১৮. কালিকৰিনিচ্ছযকথা
৮৯. এৰং সঙ্ঘিকসেনাসনেসু কত্তব্বৰিনিচ্ছযং কথেত্ৰা ইদানি চতুকালিকৰিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘কালিকানিপি চত্তারী’’তিআদিমাহ. তত্থ করণং কারো, কিরিযা. কারো এৰ কালো র-কারস্স ল-কারো যথা ‘‘মহাসালো’’তি. কালোতি চেত্থ পচ্চুপ্পন্নাদিকিরিযা. ৰুত্তঞ্হি –
‘‘আরদ্ধানিট্ঠিতো ভাৰো, পচ্চুপ্পন্নো সুনিট্ঠিতো;
অতীতানাগতুপ্পাদ-মপ্পত্তাভিমুখা কিরিযা’’তি.
এত্থ পন তস্স তস্স কিরিযাসঙ্খাতস্স কালস্স পভেদভূতো পুরেভত্তএকঅহোরত্তসত্তাহজীৰিকপরিযন্তসঙ্খাতো কালৰিসেসো অধিপ্পেতো. কালে তস্মিং তস্মিং কালৰিসেসে পরিভুঞ্জিতব্বানীতি কালিকানি. পি-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, তেন কপ্পিযা চতুভূমিযোতি সমুচ্চেতি. চত্তারীতি সঙ্খ্যানিদ্দেসো, তেন কালিকানি নাম চত্তারি এৰ হোন্তি, ন তীণি ন পঞ্চাতি দস্সেতি, ইদং মাতিকাপদস্স অত্থৰিৰরণং. তত্থ উদ্দেসে যং মাতিকাযং (ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. গন্থারম্ভকথা) ‘‘কালিকানিপি চত্তারী’’তি এৰং ৰুত্তং, এত্থ এতস্মিং মাতিকাপদে চত্তারি কালিকানি ৰেদিতব্বানীতি যোজনা. কতমানি তানীতি আহ ‘‘যাৰকালিক’’ন্তিআদি. যাৰকালিকং…পে… যাৰজীৰিকং ইতি ইমানি ৰত্থূনি চত্তারি কালিকানি নামাতি অত্থো.
ইদানি তেসং ৰত্থুঞ্চ ৰিসেসনঞ্চ নামলাভহেতুঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘তত্থ পুরেভত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ তেসু চতূসু কালিকেসু যং কিঞ্চি খাদনীযং ভোজনীযং যাৰকালিকং, অট্ঠৰিধপানং যামকালিকং, সপ্পিআদিপঞ্চৰিধভেসজ্জং সত্তাহকালিকং, সব্বম্পি পটিগ্গহিতং যাৰজীৰিকং ইতি ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. যং কিঞ্চি খাদনীযভোজনীযন্তি এত্থ অতিব্যাপিতং পরিহরিতুং ৰিসেসনমাহ ‘‘পুরেভত্ত’’ন্ত্যাদি. পুরেভত্তং পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বমেৰ যাৰকালিকং, ন অঞ্ঞং খাদনীযং ভোজনীযন্ত্যত্থো. যাৰ…পে… পরিভুঞ্জিতব্বতোতি নামলাভহেতুং, এতেন যাৰ কালো অস্সাতি যাৰকালিকন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. অট্ঠৰিধং পানন্তি এত্থ অব্যাপিতং পরিহরিতুমাহ ‘‘সদ্ধিং অনুলোমপানেহী’’তি. যাৰ…পে… তব্বতোতি নামলাভহেতুং, এতেন যামো কালো অস্সাতি যামকালিকন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. সত্তাহং নিধেতব্বতোতি নামলাভহেতুং, এতেন সত্তাহো কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. সব্বম্পি পটিগ্গহিতন্তি এত্থ অতিব্যাপিতং পরিহরিতুং ‘‘ঠপেত্ৰা উদক’’ন্ত্যাহ. যাৰ…পে… পরিভুঞ্জিতব্বতোতি নামলাভহেতুং, তেন যাৰজীৰং কালো অস্সাতি যাৰজীৰিকন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি.
এত্থাহ – ‘‘যো পন ভিক্খু অদিন্নং মুখদ্ৰারং আহারং আহরেয্য অঞ্ঞত্র উদকদন্তপোনা, পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৬৫) ৰচনতো ননু উদকং অপ্পটিগ্গহিতব্বং, অথ কস্মা ‘‘ঠপেত্ৰা উদকং অৰসেসং সব্বম্পি পটিগ্গহিত’’ন্তি ৰুত্তন্তি? সচ্চং, পরিসুদ্ধউদকং অপ্পটিগ্গহিতব্বং, কদ্দমাদিসহিতং পন পটিগ্গহেতব্বং হোতি, তস্মা পটিগ্গহিতেসু অন্তোগধভাৰতো ‘‘ঠপেত্ৰা উদক’’ন্তি ৰুত্তন্তি. এৰমপি ‘‘সব্বম্পি পটিগ্গহিত’’ন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধং পটিগ্গহেতব্বস্স উদকস্সপি গহণতোতি? সচ্চং, তথাপি উদকভাৰেন সামঞ্ঞতো ‘‘সব্বম্পি পটিগ্গহিত’’ন্তি এত্তকে ৰুত্তে একচ্চস্স উদকস্স পটিগ্গহেতব্বভাৰতো উদকম্পি যাৰজীৰিকং নামাতি ঞাযেয্য, ন পন উদকং যাৰজীৰিকং সুদ্ধস্স পটিগ্গহেতব্বাভাৰতো, তস্মা ইদং ৰুত্তং হোতি – একচ্চস্স উদকস্স পটিগ্গহেতব্বভাৰে সতিপি সুদ্ধস্স অপ্পটিগ্গহিতব্বত্তা তং উদকং ঠপেত্ৰা সব্বম্পি পটিগ্গহিতং যাৰজীৰিকন্তি ৰুচ্চতীতি.
৯০. মূলকমূলাদীনি উপদেসতোযেৰ ৰেদিতব্বানি, তানি পরিযাযতো ৰুচ্চমানানিপি ন সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. পরিযাযন্তরেন হি ৰুচ্চমানে তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৰ সিযা, তস্মা তত্থ ন কিঞ্চি ৰক্খাম. খাদনীযে খাদনীযত্থন্তি পূৰাদিখাদনীযে ৰিজ্জমানং খাদনীযকিচ্চং খাদনীযেহি কাতব্বং জিঘচ্ছাহরণসঙ্খাতং অত্থং পযোজনং নেৰ ফরন্তি ন নিপ্ফাদেন্তি. একস্মিং দেসে আহারকিচ্চং সাধেন্তং ৰা অসাধেন্তং ৰা অপরস্মিং দেসে উট্ঠিতভূমিরসাদিভেদেন আহারজিঘচ্ছাহরণকিচ্চং অসাধেন্তম্পি ৰা সম্ভৰেয্যাতি আহ ‘‘তেসু তেসু জনপদেসূ’’তিআদি. কেচি পন ‘‘একস্মিং জনপদে আহারকিচ্চং সাধেন্তং সেসজনপদেসুপি ৰিকালে ন কপ্পতি এৰাতি দস্সনত্থং ইদং ৰুত্ত’’ন্তিপি ৰদন্তি. পকতিআহারৰসেনাতি অঞ্ঞেহি যাৰকালিকেহি অযোজিতং অত্তনো পকতিযাৰ আহারকিচ্চকরণৰসেন. সম্মোহোযেৰ হোতীতি অনেকত্থানং নামানং অপ্পসিদ্ধানঞ্চ সম্ভৰতো সম্মোহো এৰ সিযা. তেনেৰেত্থ মযম্পি মূলকমূলাদীনং পরিযাযন্তরদস্সনে আদরং ন করিম্হ উপদেসতোৰ গহেতব্বতো.
যন্তি ৰট্টকন্দং.
মুল়ালন্তি থূলতরুণমূলমেৰ.
রুক্খৰল্লিআদীনন্তি হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ সম্পিণ্ডেত্ৰা ৰুত্তং.
অন্তোপথৰীগতোতি সালকল্যাণিক্খন্ধং সন্ধায ৰুত্তং.
সব্বকপ্পিযানীতি মূলতচপত্তাদীনং ৰসেন সব্বসো কপ্পিযানি, তেসম্পি নামৰসেন ন সক্কা পরিযন্তং দস্সেতুন্তি সম্বন্ধো.
অচ্ছিৰাদীনং অপরিপক্কানেৰ ফলানি যাৰজীৰিকানীতি দস্সেতুং ‘‘অপরিপক্কানী’’তি ৰুত্তং.
হরীতকাদীনং অট্ঠীনীতি এত্থ মিঞ্জং পটিচ্ছাদেত্ৰা ঠিতানি কপালানি যাৰজীৰিকানীতি আচরিযা. মিঞ্জম্পি যাৰজীৰিকন্তি একে. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. পাচিত্তিয ২.২৪৮-২৪৯) পন ‘‘হরীতকাদীনং অট্ঠীনীতি এত্থ ‘মিঞ্জং যাৰকালিক’ন্তি কেচি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং অট্ঠকথাযং অৰুত্তত্তা’’তি ৰুত্তং.
হিঙ্গূতি হিঙ্গুরুক্খতো পগ্ঘরিতনিয্যাসো. হিঙ্গুজতুআদযোপি হিঙ্গুৰিকতিযো এৰ. তত্থ হিঙ্গুজতু নাম হিঙ্গুরুক্খস্স দণ্ডপত্তানি পচিত্ৰা কতনিয্যাসো. হিঙ্গুসিপাটিকং নাম হিঙ্গুপত্তানি পচিত্ৰা কতনিয্যাসো. ‘‘অঞ্ঞেন মিস্সেত্ৰা কতো’’তিপি ৰদন্তি. তকন্তি অগ্গকোটিযা নিক্খন্তসিলেসো. তকপত্তীতি পত্ততো নিক্খন্তসিলেসো. তকপণ্ণীতি পলাসে ভজ্জিত্ৰা কতসিলেসো. ‘‘দণ্ডতো নিক্খন্তসিলেসো’’তিপি ৰদন্তি.
৯১. যামকালিকেসু পনাতি এত্থ কিঞ্চাপি পাল়িযং খাদনীযভোজনীযপদেহি যাৰকালিকমেৰ সঙ্গহিতং, ন যামকালিকং, তথাপি ‘‘অনাপত্তি যামকালিকং যামে নিদহিত্ৰা ভুঞ্জতী’’তি ইধ চেৰ ‘‘যামকালিকেন ভিক্খৰে সত্তাহকালিকং…পে… যাৰজীৰিকং তদহুপটিগ্গহিতং যামে কপ্পতি, যামাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি অঞ্ঞত্থ (মহাৰ. ৩০৫) চ ৰুত্তত্তা ‘‘যামকালিক’’ন্তিৰচনসামত্থিযতো চ ভগৰতো অধিপ্পাযঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচরিযেহি যামকালিকং সন্নিধিকারকং পাচিত্তিযৰত্থুমেৰ ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
ঠপেত্ৰা ধঞ্ঞফলরসন্তি এত্থ ‘‘তণ্ডুলধোৰনোদকম্পি ধঞ্ঞফলরসোযেৰা’’তি ৰদন্তি.
৯২. সত্তাহকালিকে পঞ্চ ভেসজ্জানীতি ভেসজ্জকিচ্চং করোন্তু ৰা মা ৰা, এৰংলদ্ধৰোহারানি পঞ্চ. ‘‘গোসপ্পী’’তিআদিনা লোকে পাকটং দস্সেত্ৰা ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইমিনা অঞ্ঞেসম্পি রোহিতমিগাদীনং সপ্পিং গহেত্ৰা দস্সেতি. যেসঞ্হি খীরং অত্থি, সপ্পিম্পি তেসং অত্থিযেৰ, তং পন সুলভং ৰা দুল্লভং ৰা অসম্মোহত্থং ৰুত্তং. এৰং নৰনীতম্পি. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি চ ইদং নিস্সগ্গিযৰত্থুদস্সনত্থং ৰুত্তং, ন পন যেসং মংসং ন কপ্পতি, তেসং সপ্পিআদি ন কপ্পতীতি দস্সনত্থং. মনুস্সখীরাদীনিপি হি নো ন কপ্পন্তি.
৯৩. যাৰ কালো নাতিক্কমতি, তাৰ পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি এত্থ কালোতি ভিক্খূনং ভোজনকালো অধিপ্পেতো, সো চ সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন ঠিতমজ্ঝন্হিকো. ঠিতমজ্ঝন্হিকোপি হি কালসঙ্গহং গচ্ছতি, ততো পট্ঠায পন খাদিতুং ৰা ভুঞ্জিতুং ৰা ন সক্কা, সহসা পিৰিতুং সক্কা ভৰেয্য, কুক্কুচ্চকেন পন ন কত্তব্বং. কালপরিচ্ছেদজাননত্থঞ্চ কালত্থম্ভো যোজেতব্বো. কালন্তরে ৰা ভত্তকিচ্চং কাতব্বং. পটিগ্গহণেতি গহণমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. পটিগ্গহিতমেৰ হি তং, সন্নিহিতং ন কপ্পতীতি পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি, তেনেৰ ‘‘অজ্ঝোহরিতুকামতায গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে’’তি ৰুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা) পন ‘‘অজ্ঝোহরিস্সামীতি গণ্হন্তস্স গহণে’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং.
যন্তি যং পত্তং. সন্দিস্সতীতি যাগুযা উপরি সন্দিস্সতি. তেলৰণ্ণে পত্তে সতিপি নিস্নেহভাৰে অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স ৰণ্ণৰসেনেৰ লেখা পঞ্ঞাযতি, তস্মা তত্থ অনাপত্তীতি দস্সনত্থং ‘‘সা অব্বোহারিকা’’তি ৰুত্তং. সযং পটিগ্গহেত্ৰা অপরিচ্চত্তমেৰ হি দুতিযদিৰসে ন ৰট্টতীতি এত্থ পটিগ্গহণে অনপেক্খৰিস্সজ্জনেন, অনুপসম্পন্নস্স নিরপেক্খদানেন ৰা ৰিজহিতপটিগ্গহণং পরিচ্চত্তমেৰ হোতীতি ‘‘অপরিচ্চত্ত’’ন্তি ইমিনা উভযথাপি অৰিজহিতপটিগ্গহণমেৰ ৰুত্তং, তস্মা যং পরস্স পরিচ্চজিত্ৰা অদিন্নম্পি সচে পটিগ্গহণে নিরপেক্খৰিস্সজ্জনেন ৰিজহিতপটিগ্গহণং হোতি, তম্পি দুতিযদিৰসে ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. যদি এৰং ‘‘পত্তো দুদ্ধোতো হোতী’’তিআদীসু কস্মা আপত্তি ৰুত্তাতি? ‘‘পটিগ্গহণং অৰিস্সজ্জেত্ৰাৰ সযং ৰা অঞ্ঞেন ৰা তুচ্ছং কত্ৰা ন সম্মা ধোৰিত্ৰা নিট্ঠাপিতে পত্তে লগ্গম্পি অৰিজহিতপটিগ্গহণমেৰ হোতীতি তত্থ আপত্তী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘সামণেরানং পরিচ্চজন্তীতি ইমস্মিং অধিকারে ঠত্ৰা ‘অপরিচ্চত্তমেৰা’তি ৰুত্তত্তা অনুপসম্পন্নস্স পরিচ্চত্তমেৰ ৰট্টতি, অপরিচ্চত্তং ন ৰট্টতীতি আপন্নং, তস্মা নিরালযভাৰেন পটিগ্গহণে ৰিজহিতেপি অনুপসম্পন্নস্স অপরিচ্চত্তং ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. তং যুত্তং ৰিয ন দিস্সতি. যদগ্গেন হি পটিগ্গহণং ৰিজহতি, তদগ্গেন সন্নিধিম্পি ন করোতি ৰিজহিতপটিগ্গহণস্স অপ্পটিগ্গহিতসদিসত্তা. পটিগ্গহেত্ৰা নিদহিতেযেৰ চ সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি ৰুত্তা.
ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. পাচিত্তিয ২.২৫২-২৫৩) পন ‘‘অপরিচ্চত্তমেৰাতি নিরপেক্খতায অনুপসম্পন্নস্স অদিন্নং অপরিচ্চত্তঞ্চ যাৰকালিকাদিৰত্থুমেৰ সন্ধায ৰদতি, ন পন তগ্গতপটিগ্গহণং. ন হি ৰত্থুং অপরিচ্চজিত্ৰা তত্থগতপটিগ্গহণং পরিচ্চজিতুং সক্কা, ন চ তাদিসং ৰচনং অত্থি, যদি ভৰেয্য, ‘সচে পত্তো দুদ্ধোতো হোতি…পে… ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’ন্তি ৰচনং ৰিরুজ্ঝেয্য. ন হি ধোৰনেন আমিসং অপনেতুং ৰাযমন্তস্স পটিগ্গহণে অপেক্খা ৰত্ততি. যেন পুনদিৰসে ভুঞ্জতো পাচিত্তিযং জনেয্য, পত্তে পন ৰত্তমানা অপেক্খা তগ্গতিকে আমিসেপি ৰত্ততি এৰ নামাতি আমিসে অনপেক্খতা এত্থ ন লব্ভতি, ততো আমিসে অৰিজহিতপটিগ্গহণং পুনদিৰসে পাচিত্তিযং জনেতীতি ইদং ৰুত্তং. অথ মতং ‘যদগ্গেনেত্থ আমিসানপেক্খতা ন লব্ভতি, তদগ্গেন পটিগ্গহণানপেক্খতাপি ন লব্ভতী’তি. তথা সতি যত্থ আমিসাপেক্খা অত্থি, তত্থ পটিগ্গহণাপেক্খাপি ন ৰিগচ্ছতীতি আপন্নং, এৰঞ্চ পটিগ্গহণে অনপেক্খৰিস্সজ্জনং ৰিসুং ন ৰত্তব্বং সিযা, অট্ঠকথাযঞ্চেতম্পি পটিগ্গহণৰিজহনং কারণত্তেন অভিমতং সিযা. ইদং সুট্ঠুতরং কত্ৰা ৰিসুং ৰত্তব্বং চীৰরাপেক্খায ৰত্তমানাযপি পচ্চুদ্ধারেন অধিট্ঠানৰিজহনং ৰিয. এতস্মিঞ্চ উপাযে সতি গণ্ঠিকাহতপত্তেসু অৰট্টনতা নাম ন সিযাতি ৰুত্তোৰাযমত্থো, তস্মা যং ৰুত্তং সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.২৫২-২৫৩) ‘যং পরস্স পরিচ্চজিত্ৰা অদিন্নম্পি সচে পটিগ্গহণে নিরপেক্খৰিস্সজ্জনেন ৰিজহিতপটিগ্গহণং হোতি, তম্পি দুতিযদিৰসে ৰট্টতী’তিআদি, তং ন সারতো পচ্চেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.
পাল়িযং (পাচি. ২৫৫) ‘‘সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং আহারত্থায পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিনা সন্নিহিতেসু সত্তাহকালিকযাৰজীৰিকেসু পুরেভত্তম্পি আহারত্থায অজ্ঝোহরণেপি দুক্কটস্স ৰুত্তত্তা যামকালিকেপি অজ্ঝোহারে ৰিসুং দুক্কটেন ভৰিতব্বন্তি আহ ‘‘আহারত্থায অজ্ঝোহরতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিয’’ন্তি. পকতিআমিসেতি ওদনাদিকপ্পিযামিসে. দ্ৰেতি পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং যামকালিকং পুরেভত্তং সামিসেন মুখেন ভুঞ্জতো সন্নিধিপচ্চযা একং, যাৰকালিকসংসট্ঠতায যাৰকালিকত্তভজনেন অনতিরিত্তপচ্চযা একন্তি দ্ৰে পাচিত্তিযানি. ৰিকপ্পদ্ৰযেতি সামিসনিরামিসপক্খদ্ৰযে. থুল্লচ্চযং দুক্কটঞ্চ ৰড্ঢতীতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, সেসঅকপ্পিযমংসে দুক্কটং ৰড্ঢতি.
পটিগ্গহণপচ্চযা তাৰ দুক্কটন্তি এত্থ সন্নিহিতত্তা পুরেভত্তম্পি দুক্কটমেৰ. সতি পচ্চযে পন সন্নিহিতম্পি সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকঞ্চ ভেসজ্জত্থায গণ্হন্তস্স পরিভুঞ্জন্তস্স চ অনাপত্তিযেৰ.
৯৪. উগ্গহিতকং কত্ৰা নিক্খিত্তন্তি অপটিগ্গহিতং সযমেৰ গহেত্ৰা নিক্খিত্তং. ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.৬২২) ‘‘উগ্গহিতকন্তি পরিভোগত্থায সযং গহিত’’ন্তি ৰুত্তং. সযং করোতীতি পচিত্ৰা করোতি. পুরেভত্তন্তি তদহুপুরেভত্তমেৰ ৰট্টতি সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা. সযংকতন্তি নৰনীতং পচিত্ৰা কতং. নিরামিসমেৰাতি তদহুপুরেভত্তং সন্ধায ৰুত্তং.
৯৫. অজ্জ সযংকতং নিরামিসমেৰ ভুঞ্জন্তস্স কস্মা সামংপাকো ন হোতীতি আহ ‘‘নৰনীতং তাপেন্তস্সা’’তিআদি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতকেহীতি খীরদধীনি সন্ধায ৰুত্তং. উগ্গহিতকেহি কতং অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বন্তি যোজনা. উভযেসম্পীতি পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতখীরদধীহি চ পুরেভত্তং উগ্গহিতকেহি চ কতানং. এস নযোতি নিস্সগ্গিযং ন হোতীতি অত্থো. অকপ্পিযমংসসপ্পিম্হীতি হত্থিআদীনং সপ্পিম্হি. কারণপতিরূপকং ৰত্ৰাতি ‘‘সজাতিকানং সপ্পিভাৰতো’’তি কারণপতিরূপকং ৰত্ৰা. সপ্পিনযেন ৰেদিতব্বন্তি নিরামিসমেৰ সত্তাহং ৰট্টতীতি অত্থো. এত্থাতি নৰনীতে. ধোতং ৰট্টতীতি অধোতঞ্চে, সৰত্থুকপটিগ্গহিতং হোতি, তস্মা ধোতং পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহং নিক্খিপিতুং ৰট্টতীতি থেরানং অধিপ্পাযো.
মহাসীৰত্থেরস্স পন ৰত্থুনো ৰিযোজিতত্তা দধিগুল়িকাদীহি যুত্ততামত্তেন সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতি, তস্মা তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৰ পটিগ্গহেত্ৰা ধোৰিত্ৰা, পচিত্ৰা ৰা নিরামিসমেৰ কত্ৰা ভুঞ্জিংসূতি অধিপ্পাযো, ন পন দধিগুল়িকাদীহি সহ ৰিকালে ভুঞ্জিংসূতি. তেনাহ ‘‘তস্মা নৰনীতং পরিভুঞ্জন্তেন…পে… সৰত্থুকপটিগ্গহং নাম ন হোতী’’তি. তত্থ অধোতং পটিগ্গহেত্ৰাপি তং নৰনীতং পরিভুঞ্জন্তেন দধিআদীনি অপনেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৰ খাদিংসূ’’তি ৰচনস্স অধিপ্পাযং অজানন্তা ‘‘তক্কতো উদ্ধটমত্তং অধোতম্পি দধিগুল়িকাদিসহিতং ৰিকালে পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. ন হি দধিগুল়িকাদিআমিসেন সংসট্ঠরসং নৰনীতং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি সক্কা ৰত্তুং. নৰনীতং পরিভুঞ্জন্তেনাতি অধোৰিত্ৰা পটিগ্গহিতনৰনীতং পরিভুঞ্জন্তেন. দধি এৰ দধিগতং যথা ‘‘গূথগতং মুত্তগত’’ন্তি (ম. নি. ২.১১৯; অ. নি. ৯.১১). ‘‘খযং গমিস্সতী’’তি ৰচনতো খীরং পক্খিপিত্ৰা পক্কসপ্পিআদিপি ৰিকালে কপ্পতীতি ৰেদিতব্বং. খযং গমিস্সতীতি নিরামিসং হোতি, তস্মা ৰিকালেপি ৰট্টতীতি অত্থো. এত্তাৰতাতি নৰনীতে লগ্গমত্তেন ৰিসুং দধিআদিৰোহারং অলদ্ধেন অপ্পমত্তেন দধিআদিনাতি অত্থো, এতেন ৰিসুং পটিগ্গহিতদধিআদীহি সহ পক্কং সৰত্থুকপটিগ্গহিতসঙ্খমেৰ গচ্ছতীতি দস্সেতি. তস্মিম্পীতি নিরামিসভূতেপি. কুক্কুচ্চকানং পন অযং অধিপ্পাযো – পটিগ্গহণে তাৰ দধিআদীহি অসম্ভিন্নরসত্তা ভত্তেন সহিতগুল়পিণ্ডাদি ৰিয সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম হোতি. তং পন পচন্তেন ধোৰিত্ৰাৰ পচিতব্বং. ইতরথা পচনক্খণে পচ্চমানদধিগুল়িকাদীহি সম্ভিন্নরসতায সামংপক্কং জাতং, তেসু খীণেসুপি সামংপক্কমেৰ হোতি, তস্মা নিরামিসমেৰ পচিতব্বন্তি. তেনেৰ ‘‘আমিসেন সদ্ধিং পক্কত্তা’’তি কারণং ৰুত্তং.
এত্থ চাযং ৰিচারণা – সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তাভাৰে আমিসেন সহ ভিক্খুনা পক্কস্স সযংপাকদোসো ৰা পরিসঙ্কীযতি, যাৰকালিকতা ৰা. তত্থ ন তাৰ সযংপাকদোসো এত্থ সম্ভৰতি সত্তাহকালিকত্তা. যঞ্হি তত্থ দধিআদি আমিসগতং, তং পরিক্খীণন্তি. অথ পটিগ্গহিতদধিগুল়িকাদিনা সহ অত্তনা পক্কত্তা সৰত্থুকপক্কং ৰিয ভৰেয্যাতি পরিসঙ্কীযতি, তদা ‘‘আমিসেন সহ পটিগ্গহিতত্তা’’তি কারণং ৰত্তব্বং, ন পন ‘‘পক্কত্তা’’তি, তথা চ উপড্ঢত্থেরানং মতমেৰ অঙ্গীকতং সিযা. তত্থ চ সামণেরাদীহি পক্কম্পি যাৰকালিকমেৰ সিযা পটিগ্গহিতখীরাদিং পচিত্ৰা অনুপসম্পন্নেহি কতসপ্পিআদি ৰিয, ন চ তং যুত্তং ভিক্খাচারেন লদ্ধনৰনীতাদীনং তক্কাদিআমিসসংসট্ঠসম্ভৰেন অপরিভুঞ্জিতব্বত্তাপ্পসঙ্গতো. ন হি গহট্ঠা ধোৰিত্ৰা, সোধেত্ৰা ৰা পত্তে আকিরন্তীতি নিযমো অত্থি.
অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘যথা তত্থ পতিততণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৰং…পে… পুন পচিত্ৰা দেতি, পুরিমনযেনেৰ সত্তাহং ৰট্টতী’’তি ইমিনা ৰচনেনপেতং ৰিরুজ্ঝতি, তস্মা ইধ কুক্কুচ্চকানং কুক্কুচ্চুপ্পত্তিযা নিমিত্তমেৰ ন দিস্সতি. যথা চেত্থ, এৰং ‘‘লজ্জী সামণেরো যথা তত্থ তণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৰং অগ্গিম্হি ৰিলীযাপেত্ৰা…পে… দেতী’’তি ৰচনস্সাপি নিমিত্তং ন দিস্সতি. যদি হি এতং যাৰকালিকসংসগ্গপরিহারায ৰুত্তং সিযা. অত্তনাপি তথা কাতব্বং ভৰেয্য. গহট্ঠেহি দিন্নসপ্পিআদীসু চ আমিসসংসগ্গসঙ্কা ন ৰিগচ্ছেয্য. ন হি গহট্ঠা এৰং ৰিলীযাপেত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা কণতণ্ডুলাদিং অপনেত্ৰা পুন পচন্তি. অপিচ ভেসজ্জেহি সদ্ধিং খীরাদিং পক্খিপিত্ৰা যথা খীরাদি খযং গচ্ছতি, এৰং পরেহি পক্কভেসজ্জতেলাদিপি যাৰকালিকমেৰ সিযা, ন চ তম্পি যুত্তং দধিআদিখযকরণত্থং ‘‘পুন পচিত্ৰা দেতী’’তি ৰুত্তত্তা, তস্মা মহাসীৰত্থেরৰাদে কুক্কুচ্চং অকত্ৰা অধোতম্পি নৰনীতং তদহুপি পুনদিৰসাদীসুপি পচিতুং, তণ্ডুলাদিমিস্সং সপ্পিআদিং অত্তনাপি অগ্গিম্হি ৰিলীযাপেত্ৰা পুন তক্কাদিখযত্থং পচিতুঞ্চ ৰট্টতি.
তত্থ ৰিজ্জমানস্সাপি পচ্চমানক্খণে সম্ভিন্নরসস্স যাৰকালিকস্স অব্বোহারিকত্তেন সৰত্থুকপটিগ্গহিতপুরেপটিগ্গহিতকানম্পি অব্বোহারিকতোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বন্তি. তেনেৰ ‘‘এত্তাৰতা হি সৰত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতী’’তি ৰুত্তং. ৰিসুং পটিগ্গহিতেন পন খীরাদিনা আমিসেন নৰনীতাদিং মিস্সেত্ৰা ভিক্খুনা ৰা অঞ্ঞেহি ৰা পক্কতেলাদিভেসজ্জং সৰত্থুকপটিগ্গহিতসঙ্খমেৰ গচ্ছতি তত্থ পৰিট্ঠযাৰকালিকস্স অব্বোহারিকত্তাভাৰা. যং পন পুরেপটিগ্গহিতভেসজ্জেহি সদ্ধিং অপ্পটিগ্গহিতং খীরাদিং পক্খিপিত্ৰা পক্কতেলাদিকং অনুপসম্পন্নেহেৰ পক্কম্পি সৰত্থুকপটিগ্গহিতম্পি সন্নিধিপি ন হোতি তত্থ পক্খিত্তখীরাদিমিস্সাপি তস্মিং খণে সম্ভিন্নরসতায পুরেপটিগ্গহিতত্তাপত্তিতো, সচে পন অপ্পটিগ্গহিতেহেৰ, অঞ্ঞেহি ৰা পক্কতেলাদীসুপি আমিসরসো পঞ্ঞাযতি, তং যাৰকালিকংৰ হোতীতি ৰেদিতব্বং. অযং কথামগ্গো ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.৬২২) আগতো. সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.৬২২) পন ‘‘কুক্কুচ্চাযন্তি কুক্কুচ্চকাতি ইমিনা অত্তনোপি তত্থ কুক্কুচ্চসব্ভাৰম্পি দীপেতি. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘নিব্বট্টিতসপ্পি ৰা নৰনীতং ৰা পচিতুং ৰট্টতী’তি ৰুত্ত’’ন্তি এত্তকমেৰ আগতো.
উগ্গহেত্ৰাতি সযমেৰ গহেত্ৰা. তানি পটিগ্গহেত্ৰাতি তানি খীরদধীনি পটিগ্গহেত্ৰা. গহিতন্তি তণ্ডুলাদিৰিগমত্থং পুন পচিত্ৰা গহিতন্তি অত্থো. পটিগ্গহেত্ৰা চ ঠপিতভেসজ্জেহীতি অতিরেকসত্তাহপটিগ্গহিতেহি যাৰজীৰিকভেসজ্জেহি, এতেন তেহি যুত্তম্পি সপ্পিআদি অতিরেকসত্তাহপটিগ্গহিতং ন হোতীতি দস্সেতি. ৰদ্দলিসমযেতি ৰস্সকালসমযে, অনাতপকালেতি অত্থো. ৰুত্তনযেন যথা তণ্ডুলাদীনি ন পচ্চন্তি, তথা লজ্জীযেৰ সম্পাদেত্ৰা দেতীতি লজ্জিসামণেরগ্গহণং. অপিচ অলজ্জিনা অজ্ঝোহরিতব্বং যং কিঞ্চি অভিসঙ্খরাপেতুং ন ৰট্টতি, তস্মাপি এৰমাহ.
৯৬. তিলে পটিগ্গহেত্ৰা কততেলন্তি অত্তনা ভজ্জাদীনি অকত্ৰা কততেলং. তেনেৰ ‘‘সামিসম্পি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. নিব্বট্টীতত্তাতি যাৰকালিকতো ৰিৰেচিতত্তা, এতেন এলাঅভাৰতো যাৰকালিকত্তাভাৰং, ভিক্খুনো সৰত্থুকপটিগ্গহণেন যাৰকালিকত্তুপগমনঞ্চ দস্সেতি. উভযম্পীতি অত্তনা অঞ্ঞেহি চ কতং.
যাৰ অরুণুগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযন্তি সত্তমে দিৰসে কততেলং সচে যাৰ অরুণুগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযং.
অচ্ছৰসন্তি দুক্কটৰত্থুনো ৰসায অনুঞ্ঞাতত্তা তংসদিসানং দুক্কটৰত্থূনংযেৰ অকপ্পিযমংসসত্তানং ৰসা অনুঞ্ঞাতা, ন থুল্লচ্চযৰত্থু মনুস্সানং ৰসাতি আহ ‘‘ঠপেত্ৰা মনুস্সৰস’’ন্তি. সংসট্ঠন্তি পরিস্সাৰিতং. তিণ্ণং দুক্কটানন্তি অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে তীণি দুক্কটানি সন্ধায ৰুত্তং. কিঞ্চাপি পরিভোগত্থায ৰিকালে পটিগ্গহণপচনপরিস্সাৰনাদীসু পুব্বপযোগেসু পাল়িযং, অট্ঠকথাযঞ্চ আপত্তি ন ৰুত্তা, তথাপি এত্থ আপত্তিযা এৰ ভৰিতব্বং পটিক্খিত্তস্স করণতো আহারত্থায ৰিকালে যামকালিকাদীনং পটিগ্গহণে ৰিয. ‘‘কালে পটিগ্গহিতং ৰিকালে অনুপসম্পন্নেনাপি নিপক্কং সংসট্ঠঞ্চ পরিভুঞ্জন্তস্স দ্ৰেপি দুক্কটানি হোন্তিযেৰা’’তি ৰদন্তি.
যস্মা খীরাদীনি পক্খিপিত্ৰা পক্কভেসজ্জতেলে কসটং আমিসগতিকং, তেন সহ তেলং পটিগ্গহেতুং, পচিতুং ৰা ভিক্খুনো ন ৰট্টতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘পক্কতেলকসটে ৰিয কুক্কুচ্চাযতী’’তি. ‘‘সচে ৰসায সহ পক্কত্তা ন ৰট্টতি, ইদং কস্মা ৰট্টতী’’তি পুচ্ছন্তা ‘‘ভন্তে…পে… ৰট্টতী’’তি আহংসু, থেরো অতিকুক্কুচ্চকতায ‘‘এতম্পি আৰুসো ন ৰট্টতী’’তি আহ, রোগনিগ্গহত্থায এৰ ৰসায অনুঞ্ঞাতত্তং সল্লক্খেত্ৰা পচ্ছা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.
৯৭. ‘‘মধুকরীহি মধুমক্খিকাহীতি ইদং খুদ্দকভমরানং দ্ৰিন্নং এৰ ৰিসেসন’’ন্তি কেচি ৰদন্তি. অঞ্ঞে পন ‘‘দণ্ডকেসু মধুকারিকা মধুকরিমক্খিকা নাম, তাহি সহ তিস্সো মধুমক্খিকজাতিযো’’তি ৰদন্তি. ভমরমক্খিকাতি মহাপটলকারিকা. সিলেসসদিসন্তি সুক্খতায ৰা পক্কতায ৰা ঘনীভূতং. ইতরন্তি তনুকমধু. মধুপটলন্তি মধুরহিতং কেৰলং মধুপটলং. ‘‘সচে মধুসহিতং পটলং পটিগ্গহেত্ৰা নিক্খিপন্তি. পটলস্স ভাজনট্ঠানিযত্তা মধুনো ৰসেন সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি ৰদন্তি, ‘‘মধুমক্খিতং পন মধুগতিকমেৰা’’তি ইমিনা তং সমেতি.
৯৮. ‘‘ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্ত’’ন্তি পাল়িযং (পাচি. ২৬০) অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘উচ্ছুরসং উপাদায…পে… অৰত্থুকা উচ্ছুৰিকতি ‘ফাণিত’ন্তি ৰেদিতব্বা’’তি ৰচনতো উচ্ছুরসোপি নিক্কসটো সত্তাহকালিকোতি ৰেদিতব্বং. কেনচি পন ‘‘মধুম্হি চত্তারো কালিকা যথাসম্ভৰং যোজেতব্বা, উচ্ছুম্হি চা’’তি ৰত্ৰা ‘‘সমক্খিকণ্ডং সেলকং মধু যাৰকালিকং, অনেলকং উদকসম্ভিন্নং যামকালিকং, অসম্ভিন্নং সত্তাহকালিকং, মধুসিত্থং পরিসুদ্ধং যাৰজীৰিকং, তথা উচ্ছুরসো সকসটো যাৰকালিকো, নিক্কসটো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো, অসম্ভিন্নো সত্তাহকালিকো, সুদ্ধকসটং যাৰজীৰিক’’ন্তি চ ৰত্ৰা উত্তরিপি বহুধা পপঞ্চিতং. তত্থ ‘‘উদকসম্ভিন্নং মধু ৰা উচ্ছুরসো ৰা সকসটো যাৰকালিকো, নিক্কসটো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো’’তি ইদং নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাযং দিস্সতি, ‘‘যাৰকালিকং সমানং গরুতরম্পি মুদ্দিকাজাতিরসং অত্তনা সংসট্ঠং লহুকং যামকালিকভাৰং উপনেন্তং উদকং লহুতরং সত্তাহকালিকং অত্তনা সংসট্ঠং গরুতরং যামকালিকভাৰং উপনেতী’’তি এত্থ কারণং সোযেৰ পুচ্ছিতব্বো. সব্বত্থ পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ উদকসম্ভিন্নেন গরুতরস্সাপি লহুভাৰোপগমনংযেৰ দস্সিতং. পাল়িযম্পি (মহাৰ. ২৮৪) হি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, গিলানস্স গুল়ং, অগিলানস্স গুল়োদক’’ন্তি ৰদন্তেন অগিলানেন পরিভুঞ্জিতুং অযুত্তোপি গুল়ো উদকসম্ভিন্নো অগিলানস্সপি ৰট্টতীতি অনুঞ্ঞাতো.
যম্পি চ ‘‘উচ্ছু চে, যাৰকালিকো, উচ্ছুরসো চে, যামকালিকো, ফাণিতং চে, সত্তাহকালিকং, তচো চে, যাৰজীৰিকো’’তি অট্ঠকথাৰচনং দস্সেত্ৰা ‘‘উচ্ছুরসো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো’’তি অঞ্ঞেন কেনচি ৰুত্তং, তম্পি তথাৰিধস্স অট্ঠকথাৰচনস্স সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায অভাৰতো ন সারতো পচ্চেতব্বং, ততোযেৰ চ ‘‘উচ্ছুরসো উদকসম্ভিন্নোপি অসম্ভিন্নোপি সত্তাহকালিকোযেৰা’’তি কেচি আচরিযা ৰদন্তি. ভেসজ্জক্খন্ধকে চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্ছুরস’’ন্তি এত্থ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু অৰিসেসেন ৰুত্তং ‘‘উচ্ছুরসো সত্তাহকালিকো’’তি. সযংকতং নিরামিসমেৰ ৰট্টতীতি এত্থ অপরিস্সাৰিতং পটিগ্গহিতম্পি করণসমযে পরিস্সাৰেত্ৰা, কসটং অপনেত্ৰা চ অত্তনা কতন্তি ৰেদিতব্বং, অযং সারত্থদীপনীপাঠো (সারত্থ. টী. ২.৬২৩).
ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.৬২৩) পন উচ্ছুরসং উপাদাযাতি নিক্কসটরসস্সাপি সত্তাহকালিকত্তং দস্সেতি ‘‘উচ্ছুম্হা নিব্বত্ত’’ন্তি পাল়িযং সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা. যং পন সুত্তন্তট্ঠকথাযং ‘‘উচ্ছু চে, যাৰকালিকো, উচ্ছুরসো চে, যামকালিকো, ফাণিতং চে, সত্তাহকালিকং, তচো চে, যাৰজীৰিকো’’তি ৰুত্তং, তং অম্বফলরসাদিমিস্সতায যামকালিকত্তং সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং, অৰিনযৰচনত্তা তং অপ্পমাণন্তি. তেনেৰ ‘‘পুরেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপরিস্সাৰিতউচ্ছুরসেনা’’তিআদি ৰুত্তং. নিরামিসমেৰ ৰট্টতি তত্থ পৰিট্ঠযাৰকালিকস্স অব্বোহারিকত্তাতি ইদং গুল়ে কতে তত্থ ৰিজ্জমানম্পি কসটং পাকেন সুক্খতায যাৰজীৰিকত্তং ভজতীতি ৰুত্তং. তস্স যাৰকালিকত্তে হি সামংপাকেন পুরেভত্তেপি অনজ্ঝোহরণীযং সিযাতি. ‘‘সৰত্থুকপটিগ্গহিতত্তা’’তি ইদং উচ্ছুরসে চুণ্ণৰিচুণ্ণং হুত্ৰা ঠিতকসটং সন্ধায ৰুত্তং, তেন চ ‘‘অপরিস্সাৰিতেন অপ্পটিগ্গহিতেন অনুপসম্পন্নেহি কতং সত্তাহং ৰট্টতীতি দস্সেতী’’তি ৰুত্তং.
ঝামউচ্ছুফাণিতন্তি অগ্গিম্হি উচ্ছুং তাপেত্ৰা কতং. কোট্টিতউচ্ছুফাণিতন্তি খুদ্দানুখুদ্দকং ছিন্দিত্ৰা কোট্টেত্ৰা নিপ্পীল়েত্ৰা পক্কং. তং তত্থ ৰিজ্জমানম্পি কসটং পক্ককালে যাৰকালিকত্তং ৰিজহতীতি আহ ‘‘তং যুত্ত’’ন্তি. সীতোদকেন কতন্তি মধুকপুপ্ফানি সীতোদকেন মদ্দিত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা পচিত্ৰা কতং. ‘‘অপরিস্সাৰেত্ৰা কত’’ন্তি কেচি, তত্থ কারণং ন দিস্সতি. খীরং পক্খিপিত্ৰা কতং মধুকফাণিতং যাৰকালিকন্তি এত্থ খীরং পক্খিপিত্ৰা পক্কতেলং কস্মা ৰিকালে ৰট্টতীতি চে? তেলে পক্খিত্তং খীরং তেলমেৰ হোতি, অঞ্ঞং পন খীরং পক্খিপিত্ৰা কতং খীরভাৰং গণ্হাতীতি ইদমেত্থ কারণং. যদি এৰং খণ্ডসক্খরম্পি খীরং পক্খিপিত্ৰা করোন্তি, তং কস্মা ৰট্টতীতি আহ ‘‘খণ্ডসক্খরং পনা’’তিআদি. তত্থ খীরজল্লিকন্তি খীরফেণং.
৯৯. ‘‘মধুকপুপ্ফং পনা’’তিআদি যাৰকালিকরূপেন ঠিতস্সাপি অৰট্টনকং মেরযবীজৰত্থুং দস্সেতুং আরদ্ধং. আহারকিচ্চং করোন্তানি এতানি কস্মা এৰং পরিভুঞ্জিতব্বানীতি চোদনাপরিহারায ভেসজ্জোদিস্সং দস্সেন্তেন তপ্পসঙ্গেন সব্বানিপি ওদিস্সকানি একতো দস্সেতুং ‘‘সত্তৰিধঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং সমন্তপাসাদিকাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৬২৩). ৰিনযসঙ্গহপ্পকরণে পন তং ন ৰুত্তং, ‘‘পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সতি পচ্চযেতি ৰুত্তত্তা পটিগ্গহিতভেসজ্জানি দুতিযদিৰসতো পট্ঠায পুরেভত্তম্পি সতি পচ্চযেৰ পরিভুঞ্জিতব্বানি, ন আহারত্থায ভেসজ্জত্থায পটিগ্গহিতত্তা’’তি ৰদন্তি. দ্ৰারৰাতপানকৰাটেসূতি মহাদ্ৰারস্স ৰাতপানানঞ্চ কৰাটফলকেসু. কসাৰে পক্খিত্তানি তানি অত্তনো সভাৰং পরিচ্চজন্তীতি ‘‘কসাৰে…পে… মক্খেতব্বানী’’তি ৰুত্তং, ঘুণপাণকাদিপরিহারত্থং মক্খেতব্বানীতি অত্থো. অধিট্ঠেতীতি ‘‘ইদানি ময্হং অজ্ঝোহরণীযং ন ভৰিস্সতি, বাহিরপরিভোগত্থায ভৰিস্সতী’’তি চিত্তং উপ্পাদেতীতি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘সপ্পিঞ্চ তেলঞ্চ ৰসঞ্চ মুদ্ধনি তেলং ৰা অব্ভঞ্জনং ৰা’’তিআদি, এৰং পরিভোগে অনপেক্খতায পটিগ্গহণং ৰিজহতীতি অধিপ্পাযো. এৰং অঞ্ঞেসুপি কালিকেসু অনজ্ঝোহরিতুকামতায সুদ্ধচিত্তেন বাহিরপরিভোগত্থায নিযমেপি পটিগ্গহণং ৰিজহতীতি ইদম্পি ৰিসুং একং পটিগ্গহণৰিজহনন্তি দট্ঠব্বং.
অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৰত্তব্বোতি এত্থ সুদ্ধচিত্তেন দিন্নত্তা সযম্পি আহরাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতিযেৰ. দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তীতি যথা অঞ্ঞস্স সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং সত্তাহাতিক্কমেপি নিস্সগ্গিযং ন হোতি পরসন্তকভাৰতো, এৰমিদম্পি অৰিভত্তত্তা উভযসাধারণম্পি ৰিনিব্ভোগাভাৰতো নিস্সগ্গিযং ন হোতীতি অধিপ্পাযো. পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতীতি ভিক্খুনা পটিগ্গহিতত্তা সত্তাহাতিক্কমে যস্স কস্সচি ভিক্খুনো পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি পটিগ্গহিতসপ্পিআদীনং পরিভোগস্স সত্তাহেনেৰ পরিচ্ছিন্নত্তা. ‘‘তানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহপরমং সন্নিধিকারকং পরিভুঞ্জিতব্বানী’’তি (পারা. ৬২৩) হি ৰুত্তং.
‘‘আৰুসো ইমং তেলং সত্তাহমত্তং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ইমিনা যেন পটিগ্গহিতং, তেন অন্তোসত্তাহেযেৰ পরস্স ৰিস্সজ্জিতভাৰং দস্সেতি. কস্স আপত্তীতি ‘‘পঠমং তাৰ উভিন্নং সাধারণত্তা অনাপত্তি ৰুত্তা, ইদানি পন একেন ইতরস্স ৰিস্সট্ঠভাৰতো উভযসাধারণতা নত্থীতি ৰিভত্তসদিসং হুত্ৰা ঠিতং, তস্মা এত্থ পটিগ্গহিতস্স সত্তাহাতিক্কমে একস্স আপত্তিযা ভৰিতব্ব’’ন্তি মঞ্ঞমানো ‘‘কিং পটিগ্গহণপচ্চযা পটিগ্গাহকস্স আপত্তি, উদাহু যস্স সন্তকং জাতং, তস্সা’’তি পুচ্ছতি. নিস্সট্ঠভাৰতোযেৰ চ ইধ ‘‘অৰিভত্তভাৰতো’’তি কারণং অৰত্ৰা ‘‘যেন পরিগ্গহিতং, তেন ৰিস্সজ্জিতত্তা’’তি ৰুত্তং, ইদঞ্চ ৰিস্সট্ঠাভাৰতো উভযসাধারণতং পহায একস্স সন্তকং হোন্তম্পি যেন পটিগ্গহিতং, ততো অঞ্ঞস্স সন্তকং জাতং, তস্মা পরসন্তকপটিগ্গহণে ৰিয পটিগ্গাহকস্স পটিগ্গহণপচ্চযা নত্থি আপত্তীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং, ন পন ‘‘যেন পটিগ্গহিতং, তেন ৰিস্সজ্জিতত্তা’’তি ৰচনতো অৰিস্সজ্জিতে সতি অৰিভত্তেপি সত্তাহাতিক্কমে আপত্তীতি দস্সনত্থং অৰিস্সজ্জিতে অৰিভত্তভাৰতোযেৰ অনাপত্তিযা সিদ্ধত্তা. সচে পন ইতরো যেন পটিগ্গহিতং, তস্সেৰ অন্তোসত্তাহে অত্তনো ভাগম্পি ৰিস্সজ্জেতি, সত্তাহাতিক্কমে সিযা আপত্তি যেন পটিগ্গহিতং, তস্সেৰ সন্তকভাৰমাপন্নত্তা. ‘‘ইতরস্স অপ্পটিগ্গহিতত্তা’’তি ইমিনা তস্স সন্তকভাৰেপি অঞ্ঞেহি পটিগ্গহিতসকসন্তকে ৰিয তেন অপ্পটিগ্গহিতভাৰতো অনাপত্তীতি দীপেতি, ইমং পন অধিপ্পাযং অজানিত্ৰা ইতো অঞ্ঞথা গণ্ঠিপদকারাদীহি পপঞ্চিতং, ন তং সারতো পচ্চেতব্বং, ইদং সারত্থদীপনীৰচনং (সারত্থ. টী. ২.৬২৫).
ৰিমতিৰিনোদনিযং (ৰি. ৰি. টী. ১.৬২৫) পন – সচে দ্ৰিন্নং…পে… ন ৰট্টতীতি এত্থ পাঠো গল়িতো, এৰং পনেত্থ পাঠো ৰেদিতব্বো – সচে দ্ৰিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং অৰিভত্তং হোতি, সত্তাহাতিক্কমে দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তি, পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতীতি. অঞ্ঞথা পন সদ্দপ্পযোগোপি ন সঙ্গহং গচ্ছতি, ‘‘গণ্ঠিপদেপি চ অযমেৰ পাঠো দস্সিতো’’তি সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.৬২৫) ৰুত্তং. ‘‘দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তী’’তি অৰিভত্তত্তা ৰুত্তং. ‘‘পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতী’’তি ইদং ‘‘সত্তাহপরমং সন্নিধিকারকং পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি (পারা. ৬২৩) ৰচনতো ৰুত্তং. ‘‘যেন পটিগ্গহিতং, তেন ৰিস্সজ্জিতত্তা’’তি ইমিনা উপসম্পন্নস্স দানম্পি সন্ধায ‘‘ৰিস্সজ্জেতী’’তি ইদং ৰুত্তন্তি দস্সেতি. উপসম্পন্নস্স নিরপেক্খদিন্নৰত্থুম্হি পটিগ্গহণস্স অৰিগতত্তেপি সকসন্তকতা ৰিগতাৰ হোতি, তেন নিস্সগ্গিযং ন হোতি. ‘‘অত্তনাৰ পটিগ্গহিতত্তং সকসন্তকত্তঞ্চা’’তি ইমেহি দ্ৰীহি কারণেহেৰ নিস্সগ্গিযং হোতি, ন একেন. অনুপসম্পন্নস্স নিরপেক্খদানে পন তদুভযম্পি ৰিজহতি, পরিভোগোপেত্থ ৰট্টতি, ন সাপেক্খদানে দানলক্খণাভাৰতো. ‘‘ৰিস্সজ্জতী’’তি এতস্মিঞ্চ পাল়িপদে কস্সচি অদত্ৰা অনপেক্খতায ছড্ডনম্পি সঙ্গহিতন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘অনপেক্খা দত্ৰা’’তি ইদঞ্চ পটিগ্গহণৰিজহনৰিধিদস্সনত্থমেৰ ৰুত্তং. পটিগ্গহণে হি ৰিজহিতে পুন পটিগ্গহেত্ৰা পরিভোগো সযমেৰ ৰট্টিস্সতি, তব্বিজহনঞ্চ ৰত্থুনো সকসন্তকতাপরিচ্চাগেন হোতীতি. এতেন চ ৰত্থুম্হি অজ্ঝোহরণাপেক্খায সতি পটিগ্গহণৰিস্সজ্জনং নাম ৰিসুং ন লব্ভতীতি সিজ্ঝতি. ইতরথা হি ‘‘পটিগ্গহণে অনপেক্খোৰ পটিগ্গহণং ৰিস্সজ্জেত্ৰা পুন পটিগ্গহেত্ৰা ভুঞ্জতী’’তি ৰত্তব্বং সিযা, ‘‘অপ্পটিগ্গহিতত্তা’’তি ইমিনা একস্স সন্তকং অঞ্ঞেন পটিগ্গহিতম্পি নিস্সগ্গিযং হোতীতি দস্সেতি. এৰন্তি ‘‘পুন গহেস্সামী’’তি অপেক্খং অকত্ৰা সুদ্ধচিত্তেন পরিচত্ততং পরামসতি. পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি নিস্সগ্গিযমূলিকাহি পাচিত্তিযাদিআপত্তীহি অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি অধিপ্পাযো. পরিভোগে অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি এত্থ পন নিস্সট্ঠপটিলাভস্স কাযিকপরিভোগাদীসু যা দুক্কটাপত্তি ৰুত্তা, তায অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি অধিপ্পাযো.
১০০. এৰং চতুকালিকপচ্চযং দস্সেত্ৰা ইদানি তেসু ৰিসেসলক্খণং দস্সেন্তো ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ অকপ্পিযভূমিযং সহসেয্যাপহোনকে গেহে ৰুত্তং সঙ্ঘিকং ৰা পুগ্গলিকং ৰা ভিক্খুস্স, ভিক্খুনিযা ৰা সন্তকং যাৰকালিকং যামকালিকঞ্চ একরত্তম্পি ঠপিতং অন্তোৰুত্থং নাম হোতি, তত্থ পক্কঞ্চ অন্তোপক্কং নাম হোতি. সত্তাহকালিকং পন যাৰজীৰিকঞ্চ ৰট্টতি. পটিগ্গহেত্ৰা একরত্তং ৰীতিনামিতং পন যং কিঞ্চি যাৰকালিকং ৰা যামকালিকং ৰা অজ্ঝোহরিতুকামতায গণ্হন্তস্স পরিগ্গহণে তাৰ দুক্কটং, অজ্ঝোহরতো পন একমেকস্মিং অজ্ঝোহারে সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযং হোতীতি অত্থো. ইদানি অঞ্ঞম্পি ৰিসেসলক্খণং দস্সেন্তো ‘‘যাৰকালিকং পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সম্ভিন্নরসানীতি সংসট্ঠরসানি. দীঘকালানি ৰত্থূনি রস্সকালেন সংসট্ঠানি রস্সকালমেৰ অনুৰত্তন্তীতি আহ ‘‘যাৰকালিকং পন…পে… তীণিপি যামকালিকাদীনী’’তি. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. তস্মাতিআদীসু তদহুপুরেভত্তমেৰ ৰট্টতি, ন তদহুপচ্ছাভত্তং, ন রত্তিযং, ন দুতিযদিৰসাদীসূতি অত্থো.
কস্মাতি চে? তদহুপটিগ্গহিতেন যাৰকালিকেন সংসট্ঠত্তাতি. এত্থ চ ‘‘যাৰকালিকেন সংসট্ঠত্তা’’তি এত্তকমেৰ অৰত্ৰা ‘‘তদহুপটিগ্গহিতেনা’’তি ৰিসেসনস্স ৰুত্তত্তা পুরেপটিগ্গহিতযাৰকালিকেন সংসট্ঠে সতি তদহুপুরেভত্তম্পি ন ৰট্টতি, অনজ্ঝোহরণীযং হোতীতি ৰিঞ্ঞাযতি. ‘‘সম্ভিন্নরস’’ন্তি ইমিনা সচেপি সংসট্ঠং, অসম্ভিন্নরসং সেসকালিকত্তযং অত্তনো অত্তনো কালে ৰট্টতীতি দস্সেতি. যামকালিকেনাতি এত্থ ‘‘তদহুপটিগ্গহিতেনা’’তি ততিযন্তৰিসেসনপদং অজ্ঝাহরিতব্বং, পুব্বৰাক্যতো ৰা অনুৰত্তেতব্বং. তস্স ফলং ৰুত্তনযমেৰ.
পোত্থকেসু পন ‘‘যামকালিকেন সংসট্ঠং পন ইতরদ্ৰযং তদহুপটিগ্গহিত’’ন্তি দিস্সতি, তং ন সুন্দরং. যত্থ নত্থি, তমেৰ সুন্দরং, কস্মা? দুতিযন্তঞ্হি ৰিসেসনপদং ইতরদ্ৰযং ৰিসেসেতি. ততো তদহুপটিগ্গহিতমেৰ সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকঞ্চ যামকালিকেন সংসট্ঠে সতি যাৰ অরুণুগ্গমনা ৰট্টতি, ন পুরেপটিগ্গহিতানীতি অত্থো ভৰেয্য, সো ন যুত্তো. কস্মা? সত্তাহকালিকযাৰজীৰিকানং অসন্নিধিজনকত্তা, ‘‘দীঘকালিকানি রস্সকালিকং অনুৰত্তন্তী’’তি ইমিনা লক্খণেন ৰিরুদ্ধত্তা চ, তস্মা তদহুপটিগ্গহিতং ৰা হোতু পুরেপটিগ্গহিতং ৰা, সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকঞ্চ তদহুপটিগ্গহিতেন যামকালিকেন সংসট্ঠত্তা যাৰ অরুণুগ্গমনা ৰট্টতীতি অত্থো যুত্তো, এৰঞ্চ উপরি ৰক্খমানেন ‘‘সত্তাহকালিকেন পন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং সত্তাহং কপ্পতী’’তি ৰচনেন সমং ভৰেয্য.
অপিচ ‘‘যামকালিকেন সংসট্ঠং পন ইতরদ্ৰযং তদহু যাৰ অরুণুগ্গমনা ৰট্টতী’’তি পুব্বপাঠেন ভৰিতব্বং, তং লেখকেহি অঞ্ঞেসু পাঠেসু ‘‘তদহুপটিগ্গহিত’’ন্তি ৰিজ্জমানং দিস্ৰা, ইধ তদহুপদতো পটিগ্গহিতপদং গল়িতন্তি মঞ্ঞমানেহি পক্খিপিত্ৰা লিখিতং ভৰেয্য, ‘‘তদহূ’’তি ইদং পন ‘‘যাৰ অরুণুগ্গমনা’’তি পদং ৰিসেসেতি, তেন যাৰ তদহুঅরুণুগ্গমনা ৰট্টতি, ন দুতিযাহাদিঅরুণুগ্গমনাতি অত্থং দস্সেতি. তেনেৰ উপরিপাঠেপি ‘‘সত্তাহকালিকেন পন তদহুপটিগ্গহিতেনা’’তি রস্সকালিকত্থপদেন তুল্যাধিকরণং ৰিসেসনপদং তমেৰ ৰিসেসেতি, ন দীঘকালিকত্থং যাৰজীৰিকপদং, তস্মা ‘‘তদহুপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং সত্তাহং কপ্পতী’’তি ৰুত্তং.
দ্ৰীহপটিগ্গহিতেনাতিআদীসুপি ‘‘দ্ৰীহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং ছাহং ৰট্টতি, তীহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং পঞ্চাহং ৰট্টতি, চতূহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং চতুরাহং ৰট্টতি, পঞ্চাহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং তীহং ৰট্টতি, ছাহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং দ্ৰীহং ৰট্টতি, সত্তাহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরেপটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং তদহেৰ ৰট্টতী’’তি এৰং সত্তাহকালিকস্সেৰ অতীতদিৰসং পরিহাপেত্ৰা সেসদিৰসৰসেন যোজেতব্বং, ন যাৰজীৰিকস্স. ন হি যাৰজীৰিকস্স হাপেতব্বো অতীতদিৰসো নাম অত্থি সতি পচ্চযে যাৰজীৰং পরিভুঞ্জিতব্বতো. তেনাহ ‘‘সত্তাহকালিকম্পি অত্তনা সদ্ধিং সংসট্ঠং যাৰজীৰিকং অত্তনো সভাৰঞ্ঞেৰ উপনেতী’’তি. কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘যামকালিকেন সংসট্ঠং পন ইতরদ্ৰযং তদহুপটিগ্গহিত’’ন্তি লিখিতং পাঠং নিস্সায ইমস্মিম্পি পাঠে ‘‘তদহুপটিগ্গহিতন্তি ইদমেৰ ইচ্ছিতব্ব’ন্তি মঞ্ঞমানা ‘‘পুরেপটিগ্গহিত’’ন্তি পাঠং পটিক্খিপন্তি. কেসুচি ‘‘পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং ৰা’’তি লিখন্তি, তং সব্বং যথাৰুত্তনযং অমনসিকরোন্তা ৰিব্ভন্তচিত্তা এৰং করোন্তীতি দট্ঠব্বং.
ইমেসু চতূসু কালিকেসু যাৰকালিকং মজ্ঝন্হিককালাতিক্কমে, যামকালিকং পচ্ছিমযামাতিক্কমে, সত্তাহকালিকং সত্তাহাতিক্কমে পরিভুঞ্জন্তস্স আপত্তীতি ৰুত্তং. কতরসিক্খাপদেন আপত্তি হোতীতি পুচ্ছাযমাহ ‘‘কালযাম’’ইচ্চাদি. তস্সত্থো – যাৰকালিকং কালাতিক্কমে পরিভুঞ্জন্তস্স ‘‘যো পন ভিক্খু ৰিকালে খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা খাদেয্য ৰা ভুঞ্জেয্য ৰা, পাচিত্তিয’’ন্তি ইমিনা ৰিকালেভোজনসিক্খাপদেন (পাচি. ২৪৮) আপত্তি হোতি. যামকালিকং যামাতিক্কমে পরিভুঞ্জন্তস্স ‘‘যো পন ভিক্খু সন্নিধিকারকং খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা খাদেয্য ৰা ভুঞ্জেয্য ৰা, পাচিত্তিয’’ন্তি ইমিনা সন্নিধিসিক্খাপদেন (পাচি. ২৫৩) আপত্তি হোতি. সত্তাহকালিকং সত্তাহাতিক্কমে পরিভুঞ্জন্তস্স ‘‘যানি খো পন তানি গিলানানং ভিক্খূনং পটিসাযনীযানি ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং, সপ্পি নৰনীতং তেলং মধু ফাণিতং, তানি পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহপরমং সন্নিধিকারকং পরিভুঞ্জিতব্বানি, তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি ইমিনা ভেসজ্জসিক্খাপদেন (পারা. ৬২২) আপত্তি হোতীতি.
ইমানি চত্তারি কালিকানি একতো সংসট্ঠানি সম্ভিন্নরসানি পুরিমপুরিমকালিকস্স কালৰসেন পরিভুঞ্জিতব্বানীতি ৰুত্তং. অসম্ভিন্নরসানি চে হোন্তি, কথং পরিভুঞ্জিতব্বানীতি আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তস্সত্থো সুৰিঞ্ঞেয্যোৰ.
ইতি ৰিনযসঙ্গহসংৰণ্ণনাভূতে ৰিনযালঙ্কারে
চতুকালিকৰিনিচ্ছযকথালঙ্কারো নাম
অট্ঠারসমো পরিচ্ছেদো.