২২. পব্বজ্জাৰিনিচ্ছযকথা

১২৩. এৰং পটিক্খেপপৰারণাৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা ইদানি পব্বজ্জাৰিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘পব্বজ্জাতি এত্থ পনা’’ত্যাদিমাহ. তত্থ পঠমং ৰজিতব্বাতি পব্বজ্জা, উপসম্পদাতো পঠমং উপগচ্ছিতব্বাতি অত্থো. প-পুব্ব ৰজ গতিম্হীতি ধাতু. কুলপুত্তন্তি আচারকুলপুত্তং সন্ধায ৰদতি. যে পুগ্গলা পটিক্খিত্তা, তে ৰজ্জেত্ৰাতি সম্বন্ধো. পব্বজ্জাদোসৰিরহিতোতি পব্বজ্জায অন্তরাযকরেহি পঞ্চাবাধাদিদোসেহি ৰিরহিতো. নখপিট্ঠিপ্পমাণন্তি এত্থ কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠি অধিপ্পেতা. ‘‘তঞ্চে নখপিট্ঠিপ্পমাণম্পি ৰড্ঢনপক্খে ঠিতং হোতি, ন পব্বাজেতব্বোতি ইমিনা সামঞ্ঞলক্খণং দস্সিতং, তস্মা যত্থ কত্থচি সরীরাৰযৰেসু নখপিট্ঠিপ্পমাণং ৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং চে, ন ৰট্টতীতি সিদ্ধং. এৰঞ্চ সতি নখপিট্ঠিপ্পমাণম্পি অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং চে, সব্বত্থ ৰট্টতীতি আপন্নং, তঞ্চ ন সামঞ্ঞতো অধিপ্পেতন্তি পদেসৰিসেসেযেৰ নিযমেত্ৰা দস্সেন্তো ‘সচে পনা’তিআদিমাহ. সচে হি অৰিসেসেন নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং ৰট্টেয্য, ‘নিৰাসনপারুপনেহি পকতিপটিচ্ছন্নট্ঠানে’তি পদেসনিযমং ন করেয্য, তস্মা নিৰাসনপারুপনেহি পকতিপটিচ্ছন্নট্ঠানতো অঞ্ঞত্থ নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতম্পি ন ৰট্টতীতি সিদ্ধং. নখপিট্ঠিপ্পমাণতো খুদ্দকতরং পন অৰড্ঢনকপক্খে ৰা ৰড্ঢনকপক্খে ৰা ঠিতং হোতু, ৰট্টতি নখপিট্ঠিপ্পমাণতো খুদ্দকতরস্স ৰড্ঢনকপক্খে অৰড্ঢনকপক্খে ৰা ঠিতস্স মুখাদীসুযেৰ পটিক্খিত্তত্তা’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.৮৮) ৰুত্তং.

ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ৮৮-৮৯) পন ‘‘পটিচ্ছন্নট্ঠানে নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং হোতি, ৰট্টতীতি ৰুত্তত্তা অপ্পটিচ্ছন্নট্ঠানে তাদিসম্পি ন ৰট্টতি, পটিচ্ছন্নট্ঠানেপি চ ৰড্ঢনকপক্খে ঠিতং ন ৰট্টতীতি সিদ্ধমেৰ হোতি. পাকটট্ঠানেপি পন নখপিট্ঠিপ্পমাণতো ঊনতরং অৰড্ঢনকং ৰট্টতীতি যে গণ্হেয্যুং, তেসং তং গহণং পটিসেধেতুং ‘মুখে পনা’তিআদি ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. গোধা…পে… ন ৰট্টতীতি ইমিনা তাদিসোপি রোগো কুট্ঠেযেৰ অন্তোগধোতি দস্সেতি. গণ্ডেপি ইমিনা নযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থ পন মুখাদীসু কোলট্ঠিমত্ততো খুদ্দকতরোপি গণ্ডো ন ৰট্টতীতি ৰিসুং ন দস্সিতো. ‘‘অপ্পটিচ্ছন্নট্ঠানে অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতেপি ন ৰট্টতী’’তি এত্তকমেৰ হি তত্থ ৰুত্তং, তথাপি কুট্ঠে ৰুত্তনযেন মুখাদীসু কোলট্ঠিপ্পমাণতো খুদ্দকতরোপি গণ্ডো ন ৰট্টতীতি ৰিঞ্ঞাযতি, তস্মা অৰড্ঢনকপক্খে ঠিতেপীতি এত্থ পি-সদ্দো অৰুত্তসম্পিণ্ডনত্থো, তেন কোলট্ঠিমত্ততো খুদ্দকতরোপি ন ৰট্টতীতি অযমত্থো দস্সিতোযেৰাতি অম্হাকং খন্তি. পকতিৰণ্ণে জাতেতি রোগহেতুকস্স ৰিকারৰণ্ণস্স অভাৰং সন্ধায ৰুত্তং.

কোলট্ঠিমত্তকোতি বদরট্ঠিপ্পমাণো. ‘‘সঞ্জাতছৰিং কারেত্ৰা’’তি পাঠো, ৰিজ্জমানছৰিং কারেত্ৰাতি অত্থো. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.৮৮-৮৯) পন ‘‘সচ্ছৰিং কারেত্ৰাতি ৰিজ্জমানছৰিং কারেত্ৰাতি অত্থো, সঞ্ছৰিন্তি ৰা পাঠো, সঞ্জাতছঅন্তি অত্থো. গণ্ডাদীসু ৰূপসন্তেসুপি তং ঠানং ৰিৰণ্ণম্পি হোতি, তং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং.

পদুমপুণ্ডরীকপত্তৰণ্ণন্তি রত্তপদুমসেতপদুমপুপ্ফদলৰণ্ণং. কুট্ঠে ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘পটিচ্ছন্নট্ঠানে অৰড্ঢনকং ৰট্টতি, অঞ্ঞত্থ ন কিঞ্চি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তনযং দস্সেতি. সোসব্যাধীতি খযরোগো. যক্খুম্মাদোতি কদাচি আগন্ত্ৰা ভূমিযং পাতেত্ৰা হত্থমুখাদিকং অৰযৰং ভূমিযং ঘংসনকো যক্খোৰ রোগো.

১২৪. মহামত্তোতি মহতিযা ইস্সরিযমত্তায সমন্নাগতো. ‘‘ন দানাহং দেৰস্স ভটো’’তি আপুচ্ছতীতি রঞ্ঞা এৰ দিন্নং ঠানন্তরং সন্ধায ৰুত্তং. যো পন রাজকম্মিকেহি অমচ্চাদীহি ঠপিতো, অমচ্চাদীনং এৰ ৰা ভটো হোতি, তেন তং তং অমচ্চাদিম্পি আপুচ্ছিতুং ৰট্টতীতি.

১২৫. ‘‘ধজবন্ধো’’তি ৰুত্তত্তা অপাকটচোরো পব্বাজেতব্বোতি ৰিঞ্ঞাযতি. তেন ৰক্খতি ‘‘যে পন অম্বলবুজাদিচোরকা’’তিআদি. এৰং জানন্তীতি ‘‘সীলৰা জাতো’’তি জানন্তি.

১২৬. ভিন্দিত্ৰাতি অন্দুবন্ধনং ভিন্দিত্ৰা. ছিন্দিত্ৰাতি সঙ্খলিকবন্ধনং ছিন্দিত্ৰা. মুঞ্চিত্ৰাতি রজ্জুবন্ধনং মুঞ্চিত্ৰা. ৰিৰরিত্ৰাতি গামবন্ধনাদীসু গামদ্ৰারাদীনি ৰিৰরিত্ৰা. অপস্সমানানং ৰা পলাযতীতি পুরিসগুত্তিযং পুরিসানং গোপকানং অপস্সমানানং পলাযতি.

১২৯. পুরিমনযেনেৰাতি ‘‘কসাহতো কতদণ্ডকম্মো’’তি এত্থ ৰুত্তনযেনেৰ.

১৩০. পলাতোপীতি ইণস্সামিকানং আগমনং ঞত্ৰা ভযেন পলাতোপি ইণাযিকো. গীৰা হোতি ইণাযিকভাৰং ঞত্ৰা অনাদরেন ইণমুত্তকে ভিক্খুভাৰে পৰেসিতত্তা.

উপড্ঢুপড্ঢন্তি থোকং থোকং. দাতব্বমেৰাতি ইণাযিকেন ধনং সম্পজ্জতু ৰা, মা ৰা, দানে সউস্সাহেনেৰ ভৰিতব্বং, অঞ্ঞেহি চ ভিক্খূহি ‘‘মা ধুরং নিক্খিপাহী’’তি ৰত্ৰা সহাযকেহি ভৰিতব্বন্তি দস্সেতি. ধুরনিক্খেপেন হিস্স ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বতা সিযাতি.

১৩১. দাসচারিত্তং আরোপেত্ৰা কীতোতি ইমিনা দাসভাৰপরিমোচনত্থায কীতং নিৰত্তেতি. তাদিসো হি ধনক্কীতোপি অদাসো এৰ. ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. মহাৰগ্গ ৯৭) পন ‘‘দেসচারিত্তন্তি সাৰনপণ্ণারোপনাদিকং তং তং দেসচারিত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ তত্থ চারিত্তৰসেনাতি তস্মিং তস্মিং জনপদে দাসপণ্ণজ্ঝাপনাদিনা অদাসকরণনিযামেন. অভিসেকাদীসু সব্ববন্ধনানি মোচাপেন্তি, তং সন্ধায ‘‘সব্বসাধারণেনা’’তি ৰুত্তং.

সচে সযমেৰ পণ্ণং আরোপেন্তি, ন ৰট্টতীতি তা ভুজিস্সিত্থিযো ‘‘মযম্পি ৰণ্ণদাসিযো হোমা’’তি অত্তনো রক্খণত্থায সযমেৰ রাজূনং দাসিপণ্ণে অত্তনো নামং লিখাপেন্তি, তাসং পুত্তাপি রাজদাসাৰ হোন্তি, তস্মা তে পব্বাজেতুং ন ৰট্টতি. তেহি অদিন্না ন পব্বাজেতব্বাতি যত্তকা তেসং সামিনো, তেসু একেন অদিন্নেপি ন পব্বাজেতব্বা. ভুজিস্সে কত্ৰা পন পব্বাজেতুং ৰট্টতীতি যস্স ৰিহারস্স তে আরামিকা দিন্না, তস্মিং ৰিহারে সঙ্ঘং ঞাপেত্ৰা ফাতিকম্মেন ধনাদিং কত্ৰা ভুজিস্সে কত্ৰা পব্বাজেতুং ৰট্টতি. ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. মহাৰগ্গ ৯৭) পন ‘‘দেৰদাসিপুত্তে ৰট্টতীতি লিখিতং. ‘আরামিকঞ্চে পব্বাজেতুকামো, অঞ্ঞমেকং দত্ৰা পব্বাজেতব্ব’ন্তি ৰুত্তং. মহাপচ্চরিৰাদস্স অযমিধ অধিপ্পাযো, ‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স আরামিকে দেমা’তি দিন্নত্তা ন তে তেসং দাসা, ‘আরামিকো চ নেৰ দাসো ন ভুজিস্সো’তি ৰত্তব্বতো ন দাসোতি লিখিতং. তক্কাসিঞ্চনং সীহল়দীপে চারিত্তং, তে চ পব্বাজেতব্বা সঙ্ঘস্সারামিকত্তা. নিস্সামিকং দাসং অত্তনাপি ভুজিস্সং কাতুং লভতী’’তি ৰুত্তং.

সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.৯৭) পন ‘‘তক্কং সীসে আসিত্তকসদিসাৰ হোন্তীতি যথা অদাসে করোন্তা তক্কেন সীসং ধোৰিত্ৰা অদাসং করোন্তি, এৰং আরামিকৰচনেন দিন্নত্তা অদাসাৰ তেতি অধিপ্পাযো. ‘তক্কাসিঞ্চনং পন সীহল়দীপে চারিত্ত’ন্তি ৰদন্তি. নেৰ পব্বাজেতব্বোতি ৰুত্তন্তি কপ্পিযৰচনেন দিন্নেপি সঙ্ঘস্স আরামিকদাসত্তা এৰং ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. ৰিমতিৰিনোদনিযম্পি (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.৯৭) ‘‘তক্কং সীসে আসিত্তকসদিসাৰ হোন্তীতি কেসুচি জনপদেসু অদাসে করোন্তা তক্কং সীসে আসিঞ্চন্তি, তেন কির তে অদাসা হোন্তি, এৰমিদম্পি আরামিকৰচনেন দিন্নম্পীতি অধিপ্পাযো. তথা দিন্নেপি সঙ্ঘস্স আরামিকদাসো এৰাতি ‘নেৰ পব্বাজেতব্বো’তি ৰুত্তং. ‘তাৰকালিকো নাম’তি ৰুত্তত্তা কালপরিচ্ছেদং কত্ৰা ৰা পচ্ছাপি গহেতুকামতায ৰা দিন্নং সব্বং তাৰকালিকমেৰাতি গহেতব্বং. নিস্সামিকদাসো নাম যস্স সামিকুলং অঞ্ঞাতিকং মরণেন পরিক্খীণং, ন কোচি তস্স দাযাদো, সো পন সমানজাতিকেহি ৰা নিৰাসগামৰাসীহি ৰা ইস্সরেহি ৰা ভুজিস্সো কতোৰ পব্বাজেতব্বো. দেৰদাসাপি দাসা এৰ. তে হি কত্থচি দেসে রাজদাসা হোন্তি, কত্থচি ৰিহারদাসা ৰা, তস্মা পব্বাজেতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং.

সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.৯৭) পন ‘‘নিস্সামিকদাসো নাম যস্স সামিকা সপুত্তদারা মতা হোন্তি, ন কোচি তস্স পরিগ্গাহকো, সোপি পব্বাজেতুং ন ৰট্টতি, তং পন অত্তনাপি ভুজিস্সং কাতুং ৰট্টতি. যে ৰা পন তস্মিং রট্ঠে সামিনো, তেহিপি কারাপেতুং ৰট্টতি, ‘দেৰদাসিপুত্তং পব্বাজেতুং ৰট্টতী’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. ‘দাসস্স পব্বজিত্ৰা অত্তনো সামিকে দিস্ৰা পলাযন্তস্স আপত্তি নত্থী’তি ৰদন্তী’’তি ৰুত্তং. ৰিমতিৰিনোদনিযং পন ‘‘দাসম্পি পব্বাজেত্ৰা সামিকে দিস্ৰা পটিচ্ছাদনত্থং অপনেন্তো পদৰারেন অদিন্নাদানাপত্তিযা কারেতব্বো, দাসস্স পন পলাযতো অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং.

১৩২. হত্থচ্ছিন্নকাদিৰত্থূসু কণ্ণমূলেতি সকলস্স কণ্ণস্স ছেদং সন্ধাযাহ. কণ্ণসক্খলিকাযাতি কণ্ণচূল়িকায. যস্স পন কণ্ণাৰট্টেতি হেট্ঠা কুণ্ডলাদিঠপনছিদ্দং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘তঞ্হি সঙ্ঘট্টনক্খমং. অজপদকেতি অজপদনাসিকট্ঠিকোটিযং. ততো হি উদ্ধং ন ৰিচ্ছিন্দিতুং সক্কা হোতি. সন্ধেতুন্তি অৰিরূপসণ্ঠানং সন্ধায ৰুত্তং, ৰিরূপং পন পরিসদূসকং আপাদেতি.

খুজ্জসরীরোতি ৰঙ্কসরীরো. ব্রহ্মুনো ৰিয উজুকং গত্তং সরীরং যস্স সো ব্রহ্মুজুগত্তো, ভগৰা. অৰসেসো সত্তোতি ইমিনা লক্খণেন রহিতসত্তো. এতেন ঠপেত্ৰা মহাপুরিসং চক্কৰত্তিঞ্চ ইতরে সত্তা খুজ্জপক্খিকাতি দস্সেতি. যেভুয্যেন হি সত্তা খন্ধে কটিযং জাণূসূতি তীসু ঠানেসু নমন্তি, তে কটিযং নমন্তা পচ্ছতো নমন্তি, দ্ৰীসু ঠানেসু নমন্তা পুরতো নমন্তি, দীঘসরীরা পন একেন পস্সেন ৰঙ্কা হোন্তি, একে মুখং উন্নামেত্ৰা নক্খত্তানি গণযন্তা ৰিয চরন্তি, একে অপ্পমংসলোহিতা সূলসদিসা হোন্তি, একে পুরতো পব্ভারা হোন্তি, পৰেধমানা গচ্ছন্তি. পরিৰটুমোতি সমন্ততো ৰট্টকাযো. এতেন এৰরূপা এৰ ৰামনকা ন ৰট্টন্তীতি দস্সেতি.

১৩৩. অট্ঠিসিরাচম্মসরীরোতি অট্ঠিসিরাচম্মমত্তসরীরো. কূটকূটসীসোতি অনেকেসু ঠানেসু পিণ্ডিতমংসতং দস্সেতুং আমেডিতং কতং. তেনাহ ‘‘তালফলপিণ্ডিসদিসেনা’’তি. তালফলানং মঞ্জরী পিণ্ডি নাম. অনুপুব্বতনুকেন সীসেনাতি চেতিযথূপিকা ৰিয কমেন কিসেন সীসেন. মহাৰেল়ুপব্বং ৰিয আদিতো পট্ঠায যাৰ পরিযোসানা অৰিসমথূলেন সীসেন সমন্নাগতো নাল়িসীসো নাম. কপ্পসীসোতি গজমত্থকং ৰিয দ্ৰিধা ভিন্নসীসো. ‘‘কণ্ণিককেসো ৰা’’তি ইমস্স ৰিৰরণং ‘‘পাণকেহী’’তিআদি. মক্কটস্সেৰ নলাটেপি কেসানং উট্ঠিতভাৰং সন্ধাযাহ ‘‘সীসলোমেহী’’তিআদি.

মক্কটভমুকোতি নলাটলোমেহি অৰিভত্তলোমভমুকো. অক্খিচক্কেহীতি অক্খিমণ্ডলেহি. কেকরোতি তিরিযং পস্সনকো. উদকতারকাতি ওলোকেন্তানং উদকে পটিবিম্বিকচ্ছাযা. উদকবুব্বুল়ন্তি কেচি. অক্খিতারকাতি অভিমুখে ঠিতানং ছাযা. অক্খিভণ্ডকাতিপি ৰদন্তি. অতিপিঙ্গলক্খি মজ্জারক্খি. মধুপিঙ্গলন্তি মধুৰণ্ণপিঙ্গলং. নিপ্পখুমক্খীতি এত্থ পখুম-সদ্দো অক্খিদললোমেসু নিরুল়্হো, তদভাৰা নিপ্পখুমক্খি. অক্খিপাকেনাতি অক্খিদলপরিযন্তেসু পূতিতাপজ্জনরোগেন.

চিপিটনাসিকোতি অনুন্নতনাসিকো. পটঙ্গমণ্ডূকো নাম মহামুখমণ্ডূকো. ভিন্নমুখোতি উপক্কমুখপরিযোসানো, সব্বদা ৰিৰটমুখো ৰা. ৰঙ্কমুখোতি একপস্সে অপক্কম্ম ঠিতহেট্ঠিমহনুকট্ঠিকো. ওট্ঠচ্ছিন্নকোতি উভোসু ওট্ঠেসু যত্থ কত্থচি জাতিযা ৰা পচ্ছা ৰা সত্থাদিনা অপনীতমংসেন ওট্ঠেন সমন্নাগতো. এল়মুখোতি নিচ্চপগ্ঘরিতলালামুখো.

ভিন্নগলোতি অৰনতগলো. ভিন্নউরোতি অতিনিন্নউরমজ্ঝো. এৰং ভিন্নপিট্ঠীতি. সব্বঞ্চেতন্তি ‘‘কচ্ছুগত্তো’’তিআদিং সন্ধায ৰুত্তং. এত্থ চ ৰিনিচ্ছযো কুট্ঠাদীসু ৰুত্তো এৰাতি আহ ‘‘ৰিনিচ্ছযো’’তিআদি.

ৰাতণ্ডিকোতি অণ্ডকেসু ৰুদ্ধিরোগেন সমন্নাগতো, অণ্ডৰাতরোগেন উদ্ধুতবীজণ্ডকোসেন সমন্নাগতো ৰা. যস্স নিৰাসনেন পটিচ্ছন্নম্পি উণ্ণতং পকাসতি, সোৰ ন পব্বাজেতব্বো. ৰিকটোতি তিরিযং গমনপাদেহি সমন্নাগতো, যস্স চঙ্কমতো জাণুকা বহি নিগচ্ছন্তি. সঙ্ঘট্টোতি গচ্ছতো পরিৰত্তনপাদেহি সমন্নাগতো, যস্স চঙ্কমতো জাণুকা অন্তো পৰিসন্তি. মহাজঙ্ঘোতি থূলজঙ্ঘো. মহাপাদোতি মহন্তেন পাদতলেন যুত্তো. পাদৰেমজ্ঝেতি পিট্ঠিপাদৰেমজ্ঝে. এতেন অগ্গপাদো চ পণ্হি চ সদিসাৰাতি দস্সেতি.

১৩৪. মজ্ঝে সংকুটিতপাদত্তাতি কুণ্ঠপাদতায কারণং দস্সেতি, অগ্গে সংকুটিতপাদত্তাতি কুণ্ঠপাদতায. কুণ্ঠপাদস্সেৰ চঙ্কমনৰিভাৰনং ‘‘পিট্ঠিপাদগ্গেন চঙ্কমন্তো’’তি. ‘‘পাদস্স বাহিরন্তেনা’’তি চ ‘‘অব্ভন্তরন্তেনা’’তি চ ইদং পাদতলস্স উভোহি পরিযন্তেহি চঙ্কমনং সন্ধায ৰুত্তং.

মম্মনন্তি খলিতৰচনং, যো একমেৰক্খরং চতুপঞ্চক্খত্তুং ৰদতি, তস্সেতং অধিৰচনং, ঠানকরণৰিসুদ্ধিযা অভাৰেন অফুট্ঠক্খরৰচনং. ৰচনানুকরণেন হি সো ‘‘মম্মনো’’তি ৰুত্তো. যো চ করণসম্পন্নোপি একমেৰক্খরং হিক্কারবহুসো ৰদতি, সোপি ইধেৰ সঙ্গয্হতি. যো ৰা পন তং নিগ্গহেত্ৰাপি অনামেডিতক্খরমেৰ সিথিলং সিলিট্ঠৰচনং ৰত্তুং সমত্থো, সো পব্বাজেতব্বো. আপত্তিতো ন মুচ্চন্তীতি ঞত্ৰা করোন্তাৰ ন মুচ্চন্তি. জীৰিতন্তরাযাদিআপদাসু অরুচিযা কাযসামগ্গিং দেন্তস্স অনাপত্তি.

১৩৫. অভব্বপুগ্গলকথাসু ‘‘যো কাল়পক্খে ইত্থী হোতি, জুণ্হপক্খে পুরিসো, অযং পক্খপণ্ডকো’’তি কেচি ৰদন্তি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘কাল়পক্খে পণ্ডকো হোতি, জুণ্হপক্খে পনস্স পরিল়াহো ৰূপসম্মতী’’তি অপণ্ডকপক্খে পরিল়াহৰূপসমস্সেৰ ৰুত্তত্তা পণ্ডকপক্খে উস্সন্নপরিল়াহতা পণ্ডকভাৰাপত্তীতি ৰিঞ্ঞাযতীতি ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং. ইত্থিভাৰো পুম্ভাৰো ৰা নত্থি এতস্সাতি অভাৰকো. ‘‘তস্মিংযেৰস্স পক্খে পব্বজ্জা ৰারিতাতি এত্থ অপণ্ডকপক্খে পব্বাজেত্ৰা পণ্ডকপক্খে নাসেতব্বো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘অপণ্ডকপক্খে পব্বজিতো সচে কিলেসক্খযং পাপুণাতি, ন নাসেতব্বো’’তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. পণ্ডকস্স হি কিলেসক্খযাসম্ভৰতো, খীণকিলেসস্স চ পণ্ডকভাৰানাপত্তিতো. অহেতুকপটিসন্ধিকথাযঞ্হি অৰিসেসেন পণ্ডকস্স অহেতুকপটিসন্ধিতা ৰুত্তা, আসিত্তউসূযপক্খপণ্ডকানঞ্চ পটিসন্ধিতো পট্ঠাযেৰ পণ্ডকভাৰো, ন পৰত্তিযংযেৰাতি ৰদন্তি. তেনেৰ অহেতুকপটিসন্ধিনিদ্দেসে জচ্চন্ধবধিরাদযো ৰিয পণ্ডকো জাতিসদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা ন নিদ্দিট্ঠো. চতুত্থপারাজিকসংৰণ্ণনাযঞ্চ (পারা. অট্ঠ. ২.২৩৩) অভব্বপুগ্গলে দস্সেন্তেন পণ্ডকতিরচ্ছানগতউভতোব্যঞ্জনকা তযো ৰত্থুৰিপন্না অহেতুকপটিসন্ধিকা, তেসং সগ্গো অৰারিতো, মগ্গো পন ৰারিতোতি অৰিসেসতো ৰুত্তন্তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.১০৯) আগতং.

ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.১০৯) পন পণ্ডকৰত্থুস্মিং আসিত্তউসূযপক্খপণ্ডকা তযোপি পুরিসভাৰলিঙ্গাদিযুত্তা অহেতুকপটিসন্ধিকা, তে চ কিলেসপরিযুট্ঠানস্স বলৰতায নপুংসকপণ্ডকসদিসত্তা ‘‘পণ্ডকা’’তি ৰুত্তা, তেসু আসিত্তউসূযপণ্ডকানং দ্ৰিন্নং কিলেসপরিযুট্ঠানং যোনিসোমনসিকারাদীহি ৰীতিক্কমতো নিৰারেতুম্পি সক্কা, তেন তে পব্বাজেতব্বাতি ৰুত্তা. পক্খপণ্ডকস্স পন কাল়পক্খে উম্মাদো ৰিয কিলেসপরিল়াহো অৰত্থরন্তো আগচ্ছতি, ৰীতিক্কমং পত্ৰা এৰ চ নিৰত্ততি, তস্মা তস্মিং পক্খে সো ন পব্বাজেতব্বোতি ৰুত্তো, তদেতং ৰিভাগং দস্সেতুং ‘‘যস্স পরেস’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ আসিত্তস্সাতি মুখে আসিত্তস্স অত্তনোপি অসুচিমুচ্চনেন পরিল়াহো ৰূপসম্মতি. উসূযায উপ্পন্নাযাতি উসূযায ৰসেন অত্তনো সেৰেতুকামতারাগে উপ্পন্নে অসুচিমুত্তিযা পরিল়াহো ৰূপসম্মতি.

‘‘বীজানি অপনীতানী’’তি ৰুত্তত্তা বীজেসু ঠিতেসু নিমিত্তমত্তে অপনীতে পণ্ডকো ন হোতি. ভিক্খুনোপি অনাবাধপচ্চযা তদপনযনে থুল্লচ্চযমেৰ, ন পণ্ডকত্তং. বীজেসু পন অপনীতেসু অঙ্গজাতম্পি রাগেন কম্মনিযং ন হোতি, পুমভাৰো ৰিগচ্ছতি, মস্সুআদিপুরিসলিঙ্গম্পি উপসম্পদাপি ৰিগচ্ছতি, কিলেসপরিল়াহোপি দুন্নিৰারৰীতিক্কমো হোতি নপুংসকপণ্ডকস্স ৰিয, তস্মা ঈদিসো উপসম্পন্নোপি নাসেতব্বোতি ৰদন্তি. যদি এৰং কস্মা বীজুদ্ধরণে পারাজিকং ন পঞ্ঞত্তন্তি? এত্থ তাৰ কেচি ৰদন্তি ‘‘পঞ্ঞত্তমেৰেতং ভগৰতা ‘পণ্ডকো ভিক্খৰে অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’তি ৰুত্তত্তা’’তি. কেচি পন ‘‘যস্মা বীজুদ্ধরণক্খণে পণ্ডকো ন হোতি, তস্মা তস্মিং খণে পারাজিকং ন পঞ্ঞত্তং. যস্মা পন সো উদ্ধটবীজো ভিক্খু অপরেন সমযেন ৰুত্তনযেন পণ্ডকত্তং আপজ্জতি, অভাৰকো হোতি, উপসম্পদায অৰত্থু, ততো এৰ চস্স উপসম্পদা ৰিগচ্ছতি, তস্মা এস পণ্ডকত্তুপগমনকালতো পট্ঠায জাতিযা নপুংসকপণ্ডকেন সদ্ধিং যোজেত্ৰা ‘উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’তি অভব্বোতি ৰুত্তো, ন ততো পুব্বে. অযঞ্চ কিঞ্চাপি সহেতুকো, ভাৰক্খযেন পনস্স অহেতুকসদিসতায মগ্গোপি ন উপ্পজ্জতী’’তি ৰদন্তি. অপরে পন ‘‘পব্বজ্জতো পুব্বে উপক্কমেন পণ্ডকভাৰমাপন্নং সন্ধায ‘উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’তি ৰুত্তং, উপসম্পন্নস্স পন পচ্ছা উপক্কমেন উপসম্পদাপি ন ৰিগচ্ছতী’’তি, তং ন যুত্তং. যদগ্গেন হি পব্বজ্জতো পুব্বে উপক্কমেন অভব্বো হোতি, তদগ্গেন পচ্ছাপি হোতীতি ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং.

ইত্থত্তাদি ভাৰো নত্থি এতস্সাতি অভাৰকো. পব্বজ্জা ন ৰারিতাতি এত্থ পব্বজ্জাগ্গহণেনেৰ উপসম্পদাপি গহিতা. তেনাহ ‘‘যস্স চেত্থ পব্বজ্জা ৰারিতা’’তিআদি. তস্মিং যেৰস্স পক্খে পব্বজ্জা ৰারিতাতি এত্থ পন অপণ্ডকপক্খেপি পব্বজ্জামত্তমেৰ লভতি, উপসম্পদা পন তদাপি ন ৰট্টতি, পণ্ডকপক্খে পন আগতো লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বোতি ৰেদিতব্বন্তি ৰুত্তং.

১৩৬. উভতোব্যঞ্জনমস্স অত্থীতি উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমিনা অসমানাধিকরণৰিসযো বাহিরত্থসমাসোযং, পুরিমপদে চ ৰিভত্তিঅলোপোতি দস্সেতি. ব্যঞ্জনন্তি চেত্থ পুরিসনিমিত্তং ইত্থিনিমিত্তঞ্চ অধিপ্পেতং. অথ উভতোব্যঞ্জনকস্স একমেৰ ইন্দ্রিযং হোতি, উদাহু দ্ৰেতি? একমেৰ হোতি, ন দ্ৰে. কথং ৰিঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘যস্স ইত্থিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তস্স পুরিসিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি, নো. যস্স ৰা পন পুরিসিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তস্স ইত্থিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি, নো’’তি (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.১৮৮) একস্মিং সন্তানে ইন্দ্রিযভূতভাৰদ্ৰযস্স উপ্পত্তিযা অভিধম্মে পটিসেধিতত্তা, তঞ্চ খো ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থিন্দ্রিযং, পুরিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুরিসিন্দ্রিযন্তি. যদি এৰং দুতিযব্যঞ্জনস্স অভাৰো আপজ্জতি ইন্দ্রিযঞ্হি ব্যঞ্জনস্স কারণং ৰুত্তং, তঞ্চ তস্স নত্থীতি? ৰুচ্চতে – ন তস্স ইন্দ্রিযং দুতিযব্যঞ্জনকারণং. কস্মা? সদা অভাৰতো. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স হি যদা ইত্থিযা রাগচিত্তং উপ্পজ্জতি, তদা পুরিসব্যঞ্জনং পাকটং হোতি, ইত্থিব্যঞ্জনং পটিচ্ছন্নং গুল়্হং হোতি, তথা ইতরস্স ইতরং. যদি চ তেসং ইন্দ্রিযং দুতিযব্যঞ্জনকারণং ভৰেয্য, সদাপি ব্যঞ্জনদ্ৰযং তিট্ঠেয্য, ন পন তিট্ঠতি, তস্মা ৰেদিতব্বমেতং ‘‘ন তস্স তং ব্যঞ্জনকারণং, কম্মসহাযং পন রাগচিত্তমেৰেত্থ কারণ’’ন্তি. যস্মা চস্স একমেৰ ইন্দ্রিযং হোতি, তস্মা ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো সযম্পি গব্ভং গণ্হাতি, পরম্পি গণ্হাপেতি. পুরিসউভতোব্যঞ্জনকো পরং গণ্হাপেতি, সযং পন ন গণ্হাতীতি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.১১৬) আগতং.

ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.১১৬) পন – ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকোতি ইত্থিন্দ্রিযযুত্তো, ইতরো পন পুরিসিন্দ্রিযযুত্তো. একস্স হি ভাৰদ্ৰযং সহ ন উপ্পজ্জতি যমকে (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.১৮৮) পটিক্খিত্তত্তা. দুতিযব্যঞ্জনং পন কম্মসহাযেন অকুসলচিত্তেনেৰ ভাৰরহিতং উপ্পজ্জতি. পকতিত্থিপুরিসানম্পি কম্মমেৰ ব্যঞ্জনলিঙ্গানং কারণং, ন ভাৰো তস্স কেনচি পচ্চযেন পচ্চযত্তস্স পট্ঠানে অৰুত্তত্তা. কেৰলং ভাৰসহিতানংযেৰ ব্যঞ্জনলিঙ্গানং পৰত্তদস্সনত্থং অট্ঠকথাসু (ধ. স. অট্ঠ. ৬৩২-৬৩৩) ‘‘ইত্থিন্দ্রিযং পটিচ্চ ইত্থিলিঙ্গাদীনী’’তিআদিনা ইন্দ্রিযস্স ব্যঞ্জনকারণত্তেন ৰুত্তং. ইধ পন অকুসলবলেন ইন্দ্রিযং ৰিনাপি ব্যঞ্জনং উপ্পজ্জতীতি ৰেদিতব্বং. উভিন্নম্পি চে তেসং উভতোব্যঞ্জনকানং. যদা ইত্থিযা রাগো উপ্পজ্জতি, তদা পুরিসব্যঞ্জনং পাকটং হোতি, ইতরং পটিচ্ছন্নং. যদা পুরিসে রাগো উপ্পজ্জতি, তদা ইত্থিব্যঞ্জনং পাকটং হোতি, ইতরং পটিচ্ছন্নন্তি আগতং.

১৩৭. থেয্যায সংৰাসো এতস্সাতি থেয্যসংৰাসকো. সো চ ন সংৰাসমত্তস্সেৰ থেনকো ইধাধিপ্পেতো, অথ খো লিঙ্গস্স তদুভযস্স চ থেনকোপীতি আহ ‘‘তযো থেয্যসংৰাসকা’’তিআদি. ন যথাৰুড্ঢং ৰন্দনং সাদিযতীতি যথাৰুড্ঢং ভিক্খূনং ৰা সামণেরানং ৰা ৰন্দনং ন সাদিযতি. যথাৰুড্ঢং ৰন্দনং সাদিযতীতি অত্তনা মুসাৰাদং কত্ৰা দস্সিতৰস্সানুরূপং যথাৰুড্ঢং ৰন্দনং সাদিযতি. ভিক্খুৰস্সগণনাদিকোতি ইমিনা ন এককম্মাদিকোৰ ইধ সংৰাসো নামাতি দস্সেতি.

১৩৮. রাজ…পে… ভযেনাতি এত্থ ভয-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো ‘‘রাজভযেন দুব্ভিক্খভযেনা’’তিআদিনা. সংৰাসং নাধিৰাসেতি, যাৰ সো সুদ্ধমানসোতি রাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গতায সো সুদ্ধমানসো যাৰ সংৰাসং নাধিৰাসেতীতি অত্থো. যো হি রাজভযাদিং ৰিনা কেৰলং ভিক্খূ ৰঞ্চেত্ৰা তেহি সদ্ধিং সংৰসিতুকামতায লিঙ্গং গণ্হাতি, সো অসুদ্ধচিত্ততায লিঙ্গগ্গহণেনেৰ থেয্যসংৰাসকো নাম হোতি. অযং পন তাদিসেন অসুদ্ধচিত্তেন ভিক্খূ ৰঞ্চেতুকামতায অভাৰতো যাৰ সংৰাসং নাধিৰাসেতি, তাৰ থেয্যসংৰাসকো নাম ন হোতি. তেনেৰ ‘‘রাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গানং ‘গিহী মং সমণোতি জানন্তূ’তি ৰঞ্চনচিত্তে সতিপি ভিক্খূনং ৰঞ্চেতুকামতায অভাৰা দোসো ন জাতো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘ৰূপসন্তভযতা ইধ সুদ্ধচিত্ততা’’তি ৰদন্তি, এৰঞ্চ সতি সো ৰূপসন্তভযো যাৰ সংৰাসং নাধিৰাসেতি, তাৰ থেয্যসংৰাসকো ন হোতীতি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতি. ইমস্মিঞ্চ অত্থে ৰিঞ্ঞাযমানে অৰূপসন্তভযস্স সংৰাসসাদিযনেপি থেয্যসংৰাসকো ন হোতীতি আপজ্জেয্য, ন চ অট্ঠকথাযং অৰূপসন্তভযস্স সংৰাসসাদিযনেপি অথেয্যসংৰাসকতা দস্সিতা. সব্বপাসণ্ডিযভত্তানি ভুঞ্জন্তোতি চ ইমিনা অৰূপসন্তভযেনপি সংৰাসং অসাদিযন্তেনেৰ ভৰিতব্বন্তি দীপেতি. তেনেৰ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং ‘‘যস্মা ৰিহারং আগন্ত্ৰা সঙ্ঘিকং গণ্হন্তস্স সংৰাসং পরিহরিতুং দুক্করং, তস্মা ‘সব্বপাসণ্ডিযভত্তানি ভুঞ্জন্তো’তি ইদং ৰুত্ত’’ন্তি. তস্মা রাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গতাযেৰেত্থ সুদ্ধচিত্ততাতি গহেতব্বং.

সব্বপাসণ্ডিযভত্তানীতি সব্বসামযিকানং সাধারণং কত্ৰা ৰীথিচতুক্কাদীসু ঠপেত্ৰা দাতব্বভত্তানি. কাযপরিহারিযানীতি কাযেন পরিহরিতব্বানি. অব্ভুগ্গচ্ছন্তীতি অভিমুখং গচ্ছন্তি. কম্মন্তানুট্ঠানেনাতি কসিগোরক্খাদিকম্মাকরণেন. তদেৰ পত্তচীৰরং আদায ৰিহারং গচ্ছতীতি চীৰরানি নিৰাসনপারুপনৰসেন আদায, পত্তঞ্চ অংসকূটে লগ্গেত্ৰা ৰিহারং গচ্ছতি.

নাপি সযং জানাতীতি ‘‘যো এৰং পব্বজতি, সো থেয্যসংৰাসকো নাম হোতী’’তি ৰা ‘‘এৰং কাতুং ন লভতী’’তি ৰা ‘‘এৰং পব্বজিতো সমণো নাম ন হোতী’’তি ৰা ন জানাতি. যো এৰং পব্বজতি, সো থেয্যসংৰাসকো নাম হোতীতি ইদং পন নিদস্সনমত্তং. অনুপসম্পন্নকালেযেৰাতি ইমিনা উপসম্পন্নকালে সুত্ৰা সচেপি নারোচেতি, থেয্যসংৰাসকো ন হোতীতি দীপেতি.

সিক্খং অপ্পচ্চক্খায…পে… থেয্যসংৰাসকো ন হোতীতি ইদং ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গস্স অপরিচ্চত্তত্তা ন লিঙ্গত্থেনকো হোতি, লিঙ্গানুরূপস্স সংৰাসস্স সাদিতত্তা নাপি সংৰাসত্থেনকো হোতীতি ৰুত্তং. একো ভিক্খু কাসাযে সউস্সাহোৰ ওদাতং নিৰাসেত্ৰাতি এত্থাপি ইদমেৰ কারণং দট্ঠব্বং. পরতো ‘‘সামণেরো সলিঙ্গে ঠিতো’’তিআদিনা সামণেরস্স ৰুত্তৰিধানেসুপি অথেয্যসংৰাসপক্খে অযমেৰ নযো. ‘‘ভিক্খুনিযাপি এসেৰ নযো’’তি ৰুত্তমেৰত্থং ‘‘সাপি গিহিভাৰং পত্থযমানা’’তিআদিনা ৰিভাৰেতি.

সচে কোচি ৰুড্ঢপব্বজিতোতি সামণেরং সন্ধায ৰুত্তং. মহাপেল়াদীসূতি এতেন গিহিসন্তকং দস্সিতং. সামণেরপটিপাটিযা…পে… থেয্যসংৰাসকো ন হোতীতি এত্থ কিঞ্চাপি থেয্যসংৰাসকো ন হোতি, পারাজিকং পন আপজ্জতিযেৰ. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.১১০) ৰুত্তং.

ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.১১০) পন – থেয্যায লিঙ্গগ্গহণমত্তম্পি ইধ সংৰাসো এৰাতি আহ ‘‘তযো থেয্যসংৰাসকা’’তি. ন যথাৰুড্ঢং ৰন্দনন্তি ভিক্খূনং সামণেরানং ৰা ৰন্দনং ন সাদিযতি. যথাৰুড্ঢং ৰন্দনন্তি অত্তনা মুসাৰাদেন দস্সিতৰস্সক্কমেন ভিক্খূনং ৰন্দনং সাদিযতি. দহরসামণেরো পন ৰুড্ঢসামণেরানং, দহরভিক্খূ চ ৰুড্ঢানং ৰন্দনং সাদিযন্তোপি থেয্যসংৰাসকো ন হোতি. ইমস্মিং অত্থেতি সংৰাসত্থেনকত্থে. ভিক্খুৰস্সানীতি ইদং সংৰাসত্থেনকে ৰুত্তপাঠৰসেন ৰুত্তং, সযমেৰ পন পব্বজিত্ৰা সামণেরৰস্সানি গণেন্তোপি উভযত্থেনকো এৰ. ন কেৰলঞ্চ পুরিসোৰ, ইত্থীপি ভিক্খূনীসু এৰং পটিপজ্জতি, থেয্যসংৰাসিকাৰ. আদিকম্মিকাপি চেত্থ ন মুচ্চন্তি. উপসম্পন্নেসু এৰ পঞ্ঞত্তাপত্তিং পটিচ্চ আদিকম্মিকা ৰুত্তা, তেনেৰেত্থ আদিকম্মিকোপি ন মুত্তো.

রাজ…পে… ভযেনাতি এত্থ ভয-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. যাৰ সো সুদ্ধমানসোতি ‘‘ইমিনা লিঙ্গেন ভিক্খূ ৰঞ্চেত্ৰা তেহি সংৰসিস্সামী’’তি অসুদ্ধচিত্তাভাৰেন সুদ্ধচিত্তো. তেন হি অসুদ্ধচিত্তেন লিঙ্গে গহিতমত্তে পচ্ছা ভিক্খূহি সহ সংৰসতু ৰা মা ৰা, লিঙ্গত্থেনকো হোতি. পচ্ছা সংৰসন্তোপি অভব্বো হুত্ৰা সংৰসতি, তস্মা উভযত্থেনকোপি লিঙ্গত্থেনকে এৰ পৰিসতীতি ৰেদিতব্বং. যো পন রাজাদিভযেন সুদ্ধচিত্তোৰ লিঙ্গং গহেত্ৰা ৰিচরন্তো পচ্ছা ‘‘ভিক্খুৰস্সানি গণেত্ৰা জীৰস্সামী’’তি অসুদ্ধচিত্তং উপ্পাদেতি, সো চিত্তুপ্পাদমত্তেন থেয্যসংৰাসকো ন হোতি সুদ্ধচিত্তেন গহিতলিঙ্গত্তা. সচে পন সো ভিক্খূনং সন্তিকং গন্ত্ৰা সামণেরৰস্সগণনাদিং করোতি, তদা সংৰাসত্থেনকো, উভযত্থেনকো ৰা হোতীতি দট্ঠব্বং. যং পন পরতো ‘‘সহ ধুরনিক্খেপেন অযম্পি থেয্যসংৰাসকোৰা’’তি ৰুত্তং, তং ভিক্খূহি সঙ্গম্ম সংৰাসাধিৰাসনৰসেন ধুরনিক্খেপং সন্ধায ৰুত্তং. তেন ৰুত্তং ‘‘সংৰাসং নাধিৰাসেতি, যাৰা’’তি, তস্স তাৰ থেয্যসংৰাসকো নাম ন ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো দট্ঠব্বো. এত্থ চ চোরাদিভযং ৰিনাপি কীল়াধিপ্পাযেন লিঙ্গং গহেত্ৰা ভিক্খূনম্পি সন্তিকে পব্বজিতালযং দস্সেত্ৰা ৰন্দনাদিং অসাদিযন্তোপি ‘‘সোভতি নু খো মে পব্বজিতলিঙ্গ’’ন্তিআদিনা সুদ্ধচিত্তেন গণ্হন্তোপি থেয্যসংৰাসকো ন হোতীতি দট্ঠব্বং.

সব্বপাসণ্ডিযভত্তানীতি সব্বসামযিকানং সাধারণং কত্ৰা পঞ্ঞত্তানি ভত্তানি. ইদঞ্চ ভিক্খূনঞ্ঞেৰ নিযমিতভত্তগ্গহণে সংৰাসোপি সম্ভৰেয্যাতি সব্বসাধারণভত্তং ৰুত্তং. সংৰাসং পন অসাদিযিত্ৰা অভিক্খুকৰিহারাদীসু ৰিহারভত্তাদীনি ভুঞ্জন্তোপি থেয্যসংৰাসকো ন হোতি এৰ. কম্মন্তানুট্ঠানেনাতি কসিআদিকম্মাকরণেন. পত্তচীৰরং আদাযাতি ভিক্খুলিঙ্গৰসেন সরীরেন ধারেত্ৰা.

যো এৰং পব্বজতি, সো থেয্যসংৰাসকো নাম হোতীতি ইদং নিদস্সনমত্তং. ‘‘থেয্যসংৰাসকো’’তি পন নামং অজানন্তোপি ‘‘এৰং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰা ‘‘করোন্তো সমণো নাম ন হোতী’’তি ৰা ‘‘যদি আরোচেস্সামি, ছড্ডযিস্সন্তি ম’’ন্তি ৰা ‘‘যেন কেনচি পব্বজ্জা মে ন রুহতী’’তি জানাতি, থেয্যসংৰাসকো হোতি. যো পন পঠমং ‘‘পব্বজ্জা এৰং মে গহিতা’’তি সঞ্ঞী কেৰলং অন্তরা অত্তনো সেতৰত্থনিৰাসনাদিৰিপ্পকারং পকাসেতুং লজ্জন্তো ন কথেতি, সো থেয্যসংৰাসকো ন হোতি. অনুপসম্পন্নকালেযেৰাতি এত্থ অৰধারণেন উপসম্পন্নকালে থেয্যসংৰাসকলক্খণং ঞত্ৰা ৰঞ্চনাযপি নারোচেতি, থেয্যসংৰাসকো ন হোতীতি দীপেতি. সো হি সুদ্ধচিত্তেন গহিতলিঙ্গত্তা লিঙ্গত্থেনকো ন হোতি, লদ্ধূপসম্পদত্তা তদনুগুণস্সেৰ সংৰাসস্স সাদিতত্তা সংৰাসত্থেনকোপি ন হোতি. অনুপসম্পন্নো পন লিঙ্গত্থেনকো হোতি, সংৰাসারহস্স লিঙ্গস্স গহিতত্তা সংৰাসসাদিযনমত্তেন সংৰাসত্থেনকো হোতি.

সলিঙ্গে ঠিতোতি সলিঙ্গভাৰে ঠিতো. থেয্যসংৰাসকো ন হোতীতি ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গস্স অপরিচ্চত্তত্তা লিঙ্গত্থেনকো ন হোতি. ভিক্খুপটিঞ্ঞায অপরিচ্চত্তত্তা সংৰাসত্থেনকো ন হোতি. যং পন মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ‘‘লিঙ্গানুরূপস্স সংৰাসস্স সাদিতত্তা নাপি সংৰাসত্থেনকো’’তি কারণং ৰুত্তং, তম্পি ইদমেৰ কারণং সন্ধায ৰুত্তং. ইতরথা সামণেরস্সাপি ভিক্খুৰস্সগণনাদীসু লিঙ্গানুরূপসংৰাসো এৰ সাদিতোতি সংৰাসত্থেনকতা ন সিযা ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গস্স উভিন্নম্পি সাধারণত্তা. যথা চেত্থ ভিক্খু, এৰং সামণেরোপি পারাজিকং সমাপন্নো সামণেরপটিঞ্ঞায অপরিচ্চত্তত্তা সংৰাসত্থেনকো ন হোতীতি ৰেদিতব্বো. সোভতীতি সম্পটিচ্ছিত্ৰাতি কাসাৰধারণে ধুরং নিক্খিপিত্ৰা গিহিভাৰং সম্পটিচ্ছিত্ৰা.

সচে কোচি ৰুড্ঢপব্বজিতোতি সামণেরং সন্ধায ৰুত্তং. মহাপেল়াদীসূতি ৰিলীৰাদিমযেসু ঘরদ্ৰারেসু ঠপিতেসু ভত্তভাজনৰিসেসেসু. এতেন ৰিহারে ভিক্খূহি সদ্ধিং ৰস্সগণনাদীনং অকরণং দস্সেতীতি ৰুত্তং.

১৩৯. তিত্থিযপক্কন্তককথাযং তেসং লিঙ্গে আদিন্নমত্তে তিত্থিযপক্কন্তকো হোতীতি ‘‘তিত্থিযো ভৰিস্সামী’’তি গতস্স লিঙ্গগ্গহণেনেৰ তেসং লদ্ধিপি গহিতাযেৰ হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. কেনচি পন ‘‘তেসং লিঙ্গে আদিন্নমত্তে লদ্ধিযা গহিতাযপি অগ্গহিতাযপি তিত্থিযপক্কন্তকো হোতী’’তি ৰুত্তং, তং ন গহেতব্বং. ন হি ‘‘তিত্থিযো ভৰিস্সামী’’তি গতস্স লিঙ্গসম্পটিচ্ছনতো অঞ্ঞং লদ্ধিগ্গহণং নাম অত্থি. লিঙ্গসম্পটিচ্ছনেনেৰ হি সো গহিতলদ্ধিকো হোতি. তেনেৰ ‘‘ৰীমংসনত্থং কুসচীরাদীনি…পে… যাৰ ন সম্পটিচ্ছতি, তাৰ তং লদ্ধি রক্খতি, সম্পটিচ্ছিতমত্তে তিত্থিযপক্কন্তকো হোতী’’তি ৰুত্তং. নগ্গোৰ আজীৰকানং উপস্সযং গচ্ছতি, পদৰারে পদৰারে দুক্কটন্তি ‘‘আজীৰকো ভৰিস্স’’ন্তি অসুদ্ধচিত্তেন গমনপচ্চযা দুক্কটং ৰুত্তং. নগ্গেন হুত্ৰা গমনপচ্চযাপি পদৰারে দুক্কটা ন মুচ্চতিযেৰাতি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.১১০) ৰুত্তং.

ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.১১০) পন – তিত্থিযপক্কন্তকাদিকথাসু তেসং লিঙ্গে আদিন্নমত্তেতি ৰীমংসাদিঅধিপ্পাযং ৰিনা ‘‘তিত্থিযো ভৰিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানৰসেন লিঙ্গে কাযেন ধারিতমত্তে. সযমেৰাতি তিত্থিযানং সন্তিকং অগন্ত্ৰা সযমেৰ সঙ্ঘারামেপি কুসচীরাদীনি নিৰাসেতি. আজীৰকো ভৰিস্সন্তি…পে… গচ্ছতীতি আজীৰকানং সন্তিকে তেসং পব্বজনৰিধিনা ‘‘আজীৰকো ভৰিস্সামী’’তি গচ্ছতি. তস্স হি তিত্থিযভাৰূপগমনং পতি সন্নিট্ঠানে ৰিজ্জমানেপি ‘‘গন্ত্ৰা ভৰিস্সামী’’তি পরিকপ্পিতত্তা পদৰারে দুক্কটমেৰ ৰুত্তং. দুক্কটন্তি পাল়িযা অৰুত্তেপি মেথুনাদীসু ৰুত্তপুব্বপযোগদুক্কটানুলোমতো ৰুত্তং. এতেন চ সন্নিট্ঠানৰসেন লিঙ্গে সম্পটিচ্ছিতে পারাজিকং, ততো পুরিমপযোগে থুল্লচ্চযঞ্চ ৰত্তব্বমেৰ. থুল্লচ্চযক্খণে নিৰত্তন্তোপি আপত্তিং দেসাপেত্ৰা মুচ্চতি এৰাতি দট্ঠব্বং. যথা চেত্থ, এৰং সঙ্ঘভেদেপি লোহিতুপ্পাদেপি ভিক্খূনং পুব্বপযোগাদীসু দুক্কটথুল্লচ্চযপারাজিকাহি মুচ্চনসীমা চ ৰেদিতব্বা. সাসনৰিরুদ্ধতাযেত্থ আদিকম্মিকানম্পি অনাপত্তি ন ৰুত্তা. পব্বজ্জাযপি অভব্বতাদস্সনত্থং পনেতে অঞ্ঞে চ পারাজিককণ্ডে ৰিসুং সিক্খাপদেন পারাজিকাদিং অদস্সেত্ৰা ইধ অভব্বেসু এৰ ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বং.

তং লদ্ধীতি তিত্থিযৰেসে সেট্ঠভাৰগ্গহণমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তেসঞ্হি তিত্থিযানং সস্সতাদিগ্গাহং গণ্হন্তোপি লিঙ্গে অসম্পটিচ্ছিতে তিত্থিযপক্কন্তকো ন হোতি, তং লদ্ধিং অগ্গহেত্ৰাপি ‘‘এতেসং ৰতচরিযা সুন্দরা’’তি লিঙ্গং সম্পটিচ্ছন্তো তিত্থিযপক্কন্তকো হোতি এৰ. লদ্ধিযা অভাৰেনাতি ভিক্খুভাৰে সালযতায তিত্থিযভাৰূপগমনলদ্ধিযা অভাৰেন. এতেন চ আপদাসু কুসচীরাদিং পারুপন্তস্সপি নগ্গস্স ৰিয অনাপত্তীতি দস্সেতি. উপসম্পন্নভিক্খুনা কথিতোতি এত্থ সঙ্ঘভেদকোপি উপসম্পন্নভিক্খুনাৰ কথিতো, মাতুঘাতকাদযো পন অনুপসম্পন্নেনাতিপি দট্ঠব্বন্তি আগতং.

১৪০. তিরচ্ছানকথাযং ‘‘যো কোচি অমনুস্সজাতিযো, সব্বোৰ ইমস্মিং অত্থে তিরচ্ছানগতোতি ৰেদিতব্বো’’তি এতেন এসো মনুস্সজাতিযো এৰ ভগৰতো সাসনে পব্বজিতুং ৰা উপসম্পজ্জিতুং ৰা লভতি, ন ততো অঞ্ঞেতি দীপেতি. তেনাহ ভগৰা ‘‘তুম্হে খোত্থ নাগা অৰিরুল়্হিধম্মা ইমস্মিং ধম্মৰিনযে’’তি (মহাৰ. ১১১).

১৪১. আনন্তরিযকথাযং তিরচ্ছানাদিঅমনুস্সজাতিতো মনুস্সজাতিকানঞ্ঞেৰ পুত্তেসু মেত্তাদযোপি তিক্খৰিসদা হোন্তি লোকুত্তরগুণা ৰিযাতি আহ ‘‘মনুস্সিত্থিভূতা জনিকা মাতা’’তি. যথা মনুস্সানঞ্ঞেৰ কুসলপৰত্তি তিক্খৰিসদা, এৰং অকুসলপৰত্তিপীতি আহ ‘‘সযম্পি মনুস্সজাতিকেনেৰা’’তিআদি. অথ ৰা যথা সমানজাতিযস্স ৰিকোপনে কম্মং গরুতরং, ন তথা ৰিজাতিযস্সাতি আহ ‘‘মনুস্সিত্থিভূতা’’তি. পুত্তসম্বন্ধেন মাতুপিতুসমঞ্ঞা, দত্তকিত্তিমাদিৰসেনপি পুত্তৰোহারো লোকে দিস্সতি, সো চ খো পরিযাযতোতি নিপ্পরিযাযসিদ্ধতং দস্সেতুং ‘‘জনিকা মাতা’’তি ৰুত্তং. যথা মনুস্সত্তভাৰে ঠিতস্সেৰ কুসলধম্মানং তিক্খৰিসদসূরভাৰাপত্তি যথা তং তিণ্ণম্পি বোধিসত্তানং বোধিত্তযনিব্বত্তিযং, এৰং মনুস্সত্তভাৰে ঠিতস্সেৰ অকুসলধম্মানম্পি তিক্খৰিসদসূরভাৰাপত্তীতি আহ ‘‘সযম্পি মনুস্সজাতিকেনেৰা’’তি. আনন্তরিযেনাতি এত্থ চুতিঅনন্তরং নিরযে পটিসন্ধিফলং অনন্তরং নাম, তস্মিং অনন্তরে জনকত্তেন নিযুত্তং আনন্তরিযং, তেন. অথ ৰা চুতিঅনন্তরং ফলং অনন্তরং নাম, তস্মিং অনন্তরে নিযুত্তং, তন্নিব্বত্তনেন অনন্তরকরণসীলং, অনন্তরপ্পযোজনং ৰা আনন্তরিযং, তেন আনন্তরিযেন মাতুঘাতককম্মেন. পিতুঘাতকেপি ‘‘যেন মনুস্সভূতো জনকো পিতা সযম্পি মনুস্সজাতিকেনেৰ সতা সঞ্চিচ্চ জীৰিতা ৰোরোপিতো, অযং আনন্তরিযেন পিতুঘাতককম্মেন পিতুঘাতকো’’তিআদিনা সব্বং ৰেদিতব্বন্তি আহ ‘‘পিতুঘাতকেপি এসেৰ নযো’’তি.

পরিৰত্তিতলিঙ্গম্পি মাতরং ৰা পিতরং ৰা জীৰিতা ৰোরোপেন্তস্স আনন্তরিযকম্মং হোতিযেৰ. সতিপি হি লিঙ্গপরিৰত্তে সো এৰ এককম্মনিব্বত্তো ভৰঙ্গপ্পবন্ধো জীৰিতপ্পবন্ধো, ন অঞ্ঞোতি. যো পন সযং মনুস্সো তিরচ্ছানভূতং পিতরং ৰা মাতরং ৰা, সযং ৰা তিরচ্ছানভূতো মনুস্সভূতং, তিরচ্ছানোযেৰ ৰা তিরচ্ছানভূতং জীৰিতা ৰোরোপেতি, তস্স কম্মং আনন্তরিযং ন হোতি, ভারিযং পন হোতি, আনন্তরিযং আহচ্চেৰ তিট্ঠতি. এল়কচতুক্কং সঙ্গামচতুক্কং চোরচতুক্কঞ্চেত্থ কথেতব্বং. ‘‘এল়কং মারেমী’’তি অভিসন্ধিনাপি হি এল়কট্ঠানে ঠিতং মনুস্সো মনুস্সভূতং মাতরং ৰা পিতরং ৰা মারেন্তো আনন্তরিযং ফুসতি মরণাধিপ্পাযেনেৰ আনন্তরিযৰত্থুনো ৰিকোপিতত্তা. এল়কাভিসন্ধিনা, পন মাতাপিতিঅভিসন্ধিনা ৰা এল়কং মারেন্তো আনন্তরিযং ন ফুসতি আনন্তরিযৰত্থুনো অভাৰতো. মাতাপিতিঅভিসন্ধিনা মাতাপিতরো মারেন্তো ফুস্সতেৰ. এস নযো ইতরস্মিম্পি চতুক্কদ্ৰযে. যথা চ মাতাপিতূসু, এৰং অরহন্তেসু এতানি চতুক্কানি ৰেদিতব্বানি. সব্বত্থ হি পুরিমং অভিসন্ধিচিত্তং অপ্পমাণং, ৰধকচিত্তং, পন তদারম্মণজীৰিতিন্দ্রিযঞ্চ পমাণং. কতানন্তরিযকম্মো চ ‘‘তস্স কম্মস্স ৰিপাকং পটিবাহেস্সামী’’তি সকলচক্কৰাল়ং মহাচেতিযপ্পমাণেহি কঞ্চনথূপেহি পূরেত্ৰাপি সকলচক্কৰাল়ং পূরেত্ৰা নিসিন্নস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰাপি বুদ্ধস্স ভগৰতো সঙ্ঘাটিকণ্ণং অমুঞ্চন্তো ৰিচরিত্ৰাপি কাযস্স ভেদা নিরযমেৰ উপপজ্জতি, পব্বজ্জঞ্চ ন লভতি. পিতুঘাতকে ৰেসিযা পুত্তোতি উপলক্খণমত্তং, কুলিত্থিযা অতিচারিনিযা পুত্তোপি অত্তনো পিতরং অজানিত্ৰা ঘান্তেন্তোপি পিতুঘাতকোৰ হোতি.

অরহন্তঘাতককম্মে অৰসেসন্তি অনাগামিআদিকং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ততিযপারাজিকৰণ্ণনাতো গহেতব্বো.

‘‘দুট্ঠচিত্তেনা’’তি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতি ‘‘ৰধকচিত্তেনা’’তি. ৰধকচেতনায হি দূসিতং চিত্তং ইধ দুট্ঠচিত্তং নাম. লোহিতং উপ্পাদেতীতি এত্থ তথাগতস্স অভেজ্জকাযতায পরূপক্কমেন চম্মচ্ছেদং কত্ৰা লোহিতপগ্ঘরণং নাম নত্থি, সরীরস্স পন অন্তোযেৰ একস্মিং ঠানে লোহিতং সমোসরতি, আঘাতেন পকুপ্পমানং সঞ্চিতং হোতি. দেৰদত্তেন পৰিদ্ধসিলতো ভিজ্জিত্ৰা গতা সক্খলিকাপি তথাগতস্স পাদন্তং পহরি, ফরসুনা পহটো ৰিয পাদো অন্তোলোহিতোযেৰ অহোসি. জীৰকো পন তথাগতস্স রুচিযা সত্থকেন চম্মং ছিন্দিত্ৰা তম্হা ঠানা দুট্ঠলোহিতং নীহরিত্ৰা ফাসুমকাসি, তেনস্স পুঞ্ঞকম্মমেৰ অহোসি. তেনাহ ‘‘জীৰকো ৰিযা’’তিআদি.

অথ যে পরিনিব্বুতে তথাগতে চেতিযং ভিন্দন্তি, বোধিং ছিন্দন্তি, ধাতুম্হি উপক্কমন্তি, তেসং কিং হোতীতি? ভারিযং কম্মং হোতি আনন্তরিযসদিসং. সধাতুকং পন থূপং ৰা পটিমং ৰা বাধমানং বোধিসাখং ছিন্দিতুং ৰট্টতি. সচেপি তত্থ নিলীনা সকুণা চেতিযে ৰচ্চং পাতেন্তি, ছিন্দিতুং ৰট্টতিযেৰ. পরিভোগচেতিযতো হি সরীরচেতিযং গরুতরং. চেতিযৰত্থুং ভিন্দিত্ৰা গচ্ছন্তে বোধিমূলেপি ছিন্দিত্ৰা হরিতুং ৰট্টতি. যা পন বোধিসাখা বোধিঘরং বাধতি, তং গেহরক্খণত্থং ছিন্দিতুং ন লভতি. বোধিঅত্থায হি গেহং, ন গেহত্থায বোধি. আসনঘরেপি এসেৰ নযো. যস্মিং পন আসনঘরে ধাতু নিহিতা হোতি, তস্স রক্খণত্থায তং সাখং ছিন্দিতুং ৰট্টতি. বোধিজগ্গনত্থং ওজোহরণসাখং ৰা পূতিট্ঠানং ৰা ছিন্দিতুং ৰট্টতিযেৰ, সত্থু রূপকাযপটিজগ্গনে ৰিয পুঞ্ঞম্পি হোতি.

সঙ্ঘভেদে চতুন্নং কম্মানন্তি অপলোকনাদীনং চতুন্নং কম্মানং. অযং সঙ্ঘভেদকোতি পকতত্তং ভিক্খুং সন্ধায ৰুত্তং. পুব্বে এৰ পারাজিকং সমাপন্নো ৰা ৰত্থাদিদোসেন ৰিপন্নুপসম্পদো ৰা সঙ্ঘং ভিন্দন্তোপি আনন্তরিযং ন ফুসতি, সঙ্ঘো পন ভিন্নোৰ হোতি, পব্বজ্জা চস্স ন ৰারিতাতি দট্ঠব্বং.

ভিক্খুনীদূসনে ইচ্ছমানন্তি ওদাতৰত্থৰসনং ইচ্ছমানং. তেনেৰাহ ‘‘গিহিভাৰে সম্পটিচ্ছিতমত্তেযেৰা’’তি. নেৰ পব্বজ্জা অত্থীতি যোজনা. যো চ পটিক্খিত্তে অভব্বে চ পুগ্গলে ঞত্ৰা পব্বাজেতি, উপসম্পাদেতি ৰা, দুক্কটং. অজানন্তস্স সব্বত্থ অনাপত্তীতি ৰেদিতব্বং.

১৪২. গব্ভমাসেহি সদ্ধিং ৰীসতি ৰস্সানি অস্সাতি গব্ভৰীসো. হাযনৰড্ঢনন্তি গব্ভমাসেসু অধিকেসু উত্তরি হাযনং, ঊনেসু ৰড্ঢনন্তি ৰেদিতব্বং. একূনৰীসতিৰস্সন্তি দ্ৰাদস মাসে মাতুকুচ্ছিস্মিং ৰসিত্ৰা মহাপৰারণায জাতকালতো পট্ঠায একূনৰীসতিৰস্সং. পাটিপদদিৰসেতি পচ্ছিমিকায ৰস্সূপগমনদিৰসে. ‘‘তিংসরত্তিদিৰো মাসো’’তি (অ. নি. ৩.৭১; ৮.৪৩; ৰিভ. ১০২৩) ৰচনতো ‘‘চত্তারো মাসা পরিহাযন্তী’’তি ৰুত্তং. ৰস্সং উক্কড্ঢন্তীতি ৰস্সং উদ্ধং কড্ঢন্তি, ততিযসংৰচ্ছরে একমাসস্স অধিকত্তা মাসপরিচ্চজনৰসেন ৰস্সং উদ্ধং কড্ঢন্তীতি অত্থো, তস্মা ততিযো সংৰচ্ছরো তেরসমাসিকো হোতি. সংৰচ্ছরস্স পন দ্ৰাদসমাসিকত্তা অট্ঠারসসু ৰস্সেসু অধিকমাসে ৰিসুং গহেত্ৰা ‘‘ছ মাসা ৰড্ঢন্তী’’তি ৰুত্তং. ততোতি ছমাসতো. নিক্কঙ্খা হুত্ৰাতি অধিকমাসেহি সদ্ধিং পরিপুণ্ণৰীসতিৰস্সত্তা নিব্বেমতিকা হুত্ৰা. যং পন ৰুত্তং তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ‘‘অট্ঠারসন্নংযেৰ ৰস্সানং অধিকমাসে গহেত্ৰা গণিতত্তা সেসৰস্সদ্ৰযস্সপি অধিকদিৰসানি হোন্তি, তানি অধিকদিৰসানি সন্ধায ‘নিক্কঙ্খা হুত্ৰা’তি ৰুত্ত’’ন্তি, তং ন গহেতব্বং. ন হি দ্ৰীসু ৰস্সেসু অধিকদিৰসানি নাম ৰিসুং উপলব্ভন্তি ততিযে ৰস্সে ৰস্সুক্কড্ঢনৰসেন অধিকমাসে পরিচ্চত্তেযেৰ অতিরেকমাসসম্ভৰতো, তস্মা দ্ৰীসু ৰস্সেসু অতিরেকদিৰসানি ৰিসুং ন সম্ভৰন্তি.

‘‘তে দ্ৰে মাসে গহেত্ৰা ৰীসতি ৰস্সানি পরিপুণ্ণানি হোন্তী’’তি কস্মা ৰুত্তং, একূনৰীসতিৰস্সম্হি চ পুন অপরস্মিং ৰস্সে পক্খিত্তে ৰীসতি ৰস্সানি পরিপুণ্ণানি হোন্তীতি আহ ‘‘এত্থ পন…পে… ৰুত্ত’’ন্তি. অনেকত্থত্তা নিপাতানং পন-সদ্দো হিসদ্দত্থো, এত্থ হীতি ৰুত্তং হোতি. ইদঞ্হি ৰুত্তস্সেৰত্থস্স সমত্থনৰসেন ৰুত্তং. ইমিনা চ ইমং দীপেতি – যং ৰুত্তং ‘‘একূনৰীসতিৰস্সং সামণেরং নিক্খমনীযপুণ্ণমাসিং অতিক্কম্ম পাটিপদদিৰসে উপসম্পাদেন্তী’’তি, তত্থ গব্ভমাসেপি গহেত্ৰা দ্ৰীহি মাসেহি অপরিপুণ্ণৰীসতিৰস্সং সন্ধায ‘‘একূনৰীসতিৰস্স’’ন্তি ৰুত্তং, তস্মা অধিকমাসেসু দ্ৰীসু গহিতেসু এৰ ৰীসতি ৰস্সানি পরিপুণ্ণানি নাম হোন্তীতি. তস্মাতি যস্মা গব্ভমাসাপি গণনূপগা হোন্তি, তস্মা. একৰীসতিৰস্সো হোতীতি জাতদিৰসতো পট্ঠায ৰীসতিৰস্সো সমানো গব্ভমাসেহি সদ্ধিং একৰীসতিৰস্সো হোতি. অঞ্ঞং উপসম্পাদেতীতি উপজ্ঝাযো, কম্মৰাচাচরিযো ৰা হুত্ৰা উপসম্পাদেতীতি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৪০৬) আগতং.

গব্ভে সযিতকালেন সদ্ধিং ৰীসতিমং ৰস্সং পরিপুণ্ণমস্সাতি গব্ভৰীসো. নিক্খমনীযপুণ্ণমাসীতি সাৰণমাসস্স পুণ্ণমিযা আসাল়্হীপুণ্ণমিযা অনন্তরপুণ্ণমী. পাটিপদদিৰসেতি পচ্ছিমিকায ৰস্সূপনাযিকায, দ্ৰাদস মাসে মাতুকুচ্ছিস্মিং ৰসিত্ৰা মহাপৰারণায জাতং উপসম্পাদেন্তীতি অত্থো. ‘‘তিংসরত্তিদিৰো মাসো, দ্ৰাদসমাসিকো সংৰচ্ছরো’’তি ৰচনতো ‘‘চত্তারো মাসা পরিহাযন্তী’’তি ৰুত্তং. ৰস্সং উক্কড্ঢন্তীতি ৰস্সং উদ্ধং কড্ঢন্তি, ‘‘একমাসং অধিকমাসো’’তি ছড্ডেত্ৰা ৰস্সং উপগচ্ছন্তীতি অত্থো, তস্মা ততিযো ততিযো সংৰচ্ছরো তেরসমাসিকো হোতি. তে দ্ৰে মাসে গহেত্ৰাতি নিক্খমনীযপুণ্ণমাসতো যাৰ জাতদিৰসভূতা মহাপৰারণা, তাৰ যে দ্ৰে মাসা অনাগতা, তেসং অত্থায অধিকমাসতো লদ্ধে দ্ৰে মাসে গহেত্ৰা. তেনাহ ‘‘যো পৰারেত্ৰা ৰীসতিৰস্সো ভৰিস্সতী’’তিআদি. ‘‘নিক্কঙ্খা হুত্ৰা’’তি ইদং অট্ঠারসন্নং ৰস্সানং এৰ অধিকমাসে গহেত্ৰা ততো ৰীসতিযা ৰস্সেসুপি চাতুদ্দসীনং অত্থায চতুন্নং মাসানং পরিহাপনেন সব্বথা পরিপুণ্ণৰীসতিৰস্সতং সন্ধায ৰুত্তং.

পৰারেত্ৰা ৰীসতিৰস্সো ভৰিস্সতীতি মহাপৰারণাদিৰসে অতিক্কন্তে গব্ভৰস্সেন সহ ৰীসতিৰস্সো ভৰিস্সতীতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা গব্ভমাসাপি গণনূপগা হোন্তি, তস্মা. একৰীসতিৰস্সোতি জাতিযা ৰীসতিৰস্সং সন্ধায ৰুত্তং. অঞ্ঞং উপসম্পাদেতীতি উপজ্ঝাযো, আচরিযো ৰা হুত্ৰা উপসম্পাদেতি. সোপীতি উপসম্পাদেন্তোপি অনুপসম্পন্নোতি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. পাচিত্তিয ২.৪০৬) আগতং.

এত্থ সিযা – অট্ঠকথাটীকাসু ‘‘অট্ঠারসসু ৰস্সেসু ছ মাসা ৰড্ঢন্তী’’তি ৰুত্তং, ইদানি পন ‘‘একূনৰীসতিযা ৰস্সেসু সত্ত মাসা অধিকা’’তি ৰদন্তি, কথমেত্থ ৰিঞ্ঞাতব্বন্তি? ৰুচ্চতে – অট্ঠকথাটীকাসু সাসনৰোহারেন লোকিযগতিং অনুপগম্ম তীসু তীসু সংৰচ্ছরেসু মাসছড্ডনং গহেত্ৰা ‘‘অট্ঠারসসু ৰস্সেসু ছ মাসা ৰড্ঢন্তী’’তি ৰুত্তং, ইদানি পন ৰেদৰোহারেন চন্দসূরিযগতিসঙ্খাতং তিথিং গহেত্ৰা গণেন্তো ‘‘একূনৰীসতিযা ৰস্সেসু সত্ত মাসা অধিকা’’তি ৰদন্তীতি, তং ৰস্সূপনাযিককথাযং আৰি ভৰিস্সতি.

১৪৩. মাতা ৰা মতা হোতীতি সম্বন্ধো. সোযেৰাতি পব্বজ্জাপেক্খো এৰ.

১৪৪. ‘‘একসীমাযঞ্চ অঞ্ঞেপি ভিক্খূ অত্থীতি ইমিনা একসীমাযং ভিক্খুম্হি অসতি ভণ্ডুকম্মারোচনকিচ্চং নত্থীতি দস্সেতি. খণ্ডসীমায ৰা ঠত্ৰা নদীসমুদ্দাদীনি ৰা গন্ত্ৰা পব্বাজেতব্বোতি এতেন সব্বে সীমট্ঠকভিক্খূ আপুচ্ছিতব্বা, অনাপুচ্ছা পব্বাজেতুং ন ৰট্টতীতি দীপেতি.

১৪৫. অনামট্ঠপিণ্ডপাতন্তি অগ্গহিতঅগ্গং পিণ্ডপাতং. সামণেরভাগসমকো আমিসভাগোতি এত্থ কিঞ্চাপি সামণেরানং আমিসভাগস্স সমকমেৰ দীযমানত্তা ৰিসুং সামণেরভাগো নাম নত্থি, হেট্ঠা গচ্ছন্তং পন ভত্তং কদাচি মন্দং ভৰেয্য, তস্মা উপরি অগ্গহেত্ৰা সামণেরপাল়িযাৰ গহেত্ৰা দাতব্বোতি অধিপ্পাযো. নিযতপব্বজ্জস্সেৰ চাযং ভাগো দীযতি. তেনেৰ ‘‘অপক্কং পত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অঞ্ঞে ৰা ভিক্খূ দাতুকামা হোন্তীতি সম্বন্ধো.

১৪৬. সযং পব্বাজেতব্বোতি কেসচ্ছেদনাদীনি সযং করোন্তেন পব্বাজেতব্বো. কেসচ্ছেদনং কাসাযচ্ছাদনং সরণদানন্তি হি ইমানি তীণি করোন্তো ‘‘পব্বাজেতী’’তি ৰুচ্চতি, তেসু একং দ্ৰে ৰাপি করোন্তো তথা ৰোহরীযতিযেৰ, তস্মা এতং পব্বাজেহীতি কেসচ্ছেদনং কাসাযচ্ছাদনঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং. উপজ্ঝাযং উদ্দিস্স পব্বাজেতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. খণ্ডসীমং নেত্ৰাতি ভণ্ডুকম্মারোচনপরিহরণত্থং ৰুত্তং. তেন সভিক্খুকে ৰিহারে অঞ্ঞম্পি ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি ৰত্তুং ন ৰট্টতি. পব্বাজেত্ৰাতি কেসচ্ছেদনং সন্ধায ৰদতি. ভিক্খুতো অঞ্ঞো পব্বাজেতুং ন লভতীতি সরণদানং সন্ধায ৰুত্তং. তেনেৰাহ ‘‘সামণেরো পনা’’তিআদীতি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ টী. মহাৰগ্গ ৩.৩৪) আগতং. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.৩৪) পন – সযং পব্বাজেতব্বোতি এত্থ ‘‘কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা’’তিআদিৰচনতো কেসচ্ছেদনকাসাযচ্ছাদনসরণদানানি পব্বজনং নাম, তেসু পচ্ছিমদ্ৰযং ভিক্খূহি এৰ কাতব্বং, কারেতব্বং ৰা. পব্বাজেহীতি ইদং তিৰিধম্পি সন্ধায ৰুত্তং. খণ্ডসীমং নেত্ৰাতি ভণ্ডুকম্মারোচনপরিহরণত্থং. ভিক্খূনঞ্হি অনারোচেত্ৰা একসীমায ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতুম্পি ন ৰট্টতি. পব্বাজেত্ৰাতি কেসাদিচ্ছেদনমেৰ সন্ধায ৰুত্তং ‘‘কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৰা’’তি ৰিসুং ৰুত্তত্তা. পব্বাজেতুং ন লভতীতি সরণদানং সন্ধায ৰুত্তং. অনুপসম্পন্নেন ভিক্খুআণত্তিযা দিন্নম্পি সরণং ন রুহতীতি ৰুত্তং.

ৰজিরবুদ্ধিটীকাযম্পি (ৰজির টী. মহাৰগ্গ ৩৪) – খণ্ডসীমং নেত্ৰাতি ভণ্ডুকম্মারোচনপরিহরণত্থং ৰুত্তং, তেন সভিক্খুকে ৰিহারে অঞ্ঞম্পি ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি ৰত্তুং ন ৰট্টতি. ‘‘পব্বাজেত্ৰা’’তি ইমস্স অধিপ্পাযপকাসনত্থং ‘‘কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৰা এহী’’তি ৰুত্তং. উপজ্ঝাযো চে কেসমস্সুওরোপনাদীনি অকত্ৰা পব্বজ্জত্থং সরণানি দেতি, ন রুহতি পব্বজ্জা. কম্মৰাচায সাৰেত্ৰা উপসম্পাদেতি, রুহতি উপসম্পদা. অপত্তচীৰরানং উপসম্পদাসিদ্ধিদস্সনতো, কম্মৰিপত্তিযা অভাৰতো চেতং যুজ্জতেৰাতি একে. হোতি চেত্থ –

‘‘সলিঙ্গস্সেৰ পব্বজ্জা, ৰিলিঙ্গস্সাপি চেতরা;

অপেতপুব্বৰেসস্স, তংদ্ৰযা ইতি চাপরে’’তি.

ভিক্খুনা হি সহত্থেন ৰা আণত্তিযা ৰা দিন্নমেৰ কাসাৰং ৰট্টতি, অদিন্নং ন ৰট্টতীতি পন সন্তেস্ৰেৰ কাসাৰেসু, নাসন্তেসু অসম্ভৰতোতি তেসং অধিপ্পাযোতি আগতো.

ভব্বরূপোতি ভব্বসভাৰো. তমেৰত্থং পরিযাযন্তরেন ৰিভাৰেতি ‘‘সহেতুকো’’তি. ঞাতোতি পাকটো. যসস্সীতি পরিৰারসম্পত্তিযা সমন্নাগতো.

ৰণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৰসেন অসুচিজেগুচ্ছপটিকূলভাৰং পাকটং করোন্তেনাতি সম্বন্ধো. তত্থ কেসা নামেতে ৰণ্ণতোপি পটিকূলা, সণ্ঠানতোপি গন্ধতোপি আসযতোপি ওকাসতোপি পটিকূলা. মনুঞ্ঞেপি হি যাগুপত্তে ৰা ভত্তপত্তে ৰা কেসৰণ্ণং কিঞ্চি দিস্ৰা ‘‘কেসমিস্সকমিদং, হরথ ন’’ন্তি জিগুচ্ছন্তি, এৰং কেসা ৰণ্ণতো পটিকূলা. রত্তিং ভুঞ্জন্তাপি কেসসণ্ঠানং অক্কৰাকং ৰা মকচিৰাকং ৰা ছুপিত্ৰা তথেৰ জিগুচ্ছন্তি, এৰং সণ্ঠানতোপি পটিকূলা. তেলমক্খনপুপ্ফধূমাদিসঙ্খারৰিরহিতানঞ্চ কেসানং গন্ধো পরমজেগুচ্ছো হোতি. ততো জেগুচ্ছতরো অগ্গিম্হি পক্খিত্তানং. কেসা হি ৰণ্ণসণ্ঠানতো অপ্পটিকূলাপি সিযুং, গন্ধেন পন পটিকূলাযেৰ. যথা হি দহরস্স কুমারকস্স ৰচ্চং ৰণ্ণতো হলিদ্দিৰণ্ণং, সণ্ঠানতো হলিদ্দিপিণ্ডিসণ্ঠানং. সঙ্করট্ঠানে ছড্ডিতঞ্চ উদ্ধুমাতককাল়সুনখসরীরং ৰণ্ণতো তালপক্কৰণ্ণং, সণ্ঠানতো ৰট্টেত্ৰা ৰিস্সট্ঠমুদিঙ্গসণ্ঠানং, দাঠাপিস্স সুমনমকুল়সদিসা, তং উভযম্পি ৰণ্ণসণ্ঠানতো সিযা অপ্পটিকূলং, গন্ধেন পন পটিকূলমেৰ, এৰং কেসাপি সিযুং ৰণ্ণসণ্ঠানতো অপ্পটিকূলা, গন্ধেন পন পটিকূলাযেৰাতি.

যথা পন অসুচিট্ঠানে গামনিস্সন্দেন জাতানি সূপেয্যপণ্ণানি নাগরিকমনুস্সানং জেগুচ্ছানি হোন্তি অপরিভোগানি, এৰং কেসাপি পুব্বলোহিতমুত্তকরীসপিত্তসেম্হাদিনিস্সন্দেন জাতত্তা পরমজেগুচ্ছাতি. এৰং আসযতোপি পটিকূলা. ইমে চ কেসা নাম গূথরাসিম্হি উট্ঠিতকণ্ণকা ৰিয একতিংসকোট্ঠাসরাসিম্হি জাতা, তে সুসানসঙ্কারট্ঠানাদীসু জাতসাকং ৰিয, পরিখাদীসু জাতকমলকুৰলযাদিপুপ্ফং ৰিয চ অসুচিট্ঠানে জাতত্তা পরমজেগুচ্ছাতি এৰং ওকাসতো পটিকূলাতিআদিনা নযেন তচপঞ্চকস্স ৰণ্ণাদিৰসেন পটিকূলভাৰং পকাসেন্তেনাতি অত্থো.

নিজ্জীৰনিস্সত্তভাৰং ৰা পাকটং করোন্তেনাতি ইমে কেসা নাম সীসকটাহপলিৰেঠনচম্মে জাতা, তত্থ যথা ৰম্মিকমত্থকে জাতেসু কুণ্ঠতিণেসু ন ৰম্মিকমত্থকো জানাতি ‘‘মযি কুণ্ঠতিণানি জাতানী’’তি, নাপি কুণ্ঠতিণানি জানন্তি ‘‘মযং ৰম্মিকমত্থকে জাতানী’’তি. এৰমেৰ ন সীসকটাহপলিৰেঠনচম্মং জানাতি ‘‘মযি কেসা জাতা’’তি, নাপি কেসা জানন্তি ‘‘মযং সীসকটাহপলিৰেঠনচম্মে জাতা’’তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৰেক্খণরহিতা এতে ধম্মা. ইতি ‘‘কেসা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূ’’তিআদিনা নযেন নিজ্জীৰনিস্সত্তভাৰং পকাসেন্তেন. পুব্বেতি পুরিমবুদ্ধানং সন্তিকে. মদ্দিতসঙ্খারোতি নামরূপৰৰত্থানেন চেৰ পচ্চযপরিগ্গহৰসেন চ ঞাণেন পরিমদ্দিতসঙ্খারো. ভাৰিতভাৰনোতি কলাপসম্মসনাদিনা সব্বসো কুসলভাৰনায পূরণেন ভাৰিতভাৰনো. অদিন্নং ন ৰট্টতীতি এত্থ ‘‘পব্বজ্জা ন রুহতীতি ৰদন্তী’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.৩৪) ৰুত্তং.

ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.৩৪) পন – যসস্সীতি পরিৰারসম্পন্নো. নিজ্জীৰনিস্সত্তভাৰন্তি ‘‘কেসা নাম ইমস্মিং সরীরে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৰীধাতূ’’তিআদিনযং সঙ্গণ্হাতি, সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৩১১) আগতনযেন গহেতব্বং. পুব্বেতি পুব্ববুদ্ধুপ্পাদেসু. মদ্দিতসঙ্খারোতি ৰিপস্সনাৰসেন ৰুত্তং. ভাৰিতভাৰনোতি সমথৰসেনপি.

কাসাযানি তিক্খত্তুং ৰা…পে… পটিগ্গাহাপেতব্বোতি এত্থ ‘‘সব্বদুক্খনিস্সরণত্থায ইমং কাসাৰং গহেত্ৰা’’তি ৰা ‘‘তং কাসাৰং দত্ৰা’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘পব্বাজেথ মং, ভন্তে, অনুকম্পং উপাদাযা’’তি এৰং যাচনপুব্বকং চীৰরং পটিচ্ছাপেতি. অথাপীতিআদি তিক্খত্তুং পটিগ্গাহাপনতো পরং কত্তব্বৰিধিদস্সনং, অথাপীতি ততো পরম্পীতি অত্থো. কেচি পন ‘‘চীৰরং অপ্পটিগ্গাহাপেত্ৰা পব্বাজনপ্পকারভেদদস্সনত্থং ‘অথাপী’তি ৰুত্তং. অথাপীতি অথ ৰাতি অত্থো’’তি ৰদন্তি. অদিন্নং ন ৰট্টতীতি ইমিনা পব্বজ্জা ন রুহতীতি দস্সেতি.

১৪৭. পাদে ৰন্দাপেত্ৰাতি পাদাভিমুখং নমাপেত্ৰা. দূরে ৰন্দন্তোপি হি পাদে ৰন্দতীতি ৰুচ্চতীতি. উপজ্ঝাযেন ৰাতি এত্থ যস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হাতি, অযং উপজ্ঝাযো. যং আভিসমাচারিকেসু ৰিনযনত্থায আচরিযং কত্ৰা নিয্যাতেন্তি, অযং আচরিযো. সচে পন উপজ্ঝাযো সযমেৰ সব্বং সিক্খাপেতি, অঞ্ঞম্পি ন নিয্যাতেতি, উপজ্ঝাযোৰস্স আচরিযোপি হোতি. যথা উপসম্পদাকালে সযমেৰ কম্মৰাচং ৰাচেন্তো উপজ্ঝাযোৰ কম্মৰাচাচরিযোপি হোতীতি ৰুত্তং.

অনুঞ্ঞাতউপসম্পদাতি ঞত্তিচতুত্থকম্মেন অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা. ঠানকরণসম্পদন্তি এত্থ উরআদীনি ঠানানি, সংৰুতাদীনি করণানীতি ৰেদিতব্বানি. অনুনাসিকন্তং কত্ৰা দানকালে অন্তরাৰিচ্ছেদং অকত্ৰা দাতব্বানীতি দস্সেতুং ‘‘একসম্বন্ধানী’’তি ৰুত্তং. ৰিচ্ছিন্দিত্ৰাতি ম-কারন্তং কত্ৰা দানসমযে ৰিচ্ছেদং কত্ৰা.

১৪৮. সব্বমস্স কপ্পিযাকপ্পিযং আচিক্খিতব্বন্তি দসসিক্খাপদৰিনিমুত্তং পরামাসাপরামাসাদিভেদং কপ্পিযাকপ্পিযং আচিক্খিতব্বং. আভিসমাচারিকেসু ৰিনেতব্বোতি ইমিনা ‘‘সেখিযউপজ্ঝাযৰত্তাদিআভিসমাচারিকসীলমনেন পূরেতব্বং. তত্থ চ কত্তব্বস্স অকরণে, অকত্তব্বস্স চ করণে দণ্ডকম্মারহো হোতীতি দীপেতীতি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.৩৪) ৰুত্তং. অনুনাসিকন্তং কত্ৰা দানকালে অন্তরাৰিচ্ছেদো ন কাতব্বোতি আহ ‘‘একসম্বন্ধানী’’তি. আভিসমাচারিকেসু ৰিনেতব্বোতি ইমিনা সেখিযৰত্তাক্খন্ধকৰত্তেসু, অঞ্ঞেসু চ সুক্কৰিস্সট্ঠিআদিলোকৰজ্জসিক্খাপদেসু চ সামণেরেহি ৰত্তিতব্বং, তত্থ অৰত্তমানো অলজ্জী দণ্ডকম্মারহো চ হোতীতি দস্সেতীতি ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.৩৪).

উরাদীনি ঠানানি নাম, সংৰুতাদীনি করণানি নাম. অনুনাসিকন্তং কত্ৰা একসম্বন্ধং কত্ৰা দানকালে অন্তরা অট্ঠত্ৰা ৰত্তব্বং, ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা দানকালেপি যথাৰুত্তট্ঠানে এৰ ৰিচ্ছেদো, অঞ্ঞত্র ন ৰট্টতীতি লিখিতং, অনুনাসিকন্তে দীযমানে খলিত্ৰা ‘‘বুদ্ধং সরণং গচ্ছামী’’তি ম-কারেন মিস্সীভূতে খেত্তে ওতিণ্ণত্তা ৰট্টতীতি উপতিস্সত্থেরো. মিস্সং কত্ৰা ৰত্তুং ৰট্টতি, ৰচনকালে পন অনুনাসিকট্ঠানে ৰিচ্ছেদং অকত্ৰা ৰত্তব্বন্তি ধম্মসিরিত্থেরো. ‘‘এৰং কম্মৰাচাযম্পী’’তি ৰুত্তং. উভতোসুদ্ধিযাৰ ৰট্টতীতি এত্থ মহাথেরো পতিতদন্তাদিকারণতায অচতুরস্সং কত্ৰা ৰদতি, ব্যত্তসামণেরো সমীপে ঠিতো পব্বজ্জাপেক্খং ব্যত্তং ৰদাপেতি, মহাথেরেন অৰুত্তং ৰদাপেতীতি ন ৰট্টতি. কম্মৰাচায ইতরো ভিক্খু চে ৰদতি, ৰট্টতীতি. সঙ্ঘো হি কম্মং করোতি, ন পুগ্গলোতি. ন, নানাসীমপৰত্তকম্মৰাচাসামঞ্ঞনযেন পটিক্খিপিতব্বত্তা. অথ থেরেন চতুরস্সং ৰুত্তং পব্বজ্জাপেক্খং ৰত্তুং অসক্কোন্তং সামণেরো সযং ৰত্ৰা ৰদাপেতি, উভতোসুদ্ধি এৰ হোতি থেরেন ৰুত্তস্সেৰ ৰুত্তত্তা. ‘‘বুদ্ধং সরণং গচ্ছন্তো অসাধারণে বুদ্ধগুণং, ধম্মং সরণং গচ্ছন্তো নিব্বানং, সঙ্ঘং সরণং গচ্ছন্তো সেক্খধম্মং অসেক্খধম্মঞ্চ সরণং গচ্ছতী’’তি অগ্গহিতগ্গহণৰসেন যোজনা কাতব্বা. অঞ্ঞথা সরণত্তযসঙ্করদোসো. সব্বমস্স কপ্পিযাকপ্পিযন্তি দসসিক্খাপদৰিনিমুত্তং পরামাসাপরামাসাদিভেদং. ‘‘আভিসমাচারিকেসু ৰিনেতব্বো’’তি ৰচনতো সেখিযউপজ্ঝাযৰত্তাদিআভিসমাচারিকসীলমনেন পূরেতব্বং. তত্থ চারিত্তস্স অকরণে, ৰারিত্তস্স করণে দণ্ডকম্মারহো হোতী’’তি দীপেতীতি ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. মহাৰগ্গ ৩৪) আগতো.

অনুজানামি ভিক্খৰে সামণেরানং দস সিক্খাপদানীতিআদীসু সিক্খিতব্বানি পদানি সিক্খাপদানি, সিক্খাকোট্ঠাসাতি অত্থো. সিক্খায ৰা পদানি সিক্খাপদানি, অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসিক্খানং অধিগমুপাযোতি অত্থো. অত্থতো পন কামাৰচরকুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৰিরতিযো, তংসম্পযুত্তধম্মা পনেত্থ তগ্গহণেনেৰ গহেতব্বা. পাণোতি পরমত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযং, তস্স অতিপাতনং পবন্ধৰসেন পৰত্তিতুং অদত্ৰা সত্থাদীহি অতিক্কম্ম অভিভৰিত্ৰা পাতনং পাণাতিপাতো, পাণৰধোতি অত্থো. সো পন অত্থতো পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা ৰধকচেতনাৰ, তস্মা পাণাতিপাতা ৰেরমণি, ৰেরহেতুতায ৰেরসঙ্খাতং পাণাতিপাতাদিপাপধম্মং মণতি নীহরতীতি ৰিরতি ‘‘ৰেরমণী’’তি ৰুচ্চতি. ৰিরমতি এতাযাতি ৰা ‘‘ৰিরমতী’’তি ৰত্তব্বে নিরুত্তিনযেন ‘‘ৰেরমণী’’তি সমাদানৰিরতি ৰুত্তা. এস নযো সেসেসুপি.

অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, থেয্যচেতনা. অব্রম্হচরিযন্তি অসেট্ঠচরিযং, মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিসমুট্ঠাপিকা মেথুনচেতনা. মুসাতি অভূতৰত্থু, তস্স ৰাদো অভূতং ঞত্ৰাৰ ভূততো ৰিঞ্ঞাপনচেতনা মুসাৰাদো. পিট্ঠপূৰাদিনিব্বত্তা সুরা চেৰ পুপ্ফাসৰাদিভেদং মেরযঞ্চ সুরামেরযং. তদেৰ মদনীযট্ঠেন মজ্জঞ্চেৰ পমাদকারণট্ঠেন পমাদট্ঠানঞ্চ, তং যায চেতনায পিৰতি, তস্সা এৰং অধিৰচনং.

অরুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৰ মজ্ঝন্হিকা, অযং অরিযানং ভোজনস্স কালো নাম, তদঞ্ঞো ৰিকালো. ভুঞ্জিতব্বট্ঠেন ভোজনন্তি ইধ সব্বং যাৰকালিকং ৰুচ্চতি, তস্স অজ্ঝোহরণং ইধ উত্তরপদলোপেন ভোজনন্তি অধিপ্পেতং. ৰিকালে ভোজনং অজ্ঝোহরণং ৰিকালভোজনং, ৰিকালে ৰাযাৰকালিকস্স ভোজনং অজ্ঝোহরণং ৰিকালভোজনন্তিপি অত্থো গহেতব্বো, তং অত্থতো ৰিকালে যাৰকালিকঅজ্ঝোহরণচেতনাৰ.

সাসনস্স অননুলোমত্তা ৰিসূকং পটাণীভূতং দস্সনং ‘‘ৰিসূকদস্সনং, নচ্চগীতাদিদস্সনসৰনানঞ্চেৰ ৰট্টকযুদ্ধজূতকীল়াদিসব্বকীল়ানঞ্চ নামং. দস্সনন্তি চেত্থ পঞ্চন্নম্পি ৰিঞ্ঞাণানং যথাসকং ৰিসযস্স আলোচনসভাৰতায দস্সনসদ্দেন সঙ্গহেতব্বত্তা সৰনম্পি সঙ্গহিতং. নচ্চগীতৰাদিতসদ্দেহি চেত্থ অত্তনো নচ্চনগাযনাদীনিপি সঙ্গহিতানীতি দট্ঠব্বং.

মালাতি বদ্ধমবদ্ধং ৰা পুপ্ফং, অন্তমসো সুত্তাদিমযম্পি অলঙ্কারত্থায পিল়ন্ধিযমানং মালাত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. গন্ধন্তি ৰাসচুণ্ণাদিৰিলেপনতো অঞ্ঞং যং কিঞ্চি গন্ধজাতং. ৰিলেপনন্তি পিসিত্ৰা গহিতং ছৰিরাগকরণঞ্চেৰ গন্ধজাতঞ্চ. ধারণং নাম পিল়ন্ধনং. মণ্ডনং নাম ঊনট্ঠানপূরণং. গন্ধৰসেন, ছৰিরাগৰসেন ৰা সাদিযনং ৰিভূসনং নাম, মালাদীসু ৰা ধারণাদীনি যথাক্কমং যোজেতব্বানি. তেসং ধারণাদীনং ঠানং কারণং ৰীতিক্কমচেতনা.

উচ্চাতি উচ্চ-সদ্দেন সমানত্থো নিপাতো. উচ্চাসযনং ৰুচ্চতি পমাণাতিক্কন্তং আসন্দাদি. মহাসযনং অকপ্পিযত্থরণেহি অত্থতং সলোহিতৰিতানঞ্চ. এতেসু হি আসনং সযনঞ্চ উচ্চাসযনমহাসযনসদ্দেহি গহিতানি উত্তরপদলোপেন. জাতরূপরজতপটিগ্গহণাতি এত্থ রজতসদ্দেন দারুমাসকাদি সব্বং রূপিযং সঙ্গহিতং. মুত্তামণিআদযোপেত্থ ধঞ্ঞক্খেত্তৰত্থাদযো চ সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা. পটিগ্গহণ-সদ্দেন পন পটিগ্গাহাপনসাদিযনানিপি সঙ্গহিতানি.

১৪৯. সেনাসনগ্গাহো চ পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি ইমিনা ৰস্সচ্ছেদং দস্সেতি. উপসম্পন্নানম্পি পারাজিকসমাপত্তিযা সরণগমনাদিসামণেরভাৰস্সপি ৰিনস্সনতো সেনাসনগ্গাহো চ পটিপ্পস্সম্ভতি, সঙ্ঘলাভম্পি তে ন লভন্তীতি ৰেদিতব্বং. পুরিমিকায পুন সরণানি গহিতানীতি সরণগহণেন সহ তদহেৰস্স ৰস্সূপগমনম্পি দস্সেতি. পচ্ছিমিকায ৰস্সাৰাসিকন্তি ৰস্সাৰাসিকলাভগ্গহণদস্সনমত্তমেৰেতং, ততো পুরেপি ৰা পচ্ছাপি ৰা ৰস্সাৰাসিকঞ্চ চীৰরমাসেসু সঙ্ঘে উপ্পন্নকালচীৰরঞ্চ পুরিমিকায উপগন্ত্ৰা অৰিপন্নসীলো সামণেরো লভতি এৰ. সচে পচ্ছিমিকায গহিতানীতি পচ্ছিমিকায ৰস্সূপগমনঞ্চ ছিন্নৰস্সতঞ্চ দস্সেতি. তস্স হি কালচীৰরলাভো ন পাপুণাতি, তস্মা ‘‘অপলোকেত্ৰা লাভো দাতব্বো’’তি ৰুত্তং. ৰস্সাৰাসিকলাভো পন যদি সেনাসনস্সামিকা দাযকা সেনাসনগুত্তত্থায পচ্ছিমিকায উপগন্ত্ৰা ৰত্তং কত্ৰা অত্তনো সেনাসনে ৰসন্তস্সপি ৰস্সাৰাসিকং দাতব্বন্তি ৰদন্তি, অনপলোকেত্ৰাপি দাতব্বোৰ. যং পন সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.১০৮) ‘‘পচ্ছিমিকায ৰস্সাৰাসিকং লচ্ছতীতি পচ্ছিমিকায পুন ৰস্সং উপগতত্তা লচ্ছতী’’তি ৰুত্তং, তম্পি ৰস্সাৰাসিকে দাযকানং ইমং অধিপ্পাযং নিস্সায ৰুত্তঞ্চে, সুন্দরং, সঙ্ঘিকং, কালচীৰরম্পি সন্ধায ৰুত্তঞ্চে, ন যুজ্জতীতি ৰেদিতব্বং.

ন অজানিত্ৰাতি ‘‘সুরা’’তি অজানিত্ৰা পিৰতো পাণাতিপাতাৰেরমণিআদিসব্বসীলভেদং সরণভেদঞ্চ ন আপজ্জতি. অকুসলং পন সুরাপানাৰেরমণিসীলভেদো চ হোতি মালাদিধারণাদীসু ৰিযাতি দট্ঠব্বং. ইতরানীতি ৰিকালভোজনাৰেরমণিআদীনি. তানিপি হি সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমন্তস্স তং তং ভিজ্জতি এৰ, ইতরীতরেসং পন অভিজ্জনেন নাসনঙ্গানি ন হোন্তি. তেনেৰ ‘‘এতেসু ভিন্নেসূ’’তি ভেদৰচনং ৰুত্তং.

অচ্চযং দেসাপেতব্বোতি ‘‘অচ্চযো মং ভন্তে অচ্চাগমা’’তিআদিনা সঙ্ঘমজ্ঝে দেসাপেত্ৰা সরণসীলং দাতব্বন্তি অধিপ্পাযো পারাজিকত্তা তেসং. তেনাহ ‘‘লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বো’’তি. অযমেৰ হি নাসনা ইধাধিপ্পেতাতি লিঙ্গনাসনাকারণেহি পাণাতিপাতাদীহি অৰণ্ণভাসনাদীনং সহ পতিতত্তা ৰুত্তং. ননু চ কণ্টকসামণেরোপি মিচ্ছাদিট্ঠিকো এৰ, তস্স চ হেট্ঠা দণ্ডকম্মনাসনাৰ ৰুত্তা, ইধ পন মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স লিঙ্গনাসনা ৰুচ্চতি, কো ইমেসং ভেদোতি চোদনং মনসি নিধাযাহ ‘‘সস্সতুচ্ছেদানঞ্হি অঞ্ঞতরদিট্ঠিকো’’তি. এত্থ চাযং অধিপ্পাযো – যো হি ‘‘অত্তা ইস্সরো’’তি ৰা ‘‘নিচ্চো ধুৰো’’তিআদিনা ৰা ‘‘অত্তা উচ্ছিজ্জিস্সতি ৰিনস্সিস্সতী’’তিআদিনা ৰা তিত্থিযপরিকপ্পিতং যং কিঞ্চি সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিং দল়্হং গহেত্ৰা ৰোহরতি, তস্স সা পারাজিকট্ঠানং হোতি, সো চ লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বো. যো পন ঈদিসং দিট্ঠিং অগ্গহেত্ৰা সাসনিকোৰ হুত্ৰা কেৰলং বুদ্ধৰচনাধিপ্পাযং ৰিপরীততো গহেত্ৰা ভিক্খূহি ওৰদিযমানোপি অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৰা ৰোহরতি, তস্স সা দিট্ঠি পারাজিকং ন হোতি, সো পন কণ্টকনাসনায এৰ নাসেতব্বোতি ৰিমতিৰিনোদনিযং. ইমস্মিং ঠানে সারত্থদীপনিযং দসসিক্খাপদতো পট্ঠায ৰিত্থারতো ৰণ্ণনা আগতা, সা পোরাণটীকাযং সব্বসো পোত্থকং আরুল়্হা, তস্মা ইধ ন ৰিত্থারযিম্হ.

১৫০. ‘‘অত্তনো পরিৰেণন্তি ইদং পুগ্গলিকং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. অযং পনেত্থ গণ্ঠিপদকারানং অধিপ্পাযো – ৰস্সগ্গেন পত্তসেনাসনন্তি ইমিনা তস্স ৰস্সগ্গেন পত্তং সঙ্ঘিকসেনাসনং ৰুত্তং. অত্তনো পরিৰেণন্তি ইমিনাপি তস্সেৰ পুগ্গলিকসেনাসনং ৰুত্তন্তি. অযং পনেত্থ অম্হাকং খন্তি – যত্থ ৰা ৰসতীতি ইমিনা সঙ্ঘিকং ৰা হোতু পুগ্গলিকং ৰা, তস্স নিবদ্ধৰসনকসেনাসনং ৰুত্তং. যত্থ ৰা পটিক্কমতীতি ইমিনা পন যং আচরিযুপজ্ঝাযস্স ৰসনট্ঠানং উপট্ঠানাদিনিমিত্তং নিবদ্ধং পৰিসতি, তং আচরিযুপজ্ঝাযানং পৰিসনট্ঠানং ৰুত্তং, তস্মা তদুভযং দস্সেতুং ‘‘উভযেনপি অত্তনো পরিৰেণঞ্চ ৰস্সগ্গেন পত্তসেনাসনঞ্চ ৰুত্ত’’ন্তি আহ. তত্থ অত্তনো পরিৰেণন্তি ইমিনা আচরিযুপজ্ঝাযানং নিৰাসনট্ঠানং দস্সিতং, ৰস্সগ্গেন পত্তসেনাসনন্তি ইমিনা পন তস্স ৰসনট্ঠানং, তস্মা তদুভযম্পি সঙ্ঘিকং ৰা হোতু পুগ্গলিকং ৰা, আৰরণং কাতব্বমেৰাতি. মুখদ্ৰারিকন্তি মুখদ্ৰারেন ভুঞ্জিতব্বং. দণ্ডকম্মং কত্ৰাতি দণ্ডকম্মং যোজেত্ৰা. দণ্ডেন্তি ৰিনেন্তি এতেনাতি দণ্ডো, সোযেৰ কত্তব্বত্তা কম্মন্তি দণ্ডকম্মং, আৰরণাদি. দণ্ডকম্মমস্স করোথাতি অস্স দণ্ডকম্মং যোজেথ আণাপেথ. দণ্ডকম্মন্তি ৰা নিগ্গহকম্মং, তস্মা নিগ্গহমস্স করোথাতি ৰুত্তং হোতি. এস নযো সব্বত্থ ঈদিসেসু ঠানেসু.

সেনাসনগ্গাহো চ পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি ইমিনা ছিন্নৰস্সো হোতীতি দীপেতি. সচে আকিণ্ণদোসোৰ হোতি, আযতিং সংৰরে ন তিট্ঠতি, নিক্কড্ঢিতব্বোতি এত্থ সচে যাৰততিযং ৰুচ্চমানো ন ওরমতি, সঙ্ঘং অপলোকেত্ৰা নাসেতব্বো, পুন পব্বজ্জং যাচমানোপি অপলোকেত্ৰা পব্বাজেতব্বোতি ৰদন্তি. পচ্ছিমিকায ৰস্সাৰাসিকং লচ্ছতীতি পচ্ছিমিকায পুন ৰস্সং উপগতত্তা লচ্ছতি. অপলোকেত্ৰা লাভো দাতব্বোতি ছিন্নৰস্সতায ৰুত্তং. ইতরানি পঞ্চ সিক্খাপদানীতি ৰিকালভোজনাদীনি পঞ্চ. অচ্চযং দেসাপেতব্বোতি ‘‘অচ্চযো মং ভন্তে অচ্চাগমা’’তিআদিনা নযেন দেসাপেতব্বোতি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.১০৮) ৰুত্তং.

ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে

পব্বজ্জাৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো নাম

দ্ৰাৰীসতিমো পরিচ্ছেদো.

উপসম্পদাৰিনিচ্ছযকথা

এৰং পব্বজ্জাৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা তদনন্তরং উপসম্পদাৰিনিচ্ছযো কথেতব্বো, এৰং সন্তেপি অট্ঠকথাযং উপসম্পদাৰিনিচ্ছযকথা পাল়িৰণ্ণনাৰসেনেৰ আগতা, নো পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযৰসেন, ইমস্স পন পকরণস্স পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযকথাভূতত্তা তমকথেত্ৰা নিস্সযৰিনিচ্ছযো এৰ আচরিযেন কথিতো, মযং পন উপসম্পদাৰিনিচ্ছযস্স অতিসুখুমত্তা অতিগম্ভীরত্তা সুদুল্লভত্তা সাসনানুগ্গহত্থং আচরিযেন অৰুত্তম্পি সমন্তপাসাদিকতো নীহরিত্ৰা ৰিমতিৰিনোদনীআদিপ্পকরণেসু আগতৰিনিচ্ছযেন অলঙ্করিত্ৰা তং ৰিনিচ্ছযং কথযিস্সাম.

তেন খো পন সমযেনাতি যেন সমযেন ভগৰতা ‘‘ন ভিক্খৰে অনুপজ্ঝাযকো’’তিআদিসিক্খাপদং অপঞ্ঞত্তং হোতি, তেন সমযেন. অনুপজ্ঝাযকন্তি উপজ্ঝং অগাহাপেত্ৰা সব্বেন সব্বং উপজ্ঝাযৰিরহিতং, এৰং উপসম্পন্না নেৰ ধম্মতো ন আমিসতো সঙ্গহং লভন্তি, তে পরিহাযন্তিযেৰ, ন ৰড্ঢন্তি. ন ভিক্খৰে অনুপজ্ঝাযকোতি উপজ্ঝং অগাহাপেত্ৰা নিরুপজ্ঝাযকো ন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিতো পট্ঠায এৰং উপসম্পাদেন্তস্স আপত্তি হোতি, কম্মং পন ন কুপ্পতি. কেচি ‘‘কুপ্পতী’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. ‘‘সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনা’’তিআদীসুপি উভতোব্যঞ্জনকুপজ্ঝাযপরিযোসানেসু এসেৰ নযো.

অপত্তকা হত্থেসু পিণ্ডায চরন্তীতি যো হত্থেসু পিণ্ডো লব্ভতি, তদত্থায চরন্তি. সেয্যথাপি তিত্থিযাতি যথা আজীৰকনামকা তিত্থিযা. সূপব্যঞ্জনেহি মিস্সেত্ৰা হত্থেসু ঠপিতপিণ্ডমেৰ হি তে ভুঞ্জন্তি. আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৰং উপসম্পাদেন্তস্সেৰ আপত্তি হোতি, কম্মং পন ন কুপ্পতি, অচীৰরকাদিৰত্থূসুপি এসেৰ নযো.

যাচিতকেনাতি ‘‘যাৰ উপসম্পদং করোম, তাৰ দেথা’’তি যাচিত্ৰা গহিতেন, তাৰকালিকেনাতি অত্থো. ঈদিসেন হি পত্তেন ৰা চীৰরেন ৰা পত্তচীৰরেন ৰা উপসম্পাদেন্তস্সেৰ আপত্তি হোতি, কম্মং পন ন কুপ্পতি, তস্মা পরিপুণ্ণপত্তচীৰরোৰ উপসম্পাদেতব্বো. সচে তস্স নত্থি, আচরিযুপজ্ঝাযা চস্স দাতুকামা হোন্তি, অঞ্ঞে ৰা ভিক্খূ, নিরপেক্খেহি ৰিস্সজ্জেত্ৰা অধিট্ঠানূপগং পত্তচীৰরং দাতব্বং.

গোত্তেনপি অনুস্সাৰেতুন্তি ‘‘মহাকস্সপস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি এৰং গোত্তং ৰত্ৰা অনুস্সাৰেতুং অনুজানামীতি অত্থো. দ্ৰে একানুস্সাৰনেতি দ্ৰে একতো অনুস্সাৰনে, একেন একস্স, অঞ্ঞেন ইতরস্সাতি এৰং দ্ৰীহি ৰা আচরিযেহি একেন ৰা একক্খণে কম্মৰাচং অনুস্সাৰেন্তেহি উপসম্পাদেতুং অনুজানামীতি অত্থো. দ্ৰে তযো একানুস্সাৰনে কাতুং, তঞ্চ খো একেন উপজ্ঝাযেনাতি দ্ৰে ৰা তযো ৰা জনে পুরিমনযেনেৰ একতো অনুস্সাৰনে কাতুং অনুজানামি, তঞ্চ খো অনুস্সাৰনকিরিযং একেন উপজ্ঝাযেন অনুজানামীতি অত্থো. তস্মা একেন আচরিযেন দ্ৰে ৰা তযো ৰা অনুস্সাৰেতব্বা. দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা আচরিযেহি ৰিসুং ৰিসুং একেন একস্সাতি এৰং একপ্পহারেনেৰ দ্ৰে তিস্সো ৰা কম্মৰাচা কাতব্বা. সচে পন নানাচরিযা নানুপজ্ঝাযা হোন্তি, তিস্সত্থেরো সুমনত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং, সুমনত্থেরো তিস্সত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং অনুস্সাৰেতি, অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ গণপূরকা হোন্তি, ৰট্টতি. সচে নানুপজ্ঝাযা হোন্তি, একো আচরিযো হোতি, ‘‘ন ত্ৰেৰ নানুপজ্ঝাযেনা’’তি পটিক্খিত্তত্তা ন ৰট্টতি. ইদং সন্ধায হি এস পটিক্খেপো.

পঠমং উপজ্ঝং গাহাপেতব্বোতি এত্থ ৰজ্জাৰজ্জং উপনিজ্ঝাযতীতি উপজ্ঝা, তং উপজ্ঝং ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, হোহী’’তি এৰং ৰদাপেত্ৰা গাহাপেতব্বো. ৰিত্থাযন্তীতি ৰিত্থদ্ধগত্তা হোন্তি. যং জাতন্তি যং তৰ সরীরে জাতং নিব্বত্তং ৰিজ্জমানং, তং সঙ্ঘমজ্ঝে পুচ্ছন্তে সন্তং অত্থীতি ৰত্তব্বন্তিআদি. উল্লুম্পতু মন্তি উদ্ধরতু মং.

তাৰদেৰাতি উপসম্পন্নসমনন্তরমেৰ. ছাযা মেতব্বাতি একপোরিসা ৰা দ্ৰিপোরিসা ৰাতি ছাযা মেতব্বা. উতুপ্পমাণং আচিক্খিতব্বন্তি ‘‘ৰস্সানো হেমন্তো গিম্হো’’তি উতুপ্পমাণং আচিক্খিতব্বং. এত্থ চ উতুযেৰ উতুপ্পমাণং. সচে ৰস্সানাদযো অপরিপুণ্ণা হোন্তি, যত্তকেহি দিৰসেহি যস্স যো উতু অপরিপুণ্ণো, তে দিৰসে সল্লক্খেত্ৰা সো দিৰসভাগো আচিক্খিতব্বো. অথ ৰা ‘‘অযং নাম উতু, সো চ খো পরিপুণ্ণো অপরিপুণ্ণো ৰা’’তি এৰং উতুপ্পমাণং আচিক্খিতব্বং, ‘‘পুব্বণ্হো ৰা সাযন্হো ৰা’’তি এৰং দিৰসভাগো আচিক্খিতব্বো. সঙ্গীতীতি ইদমেৰ সব্বং একতো কত্ৰা ‘‘ত্ৰং কিং লভসি, কা তে ছাযা, কিং উতুপ্পমাণং, কো দিৰসভাগো’’তি পুট্ঠো ‘‘ইদং নাম লভামি ৰস্সং ৰা হেমন্তং ৰা গিম্হং ৰা, অযং মে ছাযা, ইদং উতুপ্পমাণং, অযং দিৰসভাগোতি ৰদেয্যাসী’’তি এৰং আচিক্খিতব্বং.

ওহাযাতি ছড্ডেত্ৰা. দুতিযং দাতুন্তি উপসম্পদমাল়কতো পরিৰেণং গচ্ছন্তস্স দুতিযকং দাতুং অনুজানামি, চত্তারি চ অকরণীযানি আচিক্খিতুন্তি অত্থো. পণ্ডুপলাসোতি পণ্ডুৰণ্ণো পত্তো. বন্ধনা পৰুত্তোতি ৰণ্টতো পতিতো. অভব্বো হরিতত্থাযাতি পুন হরিতো ভৰিতুং অভব্বো. পুথুসিলাতি মহাসিলা. অযং সমন্তপাসাদিকতো নীহরিত্ৰা আভতো উপসম্পদাৰিনিচ্ছযো.

অনুপজ্ঝাযাদিৰত্থূসু সিক্খাপদং অপঞ্ঞত্তন্তি ‘‘ন অনুপজ্ঝাযকো উপসম্পাদেতব্বো’’তি (মহাৰ. ১১৭) ইধেৰ পঞ্ঞাপিযমানং সিক্খাপদং সন্ধায ৰুত্তং. কম্মং পন ন কুপ্পতীতি ইদং উপজ্ঝাযাভাৰেপি ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি মতস্স ৰা ৰিব্ভন্তস্স ৰা পুরাণউপজ্ঝাযস্স, অঞ্ঞস্স ৰা যস্স কস্সচি অৰিজ্জমানস্সপি নামেন সব্বত্থ উপজ্ঝাযকিত্তনস্স কতত্তা ৰুত্তং. যদি হি উপজ্ঝাযকিত্তনং ন করেয্য, ‘‘পুগ্গলং ন পরামসতী’’তি ৰুত্তকম্মৰিপত্তি এৰ সিযা. তেনেৰ পাল়িযং (মহাৰ. ১১৭) ‘‘অনুপজ্ঝাযক’’ন্তি ৰুত্তং, অট্ঠকথাযম্পি (মহাৰ. অট্ঠ. ১১৭) অস্স ‘‘উপজ্ঝাযং অকিত্তেত্ৰা’’তি অৰত্ৰা ‘‘উপজ্ঝাযং অগাহাপেত্ৰা সব্বেন সব্বং উপজ্ঝাযৰিরহিতং’’ ইচ্চেৰ অত্থো ৰুত্তো. পাল়িযং সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনাতি ‘‘অযং ইত্থন্নামো সঙ্ঘস্স উপসম্পদাপেক্খো, ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতি সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনা’’তি এৰং কম্মৰাচায সঙ্ঘমেৰ উপজ্ঝাযং কিত্তেত্ৰাতি অত্থো. এৰং গণেন উপজ্ঝাযেনাতি এত্থাপি ‘‘অযং ইত্থন্নামো গণস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তিআদিনা যোজনা ৰেদিতব্বা. এৰং ৰুত্তেপি কম্মং ন কুপ্পতি এৰ দুক্কটস্সেৰ ৰুত্তত্তা, অঞ্ঞথা ‘‘সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নো’’তি ৰদেয্য. তেনাহ ‘‘সঙ্ঘেনা’’তিআদি. তত্থ পণ্ডকাদিউপজ্ঝাযেহি করিযমানেসু কম্মেসু পণ্ডকাদিকে ৰিনাৰ যদি পঞ্চৰগ্গাদিগণো পূরতি, কম্মং ন কুপ্পতি, ইতরথা কুপ্পতীতি ৰেদিতব্বং.

অপত্তচীৰরৰত্থূসুপি পত্তচীৰরানং অভাৰেপি ‘‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’’ন্তি কম্মৰাচায সাৰিতত্তা কম্মকোপং অৰত্ৰা দুক্কটমেৰ ৰুত্তং. ইতরথা সাৰনায হাপনতো কম্মকোপো এৰ সিযা. কেচি পন ‘‘পঠমং অনুঞ্ঞাতকম্মৰাচাযং উপসম্পন্না ৰিয ইদানিপি ‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’ন্তি অৰত্ৰা কম্মৰাচায উপসম্পন্নাপি সূপসম্পন্না এৰা’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. অনুঞ্ঞাতকালতো পট্ঠায হি অপরামসনং সাৰনায হাপনৰিপত্তি এৰ হোতি ‘‘ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতী’’তি পদস্স হাপনে ৰিয. তম্পি হি পচ্ছা অনুঞ্ঞাতং, ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, উপসম্পদং যাচামী’’তিআদিৰাক্যেন অযাচেত্ৰা তম্পি উপসম্পাদেন্তো ‘‘অযং ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতী’’তি ৰত্ৰাৰ যদি কম্মৰাচং করোতি, কম্মং সুকতমেৰ হোতি. নো চে, ৰিপন্নং. সব্বপচ্ছা হি অনুঞ্ঞাতকম্মৰাচতো কিঞ্চিপি পরিহাপেতুং ন ৰট্টতি, সাৰনায হাপনমেৰ হোতি, অঞ্ঞে ৰা ভিক্খূ দাতুকামা হোন্তীতি সম্বন্ধো, অযমেত্থ ৰিমতিৰিনোদনিযা (ৰি. ৰি. টী. মহাৰগ্গ ২.১১৭) আভতো ৰিনিচ্ছযো. সারত্থদীপনীৰিনিচ্ছযো পন ইধেৰ অন্তোগধা হোতি অপ্পতরত্তা অৰিসেসত্তা চ.

ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং (ৰজির. টী. মহাৰগ্গ ১১৭) পন ‘‘কেচি কুপ্পতীতি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্ব’’ন্তি যং ৰুত্তং, তং ‘‘পঞ্চৰগ্গকরণীযঞ্চে, ভিক্খৰে, কম্মং, ভিক্খুনিপঞ্চমো কম্মং করেয্য, অকম্মং ন চ করণীয’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ৩৯০) নযেন ৰুত্তত্তা পণ্ডকানং গণপূরণভাৰে এৰ কম্মং কুপ্পতি, ন সব্বন্তি কত্ৰা সুৰুত্তং, ইতরথা ‘‘পণ্ডকুপজ্ঝাযেন কম্মং করেয্য, অকম্মং ন চ করণীয’’ন্তিআদিকায পাল়িযা ভৰিতব্বং সিযা. যথা অপরিপুণ্ণপত্তচীৰরস্স উপসম্পাদনকালে কম্মৰাচাযং ‘‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’’ন্তি অসন্তং ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা উপসম্পদায কতায তস্মিং অসন্তেপি উপসম্পদা রুহতি, এৰং ‘‘অযং বুদ্ধরক্খিতো আযস্মতো ধম্মরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি অৰত্থুং পণ্ডকুপজ্ঝাযাদিং, অসন্তং ৰা ৰত্থুং কিত্তেত্ৰা কতাযপি গণপূরকানমত্থিতায উপসম্পদা রুহতেৰ. ‘‘ন, ভিক্খৰে, পণ্ডকুপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স, সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নো’’তিআদিৰচনস্স অভাৰা অযমত্থো সিদ্ধোৰ হোতি. ন হি বুদ্ধা ৰত্তব্বযুত্তং ন ৰদন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘যো পন ভিক্খু জানং ঊনৰীসতিৰস্সং …পে… সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নো’’তিআদি (পাচি. ৪০৩). তথা ‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো’’তি (মহাৰ. ৭১) ৰচনতো থেয্যসংৰাসকাদিআচরিযেহি অনুস্সাৰনায কতায উপসম্পদা ন রুহতি তেসং অভিক্খুত্তাতি ৰচনম্পি ন গহেতব্বং.

কিঞ্চ ভিয্যো – ‘‘ইমানি চত্তারি কম্মানি পঞ্চহাকারেহি ৰিপজ্জন্তী’’তিআদিনা (পরি. ৪৮২) নযেন কম্মানং সম্পত্তিৰিপত্তিযা কথিযমানায ‘‘সত্তহি আকারেহি কম্মানি ৰিপজ্জন্তি ৰত্থুতো ৰা ঞত্তিতো ৰা অনুস্সাৰনতো ৰা সীমতো ৰা পরিসতো ৰা উপজ্ঝাযতো ৰা আচরিযতো ৰা’’তি অকথিতত্তা ন গহেতব্বং. ‘‘পরিসতো ৰা’’তি ৰচনেন আচরিযুপজ্ঝাযানং ৰা সঙ্গহো কতোতি চে? ন, ‘‘দ্ৰাদসহি আকারেহি পরিসতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তী’’তি এতস্স ৰিভঙ্গে তেসমনামট্ঠত্তা, অযমত্থো যস্মা তত্থ তত্থ সরূপেন ৰুত্তপাল়িৰসেনেৰ সক্কা জানিতুং, তস্মা নযমুখং দস্সেত্ৰা সংখিত্তোতি অযমস্স যুত্তিগৰেসনাতি ৰুত্তং.

তত্রিদং ৰিচারেতব্বং – অনুপজ্ঝাযকং উপসম্পাদেন্তা তে ভিক্খূ যথাৰুত্তনযেন অভূতং ৰত্থুং কিত্তযিংসু, উদাহু মুসাৰাদভযা তানেৰ পদানি ন সাৰেসুন্তি. কিঞ্চেত্থ – যদি তাৰ উপজ্ঝাযাভাৰতো ন সাৰেসুং, ‘‘পুগ্গলং ন পরামসতী’’তি ৰুত্তৰিপত্তিপ্পসঙ্গো হোতি, অথ সাৰেসুং, মুসাৰাদো নেসং ভৰতীতি? ৰুচ্চতে – সাৰেসুংযেৰ যথাৰুত্তৰিপত্তিপ্পসঙ্গভযা, ‘‘কম্মং পন ন কুপ্পতী’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা চ. ন, মুসাৰাদস্স অসম্ভৰতো, মুসাৰাদেনপি কম্মসম্ভৰতো চ. ন হি সক্কা মুসাৰাদেন কম্মৰিপত্তিসম্পত্তিং কাতুন্তি. তস্মা ‘‘অনুপজ্ঝাযকং উপসম্পাদেন্তী’’তি ৰচনস্স চ উভযদোসৰিনিমুত্তো অত্থো পরিযেসিতব্বো.

অযঞ্চেত্থ যুত্তি – যথা পুব্বে পব্বজ্জুপসম্পদুপজ্ঝাযেসু ৰিজ্জমানেসুপি উপজ্ঝাযগ্গহণক্কমেন অগ্গহিতত্তা ‘‘তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অনুপজ্ঝাযক’’ন্তিআদি ৰুত্তং, তথা ইধাপি উপজ্ঝাযস্স ৰিজ্জমানস্সেৰ সতো অগ্গহিতত্তা ‘‘অনুপজ্ঝাযকং উপসম্পাদেন্তী’’তি ৰুত্তং. কম্মৰাচাচরিযেন পন ‘‘গহিতো তেন উপজ্ঝাযো’’তি সঞ্ঞায উপজ্ঝাযং কিত্তেত্ৰা কম্মৰাচং সাৰেতব্বং. কেনচি ৰা কারণেন কাযসামগ্গিং অদেন্তস্স উপজ্ঝাযস্স ছন্দং গহেত্ৰা কম্মৰাচং সাৰেতি, উপজ্ঝাযো ৰা উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝং দত্ৰা পচ্ছা উপসম্পন্নে তস্মিং তাদিসে ৰত্থুস্মিং সমনুযুঞ্জিযমানো ৰা অসমনুযুঞ্জিযমানো ৰা উপজ্ঝাযদানতো পুব্বে এৰ সামণেরো পটিজানাতি, সিক্খাপচ্চক্খাতকো ৰা অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নকো ৰা পটিজানাতি, ছন্দহারকাদযো ৰিয উপজ্ঝাযো ৰা অঞ্ঞসীমাগতো হোতি. কম্মৰাচা রুহতীতি ৰত্ৰা ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদ’’ন্তি ৰুত্তত্তা. কেচি ‘‘ৰিনযধরপঞ্চমেন উপজ্ঝাযেন সন্নিহিতেনেৰ ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰদন্তীতি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. সো চ পাঠো অপ্পমাণো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু তস্স ৰচনস্সাভাৰতো. অসন্নিহিতেপি উপজ্ঝাযে কম্মৰাচা রুহতীতি আপজ্জতীতি চে? ন. কস্মা? কম্মসম্পত্তিযং ‘‘পুগ্গলং পরামসতী’’তি ৰুত্তপাঠোৰ নো পমাণং. ন হি তত্থ অসন্নিহিতো উপজ্ঝাযসঙ্খাতো পুগ্গলো পরামসনং অরহতি, তস্মা তত্থ সঙ্ঘপরামসনং ৰিয পুগ্গলপরামসনং ৰেদিতব্বং. সঙ্ঘেন গণেন উপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেন্তি তেসং অত্থতো পুগ্গলত্তা, পণ্ডকাদিউপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেন্তি উপসম্পাদনকালে অৰিদিতত্তাতি পোরাণা.

অপত্তচীৰরং উপসম্পাদেন্তীতি কম্মৰাচাচরিযো ‘‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’’ন্তি সঞ্ঞায, কেৰলং অত্থসম্পত্তিং অনপেক্খিত্ৰা সন্তপদনীহারেন ৰা ‘‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’’ন্তি কম্মৰাচং সাৰেতি. যথা এতরহি মতৰিপ্পৰুত্তমাতাপিতিকোপি ‘‘অনুঞ্ঞাতোসি মাতাপিতূহী’’তি পুট্ঠো ‘‘আম ভন্তে’’তি ৰদতি, কিং বহুনা? অযং পনেত্থ সারো – ‘‘তস্মিং সমযে চত্তারি কম্মানি পঞ্চহাকারেহি ৰিপজ্জন্তী’’তি লক্খণস্স ন তাৰ পঞ্ঞত্তত্তা অনুপজ্ঝাযকাদিং উপসম্পাদেন্তি. ৰজ্জনীযপুগ্গলানং অৰুত্তত্তা পণ্ডকুপজ্ঝাযাদিং উপসম্পাদেন্তি, তেরসন্তরাযপুচ্ছায অদস্সনত্তা অপত্তচীৰরকং উপসম্পাদেন্তি, ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন উপসম্পাদেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৬৯) এৰং সব্বপঠমং অনুঞ্ঞাতায কম্মৰাচায ‘‘পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰর’’ন্তি অৰচনমেত্থ সাধকন্তি ৰেদিতব্বং. তঞ্হি ৰচনং অনুক্কমেনানুঞ্ঞাতন্তি.

ইদং তাৰ সব্বথা হোতু, ‘‘মূগং পব্বাজেন্তি বধিরং পব্বাজেন্তী’’তি ইদং কথং সম্ভৰিতুমরহতি আদিতো পট্ঠায ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে ইমেহি তীহি সরণগমনেহি পব্বজ্জ’’ন্তিআদিনা অনুঞ্ঞাতত্তাতি? ৰুচ্চতে – ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, পব্বাজেতব্বোতি, এৰং ৰদেহীতি ৰত্তব্বো…পে… ততিযম্পি সঙ্ঘং সরণং গচ্ছামী’’তি এত্থ ‘‘এৰং ৰদেহীতি ৰত্তব্বো’’তি ইমস্স ৰচনস্স মিচ্ছা অত্থং গহেত্ৰা মূগং পব্বাজেসুং. ‘‘এৰং ৰদেহী’’তি তং পব্বজ্জাপেক্খং আণাপেত্ৰা সযং উপজ্ঝাযেন ৰত্তব্বো ‘‘ততিযম্পি সঙ্ঘং সরণং গচ্ছামী’’তি, সো পব্বজ্জাপেক্খা তথা আণত্তো উপজ্ঝাযৰচনস্স অনু অনু ৰদতু ৰা মা ৰা, তত্থ তত্থ ভগৰা ‘‘কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতি, ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতি, কাযেন ৰাচায ৰিঞ্ঞাপেতি, গহিতো হোতি উপজ্ঝাযো. দিন্নো হোতি ছন্দো, দিন্না হোতি পারিসুদ্ধি, দিন্না হোতি পৰারণা’’তি ৰদতি. তদনুমানেন ৰা কাযেন তেন পব্বজ্জাপেক্খেন ৰিঞ্ঞত্তং হোতি সরণগমনন্তি ৰা লোকেপি কাযেন ৰিঞ্ঞাপেন্তো এৰং ৰদতীতি ৰুচ্চতি, তং পরিযাযং গহেত্ৰা মূগং পব্বাজেন্তীতি ৰেদিতব্বং. পোরাণগণ্ঠিপদে ‘‘মূগং কথং পব্বাজেন্তীতি পুচ্ছং কত্ৰা তস্স কাযপসাদসম্ভৰতো কাযেন পহারং দত্ৰা হত্থমুদ্দায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা পব্বাজেসু’’ন্তি ৰুত্তং. কিং বহুনা?

অযং পনেত্থ সারো – যথা পুব্বে পব্বজ্জাধিকারে ৰত্তমানে পব্বজ্জাভিলাপং উপচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘পণ্ডকো, ভিক্খৰে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো’’তিআদিনা (মহাৰ. ১০৯) নযেন উপসম্পদৰসেনেৰ অভিলাপো কতো. থেয্যসংৰাসকপদে অসম্ভৰতো কিঞ্চাপি সো ন কতো, পব্বজ্জাৰ তত্থ কতা, সব্বত্থ পন উপসম্পদাভিলাপেন অধিপ্পেতা তদনুভাৰতো উপসম্পদায, পব্বজ্জায ৰারিতায উপসম্পদা ৰারিতা হোতীতি কত্ৰা, তথা ইধ উপসম্পদাধিকারে ৰত্তমানে উপসম্পদাভিলাপং উপচ্ছিন্দিত্ৰা উপসম্পদমেৰ সন্ধায পব্বজ্জাভিলাপো কতোতি ৰেদিতব্বো. কামং সো ন কত্তব্বো, মূগপদে অসম্ভৰতো তস্স ৰসেন আদিতো পট্ঠায উপসম্পদাভিলাপোৰ কত্তব্বো ৰিয দিস্সতি, তথাপি তস্সেৰ মূগপদস্স ৰসেন আদিতো পট্ঠায পব্বজ্জাভিলাপোৰ কতো মিচ্ছাগহণনিৰারণত্থং. কথং? ‘‘মূগো, ভিক্খৰে, অপত্তো ওসারণং, তঞ্চে সঙ্ঘো ওসারেতি, সোসারিতো’’তি (মহাৰ. ৩৯৬) ৰচনতো হি মূগো উপসম্পন্নো হোতীতি সিদ্ধং, সো কেৰলং উপসম্পন্নোৰ হোতি, ন পন পব্বজিতো তস্স পব্বজ্জায অসম্ভৰতোতি মিচ্ছাগাহো হোতি, তং পরিৰজ্জাপেত্ৰা যো উপসম্পন্নো, সো পব্বজিতোৰ হোতি. পব্বজিতো পন অত্থি কোচি উপসম্পন্নো, অত্থি কোচি অনুপসম্পন্নোতি ইমং সম্মাগাহং উপ্পাদেতি ভগৰাতি ৰেদিতব্বং.

অপিচ তেসং হত্থচ্ছিন্নাদীনং পব্বজিতানং সুপব্বজিতভাৰদীপনত্থং, পব্বজ্জাভাৰসঙ্কানিৰারণত্থঞ্চেত্থ পব্বজ্জাভিলাপো কতো. কথং? ‘‘ন, ভিক্খৰে, হত্থচ্ছিন্নো পব্বাজেতব্বো’’তিআদিনা (মহাৰ. ১১৯) পটিক্খেপেন, ‘‘পব্বজিতা সুপব্বজিতা’’তি ৰুত্তট্ঠানাভাৰেন চ তেসং পব্বজ্জাভাৰসঙ্কা ভৰেয্য, যথা পসঙ্কা ভৰে, তথা পসঙ্কং ঠপেয্য. খন্ধকে উপসম্পদং সন্ধায ‘‘হত্থচ্ছিন্নো, ভিক্খৰে, অপত্তো ওসারণং, তঞ্চে সঙ্ঘো ওসারেতি, সোসারিতো’’তিআদিনা (মহাৰ. ৩৯৬) নযেন ভগৰা নিৰারেতি. তেনেৰ নযেন পব্বজিতা পনেতে সব্বেপি সুপব্বজিতা এৰাতি দীপেতি. অঞ্ঞথা সব্বেপেতে উপসম্পন্নাৰ হোন্তি, ন পব্বজিতাতি অযমনিট্ঠপ্পসঙ্গো আপজ্জতি. কথং? ‘‘হত্থচ্ছিন্নো, ভিক্খৰে, ন পব্বাজেতব্বো, পব্বজিতো নাসেতব্বো’’তি ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, হত্থচ্ছিন্নো পব্বাজেতব্বো, যো পব্বাজেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স, সো চ অপব্বজিতো’’তি (মহাৰ. ১১৯) ৰা তন্তিযা ঠপিতায চম্পেয্যক্খন্ধকে ‘‘সোসারিতো’’তি ৰুত্তত্তা কেৰলং ‘‘ইমে হত্থচ্ছিন্নাদযো উপসম্পন্নাৰ হোন্তি, ন পব্বজিতা’’তি ৰা ‘‘উপসম্পন্নাপি চে পব্বজিতা, নাসেতব্বা’’তি ৰা অনিট্ঠকোট্ঠাসো আপজ্জতীতি অধিপ্পাযো.

ইদং পনেত্থ ৰিচারেতব্বং – ‘‘সো চ অপব্বজিতো’’তি ৰচনাভাৰতো মূগস্স পব্বজ্জাসিদ্ধিপসঙ্গতো পব্বজ্জাপি একতোসুদ্ধিযা হোতীতি অযমনিট্ঠকোট্ঠাসো কথং নাপজ্জতীতি? পব্বজ্জাভিলাপেন উপসম্পদা ইধাধিপ্পেতাতি সম্মাগাহেন নাপজ্জতীতি, অঞ্ঞথা যথাব্যঞ্জনং অত্থে গহিতে যথাপঞ্ঞত্তদুক্কটাভাৰসঙ্খাতো অপরো অনিট্ঠকোট্ঠাসো আপজ্জতি. কথং? ‘‘ন, ভিক্খৰে, মূগো পব্বাজেতব্বো, যো পব্বাজেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৰুত্তদুক্কটং পব্বজ্জাপরিযোসানে হোতি, ন তস্সাৰিপ্পকতায. পুব্বপযোগদুক্কটমেৰ হি পঠমং আপজ্জতি, তস্মা মূগস্স পব্বজ্জাপরিযোসানস্সেৰ অভাৰতো ইমস্স দুক্কটস্স ওকাসো চ ন সব্বকালং সম্ভৰেয্য, উপসম্পদাৰসেন পন অত্থে গহিতে সম্ভৰতি কম্মনিব্বত্তিতো. তেনেৰ পাল়িযং ‘‘ন, ভিক্খৰে, পণ্ডকো উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি দুক্কটং ন পঞ্ঞত্তং. অপঞ্ঞত্তত্তা পুব্বপযোগদুক্কটমেৰ চেত্থ সম্ভৰতি, নেতরং. এত্তাৰতা সিদ্ধমেতং পব্বজ্জাভিলাপেন উপসম্পদাৰ তত্থ অধিপ্পেতা, ন পব্বজ্জাতি. এত্থাহ সামণেরপব্বজ্জা ন কাযপযোগতো হোতীতি কথং পঞ্ঞাযতীতি? ৰুচ্চতে – কাযেন ৰিঞ্ঞাপেতীতিআদিত্তিকা দস্সনতোতি আগতো.

‘‘গোত্তেনপি অনুস্সাৰেতু’’ন্তি (মহাৰ. ১২২) ৰচনতো যেন ৰোহারেন ৰোহরতি, তেন ৰট্টতীতি সিদ্ধং, তস্মা ‘‘কো নামো তে উপজ্ঝাযো’’তি পুট্ঠেনপি গোত্তমেৰ নামং কত্ৰা ৰত্তব্বন্তি সিদ্ধং হোতি, তস্মা চতুব্বিধেসু নামেসু যেন কেনচি নামেন অনুস্সাৰনা কাতব্বাতি ৰদন্তি. একস্স বহূনি নামানি হোন্তি, তত্থ একং নামং ঞত্তিযা, একং অনুস্সাৰনায কাতুং ন ৰট্টতি, অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ অভিন্নাহি অনুস্সাৰনাহি ভৰিতব্বন্তি. কিঞ্চাপি ‘‘ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো’’তি পাল়িযং ‘‘আযস্মতো’’তি পদং পচ্ছা ৰুত্তং, কম্মৰাচাপাল়িযং পন ‘‘অযং বুদ্ধরক্খিতো আযস্মতো ধম্মরক্খিতস্সা’’তি পঠমং লিখন্তি, তং উপ্পটিপাটিযা ৰুত্তন্তি ন পচ্চেতব্বং. পাল়িযঞ্হি ‘‘ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্সা’’তি অত্থমত্তং দস্সিতং, তস্মা পাল়িযং অৰুত্তোপি ‘‘অযং বুদ্ধরক্খিতো আযস্মতো ধম্মরক্খিতস্সা’’তি কম্মৰাচাপাল়িযং পযোগো দস্সিতো. ‘‘ন মে দিট্ঠো ইতো পুব্বে ইচ্চাযস্মা সারিপুত্তো’’তি চ ‘‘আযস্মা সারিপুত্তো অত্থকুসলো’’তি চ পঠমং ‘‘আযস্মা’’তি পযোগস্স দস্সনতোতি ৰদন্তি. কত্থচি ‘‘আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি ৰত্ৰা কত্থচি কেৰলং ‘‘বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি সাৰেতি, সাৰনং হাপেতীতি ন ৰুচ্চতি নামস্স অহাপিতত্তাতি একে. সচে কত্থচি ‘‘আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি ৰত্ৰা কত্থচি ‘‘বুদ্ধরক্খিতস্সাযস্মতো’’তি সাৰেতি, পাঠানুরূপত্তা খেত্তমেৰ ওতিণ্ণন্তিপি একে. ব্যঞ্জনভেদপ্পসঙ্গতো অনুস্সাৰনানং তং ন ৰট্টতীতি ৰদন্তি. সচে পন সব্বট্ঠানেপি একেনেৰ পকারেন ৰদতি, ৰট্টতি.

একানুস্সাৰনেতি এত্থ একতো অনুস্সাৰনং এতেসন্তি একানুস্সাৰনাতি অসমানাধিকরণৰিসযো বাহিরত্থসমাসোতি দট্ঠব্বং. তেনেৰাহ ‘‘দ্ৰে একতো অনুস্সাৰনে’’তি. তত্থ একতোতি একক্খণেতি অত্থো, ৰিভত্তিঅলোপেন চাযং নিদ্দেসো. পুরিমনযেনেৰ একতো অনুস্সাৰনে কাতুন্তি ‘‘একেন একস্স, অঞ্ঞেন ইতরস্সা’’তিআদিনা পুব্বে ৰুত্তনযেন দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা আচরিযেহি একেন ৰা একতো অনুস্সাৰনে কাতুং. ৰজ্জাৰজ্জং উপনিজ্ঝাযতীতি উপজ্ঝাতি ইমিনা উপজ্ঝাযসদ্দসমানত্থো উপজ্ঝাসদ্দোপীতি অত্থং দস্সেতীতি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.১২৩).

গোত্তেনাপীতি ‘‘আযস্মতো পিপ্পলিস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি এৰং নামং অৰত্ৰা গোত্তনামেনপীতি অত্থো, তেন ‘‘কো নামো তে উপজ্ঝাযো’’তি পুট্ঠেন গোত্তনামেন ‘‘আযস্মা কস্সপো’’তি ৰত্তব্বন্তি সিদ্ধং হোতি. তস্মা অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি তস্স নামং পসিদ্ধং, তস্মিং ৰা খণে সুখগ্গহণত্থং নামং পঞ্ঞাপিতং, তং সব্বং গহেত্ৰাপি অনুস্সাৰনা কাতব্বা. যথা উপজ্ঝাযস্স, এৰং উপসম্পদাপেক্খস্সাপি গোত্তাদিনামেন তঙ্খণিকনামেন চ অনুস্সাৰনং কাতুং ৰট্টতি, তস্মিম্পি খণে ‘‘অযং তিস্সো’’তি ৰা ‘‘নাগো’’তি ৰা নামং করোন্তেহি অনুসাসকসম্মুতিতো পঠমমেৰ কাতব্বং. এৰং অকত্ৰাপি অন্তরাযিকধম্মানুসাসনপুচ্ছনকালেসু ‘‘কিন্নামোসি, অহং ভন্তে নাগো নাম, কো নামো তে উপজ্ঝাযো, উপজ্ঝাযো মে ভন্তে তিস্সো নামা’’তিআদিনা ৰিঞ্ঞাপেন্তেন উভিন্নম্পি চিত্তে ‘‘মমেতং নাম’’ন্তি যথা সঞ্ঞং উপ্পজ্জতি, এৰং ৰিঞ্ঞাপেতব্বং. সচে পন তস্মিং খণে পকতিনামেন ৰত্ৰা পচ্ছা ‘‘তিস্সো নামা’’তি অপুব্বনামেন অনুস্সাৰেতি, ন ৰট্টতি.

তত্থ চ কিঞ্চাপি উপজ্ঝাযস্সেৰ নামং অগ্গহেত্ৰা যেন কেনচি নামেন ‘‘তিস্সস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তিআদিনাপি পুগ্গলে পরামট্ঠে কম্মং সুকতমেৰ হোতি অনুপজ্ঝাযকাদীনং উপসম্পদাকম্মং ৰিয উপজ্ঝাযস্স অভাৰেপি অভব্বত্তেপি কম্মৰাচায পুগ্গলে পরামট্ঠে কম্মস্স সিজ্ঝনতো. উপসম্পদাপেক্খস্স পন যথাসকং নামং ৰিনা অঞ্ঞেন নামেন অনুস্সাৰিতে কম্মং কুপ্পতি, সো অনুপসম্পন্নোৰ হোতি. তত্থ ঠিতো অঞ্ঞো অনুপসম্পন্নো ৰিয গহিতনামস্স ৰত্থুপুগ্গলস্স তত্থ অভাৰা, এতস্স চ নামস্স অনুস্সাৰনায অৰুত্তত্তা. তস্মা উপসম্পদাপেক্খস্স পকতিনামং পরিৰত্তেত্ৰা অপুব্বেন নাগাদিনামেন অনুস্সাৰিতুকামেন পটিকচ্চেৰ ‘‘ত্ৰং নাগো’’তিআদিনা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা অনুসাসনঅন্তরাযিকধম্মাপুচ্ছনক্খণেসুপি তস্স চ সঙ্ঘস্স চ যথা পাকটং হোতি, তথা পকাসেত্ৰাৰ নাগাদিনামেন অনুস্সাৰেতব্বং. একস্স বহূনি নামানি হোন্তি, তেসু একং গহেতুং ৰট্টতি.

যং পন উপসম্পদাপেক্খউপজ্ঝাযানং একত্থ গহিতং নামং তদেৰ ঞত্তিযা, সব্বত্থ অনুস্সাৰনাসু চ গহেতব্বং. গহিততো হি অঞ্ঞস্মিং গহিতে ব্যঞ্জনং ভিন্নং নাম হোতি, কম্মং ৰিপজ্জতি. অত্থতো হি ব্যঞ্জনতো চ অভিন্না এৰ ঞত্তি অনুস্সাৰনা চ ৰট্টন্তি. উপজ্ঝাযনামস্স পন পুরতো ‘‘আযস্মতো তিস্সস্সা’’তিআদিনা আযস্মন্তপদং সব্বত্থ যোজেত্ৰাপি অনুস্সাৰেতি. তথা অযোজিতেপি দোসো নত্থি.

পাল়িযং (মহাৰ. ১২৬) পন কিঞ্চাপি ‘‘ইত্থন্নামস্স আযস্মতো’’তি পচ্ছতো ‘‘আযস্মতো’’তি পদং ৰুত্তং, তথাপি ‘‘আযস্মা সারিপুত্তো অত্থকুসলো’’তিআদিনা নামস্স পুরতো ‘আযস্মন্তপদ’যোগস্স দস্সনতো পুরতোৰ পযোগো যুত্ততরো, তঞ্চ একত্থ যোজেত্ৰা অঞ্ঞত্থ অযোজিতেপি একত্থ পুরতো যোজেত্ৰা অঞ্ঞত্থ পচ্ছতো যোজনেপি সাৰনায হাপনং নাম ন হোতি নামস্স অহাপিতত্তা. তেনেৰ পাল়িযম্পি ‘‘ইত্থন্নামস্স আযস্মতো’’তি একত্থ যোজেত্ৰা ‘‘ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তিআদীসু ‘‘আযস্মতো’’তি ন যোজিতন্তি ৰদন্তি. তঞ্চ কিঞ্চাপি এৰং, তথাপি সব্বট্ঠানেপি একেনেৰ পকারেন যোজেত্ৰা এৰ ৰা অযোজেত্ৰা ৰা অনুস্সাৰনং পসত্থতরন্তি গহেতব্বং.

একতো সহেৰ একস্মিং খণে অনুস্সাৰনং এতেসন্তি একানুস্সাৰনা, উপসম্পদাপেক্খা, এতে একানুস্সাৰনে কাতুং. তেনাহ ‘‘একতোঅনুসাৰনে’’তি. ইদঞ্চ একং পদং ৰিভত্তিঅলোপেন দট্ঠব্বং. একেন ৰাতি দ্ৰিন্নম্পি একস্মিং খণে একায এৰ কম্মৰাচায অনুস্সাৰনে একেন আচরিযেনাতি অত্থো. ‘‘অযং বুদ্ধরক্খিতো চ অযং ধম্মরক্খিতো চ আযস্মতো সঙ্ঘরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তিআদিনা নযেন একেন আচরিযেন দ্ৰিন্নমেকস্মিং খণে অনুস্সাৰননযো দট্ঠব্বো, ইমিনাৰ নযেন তিণ্ণম্পি একেন আচরিযেন একক্খণে অনুস্সাৰনং ৰেদিতব্বং.

পুরিমনযেনেৰ একতো অনুস্সাৰনে কাতুন্তি ‘‘একেন একস্স, অঞ্ঞেন ইতরস্সা’’তিআদিনা পুব্বে ৰুত্তনযেন দ্ৰিন্নং দ্ৰীহি ৰা তিণ্ণং তীহি ৰা আচরিযেহি, একেন ৰা আচরিযেন তযোপি একতোঅনুস্সাৰনে কাতুন্তি অত্থো. ‘‘তঞ্চ খো একেন উপজ্ঝাযেন, ন ত্ৰেৰ নানুপজ্ঝাযেনা’’তি ইদং একেন আচরিযেন দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা উপজ্ঝাযেহি দ্ৰে ৰা তযো ৰা উপসম্পদাপেক্খে একক্খণে একায অনুস্সাৰনায একানুস্সাৰনে কাতুং ন ৰট্টতীতি পটিক্খেপপদং, ন পন নানাচরিযেহি নানুপজ্ঝাযেহি তযো একানুস্সাৰনে কাতুং ন ৰট্টতীতি আহ ‘‘সচে পন নানাচরিযা নানুপজ্ঝাযা…পে… ৰট্টতী’’তি. যঞ্চেত্থ ‘‘তিস্সত্থেরো সুমনত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং, সুমনত্থেরো তিস্সত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিক’’ন্তি এৰং উপজ্ঝাযেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং সদ্ধিৰিহারিকানং অনুস্সাৰনকরণং ৰুত্তং, তং উপলক্খণমত্তং. তস্মা সচে তিস্সত্থেরো সুমনত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং, সুমনত্থেরো নন্দত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং অনুস্সাৰেতি, অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ গণপূরকা হোন্তি, ৰট্টতি এৰ. সচে পন উপজ্ঝাযো সযমেৰ অত্তনো সদ্ধিৰিহারিকং অনুস্সাৰেতি, এত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, কম্মং সুকতমেৰ হোতি, অনুপজ্ঝাযকস্সপি যেন কেনচি অনুস্সাৰিতে উপসম্পদা হোতি, কিমঙ্গং পন সউপজ্ঝাযকস্স উপজ্ঝাযেনেৰ অনুস্সাৰনেতি দট্ঠব্বং. তেনেৰ নৰট্টনপক্খং দস্সেতুং ‘‘সচে পনা’’তিআদিমাহ.

উপজ্ঝাতি উপজ্ঝাযসদ্দসমানত্থো আকারন্তো উপজ্ঝাসদ্দোতি দস্সেতি. উপজ্ঝায-সদ্দো এৰ ৰা উপজ্ঝা, উপযোগপচ্চত্তৰচনেসু য-কার লোপং কত্ৰা এৰং ৰুত্তো করণৰচনাদীসু উপজ্ঝাসদ্দস্স পযোগাভাৰাতি দট্ঠব্বং. পাল়িযং অত্তনাৰ অত্তানং সম্মন্নিতব্বন্তি অত্তনাৰ কত্তুভূতেন করণভূতেন অত্তানমেৰ কম্মভূতং পতি সম্মন্ননকিচ্চং কাতব্বং, অত্তানন্তি ৰা পচ্চত্তে উপযোগৰচনং, অত্তনাৰ অত্তা সম্মন্নিতব্বোতি অত্থো. ন কেৰলঞ্চ এত্থেৰ, অঞ্ঞত্রাপি তেরসসম্মুতিআদীসু ইমিনাৰ লক্খণেন অত্তনাৰ অত্তা সম্মন্নিতব্বোৰ. অপিচ সযং কম্মারহত্তা অত্তানং মুঞ্চিত্ৰা চতুৰগ্গাদিকো গণো সব্বত্থ ইচ্ছিতব্বো.

সচ্চকালোতি ‘‘নিগূহিস্সামী’’তি ৰঞ্চনং পহায সচ্চস্সেৰ তে ইচ্ছিতব্বকালো. ভূতকালোতি ৰঞ্চনায অভাৰেপি মনুস্সত্তাদিৰত্থুনো ভূততায অৰস্সং ইচ্ছিতব্বকালো, ইতরথা কম্মকোপাদিঅন্তরাযো হোতীতি অধিপ্পাযো. মঙ্কূতি অধোমুখো. উদ্ধরতূতি অনুপসম্পন্নভাৰতো উপসম্পত্তিযং পতিট্ঠপেতূতি অত্থো.

সব্বকম্মৰাচাসু অত্থকোসল্লত্থং পনেত্থ উপসম্পদকম্মৰাচায এৰমত্থো দট্ঠব্বো – সুণাতূতি সৰনাণত্তিযং পঠমপুরিসেকৰচনং. তঞ্চ কিঞ্চাপি যো সো সঙ্ঘো সৰনকিরিযাযং নিযোজীযতি, তস্স সম্মুখত্তা ‘‘সুণাহী’’তি মজ্ঝিমপুরিসৰচনেন ৰত্তব্বং, তথাপি যস্মা সঙ্ঘসদ্দসন্নিধানে পঠমপুরিসপ্পযোগোৰ সদ্দৰিদূহি সমাচিণ্ণো ভৰন্তভগৰন্তআযস্মাদিসদ্দসন্নিধানেসু ৰিয ‘‘অধিৰাসেতু মে ভৰং গোতমো (পারা. ২২), এতস্স সুগত কালো, যং ভগৰা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেয্য (পারা. ২১), পক্কমতাযস্মা (পারা. ৪৩৬), সুণন্তু মে আযস্মন্তো’’তিআদীসু (মহাৰ. ১৬৮). তস্মা ইধ পঠমপুরিসপ্পযোগো কতো. অথ ৰা গারৰৰসেনেতং ৰুত্তং. গরুট্ঠানিযেসু হি গারৰৰসেন মজ্ঝিমপুরিসপযোগুপ্পত্তিযম্পি পঠমপুরিসপ্পযোগং পযুজ্জন্তি ‘‘দেসেতু সুগতো ধম্ম’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.৬৬; ম. নি. ২.৩৩৮; মহাৰ. ৮) ৰিযাতি দট্ঠব্বং. কেচি পন ‘‘ভন্তে আৰুসোতি পদে অপেক্খিত্ৰা ইধ পঠমপুরিসপ্পযোগো’’তি ৰদন্তি, তং ন সুন্দরং ‘‘আচরিযো মে, ভন্তে, হোহি (মহাৰ. ৭৭), ইঙ্ঘাৰুসো উপালি, ইমং পব্বজিতং অনুযুঞ্জাহী’’তিআদীসু (পারা. ৫১৭) তপ্পযোগেপি মজ্ঝিমপুরিসপ্পযোগস্সেৰ দস্সনতো.

মেতি যো সাৰেতি, তস্স অত্তনিদ্দেসে সামিৰচনং. ভন্তেতি আলপনত্থে ৰুড্ঢেসু সগারৰৰচনং, ‘‘আৰুসো’’তি পদং পন নৰকেসু. তদুভযম্পি নিপাতো ‘‘তুম্হে ভন্তে তুম্হে আৰুসো’’তি বহূসুপি সমানরূপত্তা. সঙ্ঘোতি অৰিসেসতো চতুৰগ্গাদিকে পকতত্তপুগ্গলসমূহে ৰত্ততি. ইধ পন পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু পঞ্চৰগ্গতো পট্ঠায, মজ্ঝিমেসু জনপদেসু দসৰগ্গতো পট্ঠায সঙ্ঘোতি গহেতব্বো. তত্রাযং পিণ্ডত্থো – ভন্তে, সঙ্ঘো মম ৰচনং সুণাতূতি. ইদঞ্চ নৰকতরেন ৰত্তব্বৰচনং. সচে পন অনুস্সাৰকো সব্বেহি ভিক্খূহি ৰুড্ঢতরো হোতি, ‘‘সুণাতু মে, আৰুসো সঙ্ঘো’’তি ৰত্তব্বং. সোপি চে ‘‘ভন্তে’’তি ৰদেয্য, নৰকতরো ৰা ‘‘আৰুসো’’তি, কম্মকোপো নত্থি. কেচি পন ‘‘একত্থ ‘আৰুসো’তি ৰত্ৰা অঞ্ঞত্থ ‘ভন্তে’তি ৰুত্তেপি নত্থি দোসো উভযেনপি আলপনস্স সিজ্ঝনতো’’তি ৰদন্তি.

ইদানি যমত্থং ঞাপেতুকামো ‘‘সুণাতূ’’তি সঙ্ঘং সৰনে নিযোজেতি, তং ঞাপেন্তো ‘‘অযং ইত্থন্নামো’’তিআদিমাহ. তত্থ অযন্তি উপসম্পদাপেক্খস্স হত্থপাসে সন্নিহিতভাৰদস্সনং, তেন চ হত্থপাসে ঠিতস্সেৰ উপসম্পদা রুহতীতি সিজ্ঝতি হত্থপাসতো বহি ঠিতস্স ‘‘অয’’ন্তি ন ৰত্তব্বতো. তেনেৰ অনুসাসকসম্মুতিযং সো হত্থপাসতো বহি ঠিতত্তা ‘‘অয’’ন্তি ন ৰুত্তো, তস্মা উপসম্পদাপেক্খো অনুপসম্পন্নো হত্থপাসে ঠপেতব্বো. অযং ইত্থন্নামোতি অযং-সদ্দো চ অৰস্সং পযুজ্জিতব্বো, সো চ ইমস্মিং পঠমনামপযোগে এৰাতি গহেতব্বং. ‘‘ইত্থন্নামো’’তি ইদং অনিযমতো তস্স নামদস্সনং, উভযেনপি অযং বুদ্ধরক্খিতোতিআদিনামং দস্সেতি. ‘‘উপসম্পদাপেক্খো’’তি ভিন্নাধিকরণৰিসযে বহুব্বীহিসমাসো, উপসম্পদং মে সঙ্ঘো অপেক্খমানোতি অত্থো. তস্স চ উপজ্ঝাযতং সমঙ্গিভাৰেন দস্সেতুং ‘‘ইত্থন্নামস্স আযস্মতো’’তি ৰুত্তং. এতেন ‘‘অযং বুদ্ধরক্খিতো আযস্মতো ধম্মরক্খিতস্স সদ্ধিৰিহারিকভূতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি এৰমাদিনা নযেন নামযোজনায সহ অত্থো দস্সিতো. এত্থ চ ‘‘আযস্মতো’’তি পদং অৰত্ৰাপি ‘‘অযং বুদ্ধরক্খিতো ধম্মরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. তেনেৰ পাল়িযং ‘‘ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি এত্থ ‘‘আযস্মতো’’তি পদং ন ৰুত্তং. যঞ্চেত্থ ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ.

ননু চেত্থ উপজ্ঝাযোপি উপসম্পদাপেক্খো ৰিয হত্থপাসে ঠিতো এৰ ইচ্ছিতব্বো, অথ কস্মা ‘‘অযং ইত্থন্নামো ইমস্স ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি এৰং উপজ্ঝাযস্স নামপরামসনেপি ইদং-সদ্দপ্পযোগো ন কতোতি? নাযং ৰিরোধো উপজ্ঝাযস্স অভাৰেপি কম্মকোপাভাৰতো. কেৰলঞ্হি কম্মনিব্বত্তিযা সন্তপদৰসেন অৰিজ্জমানস্সপি উপজ্ঝাযস্স নামকিত্তনং অনুপজ্ঝাযস্স উপসম্পদাদীসুপি করীযতি, তস্মা উপজ্ঝাযস্স অসন্নিহিতাযপি তপ্পরামসনমত্তেনেৰ কম্মসিদ্ধিতো ‘‘ইমস্সা’’তি নিদ্দিসিতুং ন ৰট্টতীতি.

পরিসুদ্ধো অন্তরাযিকেহি ধম্মেহীতি অভব্বত্তাদিকেহি উপসম্পদায অৰত্থুকরেহি চেৰ পঞ্চাবাধহত্থচ্ছিন্নাদীহি আপত্তিকরেহি চ অন্তরাযিকসভাৰেহি পরিমুত্তো. এৰং ৰুত্তে এৰ আপত্তিমত্তকরেহি পঞ্চাবাধাদীহি অপরিমুত্তস্সপি উপসম্পদা রুহতি, নাঞ্ঞথা. পরিপুণ্ণস্স পত্তচীৰরন্তি পরিপুণ্ণমস্স উপসম্পদাপেক্খস্স পত্তচীৰরং. এৰং ৰুত্তে এৰ অপত্তচীৰরস্সপি উপসম্পদা রুহতি, নাঞ্ঞথা. উপসম্পদং যাচতীতি ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, উপসম্পদং যাচামী’’তিআদিনা (মহাৰ. ১২৬) যাচাপিতভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. এৰং তেন সঙ্ঘে অযাচিতেপি ‘‘ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতী’’তি ৰুত্তে এৰ কম্মং অৰিপন্নং হোতি, নাঞ্ঞথা. উপজ্ঝাযেনাতি উপজ্ঝাযেন করণভূতেন, ইত্থন্নামং উপজ্ঝাযং কত্ৰা কম্মভূতং উপসম্পদং দাতুং নিপ্ফাদেতুং কত্তুভূতং সঙ্ঘং যাচতীতি অত্থো. যাচধাতুনো পন দ্ৰিকম্মকত্তা ‘‘সঙ্ঘং উপসম্পদ’’ন্তি দ্ৰে কম্মপদানি ৰুত্তানি.

যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লন্তি এত্থ পত্তো কালো ইমস্স কম্মস্সাতি পত্তকালং, অপলোকনাদিচতুব্বিধং সঙ্ঘগণকম্মং, তদেৰ সকত্থে য-পচ্চযেন ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি ৰুচ্চতি. ইধ পন ঞত্তিচতুত্থউপসম্পদাকম্মং অধিপ্পেতং, তং কাতুং সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং জাতং. যদীতি অনুমতিগহণৰসেন কম্মস্স পত্তকল্লতং ঞাপেতি, যো হি কোচি তত্থ অপত্তকল্লতং মঞ্ঞিস্সতি, সো ৰক্খতি. ইমমেৰ হি অত্থং সন্ধায অনুস্সাৰনাসু ‘‘যস্সাযস্মতো খমতি…পে… সো ভাসেয্যা’’তি (মহাৰ. ১২৭) ৰুত্তং. তদেতং পত্তকল্লং ৰত্থুসম্পদা, অন্তরাযিকেহি ধম্মেহি চস্স পরিসুদ্ধতা, সীমাসম্পদা, পরিসাসম্পদা, পুব্বকিচ্চনিট্ঠানন্তি ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতং.

তত্থ ৰত্থুসম্পদা নাম যথাৰুত্তেহি একাদসঅভব্বপুগ্গলেহি চেৰ অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নেহি চ অঞ্ঞো পরিপুণ্ণৰীসতিৰস্সো অনুপসম্পন্নভূতো মনুস্সপুরিসো. এতস্মিঞ্হি পুগ্গলে সতি এৰ ইদং সঙ্ঘস্স উপসম্পদাকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি, কতঞ্চ কুপ্পমেৰ হোতি.

অন্তরাযিকেহি ধম্মেহি চস্স পরিসুদ্ধতা নাম যথাৰুত্তস্সেৰ উপসম্পদাৰত্থুভূতস্স পুগ্গলস্স যে ইমে ভগৰতা পটিক্খিত্তা পঞ্চাবাধফুট্ঠতাদযো মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাততাপঅযোসানা চেৰ হত্থচ্ছিন্নাদযো চ দোসধম্মা কারকসঙ্ঘস্স আপত্তাদিঅন্তরাযহেতুতায ‘‘অন্তরাযিকা’’তি ৰুচ্চন্তি, তেহি অন্তরাযিকেহি দোসধম্মেহি পরিমুত্ততা, ইমিস্সা চ সতি এৰ ইদং কম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি, কতং পন কম্মং সুকতমেৰ হোতি ঠপেত্ৰা ঊনৰীসতিৰস্সং পুগ্গলং.

সীমাসম্পদা পন উপোসথক্খন্ধকে (মহাৰ. ১৩৮ আদযো) ৰক্খমাননযেন সব্বদোসরহিতায বদ্ধাবদ্ধৰসেনেৰ দুৰিধায সীমায ৰসেন ৰেদিতব্বা. তাদিসায হি সীমায সতি এৰ ইদং কম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি, কতঞ্চ কম্মং ৰিপজ্জতি.

পরিসাসম্পদা পন যে ইমে উপসম্পদাকম্মস্স সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন কম্মপ্পত্তা দসহি ৰা পঞ্চহি ৰা অনূনাপারাজিকং অনাপন্না অনুক্খিত্তা চ সমানসংৰাসকা ভিক্খূ, তেসং একসীমায হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা ঠানং, ছন্দারহানঞ্চ ছন্দস্স আনযনং, সম্মুখীভূতানঞ্চ অপ্পটিকোসনং, উপসম্পদাপেক্খরহিতানং উপোসথক্খন্ধকে পটিক্খিত্তানং গহট্ঠাদিঅনুপসম্পন্নানঞ্চেৰ পারাজিকুক্খিত্তকনানাসংৰাসকভিক্খুনীনঞ্চ ৰজ্জনীযপুগ্গলানং সঙ্ঘস্স হত্থপাসে অভাৰো চাতি ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতা. এৰরূপায চ পরিসাসম্পদায সতি এৰ ইদং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি. তত্থ পুরিমানং তিণ্ণং অঙ্গানং অঞ্ঞতরস্সপি অভাৰে কতং কম্মং ৰিপজ্জতি, ন পচ্ছিমস্স.

পুব্বকিচ্চনিট্ঠানং নাম যানিমানি ‘‘পঠমং উপজ্ঝং গাহাপেতব্বো’’তিআদিনা পাল়িযং (মহাৰ. ১২৬) ৰুত্তানি ‘‘উপজ্ঝাগাহাপনং, পত্তচীৰরাচিক্খণং, ততো তং হত্থপাসতো বহি পেসেত্ৰা অনুসাসকসম্মুতিকম্মকরণং, সম্মতেন চ গন্ত্ৰা অনুসাসনং, তেন চ পঠমতরং আগন্ত্ৰা সঙ্ঘস্স ঞত্তিং ঞাপেত্ৰা উপসম্পদাপেক্খং ‘আগচ্ছাহী’তি হত্থপাসে এৰ অব্ভানং, তেন ভিক্খূনং পাদে ৰন্দাপেত্ৰা উপসম্পদাযাচাপনং, ততো অন্তরাযিকধম্মপুচ্ছকসম্মুতিকম্মকরণং, সম্মতেন চ পুচ্ছন’’ন্তি ইমানি অট্ঠ পুব্বকিচ্চানি, তেসং সব্বেসং যাথাৰতো করণেন নিট্ঠানং. এতস্মিঞ্চ পুব্বকিচ্চনিট্ঠাপনে সতি এৰ ইদং সঙ্ঘস্স উপসম্পদাকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি. এতেসু পন পুব্বকম্মেসু অকতেসুপি কতং কম্মং যথাৰুত্তেসু ৰত্থুসম্পত্তিআদীসু ৰিজ্জমানেসু অকুপ্পমেৰ হোতি. তদেৰমেত্থ পত্তকল্লং ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতন্তি ৰেদিতব্বং. ইমিনাৰ নযেন হেট্ঠা ৰুত্তেসু, ৰক্খমানেসু চ সব্বেসু কম্মেসু পত্তকল্লতা যথারহং যোজেত্ৰা ঞাতব্বা.

ইত্থন্নামং উপসম্পাদেয্যাতি উপসম্পদানিপ্ফাদনেন তংসমঙ্গিং করেয্য করোতূতি পত্থনাযং, ৰিধিম্হি ৰা ইদং দট্ঠব্বং. যথা হি ‘‘দেৰদত্তং সুখাপেয্যা’’তি ৰুত্তে সুখমস্স নিপ্ফাদেত্ৰা তং সুখসমঙ্গিনং করেয্যাতি অত্থো হোতি, এৰমিধাপি উপসম্পদমস্স নিপ্ফাদেত্ৰা তং উপসম্পদাসমঙ্গিনং করেয্যাতি অত্থো. পযোজকব্যাপারে চেতং. যথা সুখযন্তং কিঞ্চি সুদ্ধকত্তারং কোচি হেতুকত্তা সুখহেতুনিপ্ফাদনেন সুখাপেয্যাতি ৰুচ্চতি, এৰমিধাপি উপসম্পজ্জন্তং সুদ্ধকত্তারং পুগ্গলং হেতুকত্তুভূতো সঙ্ঘো উপসম্পদাহেতুনিপ্ফাদনেন উপসম্পাদেয্যাতি ৰুত্তো. এতেন চ সুখং ৰিয সুখদাযকেন সঙ্ঘেন পুগ্গলস্স দীযমানা তথাপৰত্তপরমত্থধম্মে উপাদায অরিযজনপঞ্ঞত্তা উপসম্পদা নাম সম্মুতিসচ্চতা অত্থীতি সমত্থিতং হোতি. এত্থ চ ‘‘ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতী’’তি (মহাৰ. ১২৭) ৰুত্তত্তা পরিৰাসাদীসু ৰিয যাচনানুগুণং ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদং দদেয্যা’’তি অৰত্ৰা ‘‘ইত্থন্নামং উপসম্পাদেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা ইদং উপসম্পদাকম্মং দানে অসঙ্গহেত্ৰা কম্মলক্খণে এৰ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. ইমিনা নযেন ‘‘ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি, উপসম্পন্নো সঙ্ঘেনা’’তি এত্থাপি অত্থো ৰেদিতব্বো. কেৰলঞ্হি তত্থ ৰত্তমানকালঅতীতকালৰসেন, ইধ পন অনামট্ঠকালৰসেনাতি এত্তকমেৰ ৰিসেসো.

এসা ঞত্তীতি ‘‘সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো’’তি ৰুত্তঞাপনা এসা. ইদঞ্চ অনুস্সাৰনানম্পি সব্ভাৰসূচনত্থং ৰুচ্চতি. অৰস্সঞ্চেতং ৰত্তব্বমেৰ. ঞত্তিকম্মে এৰ তং ন ৰত্তব্বং. তত্থ পন য্য-কারে ৰুত্তমত্তে এৰ ঞত্তিকম্মং নিট্ঠিতং হোতীতি দট্ঠব্বং. খমতীতি রুচ্চতি. উপসম্পদাতি সঙ্ঘেন দীযমানা নিপ্ফাদিযমানা উপসম্পদা, যস্স খমতি, সো তুণ্হস্সাতি যোজনা. তুণ্হীতি চ অকথনত্থে নিপাতো, অকথনকো অস্স ভৰেয্যাতি অত্থো. খমতি সঙ্ঘস্স ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাতি পকতেন সম্বন্ধো. তত্থ কারণমাহ ‘‘তস্মা তুণ্হী’’তি. তত্থ ‘‘আসী’’তি সেসো. যস্মা ‘‘যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্যা’’তি তিক্খত্তুং ৰুচ্চমানোপি সঙ্ঘো তুণ্হী নিরৰো অহোসি, তস্মা খমতি সঙ্ঘস্সাতি অত্থো. এৰন্তি ইমিনা পকারেন. তুণ্হীভাৰেনেৰেতং সঙ্ঘস্স রুচ্চনভাৰং ধারযামি, বুজ্ঝামি জানামীতি অত্থো. ইতি-সদ্দো পরিসমাপনত্থে কতো, সো চ কম্মৰাচায অনঙ্গং, তস্মা অনুস্সাৰকেন ‘‘ধারযামী’’তি এত্থ মি-কারপরিযোসানমেৰ ৰত্ৰা নিট্ঠপেতব্বং, ইতি-সদ্দো ন পযুজ্জিতব্বোতি দট্ঠব্বং. ইমিনা নযেন সব্বকম্মৰাচানমত্থো ৰেদিতব্বো.

একপোরিসা ৰাতিআদি সত্তানং সরীরছাযং পাদেহি মিনিত্ৰা জাননপ্পকারদস্সনং. ছসত্তপদপরিমিতা হি ছাযা ‘‘পোরিসা’’তি ৰুচ্চতি, ইদঞ্চ উতুপ্পমাণাচিক্খণাদি চ আগন্তুকেহি সদ্ধিং ৰীমংসিত্ৰা ৰুড্ঢনৰভাৰং ঞত্ৰা ৰন্দনৰন্দাপনাদিকরণত্থং ৰুত্তং. এতি আগচ্ছতি, গচ্ছতি চাতি উতু, সোৰ পমীযতে অনেন সংৰচ্ছরন্তি পমাণন্তি আহ ‘‘উতুযেৰ উতুপ্পমাণ’’ন্তি. অপরিপুণ্ণাতি উপসম্পদাদিৰসেন অপরিপুণ্ণা. যদি উতুৰেমজ্ঝে উপসম্পাদিতো, তদা তস্মিং উতুম্হি অৰসিট্ঠদিৰসাচিক্খণং দিৰসভাগাচিক্খণন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘যত্তকেহি দিৰসেহি যস্স যো উতু অপরিপুণ্ণো, তে দিৰসে’’তি. তত্থ যস্স তঙ্খণং লদ্ধূপসম্পদস্স পুগ্গলস্স সম্বন্ধী যো উতু যত্তকেহি দিৰসেহি অপরিপুণ্ণো, তে দিৰসেতি যোজনা.

ছাযাদিকমেৰ সব্বং সঙ্গহেত্ৰা গাযিতব্বতো কথেতব্বতো সঙ্গীতীতি আহ ‘‘ইদমেৰা’’তিআদি. তত্থ একতো কত্ৰা আচিক্খিতব্বং. ত্ৰং কিং লভসীতি ত্ৰং উপসম্পাদনকালে কতরৰস্সং, কতরউতুঞ্চ লভসি, কতরস্মিং তে উপসম্পদা লদ্ধাতি অত্থো. ৰস্সন্তি ৰস্সানউতু, ইদঞ্চ সংৰচ্ছরাচিক্খণং ৰিনা ৰুত্তম্পি ন ৰিঞ্ঞাযতীতি ইমিনা উতুআচিক্খণেনেৰ সাসনৰস্সেসু ৰা কলিযুগৰস্সাদীসু ৰা সহস্সিমে ৰা সতিমে ৰা অসুকউতুং লভামীতি দস্সিতন্তি দট্ঠব্বং. ছাযাতি ইদং পাল়িযং আগতপটিপাটিং সন্ধায ৰুত্তং, ৰত্তব্বকম্মতো পন কলিযুগৰস্সাদীসু সব্বদেসপসিদ্ধেসু অসুকৰস্সে অসুকউতুম্হি অসুকমাসে অসুককণ্হে ৰা সুক্কে ৰা পক্খে অসুকে তিথিৰারৰিসেসযুত্তে পুব্বণ্হাদিদিৰসভাগে এত্তকে ছাযাপমাণে, নাডিকাপমাণে ৰা মযা উপসম্পদা লদ্ধাতি ৰদেয্যাসীতি এৰং আচিক্খিতব্বং. ইদং সুট্ঠু উগ্গহেত্ৰা আগন্তুকেহি ৰুড্ঢপটিপাটিং ঞত্ৰা পটিপজ্জাহীতি ৰত্তব্বং. ইতি এত্তকো কথামগ্গো ৰিমতিৰিনোদনিযং আগতো. ৰজিরবুদ্ধিটীকানযো পন একচ্চো ইধেৰ সঙ্গহং গতো, একচ্চো অসন্নিট্ঠানৰিনিচ্ছযত্তা সংসযহেতুকো হোতি, তস্মা ইধ ন গহিতোতি.

ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে

উপসম্পদাৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো.