১. পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৫৯. সমিতাৰিনাতি সমিতপাপেন. গোতমকচেতিযং নাম গোতমযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৰিহারো ৰুচ্চতি.
৪৬১. নৰমং ৰা দসমং ৰাতি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং. সচে ভৰেয্যাতি সচে কস্সচি কঙ্খা ভৰেয্য. ৰুত্তসদিসন্তি দসমং ৰাতি ৰুত্তসদিসং পরিচ্ছেদসদিসং, ‘‘ৰুত্তসদিসমেৰা’’তিপি লিখন্তি. ধারেতুন্তি এত্থ আহাতি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.
৪৬৩. সূচিযা পটিসামনন্তি সূচিঘরে সংগোপনং, ইদঞ্চ সূচিকম্মস্স সব্বস্স পরিনিট্ঠিতভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং. এতন্তি নট্ঠচীৰরং. এতেসম্পীতি নট্ঠচীৰরাদীনি পরামসতি, তেন চীৰরপলিবোধাভাৰং দস্সেতি. দুতিযস্স পলিবোধস্সাতি আৰাসপলিবোধস্স. এত্থ চ নিট্ঠিতচীৰরস্মিং, উব্ভতস্মিং কথিনেতি দ্ৰীহি পদেহি দ্ৰিন্নং পলিবোধানং অভাৰদস্সনেন অত্থতকথিনস্স পঞ্চমাসব্ভন্তরে যাৰ চীৰরপলিবোধআৰাসপলিবোধেসু অঞ্ঞতরং ন উপচ্ছিজ্জতি, তাৰ অতিরেকচীৰরং ধারেতুং ৰট্টতীতি দীপেতি. পক্কমনং অন্তো অস্সাতি পক্কমনন্তিকা, এৰং সেসাপি ৰেদিতব্বা. ৰিত্থারো পনেত্থ আগতট্ঠানে আৰি ভৰিস্সতি.
দসাহপরমং কালন্তি অচ্চন্তসংযোগৰচনং. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি…পে… দসাহপরমভাৰোতি ইদং দসাহপরমতাপদস্স অত্থমত্তদস্সনং, দসাহপরমভাৰোতি ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতীতি এৰমেত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা. অযমত্থোতিআদি দসাহপরমপদস্সেৰ অধিপ্পেতত্থদস্সনৰসেন ৰুত্তং. তত্থ এত্তকো কালোতি ‘‘দসাহপরমতা’’তি ৰুত্তো যো কালো, সো এত্তকো কালোতি অত্থো.
খোমন্তি খোমসুত্তেহি ৰাযিতং খোমপটচীৰরং, তং ৰাকমযন্তি ৰদন্তি. কপ্পাসসুত্তেহি ৰাযিতং কপ্পাসিকং, এৰং সেসানিপি. কম্বলন্তি এল়কাদীনং লোমমযসুত্তেন ৰাযিতপটং. ভঙ্গন্তি খোমসুত্তাদীনি সব্বানি, একচ্চানি ৰা মিস্সেত্ৰা ৰাযিতং চীৰরং. ভঙ্গম্পি ৰাকমযমেৰাতি কেচি. দুকূলং পত্তুণ্ণং সোমারপটং চীনপটং ইদ্ধিজং দেৰদিন্নন্তি ইমানি পন ছ চীৰরানি এতেসঞ্ঞেৰ অনুলোমানীতি ৰিসুং ন ৰুত্তানি. দুকূলঞ্হি সাণস্স অনুলোমং ৰাকমযত্তা. ‘‘পত্তুণ্ণং কোসেয্যৰিসেসো’’তি অভিধানকোসে ৰুত্তং. সোমারদেসে, চীনদেসে চ জাতৰত্থানি সোমারচীনপটানি. পত্তুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজন্তি এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৰরং. কপ্পরুক্খে নিব্বত্তং, দেৰদিন্নঞ্চ খোমাদীনং অঞ্ঞতরং হোতীতি তেসং সব্বেসং অনুলোমানি. মনুস্সানং পকতিৰিদত্থিং সন্ধায ‘‘দ্ৰে ৰিদত্থিযো’’তিআদি ৰুত্তং. ইমিনা দীঘতো ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণং ৰিত্থারতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৰিকপ্পনুপগন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সুগতৰিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স তিস্সো ৰিদত্থিযো, ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) কুটিকারসিক্খাপদট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তস্মা সুগতঙ্গুলেন দ্ৰাদসঙ্গুলা সুগতৰিদত্থি ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থোতি সিদ্ধং. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণ’’ন্তি আগতট্ঠানেহি চ সমেতি.
তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৰরং, কালং ৰা পরামসতি. তস্স যো অরুণোতি চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স যো অতিক্কন্তো অরুণো. চীৰরুপ্পাদদিৰসেন সদ্ধিন্তি চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স আদিভূতেন অতিক্কন্তঅরুণেন সদ্ধিন্তি অত্থো, ইদঞ্চ ভগৰতা ‘‘দসাহপরম’’ন্তি ৰত্ৰা পুন ‘‘একাদসে অরুণুগ্গমনে’’তি ৰুত্তত্তা পুব্বাপরসংসন্দনত্থং সদ্দতো গম্মমানম্পি ‘‘চীৰরুপ্পাদদিৰসেন সদ্ধি’’ন্তি এৰং ৰুত্তং. ‘‘দসমে অরুণে’’তি ৰুত্তে এৰ হি দসাহপরমেন সদ্ধিং সমেতি. দিৰসপরিযোসানস্স অৰধিভূতঅনাগতারুণৰসেন হি দিৰসং অতিক্কন্তং নাম হোতি, ন পন দিৰসস্স আদিভূতারুণৰসেন পরিৰাসাদীসু তথা অগ্গহণতো, ইধ পন ভগৰতা দিৰসস্স আদিঅন্তপরিচ্ছেদদস্সনৰসেন ‘‘একাদসে অরুণুগ্গমনে’’তি ৰুত্তং, তস্মা অট্ঠকথাযং দিৰসস্স আদিভূতং তংদিৰসনিস্সিতম্পি অরুণং গহেত্ৰা ‘‘একাদসে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি ৰুত্তং. অরুণোতি চেত্থ সূরিযুগ্গমনস্স পুরেচরো ৰড্ঢনঘনরত্তো পভাৰিসেসোতি দট্ঠব্বো.
ৰচনীযোতি সঙ্ঘাপেক্খো. ৰচনভেদোতি ‘‘ঞত্তিযং দ্ৰে আপত্তিযো সরতী’’তিআদিনা ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো.
৪৬৮. ‘‘ন ইধ সঞ্ঞা রক্খতী’’তি ইদং ৰেমতিকঞ্চ অনতিক্কন্তসঞ্ঞঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং. যোপি এৰংসঞ্ঞী তস্সপীতি যো অনতিক্কন্তসঞ্ঞী, ৰেমতিকো ৰা, তস্সপীতি অত্থো. অনট্ঠতো অৰিলুত্তস্স ৰিসেসমাহ ‘‘পসয্হাৰহারৰসেনা’’তি. থেয্যাৰহারৰসেন গহিতম্পি ইধ নট্ঠং.
অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰাতিআদি নিসীদনসন্থতং সন্ধায ৰুত্তং. যেন হি পুরাণসন্থতস্স সামন্তা সুগতৰিদত্থিং অনাদিযিত্ৰা নৰং নিসীদনসন্থতং কতং, তস্স তং নিস্সগ্গিযম্পি ততো অঞ্ঞস্স পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিকরন্তি সিজ্ঝনতো অযমত্থো সব্বনিস্সগ্গিযেসুপি সিজ্ঝতি.
৪৬৯. তিচীৰরং অধিট্ঠাতুন্তি সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠাতুং. ‘‘ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ইমিনা নামেন ন ৰিকপ্পেতুং, এতেন ৰিকপ্পিততিচীৰরো তেচীৰরিকো ন হোতি. তস্স তস্মিং অধিট্ঠিততিচীৰরে ৰিয অৰিপ্পৰাসাদিনা কত্তব্বৰিধি ন কাতব্বোতি দস্সেতি, ন পন ৰিকপ্পনে দোসোতি. ততো পরন্তি চতুমাসতো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতন্তি কেচি ৰদন্তি, অঞ্ঞে পন ‘‘ৰিকপ্পেত্ৰা যাৰ আগামিৰস্সানং, তাৰ ঠপেতুমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, অপরে পন ‘‘ৰিকপ্পনে ন দোসো, তথা ৰিকপ্পিতং পরিক্খারাদিনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি.
মুট্ঠিপঞ্চকন্তি মুট্ঠিযা উপলক্খিতং পঞ্চকং, চতুহত্থে মিনিত্ৰা পঞ্চমং হত্থং মুট্ঠিং কত্ৰা মিনিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘মুট্ঠিহত্থানং পঞ্চকং মুট্ঠিপঞ্চকং, তস্মা পঞ্চপি হত্থে মুট্ঠিং কত্ৰাৰ মিনিতব্বা’’তি ৰদন্তি. মুট্ঠিত্তিকন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. দ্ৰিহত্থেন অন্তরৰাসকেন তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেতুং সক্কাতি আহ ‘‘পারুপনেনা’’তিআদি. অতিরেকন্তি সুগতচীৰরপ্পমাণতো অধিকং. ঊনকন্তি মুট্ঠিপঞ্চকাদিতো ঊনকং, তেন চ তেসু তিচীৰরাধিট্ঠানং ন রুহতীতি দস্সেতি.
ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধরামীতি ইমং সঙ্ঘাটিঅধিট্ঠানং উক্খিপামি পরিচ্চজামীতি অত্থো. কাযৰিকারং করোন্তেনাতি হত্থেন চীৰরং পরামসন্তেন, চালেন্তেন ৰা. ৰাচায অধিট্ঠাতব্বাতি এত্থ কাযেনপি চালেত্ৰা ৰাচম্পি ভিন্দিত্ৰা কাযৰাচাহি অধিট্ঠানম্পি সঙ্গহিতন্তি ৰেদিতব্বং ‘‘কাযেন অফুসিত্ৰা’’তি ৰুত্তত্তা. দুৰিধন্তি অহত্থপাসহত্থপাসৰসেন দুৰিধং. তত্থ হত্থপাসো নাম অড্ঢতেয্যহত্থো ৰুচ্চতি. দ্ৰাদসহত্থন্তি কেচি ৰদন্তি, তং ইধ ন সমেতি. ‘‘সামন্তৰিহারে’’তি ইদং ঠপিতট্ঠানসল্লক্খণযোগ্গে ঠিতং সন্ধায ৰুত্তং. ততো দূরে ঠিতম্পি ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেন্তেন অধিট্ঠাতব্বমেৰ. তত্থপি চীৰরস্স ঠপিতভাৰসল্লক্খণমেৰ পমাণং. ন হি সক্কা সব্বথা ঠানং সল্লক্খেতুং. একস্মিং ৰিহারে ঠপেত্ৰা ততো অঞ্ঞস্মিং ঠপিতন্তি অধিট্ঠাতুং ন ৰট্টতি. কেচি পন ‘‘তথাপি অধিট্ঠিতে ন দোসো’’তি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি, ৰীমংসিতব্বং. অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহীতি পরিক্খারচোল়নামেন অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহি, তেনেৰ ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পরিক্খারচোল়স্স পচ্চুদ্ধারং দস্সেতি. এতেন চ তেচীৰরধুতঙ্গং পরিহরন্তেন পংসুকূলাদিৰসেন লদ্ধং ৰত্থং দসাহব্ভন্তরে কত্ৰা রজিত্ৰা পারুপিতুং অসক্কোন্তেন পরিক্খারচোল়ৰসেন অধিট্ঠহিত্ৰাৰ দসাহং অতিক্কমেতব্বং, ইতরথা নিস্সগ্গিযং হোতীতি দস্সেতি. তেনেৰ ‘‘রজিতকালতো পন পট্ঠায নিক্খিপিতুং ন ৰট্টতি, ধুতঙ্গচোরো নাম হোতী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ১.২৫) ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তং. ‘‘পুন অধিট্ঠাতব্বানী’’তি ইদঞ্চ সঙ্ঘাটিআদিতিচীৰরনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামস্স ৰসেন ৰুত্তং, ইতরস্স পন পুরিমাধিট্ঠানমেৰ অলন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘পুন অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ইমিনা কপ্পবিন্দুপি দাতব্বন্তি দস্সেতি.
বদ্ধসীমাযং অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিসম্ভৰতো ন তত্থ দুপ্পরিহারতাতি আহ ‘‘অবদ্ধসীমাযং দুপ্পরিহার’’ন্তি.
অতিরিত্তপ্পমাণায ছেদনকং পাচিত্তিযন্তি আহ ‘‘অনতিরিত্তপ্পমাণা’’তি. ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি ৰস্সিকমাসতো পরং অধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা, ইমিনা চতুন্নং ৰস্সিকমাসানং উপরি অধিট্ঠানং তিট্ঠতীতি ৰিঞ্ঞাযতি ততো পচ্চুদ্ধরাযোগা. যঞ্চ মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেনাপি, কণ্ডুপটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেনাপি অধিট্ঠানং ৰিজহতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তং, তং সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি. পরিৰারট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অত্থাপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, নো গিম্হে’’তি এত্থ ইদং ৰুত্তং ‘‘কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমে পাটিপদদিৰসে ৰিকপ্পেত্ৰা ঠপিতং ৰস্সিকসাটিকং নিৰাসেন্তো হেমন্তে আপজ্জতি, কুরুন্দিযং পন ‘কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে অপচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে আপজ্জতী’তি ৰুত্তং, তম্পি সুৰুত্তং, ‘চতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতু’ন্তি হি ৰুত্ত’’ন্তি (পরি. অট্ঠ. ৩২৩). তত্থ মহাঅট্ঠকথাযং নিৰাসনপচ্চযা দুক্কটং ৰুত্তং, কুরুন্দট্ঠকথাযং পন অপচ্চুদ্ধারপচ্চযা, তস্মা কুরুন্দিযং ৰুত্তনযেনাপি ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেপি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি পঞ্ঞাযতি. অধিট্ঠানৰিজহনেসু চ ৰস্সানমাসআবাধানং ৰিগমেন ৰিজহনং মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ন উদ্ধটং, তস্মা সমন্তপাসাদিকাযং আগতনযেন যাৰ পচ্চুদ্ধারা অধিট্ঠানং তিট্ঠতীতি গহেতব্বং. নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৰণ্ণভেদমত্তরত্তাপি চেসা ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তী’’তি ইমিনা সঙ্ঘাটিআদীসু ৰিয দুতিযে অধিট্ঠানং ন রুহতি, অতিরেকচীৰরং হোতীতি দস্সেতি. মহাপচ্চরিযং চীৰরৰসেন পরিভোগকিচ্চস্স অভাৰং সন্ধায অনাপত্তি ৰুত্তা সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণে ৰিয. যং পন ‘‘পচ্চত্থরণম্পি অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, তং সেনাসনত্থাযেৰাতি নিযমিতং ন হোতি নৰসু চীৰরেসু গহিতত্তা, তস্মা অত্তনো নামেন অধিট্ঠহিত্ৰা নিদহিত্ৰা পরিক্খারচোল়ং ৰিয যথা তথা ৰিনিযুজ্জিতব্বমেৰাতি গহেতব্বং. পাৰারো কোজৰোতি ইমেসম্পি পচ্চত্থরণাদীনং লোকেপি ৰোহরণতো সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণতো ৰিসুং গহণং কতং.
‘‘হীনাযাৰত্তনেনা’’তি ইদং অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপজ্জিত্ৰা ভিক্খুপটিঞ্ঞায ঠিতস্স চেৰ তিত্থিযপক্কন্তস্স চ ভিক্খুনিযা চ ভিক্খুনিভাৰে নিরপেক্খতায গিহিলিঙ্গতিত্থিযলিঙ্গগ্গহণং সন্ধায ৰুত্তং. সিক্খং অপচ্চক্খায গিহিভাৰূপগমনং সন্ধায ৰুত্তন্তি কেচি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং তদাপিস্স উপসম্পন্নত্তা, চীৰরস্স চ তস্স সন্তকত্তাৰিজহনতো. পমাণচীৰরস্সাতি পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ৰুত্তং. দ্ৰে চীৰরানি পারুপন্তস্সাতি গামপ্পৰেসে দিগুণং কত্ৰা সঙ্ঘাটিযো পারুপনং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘এস নযো’’তি ইমিনা পমাণযুত্তেসু যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতিআদিঅত্থং সঙ্গণ্হাতি.
অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থীতি সুত্তে আগতং নত্থীতি অধিপ্পাযো. ইদানি তমেৰ ৰিভাৰেতুং ‘‘যঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং, তং ন সমেতি, সঙ্ঘাটিআদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিহেট্ঠিমপ্পমাণস্স সুত্তে অনাগতত্তাতি অধিপ্পাযো.
মহন্তং ৰা খুদ্দকং করোতীতি এত্থ অতিমহন্তং চীৰরং মুট্ঠিপঞ্চকাদিপচ্ছিমপ্পমাণযুত্তং কত্ৰা সমন্ততো ছিন্দনেনাপি ৰিচ্ছিন্দনকালে ছিজ্জমানট্ঠানং ছিদ্দসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি এৰাতি সিজ্ঝতি, ‘‘ঘটেত্ৰা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতী’’তি ৰচনেন চ সমেতি. পরিক্খারচোল়ং পন ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণতো ঊনং কত্ৰা ছিন্নং অধিট্ঠানং ৰিজহতি অধিট্ঠানস্স অনিস্সযত্তা. তানি পুন বদ্ধানি ঘটিতানি অধিট্ঠাতব্বমেৰাতি ৰেদিতব্বং. কেচি পন ‘‘ৰস্সিকসাটিকচীৰরে দ্ৰিধা ছিন্নে যদিপি একেকং খণ্ডং পচ্ছিমপচ্ছিমপ্পমাণং পহোতি, একস্মিংযেৰ খণ্ডে অধিট্ঠানং তিট্ঠতি, ন ইতরে, ‘‘দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তী’’তি ৰুত্তত্তা. নিসীদনকণ্ডুপ্পটিচ্ছাদীসুপি এসেৰ নযোতি ৰদন্তি.
সম্মুখে পৰত্তা সম্মুখাতি পচ্চত্তৰচনং, তঞ্চ ৰিকপ্পনৰিসেসনং, তস্মা ‘‘সম্মুখে’’তি ভুম্মত্থে নিস্সক্কৰচনং কত্ৰাপি অত্থং ৰদন্তি, অভিমুখেতি অত্থো. অথ ৰা সম্মুখেন অত্তনো ৰাচায এৰ ৰিকপ্পনা সম্মুখাৰিকপ্পনা. পরম্মুখেন ৰিকপ্পনা পরম্মুখাৰিকপ্পনাতি করণত্থেনাপি অত্থো দট্ঠব্বো, অযমেৰ পাল়িযা সমেতি. সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰন্তি আসন্নদূরভাৰং. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতীতি এত্তকেনেৰ ৰিকপ্পনাকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা, অতিরেকচীৰরং ন হোতীতি দসাহাতিক্কমে ন নিস্সগ্গিযং জনেতীতি অধিপ্পাযো. পরিভুঞ্জিতুং…পে… ন ৰট্টতীতি সযং অপচ্চুদ্ধরণং পরিভুঞ্জনে পাচিত্তিযং, অধিট্ঠানে পরেসং ৰিস্সজ্জনে দুক্কটঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং.
পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তীতি পরিভোগৰিস্সজ্জনঅধিট্ঠানানিপি. অপি-সদ্দেন নিধেতুম্পি ৰট্টতীতি অত্থো, এতেন চ পচ্চুদ্ধারেপি কতে চীৰরম্পি ৰিকপ্পিতচীৰরমেৰ হোতি, ন অতিরেকচীৰরং. তং পন তিচীৰরাদিনামেন অধিট্ঠাতুকামেন অধিট্ঠহিতব্বং, ইতরেন ৰিকপ্পিতচীৰরমেৰ কত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বন্তি দস্সেতি. কেচি পন ‘‘যং ৰিকপ্পিতচীৰরং, তং যাৰ অপরিভোগকালা অপচ্চুদ্ধরাপেত্ৰাৰ নিদহিতব্বং, পরিভোগকালে পন সম্পত্তে পচ্চুদ্ধরাপেত্ৰা অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. যদি হি ততো পুরেপি পচ্চুদ্ধরাপেয্য, পচ্চুদ্ধারেনেৰ ৰিকপ্পনায ৰিগতত্তা অতিরেকচীৰরং নাম হোতি, দসাহাতিক্কমে চ নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. তস্মা যং অপরিভুঞ্জিত্ৰাৰ ঠপেতব্বং, তদেৰ ৰিকপ্পেতব্বং, পচ্চুদ্ধারে চ কতে অন্তোদসাহেযেৰ অধিট্ঠাতব্বং. যঞ্চ অট্ঠকথাযং ‘ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তী’তিআদি ৰুত্তং, তং পাল়িযা ৰিরুজ্ঝতী’’তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৰ. পাল়িযঞ্হি ‘‘অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতী’’তি (পারা. ৪৬৯) চ ‘‘সামং চীৰরং ৰিকপ্পেত্ৰা অপচ্চুদ্ধারণং পরিভুঞ্জেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩৭৩) চ ‘‘অনাপত্তি সো ৰা দেতি, তস্স ৰা ৰিস্সাসন্তো পরিভুঞ্জতী’’তি (পাচি. ৩৭৪) চ সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘ইমং চীৰরং ৰা ৰিকপ্পনং ৰা পচ্চুদ্ধরামী’’তিআদিনা পচ্চুদ্ধারং অদস্সেত্ৰা ‘‘ময্হং সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা’’তি এৰং অত্তনো সন্তকত্তং অমোচেত্ৰাৰ পরিভোগাদিৰসেনেৰ পচ্চুদ্ধারস্স ৰুত্তত্তা, ‘‘ততো পভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তী’’তি অধিট্ঠানং ৰিনাপি ৰিসুং পরিভোগস্স, নিদহনস্স চ ৰুত্তত্তা ৰিকপ্পনানন্তরমেৰ পচ্চুদ্ধরাপেত্ৰা অনধিট্ঠহিত্ৰা এৰ তিচীৰরৰিরহিতং ৰিকপ্পনারহং চীৰরং পরিভুঞ্জিতুং, নিদহিতুঞ্চ ইদং পাটেক্কং ৰিনযকম্মন্তি খাযতি. অপিচ বহূনং পত্তানং ৰিকপ্পেতুং, পচ্চুদ্ধারেতুঞ্চ ৰুত্তত্তা পচ্চুদ্ধারেন তেসং অতিরেকপত্ততা দস্সিতাতি সিজ্ঝতি তেসু একস্সেৰ অধিট্ঠাতব্বতো. তস্মা অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৰ গহেতব্বং.
পঞ্ঞত্তিকোৰিদো ন হোতীতি এৰং ৰিকপ্পিতে ‘‘অনন্তরমেৰ এৰং পচ্চুদ্ধরিতব্ব’’ন্তি ৰিনযকম্মং ন জানাতি. তেনাহ ‘‘ন জানাতি পচ্চুদ্ধরিতু’’ন্তি, ইমিনাপি চেতং ৰেদিতব্বং ‘‘ৰিকপ্পনানন্তরমেৰ পচ্চুদ্ধারো কাতব্বো’’তি.
অৰিসেসেন ৰুত্তৰচনন্তি তিচীৰরাদীনং সাধারণৰচনেন ৰুত্তৰচনং. যং পনেত্থ ‘‘ৰিরুদ্ধং ৰিয দিস্সতী’’তি ৰত্ৰা তং ৰিরোধাসঙ্কং নিৰত্তেতুং ‘‘তিচীৰরসঙ্খেপেন…পে… ৰিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো হোতী’’তি ৰুত্তং, তং ‘‘অধিট্ঠেতি ৰিকপ্পেতী’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি তিচীৰরম্পি ৰিকপ্পেতীতি অযমত্থো ন সিজ্ঝতি, ‘‘তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তত্তা. যং পন অধিট্ঠাতব্বং, তং অধিট্ঠাতি. যং তিচীৰরৰিরহিতং, তং ৰিকপ্পেতব্বং, তং ৰিকপ্পেতীতি এৰমত্থো সিজ্ঝতীতি. তস্মা এত্থ পুব্বাপরৰিরোধো ন দিস্সতি সামঞ্ঞৰচনস্স ৰুত্তাৰসেসেযেৰ অৰতিট্ঠনতো. যং পনেত্থ তিচীৰরস্সাপি ৰিকপ্পনৰিধিং দস্সেতুং ‘‘তিচীৰরং তিচীৰরসঙ্খেপেনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তিচীৰরসঙ্খেপেন পরিহরিযমানেসু একম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতুং ন ৰট্টতি, তিচীৰরতো পন একং ৰা সকলমেৰ ৰা অপনেত্ৰা অপরং তিচীৰরং তিচীৰরসঙ্খেপেন পরিহরিতুকামস্স ৰা তিচীৰরাধিট্ঠানং মুঞ্চিত্ৰা পরিক্খারচোল়ৰসেনেৰ সব্বচীৰরং পরিভুঞ্জিতুকামস্স ৰা পুরিমং অধিট্ঠিতচীৰরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতুং ৰট্টতীতি এৰমধিপ্পাযেন ‘‘তিচীৰরে একেন চীৰরেন ৰিপ্পৰসিতুকামো হোতী’’তিআদি ৰুত্তং সিযা, ইচ্চেতং পাল়িযা সদ্ধিং সমেতি. অথ পুনপি তদেৰ তিচীৰরাধিট্ঠানেন অধিট্ঠাতুকামো হুত্ৰা ৰিপ্পৰাসসুখত্থং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৰুত্তং সিযা, তং ‘‘তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) ইমিনা ৰচনেন ন সমেতি. যদি হি সেসচীৰরানি ৰিয তিচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বং সিযা, ‘‘তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ইদং ৰচনমেৰ নিরত্থকং সিযা সেসচীৰরেহি তিচীৰরস্স ৰিসেসাভাৰা. তস্মা ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি ইদং তিচীৰরৰিরহিতমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তিচীৰরং পন ৰিকপ্পেতুং ন ৰট্টতীতি ৰিঞ্ঞাযতি, তেনেৰ দুতিযকথিনসিক্খাপদস্স অনাপত্তিৰারে ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি ইদং ন ৰুত্তং, ৰীমংসিত্ৰা যথা পাল়িযা সদ্ধিং ন ৰিরুজ্ঝতি, তথা এত্থ অধিপ্পাযো গহেতব্বো.
তুয্হং দেমীতিআদীসু পরিচ্চত্তত্তা মনসা অসম্পটিচ্ছন্তেপি সম্পদানভূতস্সেৰ সন্তকং হোতি, সো ইচ্ছিতক্খণে গহেতুং লভতি. ইত্থন্নামস্সাতি পরম্মুখে ঠিতং সন্ধায ৰদতি. যস্স পন রুচ্চতীতিআদি উভোহিপি পরিচ্চত্ততায অস্সামিকতং সন্ধায ৰুত্তং.
‘‘তং ন যুজ্জতী’’তি ইদং অন্তোদসাহে এৰ ৰিস্সাসগ্গহণং সন্ধায অনাপত্তিৰারস্স আগতত্তা, ইধ নিস্সগ্গিযচীৰরস্স কপ্পিযভাৰকরণত্থং লেসেন গহিতত্তা চ ৰুত্তং, কেচি পন ‘‘পরেহি সভাগেন অচ্ছিন্নে, ৰিস্সাসগ্গহিতে চ পুন লদ্ধে দোসো ন দিস্সতী’’তি ৰদন্তি. অনধিট্ঠানেনাতি কাযৰাচাহি কত্তব্বস্স অকরণেনাতি অধিপ্পাযো. চীৰরস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৰো, অতিরেকচীৰরতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.