ততিযসঙ্গীতিকথাৰণ্ণনা
ব্রহ্মলোকা চৰিত্ৰাতি এত্থ চত্তারো মগ্গা পঞ্চানন্তরিযানি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠীতি ইমেযেৰ নিযতা, ন মহগ্গতা, তস্মা পণিধিৰসেন হেট্ঠুপপত্তিপি হোতি. অতিচ্ছথাতি অতিচ্চ ইচ্ছথ, গন্ত্ৰা ভিক্খং পরিযেসথাতি অধিপ্পাযো. কেটুভং নাম কব্যকরণৰিধিযুত্তং সত্থং. কিরিযাকপ্পং ইত্যেকে, কত্তাখ্যাদিলক্খণযুত্তসত্থং. অসন্ধিমিত্তাতি তস্সা নামং. তস্সা কির সরীরে সন্ধযো ন পঞ্ঞাযন্তি, মধুসিত্থকেন কতং ৰিয সরীরং হোতি. তস্মা ‘‘এৰংনামিকা জাতা’’তিপি ৰদন্তি. মাগধকেন পত্থেন চত্তারো পত্থা আল়্হকং, চত্তারি আল়্হকানি দোণং, চতুদোণা মানিকা, চতুমানিকা খারিকা, ৰীসতিখারিকো ৰাহোতি. কেথুমালাতি ‘‘সীসতো উট্ঠহিত্ৰা ঠিতো ওভাসপুঞ্জো’’তি ৰদন্তি. রাজিদ্ধিঅধিকারপ্পসঙ্গেনেতং ৰত্থু ৰুত্তং, নানুক্কমেন. অনুক্কমেন পন বুদ্ধসাসনাৰহারং ৰত্থুং দীপেন্তো ‘‘রাজা কিরা’’তিআদিমাহ. কিলেসদমনেন দন্তং. কাযৰাচাহি গুত্তং. ‘‘পাচীনমুখো’’তিপি পাঠো অত্থি. পুব্বে জেট্ঠভাতিকত্তা তেনেৰ পরিচযেন পত্তগ্গহণত্থায আকারং দস্সেতি. অভাসীতি ‘‘ভাসিস্সামী’’তি ৰিতক্কেসি. অপরে ‘‘অঞ্ঞাতন্তি ৰুত্তেপি সব্বং অভণী’’তি ৰদন্তি. অমতন্তি নিব্বানসঙ্খাতায নিৰত্তিযা সগুণাধিৰচনং, তস্সা অপ্পমাদো পদং মগ্গো. মচ্চূতি পৰত্তিযা সদোসাধিৰচনং, তস্সা পমাদো পদং মগ্গোতি এৰং চত্তারি সচ্চানি সন্দস্সিতানি হোন্তি. সঙ্ঘসরণগতত্তা সঙ্ঘনিস্সিতা পব্বজ্জা, ভণ্ডুকম্মস্স ৰা তদাযত্তত্তা. নিগ্রোধত্থেরস্সানুভাৰকিত্তনাধিকারত্তা পুব্বে ৰুত্তম্পি পচ্ছা ৰত্তব্বম্পি সম্পিণ্ডেত্ৰা আহ ‘‘পুন রাজা অসোকারামং নাম মহাৰিহারং কারেত্ৰা সট্ঠিসহস্সানি…পে… চতুরাসীতিৰিহারসহস্সানি কারাপেসী’’তি. ‘‘পুথুজ্জনকল্যাণকস্স ৰা পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো’’তি ৰচনতো সেক্খাৰ পরমত্থতো দাযাদা, তথাপি থেরো মহিন্দকুমারস্স পব্বজ্জত্থং একেন পরিযাযেন লোকধম্মসিদ্ধেন এৰমাহ ‘‘যো কোচি মহারাজ…পে… ওরসং পুত্ত’’ন্তি. ৰুত্তঞ্হি ৰেদে –
‘‘অঙ্গা অঙ্গা সম্ভৰসি, হদযা অধিজাযসে;
অত্তা ৰে পুত্তো নামাসি, স জীৰ সরদোসত’’ন্তি.
তস্মা ইমিনা পরিযাযেন ওরসো পুত্তো মাতাপিতূহি পব্বজিতো চে, অত্থতো তে সযং পব্বজিতা ৰিয হোন্তি. ধম্মকথিকা কস্মা নারোচেন্তি? রাজা ‘‘থেরং গণ্হিত্ৰা আগচ্ছথা’’তি অমচ্চে পেসেসি, ধম্মকথিকা থেরস্স আগমনকালে পরিৰারত্থায পেসিতা, তস্মা. অপিচ তেন ৰুত্তৰিধিনাৰ ৰদন্তি চণ্ডত্তা, চণ্ডভাৰো চস্স ‘‘অম্বং ছিন্দিত্ৰা ৰেল়ুযা ৰতিং করোহী’’তি ৰুত্তঅমচ্চৰত্থুনা ৰিভাৰেতব্বো. কস্মা পন ধম্মকথিকা রাজাণাপনং করোন্তীতি? ‘‘সাসনং পগ্গহেতুং সমত্থো’’তি ৰুত্তত্তা. দীপকতিত্তিরোতি কূটতিত্তিরো. অযং পন কূটতিত্তিরকম্মে নিযুত্তোপি সুদ্ধচিত্তো, তস্মা তাপসং পুচ্ছি. সাণিপাকারন্তি সাণিপাকারেন. ৰিভজিত্ৰা ৰদতীতি ৰিভজ্জৰাদী ‘‘অত্থি খ্ৰেস ব্রাহ্মণ পরিযাযো’’তিআদিনা (পারা. ৫). অপিচ সস্সতৰাদী চ ভগৰা ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অজাতং অভূতং অসঙ্খত’’ন্তিআদি (ইতিৰু. ৪৩)-ৰচনতো. একচ্চসস্সতিকো চ ‘‘সপ্পচ্চযা ধম্মা, অপ্পচ্চযা ধম্মা’’তি (ধ. স. দুকমাতিকা ৭) ৰচনতো. অন্তানন্তিকো চ –
‘‘গমনেন ন পত্তব্বো, লোকস্সন্তো কুদাচনং;
ন চ অপ্পত্ৰা লোকন্তং, দুক্খা অত্থি পমোচনং’’. (সং. নি. ১.১০৭; অ. নি. ৪.৪৫);
‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো পুব্বকোটি ন পঞ্ঞাযতী’’তি (সং. নি. ২.১২৪; চূল়নি. কপ্পমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৬১) ৰচনতো. অমরাৰিক্খেপিকপক্খম্পি ঈসকং ভজতি ভগৰা ‘‘সস্সতো লোকোতি অব্যাকতমেতং অসস্সতো লোকোতি অব্যাকতমেত’’ন্তিআদিঅব্যাকতৰত্থুদীপনতো সম্মুতিসচ্চদীপনতো চ. তঞ্হি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাদিৰসেন ন ৰত্তব্বং. যথাহ ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ন ৰত্তব্বং অজ্ঝত্তারম্মণন্তিপী’’তিআদি (ধ. স. ১৪৩৭). তথা অধিচ্চসমুপ্পন্নিকপক্খম্পি ভজতি ‘‘লদ্ধা মুধা নিব্বুতিং ভুঞ্জমানা’’তি (খু. পা. ৬.৭; সু. নি. ২৩০) ৰচনতো. তত্থ হি মুধাতি অধিচ্চসমুপ্পন্নৰেৰচনং. সঞ্ঞীৰাদাদিকো চ ভগৰা সঞ্ঞীভৰঅসঞ্ঞীভৰনেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীভৰৰসেন. উচ্ছেদৰাদী চ ‘‘অহঞ্হি, ব্রাহ্মণ, উচ্ছেদং ৰদামি রাগস্সা’’তি (পারা. ৬) ৰচনতো. দিট্ঠধম্মনিব্বানৰাদী চ ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি (মহাৰ. ২৩; দী. নি. ২.২১৫; সং. নি. ৩.৩৫) ৰচনতো, ‘‘নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি (মহাৰ. ১৬) ৰচনতো, দিট্ঠেৰ ধম্মে নিরোধসমাপত্তিদীপনতো চ. এৰং তেন তেন পরিযাযেন তথা তথা ৰেনেয্যজ্ঝাসযানুরূপং ৰিভজিত্ৰা ৰদতীতি ৰিভজ্জৰাদী ভগৰাতি.
ততিযসঙ্গীতিকথাৰণ্ণনানযো.
পুপ্ফনামো সুমনত্থেরো. মহাপদুমত্থেরোতি একে. মহিংসকমণ্ডলং অন্ধরট্ঠন্তি ৰদন্তি. ধম্মচক্খু নাম তযো মগ্গা. সোতাপত্তিমগ্গন্তি চ একে. পঞ্চপি রট্ঠানি পঞ্চ চীনরট্ঠানি নাম. রাজগহেতি দেৰিযা কতৰিহারে. সিলকূটম্হীতি পব্বতকূটে. ৰড্ঢমানন্তি অলঙ্করণচুণ্ণং. অরিযদেসে অতীৰ সম্মতং কির. একরসেন নাথকরণা ইতি দমিল়া. সারপামঙ্গন্তি উত্তমং পামঙ্গং. পেতৰত্থুআদিনা সংৰেজেত্ৰা অভিসমযত্থং সচ্চসংযুত্তঞ্চ. মেঘৰনুয্যানং নাম মহাৰিহারট্ঠানং. ‘‘দ্ৰাসট্ঠিযা লেণেসূ’’তি পাঠো. দসভাতিকন্তি অভযকুমারাদযো দস, তে ইধ ন ৰুত্তা. ৰুত্থৰস্সো পৰারেত্ৰাতি চাতুমাসিনিযা পৰারণাযাতি অত্থো. পঠমপৰারণায ৰা পৰারেত্ৰা একমাসং তত্থেৰ ৰসিত্ৰা কত্তিকপুণ্ণমাসিযং অৰোচ, অঞ্ঞথা ‘‘পুণ্ণমাযং মহাৰীরো’’তি ৰুত্তত্তা ন সক্কা গহেতুং. মহাৰীরোতি বুদ্ধোপচারেন ধাতুযো ৰদতি. জঙ্ঘপ্পমাণন্তি ‘‘থূপস্স জঙ্ঘপ্পমাণ’’ন্তি ৰদন্তি. মাতুলভাগিনেয্যা চূল়োদরমহোদরা. ধরমানস্স ৰিয বুদ্ধস্স রস্মি সরসরস্মি, রঞ্ঞো লেখাসাসনং অপ্পেসি, এৰঞ্চ মুখসাসনমৰোচ. দোণমত্তা মগধনাল়িযা দ্ৰাদসনাল়িমত্তা কির. ‘‘পরিচ্ছিন্নট্ঠানে ছিজ্জিত্ৰা’’তি পাঠো. সব্বদিসাহি পঞ্চ রস্মিযো আৰট্টেত্ৰাতি পঞ্চহি ফলেহি নিক্খন্তত্তা পঞ্চ, তা পন ছব্বণ্ণাৰ. কত্তিকজুণ্হপক্খস্স পাটিপদদিৰসেতি জুণ্হপক্খস্স পঠমদিৰসেতি অত্থো. মহাবোধিট্ঠানে পরিৰারেত্ৰা ঠিতনাগযক্খাদিদেৰতাকুলানি. গোপকা নাম রাজপরিকম্মিনো তথাভাৰকিচ্চা. তেসং কুলানং নামন্তিপি কেচি. উদকাদিৰাহা কালিঙ্গা. কালিঙ্গেসু জনপদেসু জাতিসম্পন্নং কুলং কালিঙ্গকুলন্তি কেচি.
পঠমপাটিপদদিৰসেতি দুতিযউপোসথস্স পাটিপদদিৰসেতি অত্থো. তত্থ ঠিতেহি সমুদ্দস্স দিট্ঠত্তা তং ঠানং সমুদ্দসালৰত্থু. সোল়স জাতিসম্পন্নকুলানি অট্ঠ ব্রাহ্মণামচ্চকুলানি. মহাঅরিট্ঠত্থেরো চেতিযগিরিম্হি পব্বজিতো. অমচ্চস্স পরিৰেণট্ঠানেতি সম্পতিকালৰসেনাহ. মহিন্দত্থেরো দ্ৰাদসৰস্সিকো হুত্ৰা তম্বপণ্ণিদীপং সম্পত্তো, তত্থ দ্ৰে ৰস্সানি ৰসিত্ৰা ৰিনযং পতিট্ঠাপেসি, দ্ৰাসট্ঠিৰস্সিকো হুত্ৰা পরিনিব্বুতো. ৰিনযো সংৰরত্থাযাতি ৰিনযপিটকং, তস্স পরিযাপুণনং ৰা. যথাভূতঞাণদস্সনং সপ্পচ্চযনামরূপপরিগ্গহো. মগ্গাদিপচ্চৰেক্খণে অসতি অন্তরা পরিনিব্বানং নাম নত্থি সেক্খস্স মরণং ৰা, সতিযেৰ হোতি. তস্মা আহ ‘‘ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. অনুপাদাপরিনিব্বানত্থাযাতি কঞ্চি ধম্মং অনুপাদায অগ্গহেত্ৰা ঈসকম্পি অনৰসেসেত্ৰা পরিনিব্বানত্থাযাতি অত্থো. উপনিসাতি ‘‘ৰিনযো সংৰরত্থাযা’’তিআদিকা কারণপরম্পরা. এত্তাৰতা অত্তহিতনিপ্ফত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি পরহিতনিপ্ফত্তিং দস্সেতুং ‘‘এতদত্থং সোতাৰধান’’ন্তি আহ. তস্সত্থো – অত্তনো ৰিনযকথনং ৰিনযমন্তনঞ্চ উগ্গহেতুং পরেসং সোতস্স ওদহনং সোতাৰধানং. ততো উগ্গহিতৰিনযকথামন্তনানং তেসং উপনিসা যথাৰুত্তকারণপরম্পরা সিদ্ধাযেৰাতি ন পুন দস্সিতাতি ৰেদিতব্বা. অঞ্ঞথা এতদত্থা উপনিসাতি ইমিনা ৰচনেনেৰ অনুপাদাপরিনিব্বানস্স সঙ্গহিতত্তা অনুপাদাপরিনিব্বানতো উদ্ধং সোতাৰধানাসম্ভৰতো এতদত্থং সোতাৰধানন্তি অন্তে ন সম্ভৰতীতি নিরত্থকং ভৰেয্য, ন চ নিরত্থকং পরহিতনিপ্ফত্তিযা মূলকারণদস্সনত্থত্তাতি ৰেদিতব্বং.
এৰং যথা যথা যং যং, সম্ভৰেয্য পদং ইধ;
তং তং তথা তথা সব্বং, পযোজেয্য ৰিচক্খণোতি.
বাহিরনিদানকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.