২. নালন্দৰগ্গো

২. নালন্দসুত্তৰণ্ণনা

৩৭৮. দুতিযৰগ্গে পঠমসুত্তং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যন্তি তং লঙ্ঘিত্ৰা ‘‘দুতিযে’’তি ৰুত্তং.

ভিয্যতরো অভিঞ্ঞাতোতি সম্বোধিযা সেট্ঠতরোতি অভিলক্খিতো. ভিয্যতরাভিঞ্ঞোতি সব্বসত্তেসু অধিকতরপঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘উত্তরিতরঞাণো’’তি. সম্মা অনৰসেসতো বুজ্ঝতি এতেনাতি সম্বোধীতি আহ – ‘‘সম্বোধিযন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে’’তি. নিপ্পদেসা গহিতাতি অনৰসেসা বুদ্ধগুণা গহিতা অগ্গমগ্গসিদ্ধিযাৰ ভগৰতো সব্বগুণানং সিদ্ধত্তা. ন কেৰলঞ্চ বুদ্ধানং, অথ খো অগ্গসাৰকপচ্চেকবুদ্ধানম্পি তংতংগুণসমিজ্ঝনং অগ্গমগ্গাধিগমেনেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘দ্ৰেপি অগ্গসাৰকা’’তিআদিমাহ.

অপরো নযো – পসন্নোতি ইমিনা পসাদস্স ৰত্তমানতা দীপিতাতি উপ্পন্নসদ্ধোতি ইমিনাপি সদ্ধায পচ্চুপ্পন্নতা পকাসিতাতি আহ – ‘‘এৰং সদ্দহামীতি অত্থো’’তি. অভিজানাতি অভিমুখভাৰেন সব্বঞ্ঞেয্যং জানাতীতি অভিঞ্ঞো, ভিয্যো অধিকো অভিঞ্ঞোতি ভিয্যোভিঞ্ঞো. সো এৰ অতিসযৰচনিচ্ছাৰসেন ভিয্যোভিঞ্ঞতরোতি ৰুত্তোতি আহ – ‘‘ভিয্যতরো অভিঞ্ঞাতো’’তি. দুতিযৰিকপ্পে পন অভিজানাতীতি অভিঞ্ঞা, অভিৰিসিট্ঠা পঞ্ঞা. ভিয্যো অভিঞ্ঞা এতস্সাতি ভিয্যোভিঞ্ঞো, সো এৰ অতিসযৰচনিচ্ছাৰসেন ভিয্যোভিঞ্ঞতরো. স্ৰাযং অস্স অতিসযো অভিঞ্ঞায ভিয্যোভাৰকতোতি আহ – ‘‘ভিয্যতরাভিঞ্ঞো ৰা’’তি. সম্বুজ্ঝতি এতাযাতি সম্বোধি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অগ্গমগ্গঞাণঞ্চ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপদট্ঠানঞ্হি অগ্গমগ্গঞাণং, অগ্গমগ্গঞাণপদট্ঠানঞ্চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সম্বোধি নাম. তত্থ পধানৰসেন তদত্থদস্সনে পঠমৰিকপ্পো, পদট্ঠানৰসেন দুতিযৰিকপ্পো. কস্মা পনেত্থ অরহত্তমগ্গঞাণস্সেৰ গহণং, ননু হেট্ঠিমানিপি ভগৰতো মগ্গঞাণানি সৰাসনমেৰ যথাসকং পটিপক্খৰিধমনৰসেন পৰত্তানি. সৰাসনপ্পহানঞ্হি ঞেয্যাৰরণপ্পহানন্তি? সচ্চমেতং, তং পন অপরিপুণ্ণং পটিপক্খৰিধমনস্স ৰিপ্পকতভাৰতোতি আহ ‘‘অরহত্তমগ্গঞাণে ৰা’’তি. সব্বন্তি সম্মাসম্বুদ্ধেন অধিগন্তব্বং সব্বং.

খাদনীযানং উল়ারতা সাতরসানুভাৰেনাতি আহ ‘‘মধুরে আগচ্ছতী’’তি. পসংসায উল়ারতা ৰিসিট্ঠভাৰেনাতি আহ – ‘‘সেট্ঠে’’তি. ওভাসস্স উল়ারতা মহন্তভাৰেনাতি ৰুত্তং – ‘‘ৰিপুলে’’তি. উসভস্স অযন্তি আসভী, ইধ পন আসভী ৰিযাতি আসভী. তেনাহ – ‘‘উসভস্স ৰাচাসদিসী’’তি. যেন গুণেন সা তংসদিসা, তং দস্সেতুং ‘‘অচলা অসম্পৰেধী’’তি ৰুত্তং. যতো কুতোচি অনুস্সৰনং অনুস্সৰো. ৰিজ্জাট্ঠানাদীসু কতপরিচযানং আচরিযানং তং তং অত্থং ঞাপেন্তী পৰেণী আচরিযপরম্পরা. কেৰলং অত্তনো মতিযা ‘‘ইতি কির এৰং কিরা’’তি পরিকপ্পনা ইতিকিরা. পিটকস্স গন্থস্স সম্পদানতো ভূততো তস্স গহণং পিটকসম্পদানং. যথাসুতানং অত্তানং আকারস্স পরিৰিতক্কনং আকারপরিৰিতক্কো. তথেৰস্স ‘‘এৰমেত’’ন্তি দিট্ঠিযা নিজ্ঝানক্খমনং দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তি. আগমাধিগমেহি ৰিনা কেৰলং অনুস্সুততো তক্কমগ্গং নিস্সায তক্কনং তক্কো. অনুমানৰিধিং নিস্সায গহণং নযগ্গাহো. যস্মা বুদ্ধৰিসযে ঠত্ৰা ভগৰতো অযং থেরস্স চোদনা থেরস্স চ সো অৰিসযো, তস্মা ‘‘পচ্চক্খতো ঞাণেন পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ৰিযা’’তি ৰুত্তং. সীহনাদো ৰিযাতি সীহনাদো. তংসদিসতা চস্স সেট্ঠভাৰেন, সো চেত্থ এৰং ৰেদিতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘সীহনাদো’’তিআদিমাহ. উন্নাদযন্তেনাতি অসনিসদিসং করোন্তেন.

অনুযোগদাপনত্থন্তি অনুযোগং সোধাপেতুং. ৰিমদ্দক্খমঞ্হি সীহনাদং নদন্তো অত্থতো অনুযোগং সোধেতি নাম, অনুযুজ্ঝন্তো চ নং সোধাপেতি নাম. দাতুন্তি সোধেতুং. কেচি ‘‘দানত্থ’’ন্তি অত্থং ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. ন হি যো সীহদানং নদতি, সো এৰ তত্থ অনুযোগং দেতীতি যুজ্জতি. নিঘংসনন্তি ৰিমদ্দনং. ধমমানন্তি তাপযমানং. তাপনঞ্চেত্থ গগ্গরিযা ধম্মাপনসীসেন ৰদতি.

সব্বে তেতি সব্বে তে অতীতে নিরুদ্ধে সম্মাসম্বুদ্ধে. তেনেতং দস্সেতি – যে তে অহেসুং অতীতমদ্ধানং তৰ অভিনীহারতো ওরং সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসং তাৰ সাৰকঞাণগোচরে ধম্মে পরিচ্ছিন্দন্তো মারাদযো ৰিয চ বুদ্ধানং লোকিযচিত্তাচারং ত্ৰং জানেয্যাসি. যে পন তে অব্ভতীতা, ততো পরতো ছিন্নৰটুমা ছিন্নপপঞ্চা পরিযাদিন্নৰট্টা সব্বদুক্খৰীতিৰত্তা সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসং সব্বেসম্পি তৰ সাৰকঞাণস্স অৰিসযভূতে ধম্মে কথং জানিস্সসীতি. তেনাতি সম্বোধিসঙ্খাতেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপদট্ঠানেন অরহত্তমগ্গঞাণেন. এৰংসীলাতি তাদিসসীলা. সমাধিপক্খাতি সমাধি চ সমাধিপক্খা চ সমাধিপক্খা একদেসসরূপেকসেসনযেন. তত্থ সমাধিপক্খাতি ৰীরিযসতিযো তদনুগুণা চ ধম্মা ৰেদিতব্বা. ঝানসমাপত্তীসু যেভুয্যেন ৰিহারৰোহারো, ঝানসমাপত্তিযো সমাধিপ্পধানাতি ৰুত্তং ‘‘সমাধিপক্খানং ধম্মানং গহিতত্তা ৰিহারো গহিতো’’তি.

যথা পন হেট্ঠা গহিতাপি সমাধিপঞ্ঞা পটিপক্খতো ৰিমুত্তত্তা ৰিমুচ্চন-সঙ্খাত-কিচ্চৰিসেস-দস্সনৰসেন ৰিমুত্তিপরিযাযেন পুন গহিতা ‘‘এৰংৰিমুত্তা’’তি, এৰং দিব্বৰিহারো দিব্বৰিহারৰিসেসদস্সনৰসেন পুন গহিতো ‘‘এৰংৰিহারী’’তি, তস্মা সব্বেসং সমাপত্তিৰিহারানং ৰসেনেত্থ অত্থো যুজ্জতীতি দট্ঠব্বং. ৰিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি ৰিমুচ্চিত্থাতি কত্ৰা. এস নযো সেসেসুপি. পটিপ্পস্সদ্ধন্তেতি পটিপ্পস্সম্ভনোসাপনেন. সব্বকিলেসেহি নিস্সটত্তা অসংসট্ঠত্তা ৰিমুত্তত্তা চ নিস্সরণৰিমুত্তি নিব্বানং.

অনাগতবুদ্ধানং পনাতি পন-সদ্দো ৰিসেসত্থজোতনো. তেন অতীতেসু তাৰ খন্ধানং ভূতপুব্বত্তা তত্থ সিযা ঞাণস্স সৰিসযে গতি, অনাগতেসু পন সব্বসো অসঞ্জাতেসু কথন্তি ইমমত্থং জোতেতি. তেনাহ ‘‘অনাগতাপী’’তিআদি. ‘‘অত্তনো চেতসা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰিদিতা’’তি কস্মা ৰুত্তং? ননু অতীতানাগতে সত্তাহে এৰ পৰত্তং চিত্তং চেতোপরিযঞাণস্স ৰিসযো, ন ততো পরন্তি? নযিদং চেতোপরিযঞাণকিচ্চৰসেন ৰুত্তং, অথ খো পুব্বেনিৰাসঅনাগতংসঞাণানং ৰসেন ৰুত্তং, তস্মা নাযং দোসো. ৰিদিতট্ঠানে ন করোতি সিক্খাপদেনেৰ তাদিসস্স পটিক্খেপস্স পটিক্খিত্তত্তা সেতুঘাততো চ. কথং পন থেরো দ্ৰযসম্ভৰে পটিক্খেপমেৰ অকাসি, ন ৰিভজ্জ ব্যাকাসীতি আহ ‘‘থেরো কিরা’’তিআদি. পারং পরিযন্তং মিনোতীতি পারমী, সা এৰ ঞাণন্তি পারমিঞাণং, সাৰকানং পারমিঞাণং সাৰকপারমিঞাণং. তস্মিং সাৰকানং উক্কংসপরিযন্তগতে জাননে নাযমনুযোগো, অথ খো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে সব্বঞ্ঞুতায জাননে. কেচি পন ‘‘সাৰকপারমিঞাণেতি সাৰকপারমিঞাণৰিসযে’’তি অত্থং ৰদন্তি, তথা সেসপদেসুপি. সীল…পে… সমত্থন্তি সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিঞাণসঙ্খাতানং কারণানং জাননসমত্থং. বুদ্ধসীলাদযো হি বুদ্ধানং বুদ্ধকিচ্চস্স পরেহি এতে বুদ্ধাতি জাননস্স চ কারণং.

অনুমানঞাণং ৰিয সংসযট্ঠিতং অহুত্ৰা ইদমিদন্তি যথাসভাৰতো ঞেয্যং ধারেতি নিচ্ছিনোতীতি ধম্মো, পচ্চক্খঞাণন্তি আহ ‘‘ধম্মস্স পচ্চক্খতো ঞাণস্সা’’তি. অনুএতীতি অন্ৰযোতি আহ ‘‘অনুযোগং অনুগন্ত্ৰা’’তি. পচ্চক্খসিদ্ধঞ্হি অত্থং অনুগন্ত্ৰা অনুমানঞাণস্স পৰত্তি ‘‘দিট্ঠেন অদিট্ঠস্স অনুমান’’ন্তি ৰেদিতব্বা. ৰিদিতে ৰেদকম্পি ঞাণং অত্থতো ৰিদিতমেৰ হোতীতি ‘‘অনুমানঞাণং নযগ্গাহো ৰিদিতো’’তি ৰুত্তং. ৰিদিতোতি ৰিদ্ধো পটিলদ্ধো, অধিগতোতি অত্থো. অপ্পমাণোতি অপরিমাণো মহাৰিসযত্তা. তেনাহ ‘‘অপরিযন্তো’’তি. তেনাতি অপরিযন্তত্তা. তেন ৰা অপরিযন্তেন ঞাণেন. এতেন থেরো যং যং অনুমেয্যমত্থং ঞাতুকামো হোতি, তত্থ তত্থ তস্স অসঙ্গমপ্পটিহতং অনুমানঞাণং পৰত্তেতীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘সো ইমিনা’’তিআদি. তত্থ ইমিনাতি ইমিনা কারণেন.

পাকারস্স থিরভাৰং উদ্ধমুদ্ধং আপেতীতি উদ্ধাপং, পাকারমূলং. আদি-সদ্দেন পাকারদ্ৰারবন্ধপরিখাদীনং সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. পচ্চন্তে ভৰং পচ্চন্তিমং. পণ্ডিতদোৰারিকট্ঠানিযং কত্ৰা থেরো অত্তানং দস্সেতীতি দস্সেন্তো ‘‘একদ্ৰারন্তি কস্মা আহা’’তি চোদনং সমুট্ঠাপেসি.

যস্সা পঞ্ঞায ৰসেন পুরিসো পণ্ডিতোতি ৰুচ্চতি, তং পণ্ডিচ্চন্তি আহ – ‘‘পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো’’তি. তংতংইতিকত্তব্বতাসু ছেকভাৰো ব্যত্তভাৰো ৰেয্যত্তিযং. মেধতি অঞ্ঞাণং হিংসতি ৰিধমতীতি মেধা, সা এতস্স অত্থীতি মেধাৰী. ঠানে ঠানে উপ্পত্তি এতিস্সা অত্থীতি ঠানুপ্পত্তিকা, ঠানসো উপ্পজ্জনপঞ্ঞা. অনুপরিযাযন্তি এতেনাতি অনুপরিযাযো, সো এৰ পথোতি অনুপরিযাযপথো, পরিতো পাকারস্স অনুযাযনমগ্গো. পাকারভাগা সম্বন্ধিতব্বা এত্থাতি পাকারসন্ধি, পাকারস্স ফুল্লিতপদেসো. সো পন হেট্ঠিমন্তেন দ্ৰিন্নম্পি ইট্ঠকানং ৰিগমেন এৰং ৰুচ্চতীতি আহ – ‘‘দ্ৰিন্নং ইট্ঠকানং অপগতট্ঠান’’ন্তি. ছিন্নট্ঠানন্তি ছিন্নভিন্নপদেসং, ছিন্নট্ঠানং ৰা. তঞ্হি ‘‘ৰিৰর’’ন্তি ৰুচ্চতি. কীলিট্ঠন্তি মলীনং. উপতাপেন্তীতি কিলেসপরিল়াহেন সন্তাপেন্তি. ৰিবাধেন্তীতি পীল়েন্তি. উপ্পন্নায পঞ্ঞায নীৰরণেহি ন কিঞ্চি কাতুং সক্কাতি আহ ‘‘অনুপ্পন্নায পঞ্ঞায উপ্পজ্জিতুং ন দেন্তী’’তি. তস্মাতি পচ্চযূপঘাতেন উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানতো. চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুট্ঠু ঠপিতচিত্তাতি চতুব্বিধাযপি সতিপট্ঠানভাৰনায সম্মদেৰ ঠপিতচিত্তা অপ্পিতচিত্তা. যথাসভাৰেন ভাৰেত্ৰাতি যাথাৰতো সম্মদেৰ যথা পটিপক্খা সমুচ্ছিজ্জন্তি, এৰং ভাৰেত্ৰা.

পুরিমনযে সতিপট্ঠানানি বোজ্ঝঙ্গা চ মিস্সকা অধিপ্পেতাতি ততো অঞ্ঞথা ৰত্তুং ‘‘অপিচেত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. মিস্সকাতি সমথৰিপস্সনামগ্গৰসেন মিস্সকা. ‘‘চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তাতি পঠমং ৰুত্তত্তা সতিপট্ঠানেসু ৰিপস্সনং গহেত্ৰা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰাতি ৰুত্তত্তা মগ্গপরিযাপন্নানংযেৰ চ নেসং নিপ্পরিযাযবোজ্ঝঙ্গভাৰতো তেসু চ অধিগতমেৰ হোতীতি বোজ্ঝঙ্গে মগ্গো চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চাতি গহিতে সুন্দরো পঞ্হো ভৰেয্যা’’তি মহাসিৰত্থেরো আহ. ন পনেৰং গহিতং পোরাণেহীতি অধিপ্পাযো. ইতীতি ৰুত্তপ্পকারপরামসনং. থেরোতি সারিপুত্তত্থেরো.

তত্থাতি তেসু পচ্চন্তনগরাদীসু. নগরং ৰিয নিব্বানং তদত্থিকেহি উপগন্তব্বতো উপগতানঞ্চ পরিস্সযরহিতসুখাধিগমট্ঠানতো. পাকারো ৰিয সীলং তদুপগতানং পরিতো আরক্খভাৰতো. অনুপরিযাযপথো ৰিয হিরী সীলপাকারস্স অধিট্ঠানভাৰতো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘পরিযাযপথোতি খো ভিক্খু হিরিযা এতং অধিৰচন’’ন্তি. দ্ৰারং ৰিয অরিযমগ্গো নিব্বাননগরপ্পৰেসনে অঞ্জসভাৰতো. পণ্ডিতদোৰারিকো ৰিয ধম্মসেনাপতি নিব্বাননগরং পৰিট্ঠপৰিসনকানং সত্তানং সল্লক্খণতো. দিন্নোতি দাপিতো, সোধিতোতি অত্থো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

৩. চুন্দসুত্তৰণ্ণনা

৩৭৯. পুব্বে সাৰত্থিতো ৰেল়ুৰগামস্স গতত্তা ৰুত্তং ‘‘আগতমগ্গেনেৰ পটিনিৰত্তন্তো’’তি. সত্তন্নন্তি উপসেনো, রেৰতো, খদিরৰনিযো, চুন্দো, সমণুদ্দেসো অহন্তি চতুন্নং, চালা, উপচালা, সীসূপচালাতি, তিস্সন্নন্তি ইমেসং সত্তন্নং অরহন্তানং. নত্থি নু খোতি এত্থাপি ‘‘ওলোকেন্তো’’তি আনেত্ৰা সম্বন্ধো সীহাৰলোকনঞাযেন. ভৰিস্সন্তি মে ৰত্তারো হরিতুং নাসক্খীতি সম্বন্ধো. ইদং দানি পচ্ছিমদস্সনন্তি ভূতকথনমত্তং, ন তত্থ সালযতাদস্সনং যথা তথাগতস্স ৰেসালিযা নিক্খমিত্ৰা নাগাপলোকিতং.

তস্স তস্স ৰিসেসস্স অধিট্ঠানৰসেনেৰ ইদ্ধিভেদদস্সনং ইদ্ধিৰিকুব্বনং. সীহস্স ৰিজম্ভনাদিৰসেন কীল়িত্ৰা নাদসদিসী অযং ধম্মকথাতি ৰুত্তং ‘‘সীহৰিকীল়িতো ধম্মপরিযাযো’’তি. গমনকালো ময্হন্তীতি এত্থ ইতি-সদ্দো পরিসমাপনে. তেন থেরেন যথারম্ভস্স ৰচনপবন্ধস্স সমাপিতভাৰং জোতেতি. এস নযো সেসেসুপি এদিসেসু সব্বট্ঠানেসু. যুগন্ধরাদযো পরিভণ্ডপব্বতাতি ৰেদিতব্বা. একপ্পহারেনেৰাতি একপ্পহারেন ইৰ. স্ৰাযং ইৰ-সদ্দো ন সক্কোমীতি এত্থ আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বো.

পটিপাদেস্সামীতি ঠিতকাযং পটিপাদেস্সামি. পত্থনাকালে অনোমদস্সিস্স ভগৰতো ৰচনসুতানুসারেন ঞাণেন দিট্ঠমত্ততং সন্ধায ‘‘তং পঠমদস্সন’’ন্তি ৰুত্তং. ধারেতুং অসক্কোন্তী গুণসারং. এস মগ্গোতি এসো জাতানং সত্তানং মরণনিট্ঠিতো পন্থো. পুনপি এৰংভাৰিনো নাম সঙ্খারাতি সঙ্খারা নাম এৰংভাৰিনো, মরণপরিযোসানাতি অত্থো. এত্তকন্তি এত্তকং কালং. সঙ্কড্ঢিত্ৰা সংহরিত্ৰা. মুখং পিধাযাতি মুখং ছাদেত্ৰা. অগ্ঘিকসতানীতি মকুল়ঙ্কুরচেতিযসতানি.

পুরিমদিৰসেতি অতীতদিৰসে. যস্মা ধম্মসেনাপতিনো অরহত্তপ্পত্তদিৰসেযেৰ সত্থু সাৰকসন্নিপাতো অহোসি, তস্মা ‘‘পূরিতসাৰকসন্নিপাতো এস ভিক্খূ’’তি ৰুত্তং. পঞ্চ জাতিসতানীতি ভুম্মত্থে, অচ্চন্তসংযোগে ৰা উপযোগৰচনং.

কল়োপিহত্থোতি ৰিলীৰমযভাজনহত্থো. ‘‘চম্মমযভাজনহত্থো’’তি চ ৰদন্তি. পুরন্তরেতি নগরমজ্ঝে. ৰনেতি অরঞ্ঞে.

ওসক্কনাকারৰিরহিতোতি ধম্মদেসনায সঙ্কোচহেতুৰিরহিতো. ৰিসারদোতি সারদৰিরহিতো. ধম্মোজন্তি ধম্মরসং, ওজৰন্তং দেসনাধম্মন্তি অত্থো. ধম্মভোগন্তি ধম্মপরিভোগং, পরেহি সদ্ধিং সংৰিভজনৰসেন পৰত্তং ধম্মসম্ভোগন্তি দেসনাধম্মমেৰ ৰদতি. তেন ৰুত্তং ‘‘উভযেনপি ধম্মপরিভোগোৰ কথিতো’’তি.

পিযাযিতব্বতো পিযেহি. মনস্স ৰড্ঢনতো মনাপেহি. জাতিযাতি খত্তিযাদিজাতিযা. নানাভাৰো অসহভাৰো ৰিসুংভাৰো. অঞ্ঞথাভাৰো অঞ্ঞথত্তং. সরীরন্তি রূপধম্মকাযসঙ্খাতং সরীরং. রূপকাযে হি ভিজ্জন্তে ভিজ্জন্তেৰ. সো ভিজ্জেয্যাতি সো মহন্ততরো খন্ধো ভিজ্জেয্য.

দক্খিণদিসং গতোতি দক্খিণদিসামুখে পৰত্তো. মহাখন্ধো ৰিযাতি মহন্তো সারৰন্তো সাখাখন্ধো ৰিয. সাখখন্ধা হি দিসাভিমুখপৰত্তাকারা, মূলখন্ধো পন উদ্ধমুগ্গতো. সোল়সন্নং পঞ্হানন্তি সোল়সন্নং অপরাপরিযপৰত্তনিযানং অত্থানং. ঞাতুং ইচ্ছিতো হি অত্থো পঞ্হো.

৪-৫. উক্কচেলসুত্তাদিৰণ্ণনা

৩৮০-৩৮১. অমাৰসুপোসথেতি অমাৰসিউপোসথে, কালপক্খউপোসথেতি অত্থো. পুরিমনযেনেৰাতি অনন্তরসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ.

৬. উত্তিযসুত্তৰণ্ণনা

৩৮২. মচ্চুধেয্যস্সাতি মচ্চুনো পৰত্তিট্ঠানস্স.

৮. ব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা

৩৮৪. তস্মিং কালেতি পঠমাভিসম্বোধিযং. ভিক্খুযেৰ নত্থি ধম্মচক্কস্স অপ্পৰত্তিতত্তা, ভিক্খুযেৰ ভিক্খুলক্খণযোগতো. এককো মগ্গো, ন দ্ৰেধাপথভূতোতি একমগ্গো, তং একমগ্গং. জাতিযা খযো ৰট্টদুক্খস্স অন্তভূতোতি জাতিক্খযন্তো, নিব্বানং, তং দিট্ঠত্তা জাতিক্খযন্তদস্সীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

৯. সেদকসুত্তৰণ্ণনা

৩৮৫. অযং তস্স লদ্ধীতি অযং ইদানি ৰুচ্চমানা তস্স আচরিযস্স লদ্ধি. ততো অনামেন্তোতি যেন ৰংসো নমতি, তেন কাযং অনামেন্তো. তথা নমন্তো হি পতিত্ৰা চুণ্ণৰিচুণ্ণং হোতি. তন্তি কাযং, তং ৰংসং ৰা. আকড্ঢেন্তো ৰিযাতি নমিতট্ঠানতো পরভাগেন আকড্ঢেন্তো ৰিয. একতোভাগিযং কত্ৰাতি যথাৰুত্তং সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰা ওনতং ৰিয কত্ৰা. তথা করণং পন তথা ৰাতূপত্থম্ভগাহাপনেনাতি আহ – ‘‘ৰাতূপত্থম্ভং গাহাপেত্ৰা’’তি. তঞ্চ সতিযা তদত্থং উপট্ঠানেনাতি ৰুত্তং ‘‘সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰা’’তি. নিচ্চলোৰ নিসীদন্তো অন্তেৰাসী আচরিযং রক্খতি, এত্তকং আচরিযস্স লদ্ধিৰসেন ৰুত্তং. ‘‘আচরিযো ৰংসং সুগ্গহিতং গণ্হন্তো’’তিআদি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.

‘‘অত্তানমেৰ রক্খতী’’তি ইদং অত্তনো রক্খণং পধানং কত্ৰা ৰুত্তং, ন অন্তেৰাসিকন্তি অৰধারণফলং. অত্তরক্খায পনেত্থ সিজ্ঝমানায অন্তেৰাসিকরক্খাপি সিদ্ধা এৰ হোতীতি. দুতিযপক্খেপি এসেৰ নযো. সো তত্থ ঞাযোতি যা অত্তনো এৰ রক্খা, সা অত্থতো পররক্খাপি হোতীতি অযমেত্থ ঞাযো যুত্তপ্পযোগো. অনুৰড্ঢিযাতি যথাৰড্ঢিতস্স অনুঅনুৰড্ঢিযা. এতেন পটিলদ্ধসম্পযুত্তপমোদনাকারো দস্সিতোতি আহ – ‘‘সপুব্বভাগায মুদিতাযাতি অত্থো’’তি. আসেৰনাযাতিআদীনি পদানি অনুদযতাপরিযোসানানি (যস্মা সতিপট্ঠানং সেৰন্তস্স সিদ্ধং অত্তনো চ পরস্স চ রক্খণং পকাসেন্তি, তস্মা) – ‘‘অত্তানং, ভিক্খৰে, রক্খিস্সামীতি সতিপট্ঠানং সেৰিতব্ব’’ন্তিআদি ৰুত্তং.

১০. জনপদকল্যাণীসুত্তৰণ্ণনা

৩৮৬. জনপদস্মিং কল্যাণীতি সকলজনপদে ভদ্দা রূপসম্পত্তিযা সিক্খাসম্পত্তিযা চ সুন্দরা সেট্ঠা. রূপসম্পত্তি চ নাম সব্বসো রূপদোসাভাৰেন রূপগুণপারিপূরিযা হোতীতি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘ছসরীরদোসরহিতা পঞ্চকল্যাণসমন্নাগতা’’তি ৰুত্তং. তং দুৰিধম্পি ৰিৰরন্তো ‘‘সা হী’’তিআদিমাহ. পঞ্চকল্যাণসমন্নাগতাতি পঞ্চৰিধসরীরগুণসম্পদাহি সমন্নাগতা. নাতিদীঘা নাতিরস্সাতি পমাণমজ্ঝিমা দীঘতরপ্পমাণা ন হোতি, ন অতিরস্সা, লকুণ্ডকরূপা ন হোতি. নাতিকিসাতি অতিৰিয কিসথদ্ধমংসলোহিতা দিস্সমানা অট্ঠিসরীরা জালসরীরা ন হোতি. নাতিথূলাতি ভারিযমংসা মহোদরা ন হোতি. নাতিকাল়া নাচ্চোদাতাতি অতিৰিয কাল়ৰণ্ণা ঝামঙ্গারো ৰিয, দধিতক্কাদীহি পমজ্জিতমত্তকংসলোহৰণ্ণা ন হোতি. মনুস্সলোকে তাদিসিযা রূপসম্পত্তিযা অভাৰতো অতিক্কন্তা মনুস্সৰণ্ণং. যথা পমাণযুত্তা, এৰং আরোহপরিণাহযোগতো চ পরেসং পসাদাৰহা নাতিদীঘতাদযো. এৰং মনুস্সানং দিব্বরূপতাসম্পত্তীপীতি ৰুত্তং ‘‘অপ্পত্তা দিব্বৰণ্ণ’’ন্তি. এত্থ চ নাতিদীঘনাতিরস্সতাৰচনেন আরোহসম্পত্তি ৰুত্তা উব্বেধেন পাসাদিকভাৰতো. কিসথূলদোসাভাৰৰচনেন পরিণাহসম্পত্তি ৰুত্তা. উভযেনপি সণ্ঠানসম্পদা ৰিভাৰিতা, নাতিকাল়তাৰচনেন ৰণ্ণসম্পত্তি ৰুত্তা ৰিৰণ্ণতাভাৰতো. পিযঙ্গুসামাতি পরিণতপিযঙ্গুপুপ্ফসদিসসরীরনিভাসা. মুখপরিযোসানন্তি অধরোট্ঠমাহ. অযং যথাৰুত্তা সরীরৰণ্ণসম্পত্তি. অস্সাতি জনপদকল্যাণিযা. ছৰিকল্যাণতা ছৰিসম্পত্তিহেতুকত্তা তস্সা. এস নযো সেসেসুপি. নখা এৰ পত্তসদিসতায নখপত্তানি.

(পসাৰো সরীরাৰযৰেন ইরিযনন্তি আহ – ‘‘পৰত্তীতি অত্থো’’তি, পসাৰো যথাপরিতমেৰ কনতন্তি, ন সভাৰসন্ধানং. যথাৰিভাৰসেন উত্তমমেৰ নচ্চং নচ্চতি. তে ৰা ৰীসতিযাসূতিরং ধানপ্পত্তিযা পৰত্তিযা পৰত্তিমকতমন্দতা ৰিভাৰসুটতস্স উত্তমমেৰ গীতঞ্চ গাযতীতি অত্থো.) [এত্থন্তরে পাঠো অসুদ্ধো দুস্সোধনীযো চ. সুদ্ধপাঠো গৰেসিতব্বো.] সমতিত্তিকো তেলপত্তোতি মুখৰত্তিসমং তেলানং পূরিতত্তা সমতিত্তিকমুখং তেলভাজনং. অন্তরেন চ মহাসমজ্জং অন্তরেন চ জনপদকল্যাণিন্তি জনপদকল্যাণিযা, তস্সা চ নচ্চগীতং পেক্খিতুং সন্নিপতিতমহাজনসমূহস্স মজ্ঝতো পরিহরিতব্বো নেতব্বো. নন্তি তেলং. আহরেয্যাতি আপজ্জেয্য. তত্রিদং ওপম্মসংসন্দনং – তেলপত্তং ৰিয কাযগতাসতি, তস্স পরিহরণপুগ্গলো ৰিয ৰিপস্সকো, জনকাযা ৰিয পুথুত্তারম্মণানি, অসিপুরিসো ৰিয মনো, তেলস্স চজনং ৰিয কিলেসুপ্পাদনং, সীসপাতনং ৰিয অরিযমগ্গঞাণসীসানুপ্পত্তি. ‘‘কাযগতা সতি নো ভাৰিতা…পে… সিক্খিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা ‘‘পুব্বভাগৰিপস্সনাৰ কথিতা’’তি ৰুত্তং.

নালন্দৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.