২. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গো

১. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তৰণ্ণনা

১০৮১. ‘‘ইসীনং পতনুপ্পতনৰসেন ওসীদনউপ্পতনট্ঠানৰসেন এৰং ‘ইসিপতন’ন্তি ‘লদ্ধনামে’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘এত্থ হী’’’তিআদি ৰুত্তং.

আমন্তেসীতি এত্থ যস্মা ধম্মচক্কপ্পৰত্তনত্থং অযং আমন্তনা, তস্মা সমুদাগমতো পট্ঠায সত্থু পুব্বচরিতং সঙ্খেপেনেৰ পকাসেতুং ৰট্টতীতি ‘‘দীপঙ্করপাদমূলে কতাভিনীহারতো পট্ঠাযা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ মারবলং ভিন্দিত্ৰাতি মারঞ্চ মারবলঞ্চ ভঞ্জিত্ৰা. অথ ৰা মারস্স অব্ভন্তরং বাহিরঞ্চাতি দুৰিধং বলং ভঞ্জিত্ৰা. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা’’তি এত্থ অন্ত-সদ্দো ‘‘পুব্বন্তে ঞাণং অপরন্তে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. ১০৬৩) ৰিয ভাগপরিযাযোতি আহ ‘‘দ্ৰে ইমে, ভিক্খৰে, কোট্ঠাসা’’তি. সহ সমুদাহারেনাতি উচ্চারণসমকালং. পত্থরিত্ৰা অট্ঠাসি বুদ্ধানুভাৰেন. ব্রহ্মানো সমাগচ্ছিংসু পরিপক্ককুসলমূলা সচ্চাভিসম্বোধায কতাধিকারা.

গিহিসঞ্ঞোজনন্তি গিহিবন্ধনং. ছিন্দিত্ৰাতি হরিত্ৰা. ন ৰল়ঞ্জেতব্বাতি নানুযুঞ্জেতব্বা. কিলেসকামসুখস্সাতি কিলেসকামযুত্তস্স সুখস্স. অনুযোগোতি অনুভৰো. গামৰাসীহি সেৰিতব্বত্তা গামৰাসীনং সন্তকো. অত্তনোতি অত্তভাৰস্স. আহিতো অহংমানো এত্থাতি অত্তা, অত্তভাৰো. দুক্খকরণন্তি দুক্খুপ্পাদনং. অত্তমারণেহীতি অত্তবাধনেহি. উপসমাযাতি কিলেসৰূপসমো অধিপ্পেতো, তদত্থসম্পদানৰচনন্তি আহ ‘‘কিলেসূপসমত্থাযা’’তি. এস নযো সেসেসুপি.

সচ্চঞাণাদিৰসেন তযো পরিৰট্টা এতস্সাতি তিপরিৰট্টং, ঞাণদস্সনং. তেনাহ ‘‘সচ্চঞাণা’’তিআদি. যথাভূতং ঞাণন্তি পটিৰেধঞাণং আহ. তেসুযেৰ সচ্চেসু. ঞাণেন কত্তব্বস্স চ পরিঞ্ঞাপটিৰেধাদিকিচ্চস্স চ জাননঞাণং, ‘‘তঞ্চ খো পটিৰেধতো পগেৰা’’তি কেচি. পচ্ছাতি অপরে. তথা কতঞাণং. দ্ৰাদসাকারন্তি দ্ৰাদসৰিধআকারভেদং. অঞ্ঞত্থাতি অঞ্ঞেসু সুত্তেসু.

পটিৰেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কন্তি ইদং তত্থ ঞাণকিচ্চং পধানন্তি কত্ৰা ৰুত্তং. সদ্ধিন্দ্রিযাদিধম্মসমুদাযো পন পৰত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ধম্মচক্কং. অথ ৰা চক্কন্তি আণা, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মঞ্চ তং চক্কঞ্চ, ধম্মেন ঞাযেন চক্কন্তিপি ধম্মচক্কং. যথাহ ‘‘ধম্মঞ্চ পৰত্তেতি চক্কঞ্চাতি ধম্মচক্কং, চক্কঞ্চ পৰত্তেতি ধম্মঞ্চাতি ধম্মচক্কং, ধম্মেন পৰত্ততীতি ধম্মচক্কং, ধম্মচরিযায পৰত্ততীতি ধম্মচক্ক’’ন্তিআদি (পটি. ম. ২.৪০-৪১). উভযম্পীতি পটিৰেধঞাণং দেসনাঞাণন্তি উভযম্পি. এতন্তি তদুভযং. ইমায দেসনাযাতি ইমিনা সুত্তেন পকাসেন্তেন ভগৰতা যথাৰুত্তঞাণদ্ৰযসঙ্খাতং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং নাম পৰত্তনকিচ্চস্স অনিট্ঠিতত্তা. পতিট্ঠিতেতি অঞ্ঞাসি কোণ্ডঞ্ঞত্থেরেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতে. পৰত্তিতং নাম কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনন্তরধানতো পট্ঠায যাৰ বুদ্ধুপ্পাদো, এত্তকং কালং অপ্পৰত্তপুব্বস্স পৰত্তিতত্তা, উপরিমগ্গাধিগমো পনস্স অত্থঙ্গতো এৰাতি.

একপ্পহারেনাতি একেনেৰ পহারসঞ্ঞিতেন কালেন. দিৰসস্স হি ততিযো ভাগো পহারো নাম. পাল়িযং পন ‘‘তেন খণেন তেন লযেন তেন মুহুত্তেনা’’তি ৰুত্তং. তং পহারক্খণসল্লক্খণমেৰ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুভাৰেন পৰত্তো ওভাসো চিত্তং পটিচ্চ উতুসমুট্ঠানো ৰেদিতব্বো. যস্মা ভগৰতো ধম্মচক্কপ্পৰত্তনস্স আরম্ভে ৰিয পরিসমাপনে অতিৰিয উল়ারতমং পীতিসোমনস্সং উদপাদি, তস্মা ‘‘ইমস্সপি উদানস্সা’’তিআদি ৰুত্তং.

৯. সঙ্কাসনসুত্তৰণ্ণনা

১০৮৯. অত্থসংৰণ্ণনে ৰণ্ণীযন্তেতি ৰণ্ণা. তেযেৰ পরিযাযেন অক্খরণতো অক্খরানি. অত্থং ব্যঞ্জেন্তীতি ব্যঞ্জনানি. যস্মা পন অকারাদিকে সরসমঞ্ঞা, ককারাদিকে ব্যঞ্জনসমঞ্ঞা, উভযত্থ ৰণ্ণসমঞ্ঞা, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ৰণ্ণানং ৰা একদেসা যদিদং ব্যঞ্জনা নামা’’তি. নেত্তিযং পন ৰাক্যে ব্যঞ্জনসমঞ্ঞা. ব্যঞ্জনগ্গহণেনেৰ চেত্থ আকারনিরুত্তিনিদ্দেসা গহিতা এৰাতি দট্ঠব্বং. সঙ্কাসনাতি অত্থস্স ঞাপনা ভাগসো. তেনাহ ‘‘ৰিভত্তিযো’’তি. সঙ্কাসনগ্গহণেনেৰ চেত্থ পকাসনা ৰুত্তা হোতি. ৰিভত্তিযো হি অত্থৰচনেনেৰ ৰিৰরন্তি, তাহি কারণপঞ্ঞত্তিযো ৰুত্তাযেৰাতি, তাহিপি অত্থপদানি গহিতানেৰ হোন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ৰিসুদ্ধিমগ্গৰণ্ণনাযং নেত্তিঅট্ঠকথাযঞ্চ ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. সব্বাকারেনাতি সভাগাদিৰিভাৰনাকারেন. ৰণ্ণাদীনন্তি তস্মিং পন ৰিত্থারে পৰত্তৰণ্ণাদীনং. তস্মাতি ৰণ্ণাদীনং অন্তঅভাৰতো. এৰমাহাতি ‘‘অপরিমাণা ৰণ্ণা ব্যঞ্জনা সঙ্কাসনা’’তি এৰমাহ.

১০. তথসুত্তৰণ্ণনা

১০৯০. সভাৰাৰিজহনট্ঠেনাতি অত্তনো দুক্খসভাৰস্স কদাচিপি অপরিচ্চজনেন তথসভাৰং. তেনাহ ‘‘দুক্খঞ্হি দুক্খমেৰ ৰুত্ত’’ন্তি. সভাৰস্সাতি দুক্খসভাৰস্স. অমোঘতাযাতি অৰঞ্ঝতায. অৰিতথন্তি ন ৰিতথং. তেনাহ ‘‘ন হি দুক্খং অদুক্খং নাম হোতী’’তি. অঞ্ঞভাৰানুপগমেনাতি সমুদযাদিসভাৰানুপগমনেন মুসা ন হোতীতি অঞ্ঞো অঞ্ঞথা ন হোতীতি অনঞ্ঞথং. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি.

ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.