে… আচরিযৰত্তন্তি ৰুচ্চতী’’তি. ননু উপজ্ঝাচরিযা ভিন্নপদত্থা, অথ কস্মা ইদমেৰ ‘‘আচরিযৰত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘আচরিযস্স কত্তব্বত্তা’’তি. যথা একোপি ভিক্খু মাতুভাতাভূতত্তা ‘‘মাতুলো’’তি চ ধম্মে সিক্খাপকত্তা ‘‘আচরিযো’’তি চ ৰুচ্চতি, এৰং একমেৰ ৰত্তং উপজ্ঝাযস্স কত্তব্বত্তা ‘‘উপজ্ঝাযৰত্ত’’ন্তি চ আচরিযস্স কত্তব্বত্তা ‘‘আচরিযৰত্ত’’ন্তি চ ৰুচ্চতীতি অধিপ্পাযো. এৰং সন্তেপি নামে ভিন্নে অত্থো ভিন্নো সিযাতি আহ ‘‘নামমত্তমেৰ হেত্থ নান’’ন্তি. যথা ‘‘ইন্দো সক্কো’’তিআদীসু নামমত্তমেৰ ভিন্নং, ন অত্থো, এৰমেত্থাপীতি দট্ঠব্বোতি.

ইদানি তস্মিং ৰত্তে সদ্ধিৰিহারিকঅন্তেৰাসিকানং ৰসেন লব্ভমানং কঞ্চি ৰিসেসং দস্সেন্তো ‘‘তত্থ যাৰ চীৰররজন’’ন্ত্যাদিমাহ. ততো উপজ্ঝাযাচরিযানং ৰসেন ৰিসেসং দস্সেতুং ‘‘উপজ্ঝাযে’’ত্যাদিমাহ. তেসু ৰত্তং সাদিযন্তেসু আপত্তি, অসাদিযন্তেসু অনাপত্তি, তেসু অজানন্তেসু, একস্স ভারকরণেপি অনাপত্তীতি অযমেত্থ পিণ্ডত্থো. ইদানি অন্তেৰাসিকৰিসেসৰসেন লব্ভমানৰিসেসং দস্সেতুমাহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি.

আচরিযৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সদ্ধিৰিহারিকৰত্তকথাৰণ্ণনা

সদ্ধিৰিহারিকৰত্তে কো সদ্ধিৰিহারিকো, কেনট্ঠেন সদ্ধিৰিহারিকো, কেন ৰত্তিতব্বং সদ্ধিৰিহারিকৰত্তং, কতমং তং ৰত্তন্তি? তত্থ কো সদ্ধিৰিহারিকোতি উপসম্পন্নো ৰা হোতু সামণেরো ৰা, যো উপজ্ঝং গণ্হাতি, সো সদ্ধিৰিহারিকো নাম. কেনট্ঠেন সদ্ধিৰিহারিকোতি উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং ৰিহারো এতস্স অত্থীতি সদ্ধিৰিহারিকোতি অত্থেন. কেন ৰত্তিতব্বং সদ্ধিৰিহারিকৰত্তন্তি উপজ্ঝাযেন ৰত্তিতব্বং. তেন ৰুত্তং ৰত্তক্খন্ধকে (মহাৰ. ৩৭৮) ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, উপজ্ঝাযানং সদ্ধিৰিহারিকেসু ৰত্তং পঞ্ঞপেস্সামি, যথা উপজ্ঝাযেহি সদ্ধিৰিহারিকেসু ৰত্তিতব্ব’’ন্তি. কতমং তং ৰত্তন্তি ইদানি পকরণাগতং. ইমস্মিং পন পকরণে সঙ্খেপরুচিত্তা, আচরিযসদ্ধিৰিহারিকঅন্তেৰাসিকৰত্তানঞ্চ সমানত্তা দ্ৰেপি একতো ৰুত্তা, তথাপি ৰত্তক্খন্ধকে ৰিসুং ৰিসুং আগতত্তা ৰিসুং ৰিসুংযেৰ কথযাম.

সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বোতি উদ্দেসাদীহিস্স সঙ্গহো চ অনুগ্গহো চ কাতব্বো. তত্থ উদ্দেসোতি পাল়িৰচনং. পরিপুচ্ছাতি পাল়িযা অত্থৰণ্ণনা. ওৰাদোতি অনোতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং ‘‘ইদং করোহি, ইদং মা করিত্থা’’তি ৰচনং. অনুসাসনীতি ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং. অপিচ ওতিণ্ণে ৰা অনোতিণ্ণে ৰা পঠমং ৰচনং ওৰাদো, পুনপ্পুনং ৰচনং অনুসাসনীতি দট্ঠব্বং. সচে উপজ্ঝাযস্স পত্তো হোতীতি সচে অতিরেকপত্তো হোতি. এস নযো সব্বত্থ. পরিক্খারোতি অঞ্ঞোপি সমণপরিক্খারো. ইধ উস্সুক্কং নাম ধম্মিযেন নযেন উপ্পজ্জমানউপাযপরিযেসনং. ইতো পরং দন্তকট্ঠদানং আদিং কত্ৰা আচমনকুম্ভিযা উদকসিঞ্চনপরিযোসানং ৰত্তং গিলানস্সেৰ সদ্ধিৰিহারিকস্স কাতব্বং. অনভিরতিৰূপকাসনাদি পন অগিলানস্সপি কত্তব্বমেৰ. চীৰরং রজন্তেনাতি ‘‘এৰং রজেয্যাসী’’তি উপজ্ঝাযতো উপাযং সুত্ৰা রজন্তেন. সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বোতিআদীসু অনাদরিযং পটিচ্চ ধম্মামিসেহি অসঙ্গণ্হন্তানং আচরিযুপজ্ঝাযানং দুক্কটং ৰত্তভেদত্তা. তেনেৰ পরিৰারেপি (পরি. ৩২২) ‘‘ন দেন্তো আপজ্জতী’’তি ৰুত্তং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

সদ্ধিৰিহারিকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অন্তেৰাসিকৰত্তকথাৰণ্ণনা

অন্তেৰাসিকৰত্তে কো অন্তেৰাসিকো, কেনট্ঠেন অন্তেৰাসিকো, কতিৰিধা অন্তেৰাসিকা, কেন ৰত্তিতব্বং অন্তেৰাসিকৰত্তং, কতমং তং ৰত্তন্তি? তত্থ কো অন্তেৰাসিকোতি উপসম্পন্নো ৰা হোতু সামণেরো ৰা, যো আচরিযস্স সন্তিকে নিস্সযং গণ্হাতি, যো ৰা আচরিযস্স ওৰাদং গহেত্ৰা পব্বজতি, যো ৰা তেনানুস্সাৰিতো হুত্ৰা উপসম্পজ্জতি, যো ৰা তস্স সন্তিকে ধম্মং পরিযাপুণাতি, সো সব্বো অন্তেৰাসিকোতি ৰেদিতব্বো. তত্থ পঠমো নিস্সযন্তেৰাসিকো নাম, দুতিযো পব্বজ্জন্তেৰাসিকো নাম, ততিযো উপসম্পদন্তেৰাসিকো নাম, চতুত্থো ধম্মন্তেৰাসিকো নাম. অঞ্ঞত্থ পন সিপ্পন্তেৰাসিকোপি আগতো, সো ইধ নাধিপ্পেতো. কেনট্ঠেন অন্তেৰাসিকোতি অন্তে ৰসতীতি অন্তেৰাসিকো অলুত্তসমাসৰসেন. কতিৰিধা অন্তেৰাসিকাতি যথাৰুত্তনযেন চতুব্বিধা অন্তেৰাসিকা.

কেন ৰত্তিতব্বং অন্তেৰাসিকৰত্তন্তি চতুব্বিধেহি আচরিযেহি অন্তেৰাসিকেসু ৰত্তিতব্বং. যথাহ ৰত্তক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৩৮২) ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, আচরিযানং অন্তেৰাসিকেসু ৰত্তং পঞ্ঞপেস্সামি, যথা আচরিযেহি অন্তেৰাসিকেসু ৰত্তিতব্ব’’ন্তি. কতমং তং ৰত্তন্তি যং ভগৰতা ৰত্তক্খন্ধকে ৰুত্তং, ইধ চ সঙ্খেপেন দস্সিতং, তং ৰত্তন্তি. ইধ পন অত্থো সদ্ধিৰিহারিকৰত্তে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – এতেসু পব্বজ্জন্তেৰাসিকো চ উপসম্পদন্তেৰাসিকো চ আচরিযস্স যাৰজীৰং ভারো, নিস্সযন্তেৰাসিকো চ ধম্মন্তেৰাসিকো চ যাৰ সমীপে ৰসন্তি, তাৰদেৰ, তস্মা আচরিযেহিপি তেসু সম্মা ৰত্তিতব্বং. আচরিযন্তেৰাসিকেসু হি যো যো ন সম্মা ৰত্ততি, তস্স তস্স আপত্তি ৰেদিতব্বা.

অন্তেৰাসিকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আগন্তুকৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৮৫. আগন্তুকৰত্তে আগচ্ছতীতি আগন্তুকো, তেন ৰত্তিতব্বন্তি আগন্তুকৰত্তং. ‘‘ইদানি আরামং পৰিসিস্সামী’’তি ইমিনা উপচারসীমাসমীপং দস্সেতি, তস্মা উপচারসীমাসমীপং পত্ৰা উপাহনাওমুঞ্চনাদি সব্বং কাতব্বং. গহেত্ৰাতি উপাহনদণ্ডকেন গহেত্ৰা. উপাহনপুঞ্ছনচোল়কং পুচ্ছিত্ৰা উপাহনা পুঞ্ছিতব্বাতি ‘‘কতরস্মিং ঠানে উপাহনপুঞ্ছনচোল়ক’’ন্তি আৰাসিকে ভিক্খূ পুচ্ছিত্ৰা. পত্থরিতব্বন্তি সুক্খাপনত্থায আতপে পত্থরিতব্বং. সচে নৰকো হোতি, অভিৰাদাপেতব্বোতি তস্স ৰস্সে পুচ্ছিতে যদি দহরো হোতি, সযমেৰ ৰন্দিস্সতি, তদা ইমিনা ৰন্দাপিতো হোতি. নিল্লোকেতব্বোতি ওলোকেতব্বো. বহি ঠিতেনাতি বহি নিক্খমন্তস্স অহিনো ৰা অমনুস্সস্স ৰা মগ্গং ঠত্ৰা ঠিতেন নিল্লোকেতব্বো. সেসং পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

আগন্তুকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আৰাসিকৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৮৬. আৰাসিকৰত্তে আৰসতীতি আৰাসিকো, তেন ৰত্তিতব্বন্তি আৰাসিকৰত্তং. তত্থ আৰাসিকেন ভিক্খুনা আগন্তুকং ভিক্খুং ৰুড্ঢতরং দিস্ৰা আসনং পঞ্ঞপেতব্বন্তিআদি পাল়িযং (চূল়ৰ. ৩৫৯) আগতঞ্চ অট্ঠকথাযং আগতঞ্চ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩৫৯) গহেতব্বং, গহেত্ৰা ৰুত্তত্তা পাকটমেৰ, উপাহনপুঞ্ছনং পন অত্তনো রুচিৰসেন কাতব্বং. তেনেৰ হেত্থ ‘‘সচে উস্সহতী’’তি ৰুত্তং, তস্মা উপাহনা অপুঞ্ছন্তস্সপি অনাপত্তি. সেনাসনং পঞ্ঞপেতব্বন্তি এত্থ ‘‘কত্থ ময্হং সেনাসনং পাপুণাতী’’তি পুচ্ছিতেন সেনাসনং পঞ্ঞপেতব্বং, ‘‘এতং সেনাসনং তুম্হাকং পাপুণাতী’’তি এৰং আচিক্খিতব্বন্তি অত্থো. পপ্ফোটেত্ৰা পত্থরিতুং পন ৰট্টতিযেৰ. এতেন মঞ্চপীঠাদিং পপ্ফোটেত্ৰা পত্থরিত্ৰা উপরি পচ্চত্থরণং দত্ৰা দানম্পি সেনাসনপঞ্ঞাপনমেৰাতি দস্সেতি. মহাআৰাসেপি অত্তনো সন্তিকং সম্পত্তস্স আগন্তুকস্স ৰত্তং অকাতুং ন লব্ভতি. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.

আৰাসিকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

গমিকৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৮৭. গমিকৰত্তে গন্তুং ভব্বোতি গমিকো, তেন ৰত্তিতব্বন্তি গমিকৰত্তং. তত্রাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনা – দারুভণ্ডন্তি সেনাসনক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৩২২) ৰুত্তং মঞ্চপীঠাদি. মত্তিকাভণ্ডম্পি রজনভাজনাদি সব্বং তত্থ ৰুত্তপ্পভেদমেৰ. তং সব্বং অগ্গিসালাযং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা গুত্তট্ঠানে পটিসামেত্ৰা গন্তব্বং, অনোৰস্সকে পব্ভারেপি ঠপেতুং ৰট্টতি. সেনাসনং আপুচ্ছিত্ৰা পক্কমিতব্বন্তি এত্থ যং পাসাণপিট্ঠিযং ৰা পাসাণত্থম্ভেসু ৰা কতসেনাসনং, যত্থ উপচিকা নারোহন্তি, তং অনাপুচ্ছন্তস্সপি অনাপত্তি. চতূসু পাসাণেসূতিআদি উপচিকানং উপ্পত্তিট্ঠানে পণ্ণসালাদিসেনাসনে কত্তব্বাকারদস্সনত্থং ৰুত্তং. অপ্পেৰ নাম অঙ্গানিপি সেসেয্যুন্তি অযং অজ্ঝোকাসে ঠপিতম্হি আনিসংসো. ওৰস্সকগেহে পন তিণেসু চ মত্তিকাপিণ্ডেসু চ উপরি পতন্তেসু মঞ্চপীঠানং অঙ্গানিপি ৰিনস্সন্তি.

গমিকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভত্তগ্গৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৮৮. ৰত্তক্খন্ধকে ইমস্মিং ঠানে অনুমোদনৰত্তং আগতং, ততো ভত্তগ্গৰত্তং. সারত্থদীপনিযঞ্চ (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.৩৭৩-৩৭৪) ‘‘ইমস্মিং ৰত্তক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৩৫৬) আগতানি আগন্তুকাৰাসিকগমিযানুমোদনভত্তগ্গপিণ্ডচারিকারঞ্ঞিকসেনাসনজন্তাঘরৰচ্চকুটিউপজ্ঝাযাচরিযসদ্ধিৰিহারিকঅন্তেৰাসিকৰত্তানি চুদ্দস মহাৰত্তানি নামা’’তি অনুক্কমো ৰুত্তো, ইধ পন ৰিনযসঙ্গহপ্পকরণে গমিকৰত্ততো ভত্তগ্গৰত্তং আগতং, অনুমোদনৰত্তং পন ৰিসুং অৰত্ৰা ভত্তগ্গৰত্তেযেৰ অন্তোগধং কত্ৰা পচ্ছা ৰুত্তং ভত্তগ্গং গন্ত্ৰা ভত্তে ভুত্তেযেৰ অনুমোদনাকরণতো, পাল়িযঞ্চ অঞ্ঞেসু ৰত্তেসু ৰিয ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা অনুমোদনৰত্তং পঞ্ঞাপেস্সামী’’তি ৰিসুং ৰত্তভাৰেন অনাগতত্তা ভত্তগ্গৰত্তেযেৰ অন্তোগধন্তি আচরিযস্স অধিপ্পাযো সিযা. ইমস্স চ ৰিনযালঙ্কারপকরণস্স তস্সা ৰণ্ণনাভূতত্তা সংৰণ্ণেতব্বক্কমেনেৰ সংৰণ্ণনং কথযিস্সাম.

ভুঞ্জিতব্বন্তি ভত্তং. অজতি গচ্ছতি পৰত্ততি এত্থাতি অগ্গং. ‘‘আদিকোট্ঠাসকোটীসু, পুরতোগ্গং ৰরে তীসূ’’তি অভিধানপ্পদীপিকাযং আগতেপি ‘‘রাজগ্গন্তি রাজারহং, সলাকগ্গন্তি সলাকগ্গহণট্ঠান’’ন্তিআদীসু অঞ্ঞত্থেসুপি পৰত্তনতো ভত্তস্স অগ্গং ভত্তগ্গং, ভত্তপরিৰিসনট্ঠানং, ভত্তগ্গে ৰত্তিতব্বং ৰত্তং ভত্তগ্গৰত্তন্তি ৰিগ্গহো. তত্থ আরামে কালো আরোচিতো হোতীতি ‘‘কালো ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি আরোচিতো হোতি. তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেনাতি দ্ৰে জাণুমণ্ডলানি নাভিমণ্ডলঞ্চ পটিচ্ছাদেন্তেন. পরিমণ্ডলং নিৰাসেত্ৰাতি সমন্ততো মণ্ডলং নিৰাসেত্ৰা. উদ্ধং নাভিমণ্ডলং, অধো জাণুমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন জাণুমণ্ডলস্স হেট্ঠা জঙ্ঘট্ঠিতো পট্ঠায অট্ঠঙ্গুলমত্তং নিৰাসনং ওতারেত্ৰা নিৰাসেতব্বং, ততো পরং ওতারেন্তস্স দুক্কটন্তি ৰুত্তং, যথানিসিন্নস্স জাণুমণ্ডলতো হেট্ঠা চতুরঙ্গুলমত্তং পটিচ্ছন্নং হোতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰাতি তস্স নিৰাসনস্স উপরি কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, অকাযবন্ধনেন গামো পৰিসিতব্বো, যো পৰিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ২৭৮) ৰুত্তত্তা. সগুণং কত্ৰাতি ইদং উপজ্ঝাযৰত্তে ৰুত্তমেৰ. ‘‘গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৰাতি পাসকে গণ্ঠিকং পৰেসেত্ৰা অন্তোগামো ৰা হোতু ৰিহারো ৰা, মনুস্সানং পরিৰিসনট্ঠানং গচ্ছন্তেন চীৰরং পারুপিত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা গমনমেৰ ৰট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাসু ৰুত্তং. এত্থ চ মনুস্সানং পরিৰিসনট্ঠানন্তি যত্থ অন্তোৰিহারেপি মনুস্সা সপুত্তদারা আৰসিত্ৰা ভিক্খূ নেত্ৰা ভোজেন্তি.

সুপ্পটিচ্ছন্নেনাতি ন সসীসং পারুতেন, অথ খো গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৰা অনুৰাতন্তেন গীৰং পটিচ্ছাদেত্ৰা উভো কণ্ণে সমং কত্ৰা পটিসংহরিত্ৰা যাৰ মণিবন্ধা পটিচ্ছাদেন্তেন. সুসংৰুতেনাতি হত্থং ৰা পাদং ৰা অকীল়াপেন্তেন, সুৰিনীতেনাতি অত্থো. ওক্খিত্তচক্খুনাতি হেট্ঠাখিত্তচক্খুনা. যো অনাদরিযং পটিচ্চ তহং তহং ওলোকেন্তো ভিয্যো তং তং দিসাভাগং পাসাদং কূটাগারং ৰীথিং ওলোকেন্তো গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. একস্মিং পন ঠানে ঠত্ৰা হত্থিঅস্সাদিপরিস্সযাভাৰং ওলোকেতুং ৰট্টতি. অপ্পসদ্দেনাতি এত্থ কিত্তাৰতা অপ্পসদ্দো হোতি? দ্ৰাদসহত্থে গেহে আদিম্হি সঙ্ঘত্থেরো মজ্ঝে দুতিযত্থেরো অন্তে ততিযত্থেরোতি এৰং নিসিন্নেসু সঙ্ঘত্থেরো দুতিযেন সদ্ধিং মন্তেতি, দুতিযত্থেরো তস্স সদ্দঞ্চেৰ সুণাতি, কথঞ্চ ৰৰত্থপেতি, ততিযত্থেরো পন সদ্দমেৰ সুণাতি, কথং ন ৰৰত্থপেতি, এত্তাৰতা অপ্পসদ্দো হোতি. সচে পন ততিযত্থেরো কথং ৰৰত্থপেতি, মহাসদ্দো নাম হোতি.

ন উক্খিত্তকাযাতি ন উক্খেপেন, ইত্থম্ভূতলক্খণে করণৰচনং, একতো ৰা উভতো ৰা উক্খিত্তচীৰরো হুত্ৰাতি অত্থো. অন্তোইন্দখীলতো পট্ঠায ন এৰং গন্তব্বং. নিসিন্নকালে পন ধমকরণং নীহরন্তেনপি চীৰরং অনুক্খিপিত্ৰাৰ নীহরিতব্বং. ন উজ্জগ্ঘিকাযাতি ন মহাহসিতং হসন্তো, ৰুত্তনযেনেৰেত্থ করণৰচনং. ন কাযপ্পচালকন্তি কাযং অচালেত্ৰা কাযং পগ্গহেত্ৰা নিচ্চলং কত্ৰা উজুকেন কাযেন সমেন ইরিযাপথেন. ন বাহুপ্পচালকন্তি বাহুং অচালেত্ৰা বাহুং পগ্গহেত্ৰা নিচ্চলং কত্ৰা. ন সীসপ্পচালকন্তি সীসং অচালেত্ৰা সীসং পগ্গহেত্ৰা নিচ্চলং উজুং ঠপেত্ৰা. ন খম্ভকতোতি খম্ভকতো নাম কটিযং হত্থং ঠপেত্ৰা কতখম্ভো. ন উক্কুটিকাযাতি এত্থ উক্কুটিকা ৰুচ্চতি পণ্হিযো উক্খিপিত্ৰা অগ্গপাদেহি ৰা অগ্গপাদে উক্খিপিত্ৰা পণ্হেহিযেৰ ৰা ভূমিং ফুসন্তস্স গমনং. করণৰচনং পনেত্থ ৰুত্তলক্খণমেৰ. ন ওগুণ্ঠিতেনাতি সসীসং পারুতেন. ন পল্লত্থিকাযাতি ন দুস্সপল্লত্থিকায. এত্থ আযোগপল্লত্থিকাপি দুস্সপল্লত্থিকা এৰ. ন থেরে ভিক্খূ অনুপখজ্জাতি থেরে ভিক্খূ অতিঅল্লীযিত্ৰা ন নিসীদিতব্বং. ন সঙ্ঘাটিং ওত্থরিত্ৰাতি ন সঙ্ঘাটিং অত্থরিত্ৰা নিসীদিতব্বং.

সক্কচ্চন্তি সতিং উপট্ঠাপেত্ৰা. পত্তসঞ্ঞীতি পত্তে সঞ্ঞং কত্ৰা. সমসূপকো নাম যত্থ ভত্তস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো সূপো হোতি. সমতিত্থিকন্তি সমপুণ্ণং সমভরিতং. থূপীকতং পিণ্ডপাতং পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ থূপীকতো নাম পত্তস্স অন্তোমুখৰট্টিলেখং অতিক্কমিত্ৰা কতো, পত্তে পক্খিত্তো ভরিতো পূরিতোতি অত্থো. এৰং কতং অগ্গহেত্ৰা অন্তোমুখৰট্টিলেখাসমপ্পমাণো গহেতব্বো. ‘‘যং কঞ্চি যাগুং ৰা ভত্তং ৰা ফলাফলং ৰা আমিসজাতিকং সমতিত্থিকমেৰ গহেতব্বং, তঞ্চ খো অধিট্ঠানুপগেন পত্তেন, ইতরেন পন থূপীকতম্পি ৰট্টতি. যামকালিকসত্তাহকালিকযাৰজীৰিকানি পন অধিট্ঠানুপগপত্তে থূপীকতানিপি ৰট্টন্তি. যং পন দ্ৰীসু পত্তেসু ভত্তং গহেত্ৰা একস্মিং পূরেত্ৰা ৰিহারং পেসেতুং ৰট্টতী’’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. যং পত্তে পক্খিপিযমানং পূৰউচ্ছুখণ্ডফলাফলাদি হেট্ঠা ওরোহতি, তং থূপীকতং নাম ন হোতি. পূৰৰটংসকং ঠপেত্ৰা পিণ্ডপাতং দেন্তি, থূপীকতমেৰ হোতি. পুপ্ফৰটংসকতক্কোলকটুকফলাদিৰটংসকে পন ঠপেত্ৰা দিন্নং থূপীকতং ন হোতি. ভত্তস্স উপরি থালকং ৰা পত্তং ৰা ঠপেত্ৰা পূরেত্ৰা গণ্হাতি, থূপীকতং নাম ন হোতি. কুরুন্দিযম্পি ৰুত্তং ‘‘থালকে ৰা পত্তে ৰা পক্খিপিত্ৰা তং পত্তমত্থকে ঠপেত্ৰা দেন্তি, পাটেক্কভাজনং ৰট্টতি. ইধ অনাপত্তিযং গিলানো ন আগতো, তস্মা গিলানস্সপি থূপীকতং ন ৰট্টতি, সব্বত্থ পন পটিগ্গহেতুমেৰ ন ৰট্টতি, পটিগ্গহিতং পন ভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি.

‘‘সক্কচ্চ’’ন্তি চ ‘‘পত্তসঞ্ঞী’’তি চ উভযং ৰুত্তনযমেৰ. সপদানন্তি তত্থ তত্থ ওধিং অকত্ৰা অনুপটিপাটিযা. সমসূপকে ৰত্তব্বং ৰুত্তমেৰ. থূপকতোতি মত্থকতো, ৰেমজ্ঝতোতি অত্থো. ন সূপং ৰা ব্যঞ্জনং ৰাতিআদি পাকটমেৰ. ৰিঞ্ঞত্তিযং ৰত্তব্বং নত্থি. উজ্ঝানসঞ্ঞীসিক্খাপদেপি গিলানো ন মুঞ্চতি. নাতিমহন্তো কবল়োতি মযূরণ্ডং অতিমহন্তং, কুক্কুটণ্ডং অতিখুদ্দকং, তেসং ৰেমজ্ঝপ্পমাণো. পরিমণ্ডলং আলোপোতি নাতিদীঘো আলোপো. অনাহটেতি অনাহরিতে, মুখদ্ৰারং অসম্পাপিতেতি অত্থো. সব্বো হত্থোতি এত্থ হত্থসদ্দো তদেকদেসেসু অঙ্গুলীসু দট্ঠব্বো ‘‘হত্থমুদ্দো’’তিআদীসু ৰিয সমুদাযে পৰত্তৰোহারস্স অৰযৰে পৰত্তনতো. একঙ্গুলিম্পি মুখে পক্খিপিতুং ন ৰট্টতি. ন সকবল়েনাতি এত্থ ধম্মং কথেন্তো হরীতকং ৰা লট্ঠিমধুকং ৰা মুখে পক্খিপিত্ৰা কথেতি, যত্তকেন ৰচনং পরিপুণ্ণং হোতি, তত্তকে মুখম্হি সন্তে কথেতুং ৰট্টতি.

পিণ্ডুক্খেপকন্তি পিণ্ডং উক্খিপিত্ৰা উক্খিপিত্ৰা. কবল়াৰচ্ছেদকন্তি কবল়ং অৰছিন্দিত্ৰা অৰছিন্দিত্ৰা. অৰগণ্ডকারকন্তি মক্কটো ৰিয গণ্ডে কত্ৰা কত্ৰা. হত্থনিদ্ধুনকন্তি হত্থং নিদ্ধুনিত্ৰা নিদ্ধুনিত্ৰা. সিত্থাৰকারকন্তি সিত্থানি অৰকিরিত্ৰা অৰকিরিত্ৰা. জিৰ্হানিচ্ছারকন্তি জিৰ্হং নিচ্ছারেত্ৰা নিচ্ছারেত্ৰা. চপুচপুকারকন্তি ‘‘চপুচপূ’’তি এৰং সদ্দং কত্ৰা কত্ৰা. সুরুসুরুকারকন্তি ‘‘সুরুসুরূ’’তি এৰং সদ্দং কত্ৰা কত্ৰা. হত্থনিল্লেহকন্তি হত্থং নিল্লেহিত্ৰা নিল্লেহিত্ৰা. ভুঞ্জন্তেন হি অঙ্গুলিমত্তম্পি নিল্লেহিতুং ন ৰট্টতি, ঘনযাগুফাণিতপাযাসাদিকে পন অঙ্গুলীহি গহেত্ৰা অঙ্গুলিযো মুখে পৰেসেত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. পত্তনিল্লেহকওট্ঠনিল্লেহকেসুপি এসেৰ নযো, তস্মা অঙ্গুলিযাপি পত্তো ন নিল্লেহিতব্বো, একওট্ঠোপি জিৰ্হায ন নিল্লেহিতব্বো, ওট্ঠমংসেহি এৰ পন গহেত্ৰা অন্তো পৰেসেতুং ৰট্টতি.

ন সামিসেন হত্থেন পানীযথালকোতি এতং পটিকূলৰসেন পটিক্খিত্তং, তস্মা সঙ্ঘিকম্পি পুগ্গলিকম্পি গিহিসন্তকম্পি অত্তনো সন্তকম্পি সঙ্খম্পি সরাৰম্পি আমিসমক্খিতং ন গহেতব্বমেৰ, গণ্হন্তস্স দুক্কটং. সচে পন হত্থস্স একদেসো আমিসমক্খিতো ন হোতি, তেন পদেসেন গহেতুং ৰট্টতি. ন সসিত্থকং পত্তধোৰনং অন্তরঘরে ছড্ডেতব্বন্তি এত্থ উদ্ধরিত্ৰা ৰাতি সিত্থানি একতো উদ্ধরিত্ৰা একস্মিং ঠানে রাসিং কত্ৰা উদকং ছড্ডেতি. ভিন্দিত্ৰা ৰা উদকগতিকানি কত্ৰা ছড্ডেতি, পটিগ্গহেন সম্পটিচ্ছন্তো নং পটিগ্গহে ছড্ডেতি, বহি নীহরিত্ৰা ৰা ছড্ডেতি, এৰং ছড্ডেন্তস্স অনাপত্তি. ন তাৰ থেরেন উদকন্তি ইদং হত্থধোৰনউদকং সন্ধায ৰুত্তং. অন্তরা পিপাসিতেন, পন গলে ৰিলগ্গামিসেন ৰা পানীযং পিৰিত্ৰা ন ধোৰিতব্বাতি.

ভত্তগ্গৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অনুমোদনৰত্তকথাৰণ্ণনা

অনুমোদনৰত্তে অনু পুনপ্পুনং মোদিযতে পমোদিযতেতি অনুমোদনা. কা সা? ধম্মকথা. অনুমোদনায কত্তব্বং ৰত্তং অনুমোদনৰত্তং. পঞ্চমে নিসিন্নেতি অনুমোদনত্থায নিসিন্নে. উপনিসিন্নকথা নাম বহূসু সন্নিপতিতেসু পরিকথাকথনং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

অনুমোদনৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পিণ্ডচারিকৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৮৯. পিণ্ডচারিকৰত্তে পিণ্ডিতব্বো সঙ্ঘরিতব্বোতি পিণ্ডো, পিণ্ডপাতো. পিণ্ডায চরণং সীলমস্সাতি পিণ্ডচারী, সো এৰ পিণ্ডচারিকো সকত্থে কপচ্চযৰসেন. পিণ্ডচারিকেন ৰত্তিতব্বং ৰত্তং পিণ্ডচারিকৰত্তং. তত্রাযমনুত্তানপদৰণ্ণনা – নিৰেসনং নাম ইত্থিকুমারিকাদীনং ৰসনট্ঠানং. যস্মা পৰিসননিক্খমনদ্ৰারং অসল্লক্খেত্ৰা সহসা পৰিসন্তো ৰিসভাগারম্মণং ৰা পস্সেয্য, পরিস্সযো ৰা ভৰেয্য, তস্মা ‘‘নিৰেসনং…পে… পৰিসিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. অতিদূরে তিট্ঠন্তো অপস্সন্তো ৰা ভৰেয্য, ‘‘অঞ্ঞস্স গেহে তিট্ঠতী’’তি ৰা মঞ্ঞেয্য. অচ্চাসন্নে তিট্ঠন্তো অপস্সিতব্বং ৰা পস্সেয্য, অসুণিতব্বং ৰা সুণেয্য, তেন মনুস্সানং অগারৰো ৰা অপ্পসাদো ৰা ভৰেয্য, তস্মা ‘‘নাতিদূরে নাচ্চাসন্নে ঠাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. অতিচিরং তিট্ঠন্তো অদাতুকামানং মনোপদোসো ভৰেয্য, অঞ্ঞত্থ ভিক্খা চ পরিক্খযেয্য, অতিলহুকং নিৰত্তন্তো দাতুকামানং পুঞ্ঞহানি চ ভৰেয্য, ভিক্খুনো চ ভিক্খায অসম্পজ্জনং, তস্মা ‘‘নাতিচিরং ঠাতব্বং, নাতিলহুকং নিৰত্তিতব্বং, ঠিতেন সল্লক্খেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. সল্লক্খণাকারং দস্সেতি ‘‘সচে কম্মং ৰা নিক্খিপতী’’তিআদিনা. তত্থ কম্মং ৰা নিক্খিপতীতি কপ্পাসং ৰা সুপ্পং ৰা মুসলং ৰা যঞ্চ গহেত্ৰা কম্মং করোন্তি, ঠিতা ৰা নিসিন্না ৰা হোন্তি, তং নিক্খিপতি. পরামসতীতি গণ্হাতি. ঠপেতি ৰাতি ‘‘তিট্ঠথ ভন্তে’’তি ৰদন্তী ঠপেতি নাম. অৰক্কারপাতীতি অতিরেকপিণ্ডপাতং অপনেত্ৰা ঠপনত্থায একা সমুগ্গপাতি. এত্থ চ সমুগ্গপাতি নাম সমুগ্গপুটসদিসা পাতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

পিণ্ডচারিকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আরঞ্ঞিকৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৯০. আরঞ্ঞিকৰত্তে ন রমন্তি জনা এত্থাতি অরঞ্ঞং. ৰুত্তঞ্হি –

‘‘রমণীযানি অরঞ্ঞানি, যত্থ ন রমতী জনো;

ৰীতরাগা রমিস্সন্তি, ন তে কামগৰেসিনো’’তি. (ধ. প. ৯৯);

অরঞ্ঞে ৰসতীতি আরঞ্ঞিকো, তেন ৰত্তিতব্বং ৰত্তং আরঞ্ঞিকৰত্তং. তত্রাযং ৰিসেসপদানমত্থো – কালস্সেৰ উট্ঠাযাতি অরঞ্ঞসেনাসনস্স গামতো দূরত্তা ৰুত্তং, তেনেৰ কারণেন ‘‘পত্তং গহেত্ৰা চীৰরং পারুপিত্ৰা গচ্ছন্তো পরিস্সমো হোতী’’তি ৰুত্তং. পত্তং থৰিকায পক্খিপিত্ৰা অংসে লগ্গেত্ৰা চীৰরং খন্ধে করিত্ৰা অরঞ্ঞমগ্গো ন দুস্সোধনো হোতি, তস্মা কণ্টকসরীসপাদিপরিস্সযৰিমোচনত্থং উপাহনা আরোহিত্ৰা. অরঞ্ঞং নাম যস্মা চোরাদীনং ৰিচরট্ঠানং হোতি, তস্মা ‘‘দারুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৰা দ্ৰারৰাতপানং থকেত্ৰা ৰসনট্ঠানতো নিক্খমিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ইতো পরানি ভত্তগ্গৰত্তপিণ্ডচারিকৰত্তেসু ৰুত্তসদিসানেৰ. গামতো নিক্খমিত্ৰা সচে বহিগামে উদকং নত্থি, অন্তোগামেযেৰ ভত্তকিচ্চং কত্ৰা, অথ বহিগামে অত্থি, ভত্তকিচ্চং কত্ৰা পত্তং ধোৰিত্ৰা ৰোদকং কত্ৰা থৰিকায পক্খিপিত্ৰা চীৰরং সঙ্ঘরিত্ৰা অংসে করিত্ৰা উপাহনা আরোহিত্ৰা গন্তব্বং.

ভাজনং অলভন্তেনাতিআদি অরঞ্ঞসেনাসনস্স দুল্লভদব্বসম্ভারত্তা ৰুত্তং, অগ্গি উপট্ঠাপেতব্বোতিআদি ৰাল়মিগসরীসপাদিবাহিরপরিস্সযকালে চ ৰাতপিত্তাদিঅজ্ঝত্তপঅস্সযকালে চ ইচ্ছিতব্বত্তা. বহূনং পন ৰসনট্ঠানে তাদিসানি সুলভানি হোন্তীতি আহ ‘‘গণৰাসিনো পন তেন ৰিনাপি ৰট্টতী’’তি. কত্তরদণ্ডো নাম পরিস্সযৰিনোদনো হোতি, তস্মা অরঞ্ঞে ৰিহরন্তেন অৰস্সং ইচ্ছিতব্বোতি ৰুত্তং ‘‘কত্তরদণ্ডো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি. নক্খত্তানেৰ নক্খত্তপদানি. চোরাদীসু আগন্ত্ৰা ‘‘অজ্জ, ভন্তে, কেন নক্খত্তেন চন্দো যুত্তো’’তি পুচ্ছিতেসু ‘‘ন জানামা’’তি ৰুত্তে কুজ্ঝন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘নক্খত্তপদানি উগ্গহেতব্বানি সকলানি ৰা একদেসানি ৰা’’তি, তথা দিসামূল়্হেসু ‘‘কতমাযং, ভন্তে, দিসা’’তি পুচ্ছিতেসু, তস্মা ‘‘দিসাকুসলেন ভৰিতব্ব’’ন্তি.

আরঞ্ঞিকৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সেনাসনৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৯১. সেনাসনৰত্তে সযন্তি এত্থাতি সেনং, সযনন্তি অত্থো. আৰসন্তি এত্থাতি আসনং. সেনঞ্চ আসনঞ্চ সেনাসনং. সেনাসনেসু কত্তব্বং ৰত্তং সেনাসনৰত্তং. ইধ পন যং ৰত্তব্বং, তং উপজ্ঝাযৰত্তকথাযং (ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ১৮৩ ) ৰুত্তমেৰ. তত্থ পন উপজ্ঝাযেন ৰুত্থৰিহারো ৰুত্তো, ইধ পন অত্তনা ৰুত্থৰিহারোতি অযমেৰ ৰিসেসো. ন ৰুড্ঢং অনাপুচ্ছাতি এত্থ তস্স ওৰরকে তদুপচারে চ আপুচ্ছিতব্বন্তি ৰদন্তি. ভোজনসালাদীসুপি এৰমেৰ পটিপজ্জিতব্বন্তি ভোজনসালাদীসুপি উদ্দেসদানাদি আপুচ্ছিত্ৰাৰ কাতব্বন্তি অত্থো.

সেনাসনৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

জন্তাঘরৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৯২. জন্তাঘরৰত্তে জাযতীতি জং, কিং তং? সরীরং. জং তাযতি রক্খতীতি জন্তা, কা সা? তিকিচ্ছা. গয্হতেতি ঘরং, কিং তং? নিৰেসনং, জন্তায সরীরতিকিচ্ছায কতং ঘরং জন্তাঘরং, জন্তাঘরে কত্তব্বং ৰত্তং জন্তাঘরৰত্তং. তত্থ পরিভণ্ডন্তি বহিজগতি. সেসং উপজ্ঝাযৰত্তে ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

জন্তাঘরৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰচ্চকুটিৰত্তকথাৰণ্ণনা

১৯৩. ৰচ্চকুটিৰত্তে ৰচ্চযতে ঊহদযতেতি ৰচ্চং, করীসং. কুটীযতি ছিন্দীযতি আতপো এতাযাতি কুটি, ৰচ্চত্থায কতা কুটি ৰচ্চকুটি, ৰচ্চকুটিযা ৰত্তিতব্বং ৰত্তং ৰচ্চকুটিৰত্তং, ইধ চ ৰত্তক্খন্ধকে আচমনৰত্তং পঠমং আগতং, পচ্ছা ৰচ্চকুটিৰত্তং. ইমস্মিং পন পকরণে পঠমং ৰচ্চং কত্ৰা পচ্ছা আচমতীতি অধিপ্পাযেন ৰচ্চকুটিৰত্তং পঠমং আগতং, তস্মা তদনুক্কমেন কথযিস্সাম. দন্তকট্ঠং খাদন্তেনাতি অযং ৰচ্চকুটিযাপি সব্বত্থেৰ পটিক্খেপো. নিবদ্ধগমনত্থাযাতি অত্তনা নিবদ্ধগমনত্থায. পুগ্গলিকট্ঠানং ৰাতি অত্তনো ৰিহারং সন্ধায ৰুত্তং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.

ৰচ্চকুটিৰত্তকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে

উপজ্ঝাযৰত্তাদিৰত্তৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো নাম

সত্তৰীসতিমো পরিচ্ছেদো.