৮. কুমারিভূতৰগ্গৰণ্ণনা
২. দুতিযাদিসিক্খাপদৰণ্ণনা
১১২৪. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অট্ঠারসৰস্সায কুমারিভূতায…পে… সিক্খাসম্মুতিং দাতু’’ন্তি ইধ ৰুত্তং ৰিয ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দসৰস্সায গিহিগতায…পে… সিক্খাসম্মুতিং দাতু’’ন্তি ন ৰুত্তং, তস্মা ‘‘পরিপুণ্ণদ্ৰাদসৰস্সায এৰ গিহিগতায সিক্খাসম্মুতি দাতব্বা’’তি ৰুত্তং. গিহিগতায সিক্খাসম্মুতি দাতব্বাতি একেতি কত্ৰা দসৰস্সাযপি ৰট্টতি. কস্মা? ‘‘অনাপত্তি পরিপুণ্ণদ্ৰাদসৰস্সং পরিপুণ্ণসঞ্ঞা ৰুট্ঠাপেতী’তি (পাচি. ১০৯৩-১০৯৫) চ ‘অনাপত্তি পরিপুণ্ণদ্ৰাদসৰস্সং গিহিগতং…পে… সিক্খিতসিক্খং ৰুট্ঠাপেতী’তি (পাচি. ১০৯৭-১১০১) চ ৰুত্তত্তা’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. কিং ইমিনা পরিহারেন. ‘‘দসৰস্সায গিহিগতায সিক্খাসম্মুতি দাতব্বা’’তি হি ৰুত্তং. ‘‘গিহিগতাতিপি ৰত্তুং ন ৰট্টতী’তি সচে ৰদন্তি, কম্মং কুপ্পতী’’তি লিখিতং.
১১৪৬. অহমেৰ নূন…পে… অলজ্জিনী, যা সঙ্ঘোতি এত্থ যা অহমেৰ নূন বালাতি অত্থো. ‘‘যং সঙ্ঘো’’তিপি অত্থি, তত্থ যং যস্মা দেতি, তস্মা অহমেৰ নূন বালাতি অত্থো.
১১৫৯. পুরিসসংসট্ঠা কুমারকসংসট্ঠা চণ্ডী সোকাৰাসাৰকথং সিক্খমানাতি ৰুচ্চতি, পদভাজনে এৰ চাযং সিক্খমানা ‘‘ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খা’’তি কস্মা ৰুত্তন্তি? পুব্বে গহিতসিক্খত্তা, পুব্বে পরিপুণ্ণসিক্খত্তা চ এৰং ৰুচ্চতীতি ৰেদিতব্বং.
১১৬৬-৭. পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং পস্সিত্ৰাতি এত্থ ‘‘সিক্খমানায ঞাতকা কির সম্পাদযিংসু, তং পস্সিত্ৰা থেরে ভিক্খূ উয্যোজেসি. উয্যোজেত্ৰা তেসং ছন্দং গহেত্ৰা পুব্বে ছন্দদাযকে গণং কত্ৰা সেসানং ছন্দং ছন্দমেৰ কত্ৰা কম্মং কারাপেসী’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. ছন্দং ৰিস্সজ্জেত্ৰাতি এত্থ অনুগণ্ঠিপদে এৰং ৰুত্তং ‘‘ইদং কম্মং অজ্জ ন কত্তব্বং. ‘যথাসুখ’ন্তি ৰত্ৰা ৰিস্সজ্জিতং হোতি, তস্মা যো কোচি মুখরো, বালো ৰা কিঞ্চাপি ‘যথাসুখ’ন্তি ৰদতি, থেরাযত্তত্তা পন থেরস্স অনুমতিযা সতিযা ৰিস্সজ্জিতো হোতি, অসতিযা ন হোতি, তথাপি পুন ছন্দং গহেত্ৰাৰ কম্মং করোন্তি, অযং পযোগো. গহণে পযোজনং পন নত্থি. সঙ্ঘত্থেরো চে ৰিস্সজ্জেতি, ছন্দং গহেত্ৰাৰ কাতব্বং. ছন্দং ৰিস্সজ্জেত্ৰা কাযেন ৰুট্ঠিতাযাতি এত্থ ইধ সম্বাধো, ‘অমুকম্হি ঠানে করিস্সামা’তি হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰাপি গচ্ছন্তি চে, নত্থি দোসো. কিঞ্চাপি নত্থি, তা পন হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰাৰ গচ্ছন্তি, অযং পযোগো’’তি. ‘‘রত্তিপারিৰাসিযে উপোসথপৰারণাৰ ন ৰট্টতি, অঞ্ঞকম্মং পন ৰট্টতি. উপোসথপৰারণাপি অনুপোসথপৰারণদিৰসে ন ৰট্টন্তি, ইতরং সব্বকালং ৰট্টতি. পরিসপারিৰাসিযে হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা চতূসু গতেসু চতুৰগ্গকরণীযে অঞ্ঞস্মিং পঞ্চসু দসসু ৰীসতীসু গতেসু সেসেহি ৰিসুং তহিং তহিং গন্ত্ৰাপি পুন সন্নিপাতট্ঠানং আগন্ত্ৰা কাতুং ৰট্টতি. অজ্ঝাসযপারিৰাসিযে হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা যথানিসিন্নাৰ নিসিন্না চে, পুন কাতুং ৰট্টতি হত্থপাসস্স অৰিজহিতত্তা’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. তেসং পোরাণানং মতেন ছন্দপারিৰাসিযমেৰেকং ন ৰট্টতীতি আপন্নঙ্গঞ্চ দস্সিতং, ইধাপি তং ৰিসুং ন দস্সিতং অসম্ভৰতোতি একে. ছন্দদাযকে পরিসং পত্ৰা গতে তস্স পুব্বছন্দদানং ছন্দপারিৰাসিযন্তি নো তক্কোতি আচরিযো.
তত্রিদং সন্নিট্ঠানং – পরিসপারিৰাসিযে অট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞত্র গচ্ছামাতি ছন্দং অৰিস্সজ্জেত্ৰাৰ উট্ঠহন্তি…পে… কম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তৰচনে হত্থপাসা ৰিজহনং ন পঞ্ঞাযতি. এত্থ পন কম্মপ্পত্তানং হত্থপাসস্স অৰিজহনমেৰ ইচ্ছিতব্বন্তি কত্ৰা পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. কিঞ্চাপি ন পঞ্ঞাযতি, অপ্পটিক্খিত্তত্তা পন ৰট্টতীতি চে? ন, পটিক্খিত্তত্তা. কথং? ছন্দো নাম কম্মপ্পত্তেসু ভিক্খূসু একসীমায সন্নিপতিতেসু আগচ্ছতি, নাসন্নিপতিতেসু. ইধ হি ‘‘ছন্দং অৰিস্সজ্জেত্ৰা’’তি চ ‘‘ছন্দস্স পন অৰিস্সট্ঠত্তা’’তি চ ৰুত্তং. ‘‘অজ্ঝাসযং অৰিস্সজ্জেত্ৰা’’তি চ ‘‘অজ্ঝাসযস্স অৰিস্সট্ঠত্তা’’তি চ ন ৰুত্তং, তস্মা ছন্দস্স অৰিস্সজ্জনং কম্মপ্পত্তানং হত্থপাসাৰিজহনেনেৰ হোতি, ন ৰিজহনেতি সিদ্ধং.
হোতি চেত্থ –
‘‘যতো আগমনং যস্স, তদভাৰস্স নিগ্গহে;
তস্মা সন্নিপতিতেসু, ভিক্খূসু তস্স ভেদতো’’তি.
রত্তিপারিৰাসিযছন্দো ৰিয রত্তিপারিৰাসিযপারিসুদ্ধিপীতি তদনুলোমেন ৰট্টতি স্ৰাতনায ছন্দো ৰা পারিসুদ্ধি ৰা পৰারণা ৰা, তায কম্মং কাতুং ৰট্টতি. উপোসথপৰারণা পন অনুপোসথদিৰসে ন ৰট্টতি, ইতরং ৰট্টতি. পন্নরসিউপোসথং চাতুদ্দসিযং কাতুং ৰট্টতি খেত্তত্তা. ন চাতুদ্দসিউপোসথং পন্নরসিযং অখেত্তত্তা অনুপোসথদিৰসত্তা পাটিপদদিৰসত্তাতি একচ্চে আচরিযা, তস্মা তেসং মতেন চাতুদ্দসিউপোসথং ততিযং, সত্তমং ৰা পন্নরসিযং কাতুং ন ৰট্টতি. যং পনেত্থ ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘সচে চাতুদ্দসিকং উপোসথং করিস্সামাতি নিসিন্না, পন্নরসোতি কাতুং ৰট্টতী’’তি. ততো ‘‘পন্নরসিযমেৰ ‘চাতুদ্দসিকং উপোসথং করিস্সামা’তি নিসিন্না পুনদিৰসে অত্তনো তং উপোসথং ‘পন্নরসো’তি কাতুং ৰট্টতীতি অত্থো’’তি এৰং পরিহরন্তি, তং তেসং মতং ‘‘তথারূপপচ্চযে সতি অঞ্ঞস্মিম্পি চাতুদ্দসে উপোসথং কাতুং ৰট্টতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) ইমিনা মাতিকাট্ঠকথাৰচনেন ন সমেতি. ন হি তত্থ ‘‘অঞ্ঞস্মিম্পি পন্নরসে চাতুদ্দসিকং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. এৰং সন্তেপি ‘‘সকিং পক্খস্স চাতুদ্দসে ৰা পন্নরসে ৰা’’তি অনুঞ্ঞাতদিৰসে পরিযাপন্নত্তা ছন্নং চাতুদ্দসিকানং পচ্ছিমা পন্নরসী অনুপোসথদিৰসো ন হোতীতি সিদ্ধং হোতি. কিঞ্চাপি সিদ্ধং, ইমিনা পন ‘‘আৰাসিকানং পন্নরসো, আগন্তুকানং চাতুদ্দসো, আগন্তুকেহি আৰাসিকানং সমসমেহি ৰা অপ্পতরেহি ৰা অনুৰত্তিতব্ব’’ন্তি ৰচনমেত্থ নিরত্থকং হোতীতি ৰেদিতব্বং.
দুতিযাদিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কুমারিভূতৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.