১. চীৰরৰগ্গো

১. পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৫৯. সমিতাৰিনাতি সমিতপাপেন. গোতমকচেতিযং নাম গোতমযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৰিহারো ৰুচ্চতি.

৪৬১. নৰমং ৰা দসমং ৰাতি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং. সচে ভৰেয্যাতি সচে কস্সচি কঙ্খা ভৰেয্য. ৰুত্তসদিসন্তি দসমং ৰাতি ৰুত্তসদিসং পরিচ্ছেদসদিসং, ‘‘ৰুত্তসদিসমেৰা’’তিপি লিখন্তি. ধারেতুন্তি এত্থ আহাতি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.

৪৬৩. সূচিযা পটিসামনন্তি সূচিঘরে সংগোপনং, ইদঞ্চ সূচিকম্মস্স সব্বস্স পরিনিট্ঠিতভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং. এতন্তি নট্ঠচীৰরং. এতেসম্পীতি নট্ঠচীৰরাদীনি পরামসতি, তেন চীৰরপলিবোধাভাৰং দস্সেতি. দুতিযস্স পলিবোধস্সাতি আৰাসপলিবোধস্স. এত্থ চ নিট্ঠিতচীৰরস্মিং, উব্ভতস্মিং কথিনেতি দ্ৰীহি পদেহি দ্ৰিন্নং পলিবোধানং অভাৰদস্সনেন অত্থতকথিনস্স পঞ্চমাসব্ভন্তরে যাৰ চীৰরপলিবোধআৰাসপলিবোধেসু অঞ্ঞতরং ন উপচ্ছিজ্জতি, তাৰ অতিরেকচীৰরং ধারেতুং ৰট্টতীতি দীপেতি. পক্কমনং অন্তো অস্সাতি পক্কমনন্তিকা, এৰং সেসাপি ৰেদিতব্বা. ৰিত্থারো পনেত্থ আগতট্ঠানে আৰি ভৰিস্সতি.

দসাহপরমং কালন্তি অচ্চন্তসংযোগৰচনং. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি…পে… দসাহপরমভাৰোতি ইদং দসাহপরমতাপদস্স অত্থমত্তদস্সনং, দসাহপরমভাৰোতি ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতীতি এৰমেত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা. অযমত্থোতিআদি দসাহপরমপদস্সেৰ অধিপ্পেতত্থদস্সনৰসেন ৰুত্তং. তত্থ এত্তকো কালোতি ‘‘দসাহপরমতা’’তি ৰুত্তো যো কালো, সো এত্তকো কালোতি অত্থো.

খোমন্তি খোমসুত্তেহি ৰাযিতং খোমপটচীৰরং, তং ৰাকমযন্তি ৰদন্তি. কপ্পাসসুত্তেহি ৰাযিতং কপ্পাসিকং, এৰং সেসানিপি. কম্বলন্তি এল়কাদীনং লোমমযসুত্তেন ৰাযিতপটং. ভঙ্গন্তি খোমসুত্তাদীনি সব্বানি, একচ্চানি ৰা মিস্সেত্ৰা ৰাযিতং চীৰরং. ভঙ্গম্পি ৰাকমযমেৰাতি কেচি. দুকূলং পত্তুণ্ণং সোমারপটং চীনপটং ইদ্ধিজং দেৰদিন্নন্তি ইমানি পন ছ চীৰরানি এতেসঞ্ঞেৰ অনুলোমানীতি ৰিসুং ন ৰুত্তানি. দুকূলঞ্হি সাণস্স অনুলোমং ৰাকমযত্তা. ‘‘পত্তুণ্ণং কোসেয্যৰিসেসো’’তি অভিধানকোসে ৰুত্তং. সোমারদেসে, চীনদেসে চ জাতৰত্থানি সোমারচীনপটানি. পত্তুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজন্তি এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৰরং. কপ্পরুক্খে নিব্বত্তং, দেৰদিন্নঞ্চ খোমাদীনং অঞ্ঞতরং হোতীতি তেসং সব্বেসং অনুলোমানি. মনুস্সানং পকতিৰিদত্থিং সন্ধায ‘‘দ্ৰে ৰিদত্থিযো’’তিআদি ৰুত্তং. ইমিনা দীঘতো ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণং ৰিত্থারতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৰিকপ্পনুপগন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সুগতৰিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স তিস্সো ৰিদত্থিযো, ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) কুটিকারসিক্খাপদট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তস্মা সুগতঙ্গুলেন দ্ৰাদসঙ্গুলা সুগতৰিদত্থি ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থোতি সিদ্ধং. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণ’’ন্তি আগতট্ঠানেহি চ সমেতি.

তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৰরং, কালং ৰা পরামসতি. তস্স যো অরুণোতি চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স যো অতিক্কন্তো অরুণো. চীৰরুপ্পাদদিৰসেন সদ্ধিন্তি চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স আদিভূতেন অতিক্কন্তঅরুণেন সদ্ধিন্তি অত্থো, ইদঞ্চ ভগৰতা ‘‘দসাহপরম’’ন্তি ৰত্ৰা পুন ‘‘একাদসে অরুণুগ্গমনে’’তি ৰুত্তত্তা পুব্বাপরসংসন্দনত্থং সদ্দতো গম্মমানম্পি ‘‘চীৰরুপ্পাদদিৰসেন সদ্ধি’’ন্তি এৰং ৰুত্তং. ‘‘দসমে অরুণে’’তি ৰুত্তে এৰ হি দসাহপরমেন সদ্ধিং সমেতি. দিৰসপরিযোসানস্স অৰধিভূতঅনাগতারুণৰসেন হি দিৰসং অতিক্কন্তং নাম হোতি, ন পন দিৰসস্স আদিভূতারুণৰসেন পরিৰাসাদীসু তথা অগ্গহণতো, ইধ পন ভগৰতা দিৰসস্স আদিঅন্তপরিচ্ছেদদস্সনৰসেন ‘‘একাদসে অরুণুগ্গমনে’’তি ৰুত্তং, তস্মা অট্ঠকথাযং দিৰসস্স আদিভূতং তংদিৰসনিস্সিতম্পি অরুণং গহেত্ৰা ‘‘একাদসে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি ৰুত্তং. অরুণোতি চেত্থ সূরিযুগ্গমনস্স পুরেচরো ৰড্ঢনঘনরত্তো পভাৰিসেসোতি দট্ঠব্বো.

ৰচনীযোতি সঙ্ঘাপেক্খো. ৰচনভেদোতি ‘‘ঞত্তিযং দ্ৰে আপত্তিযো সরতী’’তিআদিনা ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো.

৪৬৮. ‘‘ন ইধ সঞ্ঞা রক্খতী’’তি ইদং ৰেমতিকঞ্চ অনতিক্কন্তসঞ্ঞঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং. যোপি এৰংসঞ্ঞী তস্সপীতি যো অনতিক্কন্তসঞ্ঞী, ৰেমতিকো ৰা, তস্সপীতি অত্থো. অনট্ঠতো অৰিলুত্তস্স ৰিসেসমাহ ‘‘পসয্হাৰহারৰসেনা’’তি. থেয্যাৰহারৰসেন গহিতম্পি ইধ নট্ঠং.

অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰাতিআদি নিসীদনসন্থতং সন্ধায ৰুত্তং. যেন হি পুরাণসন্থতস্স সামন্তা সুগতৰিদত্থিং অনাদিযিত্ৰা নৰং নিসীদনসন্থতং কতং, তস্স তং নিস্সগ্গিযম্পি ততো অঞ্ঞস্স পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিকরন্তি সিজ্ঝনতো অযমত্থো সব্বনিস্সগ্গিযেসুপি সিজ্ঝতি.

৪৬৯. তিচীৰরং অধিট্ঠাতুন্তি সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠাতুং. ‘‘ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ইমিনা নামেন ন ৰিকপ্পেতুং, এতেন ৰিকপ্পিততিচীৰরো তেচীৰরিকো ন হোতি. তস্স তস্মিং অধিট্ঠিততিচীৰরে ৰিয অৰিপ্পৰাসাদিনা কত্তব্বৰিধি ন কাতব্বোতি দস্সেতি, ন পন ৰিকপ্পনে দোসোতি. ততো পরন্তি চতুমাসতো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতন্তি কেচি ৰদন্তি, অঞ্ঞে পন ‘‘ৰিকপ্পেত্ৰা যাৰ আগামিৰস্সানং, তাৰ ঠপেতুমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, অপরে পন ‘‘ৰিকপ্পনে ন দোসো, তথা ৰিকপ্পিতং পরিক্খারাদিনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি.

মুট্ঠিপঞ্চকন্তি মুট্ঠিযা উপলক্খিতং পঞ্চকং, চতুহত্থে মিনিত্ৰা পঞ্চমং হত্থং মুট্ঠিং কত্ৰা মিনিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘মুট্ঠিহত্থানং পঞ্চকং মুট্ঠিপঞ্চকং, তস্মা পঞ্চপি হত্থে মুট্ঠিং কত্ৰাৰ মিনিতব্বা’’তি ৰদন্তি. মুট্ঠিত্তিকন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. দ্ৰিহত্থেন অন্তরৰাসকেন তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেতুং সক্কাতি আহ ‘‘পারুপনেনা’’তিআদি. অতিরেকন্তি সুগতচীৰরপ্পমাণতো অধিকং. ঊনকন্তি মুট্ঠিপঞ্চকাদিতো ঊনকং, তেন চ তেসু তিচীৰরাধিট্ঠানং ন রুহতীতি দস্সেতি.

ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধরামীতি ইমং সঙ্ঘাটিঅধিট্ঠানং উক্খিপামি পরিচ্চজামীতি অত্থো. কাযৰিকারং করোন্তেনাতি হত্থেন চীৰরং পরামসন্তেন, চালেন্তেন ৰা. ৰাচায অধিট্ঠাতব্বাতি এত্থ কাযেনপি চালেত্ৰা ৰাচম্পি ভিন্দিত্ৰা কাযৰাচাহি অধিট্ঠানম্পি সঙ্গহিতন্তি ৰেদিতব্বং ‘‘কাযেন অফুসিত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা. দুৰিধন্তি অহত্থপাসহত্থপাসৰসেন দুৰিধং. তত্থ হত্থপাসো নাম অড্ঢতেয্যহত্থো ৰুচ্চতি. দ্ৰাদসহত্থন্তি কেচি ৰদন্তি, তং ইধ ন সমেতি. ‘‘সামন্তৰিহারে’’তি ইদং ঠপিতট্ঠানসল্লক্খণযোগ্গে ঠিতং সন্ধায ৰুত্তং. ততো দূরে ঠিতম্পি ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেন্তেন অধিট্ঠাতব্বমেৰ. তত্থপি চীৰরস্স ঠপিতভাৰসল্লক্খণমেৰ পমাণং. ন হি সক্কা সব্বথা ঠানং সল্লক্খেতুং. একস্মিং ৰিহারে ঠপেত্ৰা ততো অঞ্ঞস্মিং ঠপিতন্তি অধিট্ঠাতুং ন ৰট্টতি. কেচি পন ‘‘তথাপি অধিট্ঠিতে ন দোসো’’তি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি, ৰীমংসিতব্বং. অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহীতি পরিক্খারচোল়নামেন অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহি, তেনেৰ ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পরিক্খারচোল়স্স পচ্চুদ্ধারং দস্সেতি. এতেন চ তেচীৰরধুতঙ্গং পরিহরন্তেন পংসুকূলাদিৰসেন লদ্ধং ৰত্থং দসাহব্ভন্তরে কত্ৰা রজিত্ৰা পারুপিতুং অসক্কোন্তেন পরিক্খারচোল়ৰসেন অধিট্ঠহিত্ৰাৰ দসাহং অতিক্কমেতব্বং, ইতরথা নিস্সগ্গিযং হোতীতি দস্সেতি. তেনেৰ ‘‘রজিতকালতো পন পট্ঠায নিক্খিপিতুং ন ৰট্টতি, ধুতঙ্গচোরো নাম হোতী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ১.২৫) ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তং. ‘‘পুন অধিট্ঠাতব্বানী’’তি ইদঞ্চ সঙ্ঘাটিআদিতিচীৰরনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামস্স ৰসেন ৰুত্তং, ইতরস্স পন পুরিমাধিট্ঠানমেৰ অলন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘পুন অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ইমিনা কপ্পবিন্দুপি দাতব্বন্তি দস্সেতি.

বদ্ধসীমাযং অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিসম্ভৰতো ন তত্থ দুপ্পরিহারতাতি আহ ‘‘অবদ্ধসীমাযং দুপ্পরিহার’’ন্তি.

অতিরিত্তপ্পমাণায ছেদনকং পাচিত্তিযন্তি আহ ‘‘অনতিরিত্তপ্পমাণা’’তি. ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি ৰস্সিকমাসতো পরং অধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা, ইমিনা চতুন্নং ৰস্সিকমাসানং উপরি অধিট্ঠানং তিট্ঠতীতি ৰিঞ্ঞাযতি ততো পচ্চুদ্ধরাযোগা. যঞ্চ মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেনাপি, কণ্ডুপটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেনাপি অধিট্ঠানং ৰিজহতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তং, তং সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি. পরিৰারট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অত্থাপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, নো গিম্হে’’তি এত্থ ইদং ৰুত্তং ‘‘কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমে পাটিপদদিৰসে ৰিকপ্পেত্ৰা ঠপিতং ৰস্সিকসাটিকং নিৰাসেন্তো হেমন্তে আপজ্জতি, কুরুন্দিযং পন ‘কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে অপচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে আপজ্জতী’তি ৰুত্তং, তম্পি সুৰুত্তং, ‘চতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতু’ন্তি হি ৰুত্ত’’ন্তি (পরি. অট্ঠ. ৩২৩). তত্থ মহাঅট্ঠকথাযং নিৰাসনপচ্চযা দুক্কটং ৰুত্তং, কুরুন্দট্ঠকথাযং পন অপচ্চুদ্ধারপচ্চযা, তস্মা কুরুন্দিযং ৰুত্তনযেনাপি ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেপি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি পঞ্ঞাযতি. অধিট্ঠানৰিজহনেসু চ ৰস্সানমাসআবাধানং ৰিগমেন ৰিজহনং মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ন উদ্ধটং, তস্মা সমন্তপাসাদিকাযং আগতনযেন যাৰ পচ্চুদ্ধারা অধিট্ঠানং তিট্ঠতীতি গহেতব্বং. নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৰণ্ণভেদমত্তরত্তাপি চেসা ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তী’’তি ইমিনা সঙ্ঘাটিআদীসু ৰিয দুতিযে অধিট্ঠানং ন রুহতি, অতিরেকচীৰরং হোতীতি দস্সেতি. মহাপচ্চরিযং চীৰরৰসেন পরিভোগকিচ্চস্স অভাৰং সন্ধায অনাপত্তি ৰুত্তা সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণে ৰিয. যং পন ‘‘পচ্চত্থরণম্পি অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, তং সেনাসনত্থাযেৰাতি নিযমিতং ন হোতি নৰসু চীৰরেসু গহিতত্তা, তস্মা অত্তনো নামেন অধিট্ঠহিত্ৰা নিদহিত্ৰা পরিক্খারচোল়ং ৰিয যথা তথা ৰিনিযুজ্জিতব্বমেৰাতি গহেতব্বং. পাৰারো কোজৰোতি ইমেসম্পি পচ্চত্থরণাদীনং লোকেপি ৰোহরণতো সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণতো ৰিসুং গহণং কতং.

‘‘হীনাযাৰত্তনেনা’’তি ইদং অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপজ্জিত্ৰা ভিক্খুপটিঞ্ঞায ঠিতস্স চেৰ তিত্থিযপক্কন্তস্স চ ভিক্খুনিযা চ ভিক্খুনিভাৰে নিরপেক্খতায গিহিলিঙ্গতিত্থিযলিঙ্গগ্গহণং সন্ধায ৰুত্তং. সিক্খং অপচ্চক্খায গিহিভাৰূপগমনং সন্ধায ৰুত্তন্তি কেচি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং তদাপিস্স উপসম্পন্নত্তা, চীৰরস্স চ তস্স সন্তকত্তাৰিজহনতো. পমাণচীৰরস্সাতি পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ৰুত্তং. দ্ৰে চীৰরানি পারুপন্তস্সাতি গামপ্পৰেসে দিগুণং কত্ৰা সঙ্ঘাটিযো পারুপনং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘এস নযো’’তি ইমিনা পমাণযুত্তেসু যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতিআদিঅত্থং সঙ্গণ্হাতি.

অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থীতি সুত্তে আগতং নত্থীতি অধিপ্পাযো. ইদানি তমেৰ ৰিভাৰেতুং ‘‘যঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং, তং ন সমেতি, সঙ্ঘাটিআদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিহেট্ঠিমপ্পমাণস্স সুত্তে অনাগতত্তাতি অধিপ্পাযো.

মহন্তং ৰা খুদ্দকং করোতীতি এত্থ অতিমহন্তং চীৰরং মুট্ঠিপঞ্চকাদিপচ্ছিমপ্পমাণযুত্তং কত্ৰা সমন্ততো ছিন্দনেনাপি ৰিচ্ছিন্দনকালে ছিজ্জমানট্ঠানং ছিদ্দসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি এৰাতি সিজ্ঝতি, ‘‘ঘটেত্ৰা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতী’’তি ৰচনেন চ সমেতি. পরিক্খারচোল়ং পন ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণতো ঊনং কত্ৰা ছিন্নং অধিট্ঠানং ৰিজহতি অধিট্ঠানস্স অনিস্সযত্তা. তানি পুন বদ্ধানি ঘটিতানি অধিট্ঠাতব্বমেৰাতি ৰেদিতব্বং. কেচি পন ‘‘ৰস্সিকসাটিকচীৰরে দ্ৰিধা ছিন্নে যদিপি একেকং খণ্ডং পচ্ছিমপচ্ছিমপ্পমাণং পহোতি, একস্মিংযেৰ খণ্ডে অধিট্ঠানং তিট্ঠতি, ন ইতরে, ‘‘দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তী’’তি ৰুত্তত্তা. নিসীদনকণ্ডুপ্পটিচ্ছাদীসুপি এসেৰ নযোতি ৰদন্তি.

সম্মুখে পৰত্তা সম্মুখাতি পচ্চত্তৰচনং, তঞ্চ ৰিকপ্পনৰিসেসনং, তস্মা ‘‘সম্মুখে’’তি ভুম্মত্থে নিস্সক্কৰচনং কত্ৰাপি অত্থং ৰদন্তি, অভিমুখেতি অত্থো. অথ ৰা সম্মুখেন অত্তনো ৰাচায এৰ ৰিকপ্পনা সম্মুখাৰিকপ্পনা. পরম্মুখেন ৰিকপ্পনা পরম্মুখাৰিকপ্পনাতি করণত্থেনাপি অত্থো দট্ঠব্বো, অযমেৰ পাল়িযা সমেতি. সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰন্তি আসন্নদূরভাৰং. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতীতি এত্তকেনেৰ ৰিকপ্পনাকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা, অতিরেকচীৰরং ন হোতীতি দসাহাতিক্কমে ন নিস্সগ্গিযং জনেতীতি অধিপ্পাযো. পরিভুঞ্জিতুং…পে… ন ৰট্টতীতি সযং অপচ্চুদ্ধরণং পরিভুঞ্জনে পাচিত্তিযং, অধিট্ঠানে পরেসং ৰিস্সজ্জনে দুক্কটঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং.

পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তীতি পরিভোগৰিস্সজ্জনঅধিট্ঠানানিপি. অপি-সদ্দেন নিধেতুম্পি ৰট্টতীতি অত্থো, এতেন চ পচ্চুদ্ধারেপি কতে চীৰরম্পি ৰিকপ্পিতচীৰরমেৰ হোতি, ন অতিরেকচীৰরং. তং পন তিচীৰরাদিনামেন অধিট্ঠাতুকামেন অধিট্ঠহিতব্বং, ইতরেন ৰিকপ্পিতচীৰরমেৰ কত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বন্তি দস্সেতি. কেচি পন ‘‘যং ৰিকপ্পিতচীৰরং, তং যাৰ অপরিভোগকালা অপচ্চুদ্ধরাপেত্ৰাৰ নিদহিতব্বং, পরিভোগকালে পন সম্পত্তে পচ্চুদ্ধরাপেত্ৰা অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. যদি হি ততো পুরেপি পচ্চুদ্ধরাপেয্য, পচ্চুদ্ধারেনেৰ ৰিকপ্পনায ৰিগতত্তা অতিরেকচীৰরং নাম হোতি, দসাহাতিক্কমে চ নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. তস্মা যং অপরিভুঞ্জিত্ৰাৰ ঠপেতব্বং, তদেৰ ৰিকপ্পেতব্বং, পচ্চুদ্ধারে চ কতে অন্তোদসাহেযেৰ অধিট্ঠাতব্বং. যঞ্চ অট্ঠকথাযং ‘ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তী’তিআদি ৰুত্তং, তং পাল়িযা ৰিরুজ্ঝতী’’তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৰ. পাল়িযঞ্হি ‘‘অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতী’’তি (পারা. ৪৬৯) চ ‘‘সামং চীৰরং ৰিকপ্পেত্ৰা অপচ্চুদ্ধারণং পরিভুঞ্জেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩৭৩) চ ‘‘অনাপত্তি সো ৰা দেতি, তস্স ৰা ৰিস্সাসন্তো পরিভুঞ্জতী’’তি (পাচি. ৩৭৪) চ সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘ইমং চীৰরং ৰা ৰিকপ্পনং ৰা পচ্চুদ্ধরামী’’তিআদিনা পচ্চুদ্ধারং অদস্সেত্ৰা ‘‘ময্হং সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা’’তি এৰং অত্তনো সন্তকত্তং অমোচেত্ৰাৰ পরিভোগাদিৰসেনেৰ পচ্চুদ্ধারস্স ৰুত্তত্তা, ‘‘ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তী’’তি অধিট্ঠানং ৰিনাপি ৰিসুং পরিভোগস্স, নিদহনস্স চ ৰুত্তত্তা ৰিকপ্পনানন্তরমেৰ পচ্চুদ্ধরাপেত্ৰা অনধিট্ঠহিত্ৰা এৰ তিচীৰরৰিরহিতং ৰিকপ্পনারহং চীৰরং পরিভুঞ্জিতুং, নিদহিতুঞ্চ ইদং পাটেক্কং ৰিনযকম্মন্তি খাযতি. অপিচ বহূনং পত্তানং ৰিকপ্পেতুং, পচ্চুদ্ধারেতুঞ্চ ৰুত্তত্তা পচ্চুদ্ধারেন তেসং অতিরেকপত্ততা দস্সিতাতি সিজ্ঝতি তেসু একস্সেৰ অধিট্ঠাতব্বতো. তস্মা অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৰ গহেতব্বং.

পঞ্ঞত্তিকোৰিদো ন হোতীতি এৰং ৰিকপ্পিতে ‘‘অনন্তরমেৰ এৰং পচ্চুদ্ধরিতব্ব’’ন্তি ৰিনযকম্মং ন জানাতি. তেনাহ ‘‘ন জানাতি পচ্চুদ্ধরিতু’’ন্তি, ইমিনাপি চেতং ৰেদিতব্বং ‘‘ৰিকপ্পনানন্তরমেৰ পচ্চুদ্ধারো কাতব্বো’’তি.

অৰিসেসেন ৰুত্তৰচনন্তি তিচীৰরাদীনং সাধারণৰচনেন ৰুত্তৰচনং. যং পনেত্থ ‘‘ৰিরুদ্ধং ৰিয দিস্সতী’’তি ৰত্ৰা তং ৰিরোধাসঙ্কং নিৰত্তেতুং ‘‘তিচীৰরসঙ্খেপেন…পে… ৰিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো হোতী’’তি ৰুত্তং, তং ‘‘অধিট্ঠেতি ৰিকপ্পেতী’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি তিচীৰরম্পি ৰিকপ্পেতীতি অযমত্থো ন সিজ্ঝতি, ‘‘তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তত্তা. যং পন অধিট্ঠাতব্বং, তং অধিট্ঠাতি. যং তিচীৰরৰিরহিতং, তং ৰিকপ্পেতব্বং, তং ৰিকপ্পেতীতি এৰমত্থো সিজ্ঝতীতি. তস্মা এত্থ পুব্বাপরৰিরোধো ন দিস্সতি সামঞ্ঞৰচনস্স ৰুত্তাৰসেসেযেৰ অৰতিট্ঠনতো. যং পনেত্থ তিচীৰরস্সাপি ৰিকপ্পনৰিধিং দস্সেতুং ‘‘তিচীৰরং তিচীৰরসঙ্খেপেনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তিচীৰরসঙ্খেপেন পরিহরিযমানেসু একম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতুং ন ৰট্টতি, তিচীৰরতো পন একং ৰা সকলমেৰ ৰা অপনেত্ৰা অপরং তিচীৰরং তিচীৰরসঙ্খেপেন পরিহরিতুকামস্স ৰা তিচীৰরাধিট্ঠানং মুঞ্চিত্ৰা পরিক্খারচোল়ৰসেনেৰ সব্বচীৰরং পরিভুঞ্জিতুকামস্স ৰা পুরিমং অধিট্ঠিতচীৰরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতুং ৰট্টতীতি এৰমধিপ্পাযেন ‘‘তিচীৰরে একেন চীৰরেন ৰিপ্পৰসিতুকামো হোতী’’তিআদি ৰুত্তং সিযা, ইচ্চেতং পাল়িযা সদ্ধিং সমেতি. অথ পুনপি তদেৰ তিচীৰরাধিট্ঠানেন অধিট্ঠাতুকামো হুত্ৰা ৰিপ্পৰাসসুখত্থং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৰুত্তং সিযা, তং ‘‘তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) ইমিনা ৰচনেন ন সমেতি. যদি হি সেসচীৰরানি ৰিয তিচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বং সিযা, ‘‘তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ইদং ৰচনমেৰ নিরত্থকং সিযা সেসচীৰরেহি তিচীৰরস্স ৰিসেসাভাৰা. তস্মা ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি ইদং তিচীৰরৰিরহিতমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তিচীৰরং পন ৰিকপ্পেতুং ন ৰট্টতীতি ৰিঞ্ঞাযতি, তেনেৰ দুতিযকথিনসিক্খাপদস্স অনাপত্তিৰারে ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি ইদং ন ৰুত্তং, ৰীমংসিত্ৰা যথা পাল়িযা সদ্ধিং ন ৰিরুজ্ঝতি, তথা এত্থ অধিপ্পাযো গহেতব্বো.

তুয্হং দেমীতিআদীসু পরিচ্চত্তত্তা মনসা অসম্পটিচ্ছন্তেপি সম্পদানভূতস্সেৰ সন্তকং হোতি, সো ইচ্ছিতক্খণে গহেতুং লভতি. ইত্থন্নামস্সাতি পরম্মুখে ঠিতং সন্ধায ৰদতি. যস্স পন রুচ্চতীতিআদি উভোহিপি পরিচ্চত্ততায অস্সামিকতং সন্ধায ৰুত্তং.

‘‘তং ন যুজ্জতী’’তি ইদং অন্তোদসাহে এৰ ৰিস্সাসগ্গহণং সন্ধায অনাপত্তিৰারস্স আগতত্তা, ইধ নিস্সগ্গিযচীৰরস্স কপ্পিযভাৰকরণত্থং লেসেন গহিতত্তা চ ৰুত্তং, কেচি পন ‘‘পরেহি সভাগেন অচ্ছিন্নে, ৰিস্সাসগ্গহিতে চ পুন লদ্ধে দোসো ন দিস্সতী’’তি ৰদন্তি. অনধিট্ঠানেনাতি কাযৰাচাহি কত্তব্বস্স অকরণেনাতি অধিপ্পাযো. চীৰরস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৰো, অতিরেকচীৰরতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৭৩. দুতিযে অৰিপ্পৰাসেতি অৰিপ্পৰাসে নিপ্ফাদেতব্বে, ৰিপ্পৰাসদোসাভাৰে সাধেতব্বে কত্তব্বা সম্মুতীতি অত্থো.

৪৭৫. পটিসিদ্ধপরিযাপন্নেনাতি ৰিপ্পৰসিতুং পটিসিদ্ধেসু তীসু চীৰরেসু অন্তোগধেন, একেন চ অৰযৰে সমুদাযোপচারং দস্সেতি.

৪৭৮-৯. এত্তাৰতাতি ‘‘পরিক্খিত্তো’’তি ইমিনা. ‘‘সভাযেতি লিঙ্গব্যত্তযেন সভা ৰুত্তা’’তি ৰত্ৰা পুন সযম্পি ‘‘সভাযে’’তি ইমিনা ৰোহরন্তো সভা-সদ্দস্স পরিযাযো সভায-সদ্দো নপুংসকলিঙ্গযুত্তো অত্থীতি দস্সেতি. ‘‘সভাযন্তি লিঙ্গব্যত্তযেন সভা ৰুত্তা’’তি ৰা পাঠো. লিঙ্গব্যত্তযেন সভাতি চ লিঙ্গন্তরযুত্তো সভাসদ্দপরিযাযো সভাযসদ্দোতি অত্থো.

সভাযং গচ্ছতীতি সভং গচ্ছতি. ৰসিতব্বং নত্থীতি চীৰরহত্থপাসেযেৰ ৰসিতব্বং নত্থীতি অত্থো. তস্সাতি ৰীথিযা. সভাযস্স চ দ্ৰারস্স চ হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বন্তি এত্থ সভাযদ্ৰারানমন্তরে ৰীথি গেহাপি গহিতা এৰ হোন্তি আদিপরিযোসানানং গহিতত্তা. এত্থ চ দ্ৰারৰীথিঘরেসু ৰসন্তেন গামপ্পৰেসনসহসেয্যাদিদোসং পরিহরিত্ৰা সুপটিচ্ছন্নতাদিযুত্তেনেৰ ভৰিতব্বং, সভা পন যদি সব্বেসং ৰসনত্থায সালাসদিসা কতা, অন্তরারামে ৰিয যথাসুখং ৰসিতুং ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. পরিক্খিত্ততায চ একূপচারতং, অপরিক্খিত্ততায নানূপচারতঞ্চ নিৰেসনাদীসুপি অতিদিসন্তো আহ ‘‘এতেনেৰূপাযেনা’’তিআদি. নিৰেসনাদীনি বহিগামতো সন্নিৰিট্ঠানি গহিতানি অন্তোগামে ঠিতানং গামগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা. সব্বত্থাতি গামনিগমনিৰেসনাদীসু পন্নরসসু. পরিক্খেপাদীতি আদি-সদ্দেন অপরিক্খেপস্সেৰ গহণং, ন এককুলাদীনম্পি তেসং একূপচারতানানূপচারতানিমিত্ততাভাৰা. এত্থ চ সত্থস্স কতিপাহং কত্থচি নিৰিট্ঠস্সেৰ পরিক্খেপো হোতি, ন গচ্ছন্তস্স.

৪৮২-৭. গামতো বহি ইস্সরানং সমুদ্দতীরাদীসু কতভণ্ডসালা উদোসিতোতি আহ ‘‘যানাদীন’’ন্তিআদি. মুণ্ডচ্ছদনপাসাদোতি নাতিউচ্চো চন্দিকঙ্গণযুত্তো সিখরকূটমালাদিৰিরহিতো পাসাদো.

৪৮৯. পরিযাদিযিত্ৰাতি অজ্ঝোত্থরিত্ৰা. নদীপরিহারোতি ৰিসুংগামাদীনং ৰিয নদীপরিহারস্স অৰুত্তত্তা চীৰরহত্থপাসো এৰাতি ৰদন্তি, অঞ্ঞে পন ‘‘ইমিনা অট্ঠকথাৰচনেন নদীপরিহারোপি ৰিসুং সিদ্ধো, নদিযা হত্থপাসো ন ৰিজহিতব্বো’’তি ৰদন্তি. ৰিহারসীমন্তি অৰিপ্পৰাসসীমং সন্ধাযাহ. এত্থ চ ৰিহারস্স নানাকুলসন্তকভাৰেপি অৰিপ্পৰাসসীমাপরিচ্ছেদব্ভন্তরে সব্বত্থ চীৰরঅৰিপ্পৰাসসম্ভৰতো তস্সা পধানত্তা তত্থ সত্থপরিহারো ন লব্ভতীতি ‘‘ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰসিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘সত্থসমীপে’’তি ইদং যথাৰুত্তং অব্ভন্তরপরিচ্ছেদৰসেন ৰুত্তং. পাল়িযং নানাকুলস্স সত্থো হোতি, সত্থে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বন্তি এত্থ সত্থহত্থপাসো গহিতো.

৪৯০. এককুলস্স খেত্তেতি অপরিক্খিত্তং সন্ধায ৰদতি.

৪৯১-৪. ৰিহারো নাম উপচারসীমা. তত্থ যস্মিং ৰিহারেতি তস্স অন্তোপরিৰেণাদিং সন্ধায ৰুত্তং, এককুলাদিসন্তকতা চেত্থ কারাপকানং ৰসেন. ছাযায ফুট্ঠোকাসস্সাতি উজুকং অৰক্খিত্তলেড্ডুপাতব্ভন্তরং সন্ধায ৰদতি.

অগমনপথেতি তদহেৰ গন্ত্ৰা নিৰত্তেতুং ন সক্কুণেয্যকে সমুদ্দমজ্ঝে যে দীপকা, তেসূতি যোজনা. ইতরস্মিন্তি পুরত্থিমদিসায চীৰরে. ‘‘উপোসথকালে…পে… ৰড্ঢতী’’তি ইমিনা চীৰরৰিপ্পৰাসসত্তব্ভন্তরতো সমানসংৰাসায সত্তব্ভন্তরসীমায অচ্চন্তৰিসদিসতং দস্সেতি. তথা হি বহূসু ভিক্খূসু একতো নিসীদিত্ৰা সমন্তা সত্তব্ভন্তরপরিচ্ছেদেসু যথাসকং চীৰরং ঠপেত্ৰা পরিহরন্তেসু একেকস্স ভিক্খুনো নিসিন্নোকাসতো পট্ঠায পচ্চেকং সত্তব্ভন্তরস্স পরিচ্ছেদো অঞ্ঞমঞ্ঞৰিসদিসো অনেকৰিধো হোতি, ন একো পরিসপরিযন্ততো পট্ঠায অনিমিতব্বত্তা. তেনেৰ তত্থ পরিসৰসেন ৰুড্ঢি, হানি ৰা ন হোতি, ন এৰং সত্তব্ভন্তরসীমায. সা হি যোজনিকাযপি পরিসপরিযন্ততোৰ পট্ঠায সমন্তা সত্তব্ভন্তরপঅচ্ছিন্না একাৰ হোতি. তেনেৰ সা পরিসৰসেন ৰড্ঢতি, হাযতি চ, তস্মা অঞ্ঞাৰ সত্তব্ভন্তরসীমা অঞ্ঞো সত্তব্ভন্তরতো পরিচ্ছিন্নো চীৰরৰিপ্পৰাসপরিহারো অব্ভোকাসোতি ৰেদিতব্বং. যঞ্চেত্থ ৰত্তব্বং, তং খন্ধকে সীমাকথাযমেৰ (মহাৰ. ১৪৩) ৰক্খাম.

৪৯৫. নদিং ওতরতীতি হত্থপাসং মুঞ্চিত্ৰা ওতরতি. বহিগামে ঠপেত্ৰাতি অপারুপিতব্বতায ৰুত্তং. ৰিনযকম্মং কাতব্বন্তি উত্তরাসঙ্গে চ বহিগামে ঠপিতসঙ্ঘাটিযঞ্চ পঠমং ৰিনযকম্মং কত্ৰা পচ্ছা উত্তরাসঙ্গং নিৰাসেত্ৰা অন্তরৰাসকে কাতব্বং. এত্থ চ বহিগামে ঠপিতস্সাপি ৰিনযকম্মৰচনতো পরম্মুখাপি ঠিতং ৰিস্সজ্জিতুং, নিস্সট্ঠং দাতুঞ্চ ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. দহরানং গমনে সউস্সাহত্তা ‘‘নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি ৰুত্তং. মুহুত্তং…পে… পটিপ্পস্সম্ভতীতি সউস্সাহত্তে গমনস্স উপচ্ছিন্নত্তা ৰুত্তং. তেসং পন পুরারুণাৰ উট্ঠহিত্ৰা সউস্সাহেন গচ্ছন্তানং অরুণে অন্তরা উট্ঠিতেপি ন পটিপ্পস্সম্ভতি ‘‘যাৰ অরুণুগ্গমনা সযন্তী’’তি ৰুত্তত্তা. তেনেৰ ‘‘গামং পৰিসিত্ৰা…পে… ন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি ৰুত্তং. অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰাতিআদিম্হি সউস্সাহত্তা গমনক্খণে পটিপ্পস্সদ্ধি ন ৰুত্তা. ধেনুভযেনাতি তরুণৰচ্ছগাৰীনং অভিধাৰিত্ৰা সিঙ্গেন পহরণভযেন. নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতীতি এত্থ ধেনুভযাদীহি ঠিতানং যাৰ ভযৰূপসমা ঠাতব্বতো ‘‘অন্তোঅরুণেযেৰ গমিস্সামী’’তি নিযমেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ৰুত্তং. যত্থ পন এৰং নিযমেতুং সক্কা, তত্থ অন্তরারুণে উগ্গতেপি নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতি ভেসজ্জত্থায গামপ্পৰিট্ঠদহরানং ৰিয. অন্তোসীমাযং গামন্তি অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিতো পচ্ছা পতিট্ঠাপিতগামং সন্ধায ৰদতি গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ ঠপেত্ৰা সম্মন্নিতব্বতো. পৰিট্ঠানন্তি আচরিযন্তেৰাসিকানং ৰিসুং ৰিসুং গতানং অৰিপ্পৰাসসীমত্তা নেৰ চীৰরানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, সউস্সাহতায নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতি. অন্তরামগ্গেতি ধম্মং সুত্ৰা আগচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গে.

‘‘ইধ অপচ্চুদ্ধরণ’’ন্তি ইমিনা অধিট্ঠানৰিকপ্পনানি ৰিয পচ্চুদ্ধরণম্পি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা কত্তব্বন্তি দস্সেতি. কাযৰাচাহি কত্তব্বস্স অকরণতোতি ইদং কাযৰাচাসমুট্ঠানং ৰুত্তং. অধিট্ঠিততিচীৰরতা, অনত্থতকথিনতা, অলদ্ধসম্মুতিতা, রত্তিৰিপ্পৰাসোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৯৭. ততিযে পাল়িযং চীৰরপচ্চাসা নিক্খিপিতুন্তি চীৰরপচ্চাসায সতিযা নিক্খিপিতুন্তি অত্থো. নিট্ঠিতচীৰরস্মিং ভিক্খুনাতি এত্থ দুতিযকথিনে ৰিয সামিৰসেনেৰ করণৰচনস্স অত্থো ৰেদিতব্বো.

৪৯৯-৫০০. তুয্হং দম্মীতি দিন্নন্তি ‘‘তুয্হং, ভন্তে, অকালচীৰরং দম্মী’’তি এৰং দিন্নং, এতম্পি কালে আদিস্স দিন্নং নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. ইদং পন অট্ঠকথাৰচনং, পাল়িযং ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্ন’’ন্তি ইদঞ্চ ‘‘অকালচীৰর’’ন্তি ৰচনসামঞ্ঞতো লব্ভমানং সব্বম্পি দস্সেতুং অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তং পঠমঅনিযতে সোতস্স রহো ৰিয. সঙ্ঘস্স হি কালেপি আদিস্স দিন্নং অকালে উপ্পন্নচীৰরং ৰিয সম্মুখীভূতেহি ৰুত্থৰস্সেহি, অৰুত্থৰস্সেহি চ সব্বেহিপি ভাজেতব্বতাসামঞ্ঞেন অকালচীৰরং নাম হোতীতি দস্সনত্থং অত্থুদ্ধারৰসেন পাল়িযং ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্ন’’ন্তি ৰুত্তং, ন পন ‘‘ততো ভাজেত্ৰা লদ্ধচীৰরম্পি অকালে লদ্ধচীৰরম্পি ৰুত্থৰস্সানং একমাসপরিহারং, পঞ্চমাসপরিহারং ৰা ন লভতি, পচ্চাসাচীৰরে অসতি দসাহপরিহারমেৰ লভতী’’তি দস্সনত্থং ৰুত্তং, অট্ঠকথাযম্পি ‘‘আদিস্স দিন্ন’’ন্তি ৰচনসামঞ্ঞতো লব্ভমানং সব্বং অত্থুদ্ধারৰসেন দস্সেতুং ‘‘একপুগ্গলস্স ৰা ইদং তুয্হং দম্মীতি দিন্ন’’ন্তি ৰুত্তং, ন পন তথালদ্ধং ৰা অকালে লদ্ধং ৰা অনত্থতকথিনানং দসাহব্ভন্তরে অধিট্ঠাতব্বন্তি দস্সেতুন্তি ৰেদিতব্বং ইতরথা পাল়িঅট্ঠকথাহি ৰিরুজ্ঝনতো. তথা হি অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদে অকালে উপ্পন্নম্পি অচ্চেকচীৰরং ‘‘যাৰচীৰরকালসমযং নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি (পারা. ৬৪৮) ৰুত্তং, তস্স অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘পৰারণমাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিযং উপ্পন্নস্স অচ্চেকচীৰরস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকা পঞ্চ মাসা চ পরিহারো ৰুত্তো, তমেৰ পরিহারং সন্ধায ‘ছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ঠপিতচীৰরম্পি এতং পরিহারং লভতিযেৰা’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৬৪৯) ৰুত্তং. তস্মা কালেপি অকালেপি চ যথাতথা লদ্ধং অতিরেকচীৰরং ৰুত্থৰস্সানং একমাসং, পঞ্চমাসং ৰা যথারহং পরিহারং লভতি এৰাতি গহেতব্বং.

এৰং পন অৰত্ৰা পদভাজনং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থ এৰন্তি যং অট্ঠকথাযং ‘‘ততো চে উত্তরী’’তি ইমস্স মাসপরমতো উত্তরীতি অত্থো ৰুত্তো, তং পরামসতি. পদভাজনিযং এৰমত্থং অৰত্ৰা অঞ্ঞথা অত্থো ৰুত্তোতি অধিপ্পাযো. তাৰ উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৰরন্তি পচ্চত্তৰচনং. ‘‘মূলচীৰর’’ন্তি ইদং উপযোগৰচনং. অত্তনো গতিকং করোতীতি অনন্তরা দুতিযদিৰসাদীসু উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৰরং মাসপরমং মূলচীৰরং ঠপেতুং অদত্ৰা অত্তনো দসাহপরমতায এৰ পতিট্ঠাপেতীতি অত্তনো গতিকং করোতীতি. ততো উদ্ধং মূলচীৰরন্তি এত্থ পন মূলচীৰরন্তি পচ্চত্তৰচনং. তঞ্হি ৰীসতিমদিৰসতো উদ্ধং দ্ৰাৰীসতিমদিৰসাদীসু উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৰরং অত্তনা সদ্ধিং একতো সিব্বেত্ৰা ঘটিতং দসাহপরমং গন্তুং অদত্ৰা নৰাহপরমতাদিৰসেন অত্তনো গতিকং করোতি, একতো অসিব্বেত্ৰা ৰিসুং ঠপিতং পন পচ্চাসাচীৰরং দসাহপরমমেৰ.

পাল়িযং দসাহাতি দসাহেন. একাদসে উপ্পন্নেতিআদীসু একাদসাহে উপ্পন্নেতিআদিনা অত্থো, অযমেৰ ৰা পাঠো গহেতব্বো. একৰীসে উপ্পন্নে…পে… নৰাহা কারেতব্বন্তিআদি পচ্চাসাচীৰরস্স উপ্পন্নদিৰসং ঠপেত্ৰা ৰুত্তং. তেনেৰ ‘‘তিংসে…পে… তদহেৰ অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘অঞ্ঞং পচ্চাসাচীৰরং…পে… কারেতব্ব’’ন্তি ইদং সতিযা এৰ পচ্চাসায ৰুত্তং. সচে পন ‘‘ইতো পট্ঠায চীৰরং ন লভিস্সামী’’তি ইচ্ছিতট্ঠানতো পচ্চাসায উপচ্ছিন্নায অঞ্ঞত্থাপি যেন কেনচি উপাযেন পচ্চাসং উপ্পাদেতি, মূলচীৰরং ন অধিট্ঠাতব্বং, সব্বথা পচ্চাসায উপচ্ছিন্নায দসাহাতিক্কন্তং মূলচীৰরং তদহেৰ অধিট্ঠাতব্বং. পচ্চাসাচীৰরম্পি পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতব্বন্তি পঠমতরং উপ্পন্নং ৰিসভাগং সন্ধায ৰদতি. অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং অঞ্ঞং, অযমেৰ ৰা পাঠো. অঙ্গং পনেত্থ পঠমকথিনে ৰুত্তসদিসমেৰ. কেৰলঞ্হি তত্থ দসাহাতিক্কমো, ইধ মাসাতিক্কমোতি অযং ৰিসেসো.

ততিযকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পুরাণচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫০৩-৫. চতুত্থে পাল়িযং ভত্তৰিস্সগ্গন্তি ভত্তস্স উদরে ৰিস্সজ্জনং, পৰেসনং অজ্ঝোহরণং ভত্তকিচ্চন্তি অত্থো, ভোজনপরিযোসানেন ভত্তস্স ৰিস্সজ্জনন্তিপি ৰদন্তি. তত্থ নাম ত্ৰন্তি সো নাম ত্ৰং, তায নাম ত্ৰন্তি ৰা অত্থো. পিতা চ মাতা চ পিতরো, পিতূনং পিতা চ মাতা চ পিতামহা, তে এৰ যুগল়ট্ঠেন যুগো, তস্মা যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা পিতামহাৰট্টাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৰঞ্হি পিতামহগ্গহণেন মাতামহো চ পিতামহী মাতামহী চ গহিতাৰ হোন্তি. সত্তমযুগতো পরং ‘‘অঞ্ঞাতকা’’তি ৰেদিতব্বং. যাতি ভিক্খুনী. পিতু মাতা পিতামহী, মাতু পিতা মাতামহো.

পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটন্তি ‘‘ধোৰা’’তি আণাপনৰাচায একায এৰ তদনুগুণস্স সব্বস্সাপি পযোগস্স আণত্তত্তা ৰুত্তং.

৫০৬. তদৰিনাভাৰতো ধোৰনস্স ‘‘কাযৰিকারং কত্ৰা’’তি চ ‘‘অন্তোদ্ৰাদসহত্থে’’তি চ ৰুত্তত্তা কাযেন ধোৰাপেতুকামতং অপ্পকাসেত্ৰা দানখিপনপেসনাদিং করোন্তস্স চ দ্ৰাদসহত্থং উপচারং মুঞ্চিত্ৰা বহি ঠত্ৰা কাযৰাচাহি আণাপেত্ৰা খিপনপেসনাদিং করোন্তস্স চ অনাপত্তি এৰ.

একেন ৰত্থুনাতি পঠমকতেন. পঞ্চসতানি পমাণং এতাসন্তি পঞ্চসতা. ভিক্খুভাৰতো পরিৰত্তলিঙ্গাপি ভিক্খুনী ভিক্খূনং সন্তিকে একতোউপসম্পন্না এৰ.

৫০৭. তাৰকালিকং গহেত্ৰাতি অত্তনা কতিপাহং পারুপনাদিঅত্থায তাৰকালিকং যাচিত্ৰা. পুরাণচীৰরতা, উপচারে ঠত্ৰা অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা আণাপনং, তস্সা ধোৰাপনাদীনি চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পুরাণচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫০৮. পঞ্চমে অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি গণম্হা ওহীযনসিক্খাপদে (পাচি. ৬৯১-৬৯২) অপঞ্ঞত্তে. কোট্ঠাসসম্পত্তীতি কেসাদিপঞ্চকোট্ঠাসানং কল্যাণতা. হত্থতলেযেৰ দস্সেত্ৰাতি হত্থতলতো সেসকাযস্স অদস্সনং দীপেতি.

৫১০. ৰিহত্থতাযাতি ৰিহততায, অমিস্সিততায অপটিসরণতাযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সমভিতুন্নত্তা’’তি, ব্যধিতত্তাতি অত্থো. পরিৰত্তেতব্বং পরিৰত্তং, তদেৰ পারিৰত্তকং, পরিৰত্তেত্ৰা দিয্যমানন্তি অত্থো.

পুরিমসিক্খাপদে ৰিয ইধ দ্ৰাদসহত্থো উপচারনিযমো নত্থীতি আহ ‘‘উপচারং মুঞ্চিত্ৰা’’তি. অঞ্ঞত্র পারিৰত্তকাতি যং অন্তমসো হরীটকখণ্ডম্পি দত্ৰা ৰা ‘‘দস্সামী’’তি আভোগং কত্ৰা ৰা পরিৰত্তকং গণ্হাতি, তং ঠপেত্ৰা. ‘‘তং অচিত্তকভাৰেন ন সমেতী’’তি ইমিনা ঞাতিভাৰাজাননাদীসু ৰিয ভিক্খুনীভাৰাজাননাদিৰসেনাপি অচিত্তকতং পকাসেতি.

৫১৩-৪. তিকঞ্চ তং পাচিত্তিযঞ্চাতি তিকপাচিত্তিযং, পাচিত্তিযতিকন্তি অত্থো. পত্তত্থৰিকাদীতি অনধিট্ঠানুপগং সন্ধায ৰদতি. কো পন ৰাদো পত্তত্থৰিকাদীসূতি মহতিযাপি তাৰ ভিসিচ্ছৰিযা অনধিট্ঠানুপগত্তা অনাপত্তি, ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণৰিরহিততায অনধিট্ঠাতব্বেসু কিমেৰ ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি. পত্তত্থৰিকাদীনি পন ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমানি গণ্হিতুং ন ৰট্টতি এৰ. পটিগ্গহণং কিরিযা, অপরিৰত্তনং অকিরিযা. ৰিকপ্পনুপগচীৰরতা, পারিৰত্তকাভাৰো, অঞ্ঞাতিকায হত্থতো গহণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫১৫. ছট্ঠে পটু এৰ পট্টো. পাল়িযং ধম্মনিমন্তনাতি সমণেসু ৰত্তব্বাচারধম্মমত্তৰসেন নিমন্তনা, দাতুকামতায কতনিমন্তনা ন হোতীতি অত্থো. তেনেৰ ‘‘ৰিঞ্ঞাপেস্সতী’’তি ৰুত্তং. অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিততো হি ৰিঞ্ঞত্তি নাম হোতি.

৫১৭. ‘‘তিণেন ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেত্ৰা আগন্তব্ব’’ন্তি ইমিনা ভূতগামৰিকোপনং অনুঞ্ঞাতন্তি আহ ‘‘নেৰ ভূতগামপাতব্যতাযা’’তিআদি. পঠমং সুদ্ধচিত্তেন লিঙ্গং গহেত্ৰা পচ্ছা লদ্ধিং গণ্হন্তোপি তিত্থিযপক্কন্তকো এৰাতি আহ ‘‘নিৰাসেত্ৰাপি লদ্ধি ন গহেতব্বা’’তি.

যং আৰাসং পঠমং উপগচ্ছতীতি এত্থাপি ৰিহারচীৰরাদিঅত্থায পৰিসন্তেনপি তিণাদীহি পটিচ্ছাদেত্ৰাৰ গন্তব্বং, ন ত্ৰেৰ নগ্গেন আগন্তব্বন্তি সামঞ্ঞতো দুক্কটস্স ৰুত্তত্তা. চিমিলিকাহীতি পটপিলোতিকাহি. পরিভোগেনেৰাতি অঞ্ঞং চীৰরং অলভিত্ৰা পরিভুঞ্জনেন. পরিভোগজিণ্ণন্তি যথা তং চীৰরং পরিভুঞ্জিযমানং ওভগ্গৰিভগ্গতায অসারুপ্পং হোতি, এৰং জিণ্ণং.

৫২১. অঞ্ঞস্সত্থাযাতি এত্থাপি ‘‘ঞাতকানং পৰারিতান’’ন্তি ইদং অনুৰত্ততি এৰাতি আহ ‘‘অত্তনো ঞাতকপৰারিতে’’তিআদি. ইধ পন অঞ্ঞস্স অচ্ছিন্ননট্ঠচীৰরস্স অত্থায অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতে ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স নিস্সগ্গিযেন অনাপত্তীতি অত্থো গহেতব্বো, ইতরথা ‘‘ঞাতকানং পৰারিতান’’ন্তি ইমিনা ৰিসেসো ন ভৰেয্য. তেনেৰ অনন্তরসিক্খাপদে ৰক্খতি ‘‘অট্ঠকথাসু পন ঞাতকপরিৰাতট্ঠানে…পে… পমাণমেৰ ৰট্টতীতি ৰুত্তং, তং পাল়িযা ন সমেতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫২৬) চ ‘‘যস্মা পনিদং সিক্খাপদং অঞ্ঞস্সত্থায ৰিঞ্ঞাপনৰত্থুস্মিংযেৰ পঞ্ঞত্তং, তস্মা ইধ ‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’তি ন ৰুত্ত’’ন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫২৬) চ. ৰিকপ্পনুপগচীৰরতা, সমযাভাৰো, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তি, তায পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫২২-৫২৪. সত্তমে পাল়িযং পগ্গাহিকসালন্তি দুস্সাপণং. তঞ্হি ৰাণিজকেহি দুস্সানি পগ্গহেত্ৰা দস্সনট্ঠানতায ‘‘পগ্গাহিকসালা’’তি ৰুচ্চতি. অস্স চীৰরস্সাতি সাদিতব্বচীৰরস্স. ‘‘তিচীৰরিকেনা’’তি ইমিনা অচ্ছিন্নতিচীৰরতো অঞ্ঞস্স ৰিহারাদীসু নিহিতস্স চীৰরস্স অভাৰং দস্সেতি. যদি ভৰেয্য, ৰিঞ্ঞাপেতুং ন ৰট্টেয্য. তাৰকালিকং নিৰাসেত্ৰা অত্তনো চীৰরং গাহেতব্বং, তাৰকালিকম্পি অলভন্তস্স ভূতগামৰিকোপনং কত্ৰা তিণপণ্ণেহি ছদনং ৰিয ৰিঞ্ঞাপনম্পি ৰট্টতি এৰ. অঞ্ঞেনাতি অচ্ছিন্নঅসব্বচীৰরেন. দ্ৰে নট্ঠানীতি অধিকারতো ৰুত্তং ‘‘দ্ৰে সাদিতব্বানী’’তি.

৫২৬. পাল়িযা ন সমেতীতি ‘‘অনাপত্তি ঞাতকানং পৰারিতান’’ন্তি ইমায পাল়িযা ন সমেতি ততুত্তরিৰিঞ্ঞাপনআপত্তিপ্পসঙ্গে এৰ ৰুত্তত্তা. ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযাতি ন ৰুত্ত’’ন্তি ইদং অঞ্ঞস্সত্থায ততুত্তরি ৰিঞ্ঞাপনে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং হোতীতি ইমমত্থং দীপেতি, তঞ্চ পাচিত্তিযং যেসং অত্থায ৰিঞ্ঞাপেতি, তেসং ৰা সিযা, ৰিঞ্ঞাপকস্সেৰ ৰা, ন তাৰ তেসং তেহি অৰিঞ্ঞাপিতত্তা, নাপি ৰিঞ্ঞাপকস্স অত্তানং উদ্দিস্স অৰিঞ্ঞাপিতত্তা. তস্মা অঞ্ঞস্সত্থায ৰিঞ্ঞাপেন্তস্সাপি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং ন দিস্সতি. পাল়িযং পন ইমস্স সিক্খাপদস্স অত্তনো সাদিযনপটিবদ্ধতাৰসেন পৰত্তত্তা ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি অনাপত্তিৰারে ন ৰুত্তন্তি ৰদন্তি, তঞ্চ যুত্তং ৰিয দিস্সতি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. ততুত্তরিচীৰরতা, অচ্ছিন্নাদিকারণতা, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পঠমউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫২৮-৫৩১. অট্ঠমে যো কত্তাতি দাযকং সন্ধায ৰুত্তং. পটো এৰ পটকো. ‘‘অপ্পগ্ঘং চেতাপেতী’’তি ইদং নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযা অনাপত্তিং সন্ধায ৰুত্তং, ৰিঞ্ঞত্তিপচ্চযা পন দুক্কটমেৰ. ‘‘পুব্বে অপ্পৰারিতো’’তি হি সুত্তে ৰিঞ্ঞত্তিকারণং ৰুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ‘‘চীৰরে ভিয্যোকম্যতা, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. উপক্খটসিক্খাপদ) অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিতা পকাসিতা, কেচি পন ‘‘দাযকেন দাতুকামোম্হীতি অত্তনো সন্তিকে অৰুত্তেপি যদগ্ঘনকং সো দাতুকামো, তদগ্ঘনকং আহরাপেতুং ৰট্টতি এৰা’’তি ৰদন্তি, তং রাজসিক্খাপদট্ঠকথাযপি ন সমেতি, দূতেন ৰা দাযকেন ৰা ‘‘আযস্মন্তং উদ্দিস্স চীৰরচেতাপন্নং আভত’’ন্তি আরোচিতেপি মুখৰেৰটিযকপ্পিযকারকাদীনং সন্তিকা আহরাপনস্স তত্থ পটিক্খিত্তত্তা. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘ইমে দ্ৰে অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকা নাম, এতেসু অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেসু ৰিয পটিপজ্জিতব্বং…পে… ন কিঞ্চি ৰত্তব্বা. দেসনামত্তমেৰ চেতং ‘দূতেন চীৰরচেতাপন্নং পহিণেয্যা’তি সযং আহরিত্ৰাপি পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায দদন্তেসুপি এসেৰ নযো’’তি. মুখৰেৰটিযকপ্পিযকারকাদযো হি দাযকেন পরিচ্চত্তেপি ৰত্থুম্হি ‘‘অসুকস্স সন্তিকে চীৰরপিণ্ডপাতাদিং গণ্হথা’’তি অনিদ্দিট্ঠত্তা এৰ ‘‘ন কিঞ্চি ৰত্তব্বা’’তি ৰুত্তং, ন পন তস্স ৰত্থুনো মুখৰেৰটিযাদীনং সন্তকত্তা, তস্মা ইধাপি দাযকেন ৰা দূতেন ৰা ‘‘যং ইচ্ছথ, তং ৰদথা’’তি অপ্পৰারিতস্স ৰদতো দুক্কটমেৰ. অগ্ঘৰড্ঢনকন্তি চীৰরে অগ্ঘৰড্ঢনকং নিস্সায পৰত্তং ইদং সিক্খাপদং, ন পিণ্ডপাতাদীসু তেসু অগ্ঘৰড্ঢনস্স দুক্কটমত্তত্তা, পণীতপিণ্ডপাতে সুদ্ধিকপাচিত্তিযত্তা চাতি গহেতব্বং. তেনেৰ ‘‘চীৰরে ভিয্যোকম্যতা’’তি অঙ্গং ৰুত্তং.

পঠমউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫৩৩. নৰমে পাল়িযং পচ্চেকচীৰরচেতাপন্নাতি পচ্চেকং নিযমেত্ৰা চীৰরচেতাপন্না, একেকেন ৰিসুং ৰিসুং নিযমিতা চীৰরচেতাপন্নাতি অত্থো. উভোৰ সন্তা একেনাতি উভো একতোৰ সন্তা, উভো একতো হুত্ৰাতি অত্থো.

দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫৩৭. দসমে ‘‘অজ্জণ্হো’’তি ‘‘অজ্জ নো’’তি ৰত্তব্বে হ-কারাগমং, ন-কারস্স চ ণ-কারং কত্ৰা ৰুত্তোতি আহ ‘‘অজ্জ একদিৰসং অম্হাক’’ন্তি.

৫৩৮-৯. যং ৰুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘ইমিনা চীৰরচেতাপন্নেন চীৰরং চেতাপেত্ৰা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৰরেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৰুত্তং, সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৰত্থুং আরব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকারকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৰেয্যা’’তি, তং নিস্সগ্গিযৰত্থুদুক্কটৰত্থুভূতং অকপ্পিযচীৰরচেতাপন্নং ‘‘অসুকস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি এৰং আগমনসুদ্ধিযা অসতি, সিক্খাপদে আগতনযেন দূতৰচনে চ অসুদ্ধে সব্বথা পটিক্খেপো এৰ কাতুং ৰট্টতি, ন পন ‘‘চীৰরঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৰত্তুং, তদনুসারেন ন ৰেয্যাৰচ্চকরঞ্চ নিদ্দিসিতুং আগমনদূতৰচনানং উভিন্নং অসুদ্ধত্তা. পাল়িযং আগতনযেন পন আগমনসুদ্ধিযা সতি দূতৰচনে অসুদ্ধেপি সিক্খাপদে আগতনযেন সব্বং কাতুং ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. তেন চ যথা দূতৰচনাসুদ্ধিযম্পি আগমনে সুদ্ধে ৰেয্যাৰচ্চকরম্পি নিদ্দিসিতুং ৰট্টতি, এৰং আগমনাসুদ্ধিযম্পি দূতৰচনে সুদ্ধে ৰট্টতি এৰাতি অযমত্থো অত্থতো সিদ্ধোৰ হোতি, উভযসুদ্ধিযং ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি উভযাসুদ্ধিপক্খমেৰ সন্ধায মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘কপ্পিযকারকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৰেয্যা’’তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

যং পনেত্থ সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ‘‘আগমনস্স সুদ্ধিযা ৰা অসুদ্ধিযা ৰা ৰিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতী’’তিআদি ৰুত্তং, তং মাতিকাট্ঠকথাৰচনস্স অধিপ্পাযং অসল্লক্খেত্ৰা ৰুত্তং যথাৰুত্তনযেন আগমনসুদ্ধিআদিনা সপ্পযোজনত্তা. যো পনেত্থ ‘‘মূলসামিকেন কপ্পিযৰোহারৰসেন, পেসিতস্স দূতস্স অকপ্পিযৰোহারৰসেন চ ৰদতোপি কপ্পিযকারকো নিদ্দিসিতব্বো ভৰেয্যা’’তি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো ৰুত্তো, সো অনিট্ঠপ্পসঙ্গো এৰ ন হোতি অভিমতত্তা. তথা হি সিক্খাপদে এৰ ‘‘পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৰরচেতাপন্ন’’ন্তি অকপ্পিযৰোহারেন ৰদতো দূতস্স কপ্পিযেন কম্মেন ৰেয্যাৰচ্চকরো নিদ্দিসিতব্বো ৰুত্তো আগমনস্স সুদ্ধত্তা, আগমনস্সাপি অসুদ্ধিযং পন কপ্পিযেনাপি কম্মেন ৰেয্যাৰচ্চকরো ন নিদ্দিসিতব্বোতি অত্থেৰ আগমনস্স সুদ্ধিঅসুদ্ধীসু পযোজনং. কথং পন দূতৰচনেন আগমনসুদ্ধি ৰিঞ্ঞাযতীতি? নাযং ভারো. দূতেন হি অকপ্পিযৰোহারেনেৰ ৰুত্তে এৰ আগমনসুদ্ধি গৰেসিতব্বা, ন ইতরথা, তত্থ চ তস্স ৰচনক্কমেন পুচ্ছিত্ৰা চ যুত্তিআদীহি চ সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. ইধাপি হি সিক্খাপদে ‘‘চীৰরচেতাপন্নং আভত’’ন্তি দূতৰচনেনেৰ চীৰরং কিণিত্ৰা দাতুং পেসিতভাৰো ৰিঞ্ঞাযতি. যদি হি সব্বথা আগমনসুদ্ধি ন ৰিঞ্ঞাযতি, পটিক্খেপো এৰ কত্তব্বোতি.

পাল়িযঞ্চ ‘‘চীৰরঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তিআদি দূতৰচনস্স অকপ্পিযত্তেপি আগমনসুদ্ধিযা সতি পটিপজ্জনৰিধিদস্সনত্থং ৰুত্তং. ‘‘এসো খো…পে… ন ৰত্তব্বো ‘তস্স দেহী’’’তিআদি অকপ্পিযৰত্থুসাদিযনপরিমোচনত্থং ৰুত্তং. ‘‘সঞ্ঞত্তো’’তিআদি ‘‘এৰং দূতেন পুন ৰুত্তে এৰ চোদেতুং ৰট্টতি, ন ইতরথা’’তি দস্সনত্থং ৰুত্তং. ‘‘ন ৰত্তব্বো ‘দেহি মে চীৰরং…পে… চেতাপেহি মে চীৰর’’’ন্তি ইদং দূতেনাভতরূপিযং পটিগ্গহেতুং অত্তনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকত্তাৰ ‘‘দেহি মে চীৰরং…পে… চেতাপেহি মে চীৰর’’ন্তি ৰদন্তো রূপিযস্স পকতত্তা তেন রূপিযেন পরিৰত্তেত্ৰা ‘‘দেহি চেতাপেহী’’তি রূপিযসংৰোহারং সমাপজ্জন্তো নাম হোতীতি তং দোসং দূরতো পরিৰজ্জেতুং ৰুত্তং রূপিযপটিগ্গহণেন সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সট্ঠরূপিযে ৰিয. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘ন ৰত্তব্বো ইমং ৰা ইমং ৰা আহরা’’তি. তস্মা ন ইদং ৰিঞ্ঞত্তিদোসং পরিৰজ্জেতুং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং, ‘‘অত্থো মে, আৰুসো, চীৰরেনা’’তিপি অৰত্তব্বতাপসঙ্গতো, তেনেৰ দূতনিদ্দিট্ঠেসু রূপিযসংৰোহারসঙ্কাভাৰতো অঞ্ঞং কপ্পিযকারকং ঠপেত্ৰাপি আহরাপেতব্বন্তি ৰুত্তং. তত্থাপি ‘‘দূতেন ঠপিতরূপিযেন চেতাপেত্ৰা চীৰরং আহরাপেহী’’তি অৰত্ৰা কেৰলং ‘‘চীৰরং আহরাপেহী’’তি এৰং আহরাপেতব্বন্তি অধিপ্পাযো গহেতব্বো. ঠানং ভঞ্জতীতি এত্থ ঠানন্তি ঠিতিযা চ কারণস্স চ নামং, তস্মা আসনে নিসীদনেন ঠানম্পি কুপ্পতি, আগতকারণম্পি তেসং ন ৰিঞ্ঞাযতি. ঠিতং পন অকোপেত্ৰা আমিসপটিগ্গহণাদীসু আগতকারণমেৰ ভঞ্জতি, ন ঠানং. তেনাহ ‘‘আগতকারণং ভঞ্জতী’’তি. কেচি পন ‘‘আমিসপটিগ্গহণাদিনা ঠানম্পি ভঞ্জতী’’তি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি.

যতস্স চীৰরচেতাপন্নন্তিআদি যেন অত্তনা ৰেয্যাৰচ্চকরো নিদ্দিট্ঠো, চীৰরঞ্চ অনিপ্ফাদিতং, তস্স কত্তব্বৰিধিদস্সনং. এৰং ভিক্খুনা ৰত্থুসামিকানং ৰুত্তে তে চোদেত্ৰা দেন্তি, ৰট্টতি ‘‘সামিকা চোদেত্ৰা দেন্তী’’তি অনাপত্তিযং ৰুত্তত্তা. তেন চ যো সযং অচোদেত্ৰা উপাসকাদীহি পরিযাযেন ৰত্ৰা চোদাপেতি, তেসু সত্তক্খত্তুম্পি চোদেত্ৰা চীৰরং দাপেন্তেসু তস্স অনাপত্তি সিদ্ধা হোতি সিক্খাপদস্স অনাণত্তিকত্তা.

কেনচি অনিদ্দিট্ঠো অত্তনো মুখেনেৰ ব্যাৰটভাৰং ৰেয্যাৰচ্চকরত্তং পত্তো মুখৰেৰটিকো. ‘‘অৰিচারেতুকামতাযা’’তি ইমিনা ৰিজ্জমানম্পি দাতুং অনিচ্ছন্তা অরিযাপি ৰঞ্চনাধিপ্পাযং ৰিনা ৰোহারতো নত্থীতি ৰদন্তীতি দস্সেতি. ভেসজ্জক্খন্ধকে মেণ্ডকসেট্ঠিৰত্থুম্হি (মহাৰ. ২৯৯) ৰুত্তং ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনমেৰ (মহাৰ. ২৯৯) মেণ্ডকসিক্খাপদং নাম. কপ্পিযকারকানং হত্থেতি দূতেন নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকে সন্ধায ৰুত্তং, ন পন ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠে, অনিদ্দিট্ঠে ৰাতি. তেনাহ ‘‘এত্থ চ চোদনায পমাণং নত্থী’’তিআদি.

সযং আহরিত্ৰা দদন্তেসূতি সম্বন্ধো. ‘‘পিণ্ডপাতাদীনং অত্থাযা’’তি ইমিনা চীৰরত্থাযেৰ ন হোতীতি দস্সেতি. ‘‘এসেৰ নযো’’তি ইমিনা ৰত্থুসামিনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকভেদেসুপি পিণ্ডপাতাদীনম্পি অত্থায দিন্নে চ ঠানচোদনাদি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ কাতব্বন্তি দস্সেতি.

‘‘সঙ্ঘং ৰা…পে… অনামসিত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘সঙ্ঘস্স ৰিহারত্থায দেমা’’তিআদিনা আমসিত্ৰা ৰদন্তেসু পটিক্খিপিতব্বমেৰ. ‘‘সঙ্ঘো সম্পটিচ্ছতী’’তি ইদং উক্কট্ঠৰসেন ৰুত্তং, গণাদীসুপি সঙ্ঘস্সত্থায সম্পটিচ্ছন্তেসুপি পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি দুক্কটমেৰ. সারত্থদীপনিযং ‘‘পটিগ্গহণে পাচিত্তিয’’ন্তি (সারত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ৰুত্তং, তং ন যুত্তং সঙ্ঘচেতিযাদীনং অত্থায দুক্কটস্স ৰুত্তত্তা. চোদেতীতি তস্স দোসাভাৰং ঞত্ৰাপি কোধেন ৰা লোভেন ৰা ভণ্ডদেয্যন্তি চোদেতি. সো এৰ হি মুসাৰাদাদিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটাদিআপত্তীহি সাপত্তিকো হোতি, গীৰাতিসঞ্ঞায পন ৰত্ৰা নিদ্দোসভাৰং ঞত্ৰা ৰিরমন্তস্স নত্থি আপত্তি.

তল়াকং খেত্তে পৰিট্ঠত্তা ‘‘ন সম্পটিচ্ছিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. চত্তারো পচ্চযে সঙ্ঘো পরিভুঞ্জতূতি দেতি, ৰট্টতীতি এত্থ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চতুপচ্চযপরিভোগত্থায তল়াকং দম্মী’’তি ৰা ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তারো পচ্চযে পরিভুঞ্জিতুং তল়াকং দম্মী’’তি ৰা ‘‘ইতো তল়াকতো উপ্পন্নে চত্তারো পচ্চযে দম্মী’’তি ৰা ৰত্তুম্পি ৰট্টতি, ইদঞ্চ সঙ্ঘস্স পরিভোগত্থায দিয্যমানঞ্ঞেৰ সন্ধায ৰুত্তং, পুগ্গলস্স পন এৰম্পি দিন্নং তল়াকখেত্তাদি ন ৰট্টতি. সুদ্ধচিত্তস্স পন উদকপরিভোগত্থং কূপপোক্খরণীআদযো ৰট্টন্তি. ‘‘সঙ্ঘস্স তল়াকং অত্থি, তং কথ’’ন্তি হি আদিনা সব্বত্থ সঙ্ঘৰসেনেৰ ৰুত্তং. হত্থেতি ৰসে.

‘‘ঠপেথাতি ৰুত্তে’’তি ইদং সামীচিৰসেন ৰুত্তং, অৰুত্তেপি ঠপেন্তস্স দোসো নত্থি. তেনাহ ‘‘উদকং ৰারেতুং লব্ভতী’’তি. সস্সকালেপি তাসেত্ৰা মুঞ্চিতুং ৰট্টতি, অমুঞ্চতো পন ভণ্ডদেয্যং. পুন দেতীতি অচ্ছিন্দিত্ৰা পুন দেতি, এৰম্পি ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা ‘‘যেন কেনচি ইস্সরেন ‘পরিচ্চত্তমিদং ভিক্খূহি, অস্সামিক’ন্তিসঞ্ঞায অত্তনা গহেত্ৰা দিন্নং ৰট্টতী’’তি দস্সেতি. কপ্পিযৰোহারেপি ৰিনিচ্ছযং ৰক্খামাতি পাঠসেসো.

উদকৰসেনাতি উদকপরিভোগত্থং. ‘‘সুদ্ধচিত্তান’’ন্তি ইদং সহত্থেন চ অকপ্পিযৰোহারেন চ করোন্তে সন্ধায ৰুত্তং. সস্সসম্পাদনত্থন্তি এৰং অসুদ্ধচিত্তানম্পি পন সযং অকত্ৰা কপ্পিযৰোহারেন আণাপেতুং ৰট্টতি এৰ. ‘‘কপ্পিযকারকং ঠপেতুং ন ৰট্টতী’’তি ইদং সহত্থাদিনা কততল়াকত্তা ‘‘অসারুপ্প’’ন্তি ৰুত্তং, ঠপেন্তস্স, পন তং পচ্চযং পরিভুঞ্জন্তস্সপি ৰা সঙ্ঘস্স আপত্তি ন ৰিঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাপমাণেন ৰা এত্থ আপত্তি গহেতব্বা. লজ্জিভিক্খুনাতি লজ্জিনাপি, পগেৰ অলজ্জিনা মত্তিকুদ্ধরণাদীসু কারাপিতেসূতি অধিপ্পাযো. নৰসস্সেতি অকতপুব্বে কেদারে. ‘‘কহাপণে’’তি ইমিনা ধঞ্ঞুট্ঠাপনে তস্সেৰ অকপ্পিযন্তি দস্সেতি, ধঞ্ঞুট্ঠাপনে চস্স পযোগেপি দুক্কটমেৰ, ন কহাপণুট্ঠাপনে ৰিয.

‘‘কসথ ৰপথা’’তি ৰচনে সব্বেসম্পি অকপ্পিযং সিযাতি আহ ‘‘অৰত্ৰা’’তি. এত্তকো নাম ভাগোতি এত্থ এত্তকো কহাপণোতি ইদম্পি সন্ধায ৰদতি. তথা ৰুত্তেপি হি তদা কহাপণানং অৰিজ্জমানত্তা আযতিং উপ্পন্নং অঞ্ঞেসং ৰট্টতি এৰ. তেনাহ ‘‘তস্সেৰ তং অকপ্পিয’’ন্তি. তস্স পন সব্বপযোগেসু, পরিভোগেসুপি দুক্কটং. কেচি পন ‘‘ধঞ্ঞপরিভোগে এৰ আপত্তি, ন পুব্বপযোগে’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং, যেন মিননরক্খণাদিপযোগেন পচ্ছা ধঞ্ঞপরিভোগে আপত্তি হোতি, তস্স পযোগস্স করণে অনাপত্তিযা অযুত্তত্তা. পরিযাযকথায পন সব্বত্থ অনাপত্তি. তেনেৰ ‘‘এত্তকেহি ৰীহীহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহরথা’’তি নিযমৰচনে অকপ্পিযং ৰুত্তং, কহাপণৰিচারণেপি এসেৰ নযো. ৰত্থু চ এৰরূপং নাম সংৰিজ্জতি, কপ্পিযকারকো নত্থীতি ৰত্তব্বন্তিআদিৰচনঞ্চেত্থ সাধকং.

ৰনং দম্মি…পে… ৰট্টতীতি এত্থ নিৰাসট্ঠানত্তা পুগ্গলস্সাপি সুদ্ধচিত্তেন গহেতুং ৰট্টতি. সীমং দেমাতি ৰিহারসীমাদিসাধারণৰচনেন ৰুত্তত্তা ‘‘ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং.

‘‘ৰেয্যাৰচ্চকর’’ন্তিআদিনা ৰুত্তেপি পুগ্গলস্সপি দাসং গহেতুং ৰট্টতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আরামিক’’ন্তি (পারা. ৬১৯; মহাৰ. ২৭০) ৰিসেসেত্ৰা অনুঞ্ঞাতত্তা, তঞ্চ খো পিলিন্দৰচ্ছেন গহিতপরিভুত্তক্কমেন, ন গহট্ঠানং দাসপরিভোগক্কমেন. খেত্তাদযো পন সব্বে সঙ্ঘস্সেৰ ৰট্টন্তি পাল়িযং পুগ্গলিকৰসেন গহেতুং অননুঞ্ঞাতত্তাতি দট্ঠব্বং. ৰিহারস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৰিহারং সন্ধায ৰুত্তং, ‘‘খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) সুত্তন্তেসু আগতপটিক্খেপো ভগৰতা আপত্তিযাপি হেতুভাৰেন কতোতি ভগৰতো অধিপ্পাযং জানন্তেহি সঙ্গীতিমহাথেরেহি খেত্তপটিগ্গহণাদিনিস্সিতো অযং সব্বোপি পাল়িমুত্তৰিনিচ্ছযো ৰুত্তোতি গহেতব্বো. কপ্পিযকারকস্স নিদ্দিট্ঠভাৰো, দূতেন অপ্পিততা, ততুত্তরি ৰাযামো, তেন পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.

রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো চীৰরৰগ্গো পঠমো.