২. চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা

২২৩. সিরিসম্পত্তিযা রাজতি দিপ্পতি সোভতীতি রাজা, দানপিযৰচনঅত্থচরিযাসমানত্ততাসঙ্খাতেহি চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি. রঞ্জেতীতি রমেতি. অব্ভুগ্গতাযাতি উদীরিতা নিব্বত্তিতো তত্থ তত্থ গচ্ছনতো. চক্কং ৰত্তেতীতি চক্করতনং পৰত্তেতি. দেৰট্ঠানন্তি পূজনীযদেৰট্ঠানং. চিত্তীকতট্ঠেনাতি পূজনীযভাৰেন. অগ্ঘো নত্থি চিরকালসম্ভৰপুঞ্ঞানুভাৰসিদ্ধরতনসব্ভাৰতো. অঞ্ঞেহি চক্কৰত্তিনো পরিগ্গহভূতরতনেহি. লোকেতি মনুস্সলোকে. তেন তদঞ্ঞলোকং নিৰত্তেতি. ৰিজ্জমানগ্গহণেন অতীতানাগতং নিৰত্তেতি. বুদ্ধা চ কদাচি করহচি উপ্পজ্জন্তি চক্কৰত্তিনোপি যেভুয্যেন তস্মিংযেৰ উপ্পজ্জনতোতি অধিপ্পাযো. অনোমস্সাতি অলামকস্স উক্কট্ঠস্স. সেসানি রতনানি.

তত্রাতি ৰাক্যোপঞ্ঞাসনে নিপাতো, তস্মিং পাতুভাৰৰচনে. ‘‘অযুত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা তত্থ অধিপ্পাযং ৰিৰরন্তো ‘‘উপ্পন্নং হী’’তিআদিমাহ. তেহি রতনেহি চক্কৰত্তননিযমাপেক্খতায চক্কৰত্তিৰচনস্স. নিযমেনাতি একন্তেন. ৰত্তব্বতং আপজ্জতি ভাৰিনি ভূতে ৰিয উপচারোতি যথা – ‘‘অগমা রাজগহং বুদ্ধো’’তি (সু. নি. ৪১০). লদ্ধনামস্সাতি চক্কৰত্তীতি লোকে লদ্ধসমঞ্ঞস্স পত্থনীযস্স পুরিসৰিসেসস্স. মূলুপ্পত্তিৰচনতোপীতি ‘‘চক্কৰত্তিস্স পাতুভাৰা’’তি এতস্স পঠমুপ্পত্তিযা ৰচনতোপি. ইদানি তমত্থং ৰিৰরন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ. যো হি চক্কৰত্তিরাজা, তস্স উপ্পত্তিযা চক্করতনস্স উপ্পজ্জনতো চক্কৰত্তীতি এৰং নামং উপ্পজ্জতি. ‘‘চক্কং ৰত্তেস্সতী’’তি ইদং পন নিযামং অনপেক্খিত্ৰা তস্স উপ্পজ্জতীতি রতনানুপ্পত্তিং গহেত্ৰা ৰুত্তনযতো সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি ‘‘চক্কৰত্তী’’তি. একমেৰাতি চক্করতনমেৰ পঠমং পাতুভৰতি. যস্মিং ভূতে রঞ্ঞো চক্কৰত্তিসমঞ্ঞা, অথ পচ্ছা রতনানি পাতুভৰন্তীতি বহূনং পাতুভাৰং উপাদায বহুলৰচনতোপি এতং ‘‘চক্কৰত্তিস্স পাতুভাৰা রতনানং পাতুভাৰো’’তি ৰুত্তং. অযং হেতুকত্তুসঞ্ঞিতো অত্থভেদো. পাতুভাৰাতি পাতুভাৰতো. পুঞ্ঞসম্ভারো ভিন্নসন্তানতায রতনানম্পি পরিযাযেন উপনিস্সযহেতূতি ৰুত্তং. যুত্তমেৰেতং যথাৰুত্তযুত্তিযুত্তত্তা.

ৰত্তব্বভূতো অধিপ্পাযো এতস্স অত্থীতি অধিপ্পাযো, অত্থনিদ্দেসো, সঙ্খেপতো অধিপ্পাযো সঙ্খেপাধিপ্পাযো. চক্করতনানুভাৰেন চক্কৰত্তিস্সরিযস্স সিজ্ঝনতো ‘‘দাতুং সমত্থস্সা’’তি ৰুত্তং. যোজনপ্পমাণে পদেসে পৰত্তত্তা যোজনপ্পমাণং অন্ধকারং. অতিদীঘাতিরস্সতাদিং ছব্বিধং দোসং ৰিৰজ্জেত্ৰা ঠিতস্সাতি ৰচনসেসো.

সব্বেসং চতুভূমকধম্মানং পুরেচরং কুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্ৰেসনৰসেন পৰত্তনতো. বুদ্ধাদীহিপি অপ্পহানীযতায মহন্তধম্মসভাৰত্তা ধম্মকাযে চ জেট্ঠকট্ঠেন ধম্মকাযূপপন্নং. পঞ্ঞাপাসাদতায চস্স উপরিগতট্ঠেন অচ্চুগ্গতং. ৰিত্থতট্ঠেন ৰিপুলং. মহন্ততায মহন্তং. অনাদিকালভাৰিতস্স কিলেসসন্তানস্স খণেনেৰ ৰিদ্ধংসনতো সীঘং লহু জৰন্তি পরিযাযা. বোজ্ঝঙ্গধম্মপরিযাপন্নত্তা হি ৰুত্তং ‘‘একন্ত-কুসলত্তা’’তি. সম্পযুত্তৰসেন পীতিযা আলোকৰিদ্ধংসনভাৰৰসেনাতি ৰুত্তং ‘‘সহজাতপচ্চযাদী’’তিআদি. সব্বসঙ্গাহিকধম্মপরিচ্ছেদোতি চতুভূমকত্তা সব্বসঙ্গাহকো বোজ্ঝঙ্গধম্মপরিচ্ছেদো কথিতো.