১০. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫৩৭. দসমে ‘‘অজ্জণ্হো’’তি ‘‘অজ্জ নো’’তি ৰত্তব্বে হ-কারাগমং, ন-কারস্স চ ণ-কারং কত্ৰা ৰুত্তোতি আহ ‘‘অজ্জ একদিৰসং অম্হাক’’ন্তি.

৫৩৮-৯. যং ৰুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘ইমিনা চীৰরচেতাপন্নেন চীৰরং চেতাপেত্ৰা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৰরেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৰুত্তং, সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৰত্থুং আরব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকারকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৰেয্যা’’তি, তং নিস্সগ্গিযৰত্থুদুক্কটৰত্থুভূতং অকপ্পিযচীৰরচেতাপন্নং ‘‘অসুকস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি এৰং আগমনসুদ্ধিযা অসতি, সিক্খাপদে আগতনযেন দূতৰচনে চ অসুদ্ধে সব্বথা পটিক্খেপো এৰ কাতুং ৰট্টতি, ন পন ‘‘চীৰরঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৰত্তুং, তদনুসারেন ন ৰেয্যাৰচ্চকরঞ্চ নিদ্দিসিতুং আগমনদূতৰচনানং উভিন্নং অসুদ্ধত্তা. পাল়িযং আগতনযেন পন আগমনসুদ্ধিযা সতি দূতৰচনে অসুদ্ধেপি সিক্খাপদে আগতনযেন সব্বং কাতুং ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. তেন চ যথা দূতৰচনাসুদ্ধিযম্পি আগমনে সুদ্ধে ৰেয্যাৰচ্চকরম্পি নিদ্দিসিতুং ৰট্টতি, এৰং আগমনাসুদ্ধিযম্পি দূতৰচনে সুদ্ধে ৰট্টতি এৰাতি অযমত্থো অত্থতো সিদ্ধোৰ হোতি, উভযসুদ্ধিযং ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি উভযাসুদ্ধিপক্খমেৰ সন্ধায মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘কপ্পিযকারকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৰেয্যা’’তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

যং পনেত্থ সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ‘‘আগমনস্স সুদ্ধিযা ৰা অসুদ্ধিযা ৰা ৰিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতী’’তিআদি ৰুত্তং, তং মাতিকাট্ঠকথাৰচনস্স অধিপ্পাযং অসল্লক্খেত্ৰা ৰুত্তং যথাৰুত্তনযেন আগমনসুদ্ধিআদিনা সপ্পযোজনত্তা. যো পনেত্থ ‘‘মূলসামিকেন কপ্পিযৰোহারৰসেন, পেসিতস্স দূতস্স অকপ্পিযৰোহারৰসেন চ ৰদতোপি কপ্পিযকারকো নিদ্দিসিতব্বো ভৰেয্যা’’তি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো ৰুত্তো, সো অনিট্ঠপ্পসঙ্গো এৰ ন হোতি অভিমতত্তা. তথা হি সিক্খাপদে এৰ ‘‘পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৰরচেতাপন্ন’’ন্তি অকপ্পিযৰোহারেন ৰদতো দূতস্স কপ্পিযেন কম্মেন ৰেয্যাৰচ্চকরো নিদ্দিসিতব্বো ৰুত্তো আগমনস্স সুদ্ধত্তা, আগমনস্সাপি অসুদ্ধিযং পন কপ্পিযেনাপি কম্মেন ৰেয্যাৰচ্চকরো ন নিদ্দিসিতব্বোতি অত্থেৰ আগমনস্স সুদ্ধিঅসুদ্ধীসু পযোজনং. কথং পন দূতৰচনেন আগমনসুদ্ধি ৰিঞ্ঞাযতীতি? নাযং ভারো. দূতেন হি অকপ্পিযৰোহারেনেৰ ৰুত্তে এৰ আগমনসুদ্ধি গৰেসিতব্বা, ন ইতরথা, তত্থ চ তস্স ৰচনক্কমেন পুচ্ছিত্ৰা চ যুত্তিআদীহি চ সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. ইধাপি হি সিক্খাপদে ‘‘চীৰরচেতাপন্নং আভত’’ন্তি দূতৰচনেনেৰ চীৰরং কিণিত্ৰা দাতুং পেসিতভাৰো ৰিঞ্ঞাযতি. যদি হি সব্বথা আগমনসুদ্ধি ন ৰিঞ্ঞাযতি, পটিক্খেপো এৰ কত্তব্বোতি.

পাল়িযঞ্চ ‘‘চীৰরঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তিআদি দূতৰচনস্স অকপ্পিযত্তেপি আগমনসুদ্ধিযা সতি পটিপজ্জনৰিধিদস্সনত্থং ৰুত্তং. ‘‘এসো খো…পে… ন ৰত্তব্বো ‘তস্স দেহী’’’তিআদি অকপ্পিযৰত্থুসাদিযনপরিমোচনত্থং ৰুত্তং. ‘‘সঞ্ঞত্তো’’তিআদি ‘‘এৰং দূতেন পুন ৰুত্তে এৰ চোদেতুং ৰট্টতি, ন ইতরথা’’তি দস্সনত্থং ৰুত্তং. ‘‘ন ৰত্তব্বো ‘দেহি মে চীৰরং…পে… চেতাপেহি মে চীৰর’’’ন্তি ইদং দূতেনাভতরূপিযং পটিগ্গহেতুং অত্তনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকত্তাৰ ‘‘দেহি মে চীৰরং…পে… চেতাপেহি মে চীৰর’’ন্তি ৰদন্তো রূপিযস্স পকতত্তা তেন রূপিযেন পরিৰত্তেত্ৰা ‘‘দেহি চেতাপেহী’’তি রূপিযসংৰোহারং সমাপজ্জন্তো নাম হোতীতি তং দোসং দূরতো পরিৰজ্জেতুং ৰুত্তং রূপিযপটিগ্গহণেন সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সট্ঠরূপিযে ৰিয. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘ন ৰত্তব্বো ইমং ৰা ইমং ৰা আহরা’’তি. তস্মা ন ইদং ৰিঞ্ঞত্তিদোসং পরিৰজ্জেতুং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং, ‘‘অত্থো মে, আৰুসো, চীৰরেনা’’তিপি অৰত্তব্বতাপসঙ্গতো, তেনেৰ দূতনিদ্দিট্ঠেসু রূপিযসংৰোহারসঙ্কাভাৰতো অঞ্ঞং কপ্পিযকারকং ঠপেত্ৰাপি আহরাপেতব্বন্তি ৰুত্তং. তত্থাপি ‘‘দূতেন ঠপিতরূপিযেন চেতাপেত্ৰা চীৰরং আহরাপেহী’’তি অৰত্ৰা কেৰলং ‘‘চীৰরং আহরাপেহী’’তি এৰং আহরাপেতব্বন্তি অধিপ্পাযো গহেতব্বো. ঠানং ভঞ্জতীতি এত্থ ঠানন্তি ঠিতিযা চ কারণস্স চ নামং, তস্মা আসনে নিসীদনেন ঠানম্পি কুপ্পতি, আগতকারণম্পি তেসং ন ৰিঞ্ঞাযতি. ঠিতং পন অকোপেত্ৰা আমিসপটিগ্গহণাদীসু আগতকারণমেৰ ভঞ্জতি, ন ঠানং. তেনাহ ‘‘আগতকারণং ভঞ্জতী’’তি. কেচি পন ‘‘আমিসপটিগ্গহণাদিনা ঠানম্পি ভঞ্জতী’’তি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি.

যতস্স চীৰরচেতাপন্নন্তিআদি যেন অত্তনা ৰেয্যাৰচ্চকরো নিদ্দিট্ঠো, চীৰরঞ্চ অনিপ্ফাদিতং, তস্স কত্তব্বৰিধিদস্সনং. এৰং ভিক্খুনা ৰত্থুসামিকানং ৰুত্তে তে চোদেত্ৰা দেন্তি, ৰট্টতি ‘‘সামিকা চোদেত্ৰা দেন্তী’’তি অনাপত্তিযং ৰুত্তত্তা. তেন চ যো সযং অচোদেত্ৰা উপাসকাদীহি পরিযাযেন ৰত্ৰা চোদাপেতি, তেসু সত্তক্খত্তুম্পি চোদেত্ৰা চীৰরং দাপেন্তেসু তস্স অনাপত্তি সিদ্ধা হোতি সিক্খাপদস্স অনাণত্তিকত্তা.

কেনচি অনিদ্দিট্ঠো অত্তনো মুখেনেৰ ব্যাৰটভাৰং ৰেয্যাৰচ্চকরত্তং পত্তো মুখৰেৰটিকো. ‘‘অৰিচারেতুকামতাযা’’তি ইমিনা ৰিজ্জমানম্পি দাতুং অনিচ্ছন্তা অরিযাপি ৰঞ্চনাধিপ্পাযং ৰিনা ৰোহারতো নত্থীতি ৰদন্তীতি দস্সেতি. ভেসজ্জক্খন্ধকে মেণ্ডকসেট্ঠিৰত্থুম্হি (মহাৰ. ২৯৯) ৰুত্তং ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনমেৰ (মহাৰ. ২৯৯) মেণ্ডকসিক্খাপদং নাম. কপ্পিযকারকানং হত্থেতি দূতেন নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকে সন্ধায ৰুত্তং, ন পন ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠে, অনিদ্দিট্ঠে ৰাতি. তেনাহ ‘‘এত্থ চ চোদনায পমাণং নত্থী’’তিআদি.

সযং আহরিত্ৰা দদন্তেসূতি সম্বন্ধো. ‘‘পিণ্ডপাতাদীনং অত্থাযা’’তি ইমিনা চীৰরত্থাযেৰ ন হোতীতি দস্সেতি. ‘‘এসেৰ নযো’’তি ইমিনা ৰত্থুসামিনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকভেদেসুপি পিণ্ডপাতাদীনম্পি অত্থায দিন্নে চ ঠানচোদনাদি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ কাতব্বন্তি দস্সেতি.

‘‘সঙ্ঘং ৰা…পে… অনামসিত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘সঙ্ঘস্স ৰিহারত্থায দেমা’’তিআদিনা আমসিত্ৰা ৰদন্তেসু পটিক্খিপিতব্বমেৰ. ‘‘সঙ্ঘো সম্পটিচ্ছতী’’তি ইদং উক্কট্ঠৰসেন ৰুত্তং, গণাদীসুপি সঙ্ঘস্সত্থায সম্পটিচ্ছন্তেসুপি পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি দুক্কটমেৰ. সারত্থদীপনিযং ‘‘পটিগ্গহণে পাচিত্তিয’’ন্তি (সারত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ৰুত্তং, তং ন যুত্তং সঙ্ঘচেতিযাদীনং অত্থায দুক্কটস্স ৰুত্তত্তা. চোদেতীতি তস্স দোসাভাৰং ঞত্ৰাপি কোধেন ৰা লোভেন ৰা ভণ্ডদেয্যন্তি চোদেতি. সো এৰ হি মুসাৰাদাদিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটাদিআপত্তীহি সাপত্তিকো হোতি, গীৰাতিসঞ্ঞায পন ৰত্ৰা নিদ্দোসভাৰং ঞত্ৰা ৰিরমন্তস্স নত্থি আপত্তি.

তল়াকং খেত্তে পৰিট্ঠত্তা ‘‘ন সম্পটিচ্ছিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. চত্তারো পচ্চযে সঙ্ঘো পরিভুঞ্জতূতি দেতি, ৰট্টতীতি এত্থ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চতুপচ্চযপরিভোগত্থায তল়াকং দম্মী’’তি ৰা ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তারো পচ্চযে পরিভুঞ্জিতুং তল়াকং দম্মী’’তি ৰা ‘‘ইতো তল়াকতো উপ্পন্নে চত্তারো পচ্চযে দম্মী’’তি ৰা ৰত্তুম্পি ৰট্টতি, ইদঞ্চ সঙ্ঘস্স পরিভোগত্থায দিয্যমানঞ্ঞেৰ সন্ধায ৰুত্তং, পুগ্গলস্স পন এৰম্পি দিন্নং তল়াকখেত্তাদি ন ৰট্টতি. সুদ্ধচিত্তস্স পন উদকপরিভোগত্থং কূপপোক্খরণীআদযো ৰট্টন্তি. ‘‘সঙ্ঘস্স তল়াকং অত্থি, তং কথ’’ন্তি হি আদিনা সব্বত্থ সঙ্ঘৰসেনেৰ ৰুত্তং. হত্থেতি ৰসে.

‘‘ঠপেথাতি ৰুত্তে’’তি ইদং সামীচিৰসেন ৰুত্তং, অৰুত্তেপি ঠপেন্তস্স দোসো নত্থি. তেনাহ ‘‘উদকং ৰারেতুং লব্ভতী’’তি. সস্সকালেপি তাসেত্ৰা মুঞ্চিতুং ৰট্টতি, অমুঞ্চতো পন ভণ্ডদেয্যং. পুন দেতীতি অচ্ছিন্দিত্ৰা পুন দেতি, এৰম্পি ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা ‘‘যেন কেনচি ইস্সরেন ‘পরিচ্চত্তমিদং ভিক্খূহি, অস্সামিক’ন্তিসঞ্ঞায অত্তনা গহেত্ৰা দিন্নং ৰট্টতী’’তি দস্সেতি. কপ্পিযৰোহারেপি ৰিনিচ্ছযং ৰক্খামাতি পাঠসেসো.

উদকৰসেনাতি উদকপরিভোগত্থং. ‘‘সুদ্ধচিত্তান’’ন্তি ইদং সহত্থেন চ অকপ্পিযৰোহারেন চ করোন্তে সন্ধায ৰুত্তং. সস্সসম্পাদনত্থন্তি এৰং অসুদ্ধচিত্তানম্পি পন সযং অকত্ৰা কপ্পিযৰোহারেন আণাপেতুং ৰট্টতি এৰ. ‘‘কপ্পিযকারকং ঠপেতুং ন ৰট্টতী’’তি ইদং সহত্থাদিনা কততল়াকত্তা ‘‘অসারুপ্প’’ন্তি ৰুত্তং, ঠপেন্তস্স, পন তং পচ্চযং পরিভুঞ্জন্তস্সপি ৰা সঙ্ঘস্স আপত্তি ন ৰিঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাপমাণেন ৰা এত্থ আপত্তি গহেতব্বা. লজ্জিভিক্খুনাতি লজ্জিনাপি, পগেৰ অলজ্জিনা মত্তিকুদ্ধরণাদীসু কারাপিতেসূতি অধিপ্পাযো. নৰসস্সেতি অকতপুব্বে কেদারে. ‘‘কহাপণে’’তি ইমিনা ধঞ্ঞুট্ঠাপনে তস্সেৰ অকপ্পিযন্তি দস্সেতি, ধঞ্ঞুট্ঠাপনে চস্স পযোগেপি দুক্কটমেৰ, ন কহাপণুট্ঠাপনে ৰিয.

‘‘কসথ ৰপথা’’তি ৰচনে সব্বেসম্পি অকপ্পিযং সিযাতি আহ ‘‘অৰত্ৰা’’তি. এত্তকো নাম ভাগোতি এত্থ এত্তকো কহাপণোতি ইদম্পি সন্ধায ৰদতি. তথা ৰুত্তেপি হি তদা কহাপণানং অৰিজ্জমানত্তা আযতিং উপ্পন্নং অঞ্ঞেসং ৰট্টতি এৰ. তেনাহ ‘‘তস্সেৰ তং অকপ্পিয’’ন্তি. তস্স পন সব্বপযোগেসু, পরিভোগেসুপি দুক্কটং. কেচি পন ‘‘ধঞ্ঞপরিভোগে এৰ আপত্তি, ন পুব্বপযোগে’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং, যেন মিননরক্খণাদিপযোগেন পচ্ছা ধঞ্ঞপরিভোগে আপত্তি হোতি, তস্স পযোগস্স করণে অনাপত্তিযা অযুত্তত্তা. পরিযাযকথায পন সব্বত্থ অনাপত্তি. তেনেৰ ‘‘এত্তকেহি ৰীহীহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহরথা’’তি নিযমৰচনে অকপ্পিযং ৰুত্তং, কহাপণৰিচারণেপি এসেৰ নযো. ৰত্থু চ এৰরূপং নাম সংৰিজ্জতি, কপ্পিযকারকো নত্থীতি ৰত্তব্বন্তিআদিৰচনঞ্চেত্থ সাধকং.

ৰনং দম্মি…পে… ৰট্টতীতি এত্থ নিৰাসট্ঠানত্তা পুগ্গলস্সাপি সুদ্ধচিত্তেন গহেতুং ৰট্টতি. সীমং দেমাতি ৰিহারসীমাদিসাধারণৰচনেন ৰুত্তত্তা ‘‘ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং.

‘‘ৰেয্যাৰচ্চকর’’ন্তিআদিনা ৰুত্তেপি পুগ্গলস্সপি দাসং গহেতুং ৰট্টতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আরামিক’’ন্তি (পারা. ৬১৯; মহাৰ. ২৭০) ৰিসেসেত্ৰা অনুঞ্ঞাতত্তা, তঞ্চ খো পিলিন্দৰচ্ছেন গহিতপরিভুত্তক্কমেন, ন গহট্ঠানং দাসপরিভোগক্কমেন. খেত্তাদযো পন সব্বে সঙ্ঘস্সেৰ ৰট্টন্তি পাল়িযং পুগ্গলিকৰসেন গহেতুং অননুঞ্ঞাতত্তাতি দট্ঠব্বং. ৰিহারস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৰিহারং সন্ধায ৰুত্তং, ‘‘খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) সুত্তন্তেসু আগতপটিক্খেপো ভগৰতা আপত্তিযাপি হেতুভাৰেন কতোতি ভগৰতো অধিপ্পাযং জানন্তেহি সঙ্গীতিমহাথেরেহি খেত্তপটিগ্গহণাদিনিস্সিতো অযং সব্বোপি পাল়িমুত্তৰিনিচ্ছযো ৰুত্তোতি গহেতব্বো. কপ্পিযকারকস্স নিদ্দিট্ঠভাৰো, দূতেন অপ্পিততা, ততুত্তরি ৰাযামো, তেন পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো চীৰরৰগ্গো পঠমো.