২. অযোগুল়সুত্তৰণ্ণনা
৮৩৪. ইমিনা চতুমহাভূতমযেনাতি ইমিনা সব্বলোকপচ্চক্খেন চতূহি মহাভূতেহি নিব্বত্তেন চতুমহাভূতমযেন. মনোমযো পন নিম্মিতকাযো ভগৰতো রুচিৰসেন পরেসং পচ্চক্খো হোতি. ওমাতীতি অৰমাতি. অৰ-পুব্বো হি মা-সদ্দো সত্তিঅত্থোপি হোতীতি ‘‘পহোতি সক্কোতী’’তি অত্থো ৰুত্তো. অসম্ভিন্নপদন্তি অসাধারণপদং অঞ্ঞত্থ অনাগতত্তা. কাযস্স চিত্তে সমোদহনং আরোপনং তন্নিস্সিততাকরণঞ্চ অত্থতো চিত্তগতিযা পৰত্তনমেৰাতি আহ ‘‘চিত্তগতিযা পেসেতী’’তি.
তত্থ চিত্তগতিগমনং নাম চিত্তৰসেন কাযস্স পরিণামনেন ‘‘অযং কাযো ইমং চিত্তং ৰিয হোতূ’’তি কাযস্স চিত্তেন সমানগতিকতাঠপনং. কথং পন কাযো দন্ধপৰত্তিকো লহুপৰত্তিনা চিত্তেন সমানগতিকো হোতীতি? ন সব্বথা সমানগতিকো. যথেৰ হি কাযৰসেন চিত্তপরিণামনে চিত্তং সব্বথা কাযেন সমানগতিকং ন হোতি. ন হি কদাচি তং সভাৰসিদ্ধেন অত্তনো খণেন অৰত্তিত্ৰা দন্ধৰুত্তিকস্স রূপধম্মস্স ৰসেন পৰত্তিতুং সক্কোতি, ‘‘ইদং চিত্তং অযং কাযো ৰিয হোতূ’’তি পন অধিট্ঠানেন দন্ধগতিকস্স কাযস্স অনুৰত্তনতো যাৰ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তি, তাৰ কাযগতিঅনুলোমেনেৰ হুত্ৰা সন্তানৰসেন পৰত্তমানং চিত্তং কাযগতিযা পরিণামিতং নাম হোতি. এৰং ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৰিয হোতূ’’তি অধিট্ঠানেন পগেৰ সুখলহুসঞ্ঞায সম্পাদিতত্তা অভাৰিতিদ্ধিপাদানং ৰিয দন্ধং অৰত্তিত্ৰা যথা লহুকং কতিপযচিত্তৰারেনেৰ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তি হোতি, এৰং পৰত্তমানো কাযো চিত্তগতিযা পরিণামিতো নাম হোতি, ন একচিত্তক্খণেনেৰ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তিযা, এৰঞ্চ কত্ৰা বাহাসমিঞ্জনপসারণূপমাপি উপচারেন ৰিনা সুট্ঠুতরং যুত্তা হোতীতি. অঞ্ঞথা ধম্মতাৰিলোমতা সিযা, নাপি ধম্মানং লক্খণঞ্ঞথত্তং ইদ্ধিবলেন কাতুং সক্কা, ভাৰঞ্ঞথত্তমেৰ পন কাতুং সক্কাতি.