১২. সচ্চসংযুত্তং
১. সমাধিৰগ্গো
১. সমাধিসুত্তৰণ্ণনা
১০৭১. চিত্তেকগ্গতাযাতি নিস্সক্কৰচনং ‘‘পরিহাযন্তী’’তি পদং অপেক্খিত্ৰা. যথাভূতাদিৰসেনাতি যথাগতাদিৰসেন. যথাভূতং নাম ইমস্মিং সুত্তে ‘‘সমাহিতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতী’’তিআদি. আদি-সদ্দেন ‘‘তথা যস্মা’’তিআদিসঙ্গহো দট্ঠব্বো. তথা হি যথাভূতৰসেন কারণচ্ছেদো কতো ‘‘তথা যস্মা’’তিআদিৰচনেহি. ৰণ্ণাতি অক্খরা, ‘‘গুণা’’তি কেচি. পদব্যঞ্জনানীতি নামাদিপদানি চেৰ তংসমুদাযভূতব্যঞ্জনানি চ.
৩. পঠমকুলপুত্তসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০৭৩-৭৫. সাসনাৰচরা অধিপ্পেতা বাহিরকানং সচ্চাভিসমযস্স অভাৰতো. তথাতি ইমিনা চতুত্থপঞ্চমেসু অত্থৰিসেসাভাৰং দস্সেতি. যদি এৰং কস্মা ৰিসুং ৰিসুং দেসনাতি আহ ‘‘তেন তেন অভিলাপেনা’’তিআদি.
১০. তিরচ্ছানকথাসুত্তৰণ্ণনা
১০৮০. দুগ্গতিতো সংসারতো চ নিয্যাতি এতেনাতি নিয্যানং, সগ্গমগ্গো মোক্খমগ্গো চ. তস্মিং নিয্যানে নিযুত্তা, তং এত্থ অত্থীতি নিয্যানিকা. ৰচীদুচ্চরিতসংকিলেসতো ৰা নিয্যাতীতি ঈ-কারস্স রস্সত্তং য-কারস্স ক-কারং কত্ৰা নিয্যানিকা. চেতনায সদ্ধিং সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণি. তপ্পটিপক্খতো অনিয্যানিকা, তস্স ভাৰো অনিয্যানিকত্তং. তিরচ্ছানভূতন্তি তিরোকরণভূতং. কম্মট্ঠানভাৰেতি অনিচ্চতাপটিসংযুত্তচতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৰে. সাত্থকন্তি দানসীলাদিনিস্সিতত্তা হিতপটিসংযুত্তং.
ৰিসিখাতি ঘরসন্নিৰেসো. ৰিসিখাগহণেন চ গামাদিগহণে ৰিয তন্নিৰাসিনো ৰিসেসতো গহিতা ‘‘আগতো গামো’’তিআদীসু ৰিয. তেনাহ ‘‘সূরা সমত্থা’’তি. কুম্ভট্ঠানাপদেসেন কুম্ভদাসিযো ৰুত্তাতি আহ – ‘‘কুম্ভদাসিকথা’’তি. অযাথাৰতো উপ্পত্তিট্ঠিতিসংহারাদিৰসেন লোকো অক্খাযতি এতেনাতি লোকক্খাযিকা. ইতি ইমিনা পকারেন ভৰো, ইমিনা অভৰোতি এৰং পৰত্তায ইতিভৰাভৰকথায সদ্ধিং.
সমাধিৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গো
১. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তৰণ্ণনা
১০৮১. ‘‘ইসীনং পতনুপ্পতনৰসেন ওসীদনউপ্পতনট্ঠানৰসেন এৰং ‘ইসিপতন’ন্তি ‘লদ্ধনামে’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘এত্থ হী’’’তিআদি ৰুত্তং.
আমন্তেসীতি এত্থ যস্মা ধম্মচক্কপ্পৰত্তনত্থং অযং আমন্তনা, তস্মা সমুদাগমতো পট্ঠায সত্থু পুব্বচরিতং সঙ্খেপেনেৰ পকাসেতুং ৰট্টতীতি ‘‘দীপঙ্করপাদমূলে কতাভিনীহারতো পট্ঠাযা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ মারবলং ভিন্দিত্ৰাতি মারঞ্চ মারবলঞ্চ ভঞ্জিত্ৰা. অথ ৰা মারস্স অব্ভন্তরং বাহিরঞ্চাতি দুৰিধং বলং ভঞ্জিত্ৰা. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা’’তি এত্থ অন্ত-সদ্দো ‘‘পুব্বন্তে ঞাণং অপরন্তে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. ১০৬৩) ৰিয ভাগপরিযাযোতি আহ ‘‘দ্ৰে ইমে, ভিক্খৰে, কোট্ঠাসা’’তি. সহ সমুদাহারেনাতি উচ্চারণসমকালং. পত্থরিত্ৰা অট্ঠাসি বুদ্ধানুভাৰেন. ব্রহ্মানো সমাগচ্ছিংসু পরিপক্ককুসলমূলা সচ্চাভিসম্বোধায কতাধিকারা.
গিহিসঞ্ঞোজনন্তি গিহিবন্ধনং. ছিন্দিত্ৰাতি হরিত্ৰা. ন ৰল়ঞ্জেতব্বাতি নানুযুঞ্জেতব্বা. কিলেসকামসুখস্সাতি কিলেসকামযুত্তস্স সুখস্স. অনুযোগোতি অনুভৰো. গামৰাসীহি সেৰিতব্বত্তা গামৰাসীনং সন্তকো. অত্তনোতি অত্তভাৰস্স. আহিতো অহংমানো এত্থাতি অত্তা, অত্তভাৰো. দুক্খকরণন্তি দুক্খুপ্পাদনং. অত্তমারণেহীতি অত্তবাধনেহি. উপসমাযাতি কিলেসৰূপসমো অধিপ্পেতো, তদত্থসম্পদানৰচনন্তি আহ ‘‘কিলেসূপসমত্থাযা’’তি. এস নযো সেসেসুপি.
সচ্চঞাণাদিৰসেন তযো পরিৰট্টা এতস্সাতি তিপরিৰট্টং, ঞাণদস্সনং. তেনাহ ‘‘সচ্চঞাণা’’তিআদি. যথাভূতং ঞাণন্তি পটিৰেধঞাণং আহ. তেসুযেৰ সচ্চেসু. ঞাণেন কত্তব্বস্স চ পরিঞ্ঞাপটিৰেধাদিকিচ্চস্স চ জাননঞাণং, ‘‘তঞ্চ খো পটিৰেধতো পগেৰা’’তি কেচি. পচ্ছাতি অপরে. তথা কতঞাণং. দ্ৰাদসাকারন্তি দ্ৰাদসৰিধআকারভেদং. অঞ্ঞত্থাতি অঞ্ঞেসু সুত্তেসু.
পটিৰেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কন্তি ইদং তত্থ ঞাণকিচ্চং পধানন্তি কত্ৰা ৰুত্তং. সদ্ধিন্দ্রিযাদিধম্মসমুদাযো পন পৰত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ধম্মচক্কং. অথ ৰা চক্কন্তি আণা, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মঞ্চ তং চক্কঞ্চ, ধম্মেন ঞাযেন চক্কন্তিপি ধম্মচক্কং. যথাহ ‘‘ধম্মঞ্চ পৰত্তেতি চক্কঞ্চাতি ধম্মচক্কং, চক্কঞ্চ পৰত্তেতি ধম্মঞ্চাতি ধম্মচক্কং, ধম্মেন পৰত্ততীতি ধম্মচক্কং, ধম্মচরিযায পৰত্ততীতি ধম্মচক্ক’’ন্তিআদি (পটি. ম. ২.৪০-৪১). উভযম্পীতি পটিৰেধঞাণং দেসনাঞাণন্তি উভযম্পি. এতন্তি তদুভযং. ইমায দেসনাযাতি ইমিনা সুত্তেন পকাসেন্তেন ভগৰতা যথাৰুত্তঞাণদ্ৰযসঙ্খাতং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং নাম পৰত্তনকিচ্চস্স অনিট্ঠিতত্তা. পতিট্ঠিতেতি অঞ্ঞাসি কোণ্ডঞ্ঞত্থেরেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতে. পৰত্তিতং নাম কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনন্তরধানতো পট্ঠায যাৰ বুদ্ধুপ্পাদো, এত্তকং কালং অপ্পৰত্তপুব্বস্স পৰত্তিতত্তা, উপরিমগ্গাধিগমো পনস্স অত্থঙ্গতো এৰাতি.
একপ্পহারেনাতি একেনেৰ পহারসঞ্ঞিতেন কালেন. দিৰসস্স হি ততিযো ভাগো পহারো নাম. পাল়িযং পন ‘‘তেন খণেন তেন লযেন তেন মুহুত্তেনা’’তি ৰুত্তং. তং পহারক্খণসল্লক্খণমেৰ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুভাৰেন পৰত্তো ওভাসো চিত্তং পটিচ্চ উতুসমুট্ঠানো ৰেদিতব্বো. যস্মা ভগৰতো ধম্মচক্কপ্পৰত্তনস্স আরম্ভে ৰিয পরিসমাপনে অতিৰিয উল়ারতমং পীতিসোমনস্সং উদপাদি, তস্মা ‘‘ইমস্সপি উদানস্সা’’তিআদি ৰুত্তং.
৯. সঙ্কাসনসুত্তৰণ্ণনা
১০৮৯. অত্থসংৰণ্ণনে ৰণ্ণীযন্তেতি ৰণ্ণা. তেযেৰ পরিযাযেন অক্খরণতো অক্খরানি. অত্থং ব্যঞ্জেন্তীতি ব্যঞ্জনানি. যস্মা পন অকারাদিকে সরসমঞ্ঞা, ককারাদিকে ব্যঞ্জনসমঞ্ঞা, উভযত্থ ৰণ্ণসমঞ্ঞা, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ৰণ্ণানং ৰা একদেসা যদিদং ব্যঞ্জনা নামা’’তি. নেত্তিযং পন ৰাক্যে ব্যঞ্জনসমঞ্ঞা. ব্যঞ্জনগ্গহণেনেৰ চেত্থ আকারনিরুত্তিনিদ্দেসা গহিতা এৰাতি দট্ঠব্বং. সঙ্কাসনাতি অত্থস্স ঞাপনা ভাগসো. তেনাহ ‘‘ৰিভত্তিযো’’তি. সঙ্কাসনগ্গহণেনেৰ চেত্থ পকাসনা ৰুত্তা হোতি. ৰিভত্তিযো হি অত্থৰচনেনেৰ ৰিৰরন্তি, তাহি কারণপঞ্ঞত্তিযো ৰুত্তাযেৰাতি, তাহিপি অত্থপদানি গহিতানেৰ হোন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ৰিসুদ্ধিমগ্গৰণ্ণনাযং নেত্তিঅট্ঠকথাযঞ্চ ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. সব্বাকারেনাতি সভাগাদিৰিভাৰনাকারেন. ৰণ্ণাদীনন্তি তস্মিং পন ৰিত্থারে পৰত্তৰণ্ণাদীনং. তস্মাতি ৰণ্ণাদীনং অন্তঅভাৰতো. এৰমাহাতি ‘‘অপরিমাণা ৰণ্ণা ব্যঞ্জনা সঙ্কাসনা’’তি এৰমাহ.
১০. তথসুত্তৰণ্ণনা
১০৯০. সভাৰাৰিজহনট্ঠেনাতি অত্তনো দুক্খসভাৰস্স কদাচিপি অপরিচ্চজনেন তথসভাৰং. তেনাহ ‘‘দুক্খঞ্হি দুক্খমেৰ ৰুত্ত’’ন্তি. সভাৰস্সাতি দুক্খসভাৰস্স. অমোঘতাযাতি অৰঞ্ঝতায. অৰিতথন্তি ন ৰিতথং. তেনাহ ‘‘ন হি দুক্খং অদুক্খং নাম হোতী’’তি. অঞ্ঞভাৰানুপগমেনাতি সমুদযাদিসভাৰানুপগমনেন মুসা ন হোতীতি অঞ্ঞো অঞ্ঞথা ন হোতীতি অনঞ্ঞথং. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি.
ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. কোটিগামৰগ্গো
১. কোটিগামসুত্তৰণ্ণনা
১০৯১. অননুবোধাতি পটিৰেধস্স অনুরূপবোধাভাৰেন. অপ্পটিৰেধাতি সচ্চানং পটিমুখং ৰেধাভাৰেন.
২. দুতিযকোটিগামসুত্তৰণ্ণনা
১০৯২. ফলসমাধিফলপঞ্ঞানন্তি অগ্গফলসমাধিঅগ্গফলপঞ্ঞানং.
৭. তথসুত্তৰণ্ণনা
১০৯৭. অরিযানন্তি বুদ্ধানং অরিযানং. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি.
৮. লোকসুত্তৰণ্ণনা
১০৯৮. পটিৰিদ্ধত্তা দেসিতত্তা চাতি ইমিনা পটিৰেধঞাণেন দেসনাঞাণেন চ পরিগ্গহিতত্তা অরিযসন্তকানি হোন্তি অরিযস্স ভগৰতো সন্তকভাৰতো.
১০. গৰম্পতিসুত্তৰণ্ণনা
১১০০. একপ্পটিৰেধোতি একেনেৰ ঞাণেন চতুন্নং অরিযসচ্চানং একজ্ঝং পটিৰেধো.
কোটিগামৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. সীসপাৰনৰগ্গো
৩. দণ্ডসুত্তৰণ্ণনা
১১০১. পুনপ্পুনং ৰট্টস্মিংযেৰ নিব্বত্তন্তি অদিট্ঠত্তা চতুন্নং অরিযসচ্চানং.
৫. সত্তিসতসুত্তৰণ্ণনা
১১০৫. ভৰেয্য চেতি দুক্খদোমনস্সানি অজ্ঝুপেক্খিত্ৰা সহিতেহি তেহি সচ্চাভিসমযো ভৰেয্যাতি এৰং পরিকপ্পনা ন কাতব্বাতি.
৯. ইন্দখীলসুত্তৰণ্ণনা
১১০৯. অজ্ঝাসযন্তি সস্সতাদিভেদং অজ্ঝাসযং. সো হি ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি গাহস্স মুখভূতত্তা মুখন্তি অধিপ্পেতো. তঞ্চ অপরে অদিট্ঠসচ্চা ওলোকেন্তি, দিট্ঠসচ্চা পন নেৰ ওলোকেন্তি.
১০. ৰাদত্থিকসুত্তৰণ্ণনা
১১১০. কুক্কুকো পমাণমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স হত্থোতি অত্থো. কুক্কূতি তস্সেৰ নামং.
সীসপাৰনৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পপাতৰগ্গো
১. লোকচিন্তাসুত্তৰণ্ণনা
১১১১. লোকচিন্তন্তি লোকসন্নিৰেসপটিসংযুত্তৰীমংসাৰ. ‘‘লোকচিত্ত’’ন্তিপি পাঠো, তংতংলোকপরিযাপন্নং চিত্তন্তি অত্থো. নাল়িকেরাদযোতি আদি-সদ্দেন অৰুত্তানং ওসধিতিণৰনপ্পতিআদীনং সঙ্গহো. এৰরূপন্তি এদিসং অঞ্ঞম্পি তংতংলোকচিত্তং.
ৰিগতচিত্তোতি অত্তত্থপরত্থতো অপগতৰিতক্কো অদ্দস এৰং অধিট্ঠহিংসূতি সম্বন্ধো. সম্বরিমাযন্তি সম্বরেন অসুরিন্দেন উপ্পাদিতং অসুরমাযং, যং ‘‘ইন্দজাল’’ন্তিপি ৰুচ্চতি ইন্দস্স মোহনত্থং উপ্পাদিতত্তা. সম্পরিৰত্তেত্ৰাতি পরিধাৰেত্ৰা. যথা নেতি নে অসুরে যথা সো পুরিসো পস্সতি, এৰং অধিট্ঠহিংসু. কস্মা পনেতে এৰং অধিট্ঠহিংসূতি? তং পুরিসং তত্থ তথানিসিন্নং দিস্ৰা ‘‘অযঞ্চ দেৰো’’তি আসঙ্কন্তা তথা অধিট্ঠহিত্ৰা ভিসমুল়ালছিদ্দেহি পৰিসিত্ৰা অত্তনো অসুরভৰনং গতা. তেনাহ ভগৰা – ‘‘দেৰানংযেৰ মোহযমানা’’তি.
২-৩. পপাতসুত্তাদিৰণ্ণনা
১১১২-৩. মরিযাদপাসাণোতি গিজ্ঝকূটপব্বতস্স মরিযাদপাকারসদিসো মহন্তো পাসাণো. অনিট্ঠরূপন্তি এত্থ রূপ-সদ্দো সভাৰত্থো ‘‘পিযরূপে সাতরূপে’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪০৮-৪০৯) ৰিযাতি আহ – ‘‘অনিট্ঠসভাৰ’’ন্তি.
৫. ৰালসুত্তৰণ্ণনা
১১১৫. উপাসনন্তি আচরিযউপাসনং, আচরিযং অন্তেৰাসিনা ৰা দিৰসে দিৰসে সিক্খনৰসেন উপাসিতব্বতো উপাসনন্তি লদ্ধনামং কণ্ডখিপনসিপ্পং. কণ্ডং অতিক্কমন্তেতি সরং খিপন্তে. পোঙ্খানুপোঙ্খন্তি পোঙ্খসদ্দত্থং পাকটং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘একং কণ্ডং খিপিত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. অপরং অনুপোঙ্খন্তি এত্থ অপরন্তি ততিযকণ্ডং. অনুপোঙ্খং নাম ইদন্তি দস্সেতুং ‘‘অনুপোঙ্খং নাম দুতিযস্স পোঙ্খ’’ন্তি ৰুত্তং. তঞ্হি ততিযেন সরেন ৰিজ্ঝীযতি. পুন অপরং তস্স পোঙ্খন্তি ইদং পন অপরাপরং অৰিরজ্ঝনং দস্সেতুং ৰুত্তং. দুরভিসম্ভৰতরন্তি অভিভৰিতুং অসক্কুণেয্যতরং. ৰালন্তি কেসং. সত্তধা ভিন্দিত্ৰাতি সত্তক্খত্তুং ৰিফালেত্ৰা. তস্স একং ভেদন্তি তস্স কেসস্স একং অংসুসঙ্খাতং ভেদং গহেত্ৰা. ৰাতিঙ্গণমজ্ঝে বন্ধিত্ৰাতি ৰাতিঙ্গণফলস্স মজ্ঝট্ঠানে বন্ধিত্ৰা. অপরং ভেদন্তি অপরং কেসস্স অংসুসঙ্খাতং ভেদং. অগ্গকোটিযং বন্ধিত্ৰাতি যথা তস্স ৰালভেদস্স ঊকামত্তং লিখামত্তং ৰা কণ্ডস্স অগ্গকোটিং অধিকং হুত্ৰা তিট্ঠতি, এৰং বন্ধিত্ৰা. উসভমত্তেতি ৰীসতিযট্ঠিমত্তে ঠানে ঠিতো. কণ্ডবদ্ধায কোটিযাতি কণ্ডবদ্ধায ৰালস্স কোটিযা ৰাতিঙ্গণবন্ধনৰালস্স কোটিং পটিৰিজ্ঝেয্য.
৮. দুতিযছিগ্গল়যুগসুত্তৰণ্ণনা
১১১৮. অধিচ্চুপ্পত্তিকন্তি যদিচ্ছাৰসেন উপ্পজ্জনকং. ছিগ্গল়েনাতি ছিগ্গল়পদেসেন. ছিগ্গল়ুপরীতি হেট্ঠিমযুগস্স ছিগ্গল়পদেসস্স উপরি. আরুল়্হস্স ছিগ্গল়েনাতি উভিন্নম্পি ছিদ্দেন. গীৰপ্পৰেসনং ৰিযাতি চতুন্নং যুগানং ছিদ্দপদেসেনেৰ উপরূপরি ঠিতানং ছিদ্দন্তরেন কাণকচ্ছপস্স গীৰপ্পৰেসনং অধিচ্চতরসম্ভৰং. ততোপি অধিচ্চতরসম্ভৰো মনুস্সত্তলাভো, ততো অধিচ্চতমসম্ভৰো অরিযমগ্গপটিলাভোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুসচ্চপটিৰেধো অতিৰিয অধিচ্চতরসম্ভৰো’’তি.
পপাতৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অভিসমযৰগ্গৰণ্ণনা
১১২১. অভিসমযসংযুত্তে ৰিত্থারিতোৰ, তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ তস্স অত্থো ৰেদিতব্বো.
৭. পঠমআমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গো
৩. পঞ্ঞাসুত্তৰণ্ণনা
১১৩৩. লোকিযম্পি ৰিসুদ্ধত্থেন ‘‘অরিয’’ন্তি ৰত্তব্বতং লভতীতি ‘‘লোকিযলোকুত্তরেনা’’তি ৰুত্তং.
৪. সুরামেরযসুত্তৰণ্ণনা
১১৩৪. পিট্ঠসুরাতি পিট্ঠেন কাতব্বসুরা, তথা ওদনসুরা পূৰসুরা, মজ্জরসাদিভূতে কিণ্ণে পক্খিপিত্ৰা কত্তব্বা সুরা কিণ্ণপক্খিত্তসুরা. সম্ভারসংযুত্তাতি মূলভেসজ্জসম্ভারেহি সংযুত্তা. পুপ্ফাসৰোতি নাল়িকেরপুপ্ফাদিতো অস্সৰনকআসৰো. মুদ্দিকফলাদিতো অস্সৰনকআসৰো ফলাসৰো. ইতীতিআদিঅত্থো. তেন মধ্ৰাসৰগুল়াসৰসম্ভারসংযুত্তে সঙ্গণ্হাতি. সুরাসৰৰিনিমুত্তন্তি যথাৰুত্তসুরাসৰৰিনিমুত্তং.
১০. পচাযিকসুত্তৰণ্ণনা
১১৪০. নীচৰুত্তিনোতি কুলে জেট্ঠানং মহাপিতুচূল়পিতুজেট্ঠভাতিকাদীনং অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মাদিৰসেন নীচৰুত্তিনো.
৮. দুতিযআমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গো
৮. বীজগামসুত্তৰণ্ণনা
১১৪৮. ‘‘মূলবীজ’’ন্তিআদীসু মূলমেৰ বীজন্তি মূলবীজং, মূলবীজং এতস্সাতিপি মূলবীজং. তত্থ পুরিমেন বীজগামো ৰুত্তো ‘‘বীজানং সমূহো’’তি কত্ৰা, দুতিযেন ভূতগামো. দুৰিধোপেসো সামঞ্ঞনিদ্দেসেন, ‘‘মূলবীজঞ্চ মূলবীজঞ্চ মূলবীজ’’ন্তি একসেসনযেন ৰা বীজত্থো ৰেদিতব্বো. এস নযো সেসেসুপি. ফল়ুবীজন্তি পব্ববীজং. বাহিরপচ্চযন্তরসমৰাযে সদিসফলুপ্পত্তিযা ৰিসেসকারণভাৰতো ৰিরুহনসমত্থে সারফলে নিরুল়্হো বীজ-সদ্দো. তদত্থসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৰত্ততীতি ততো নিৰত্তনত্থং একেন বীজ-সদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘রূপরূপং, দুক্খদুক্খ’’ন্তি (সং. নি. ৪.৩২৭) চ যথা. নীলতিণরুক্খাদিকস্সাতি অল্লতিণস্স চেৰ অল্লরুক্খাদিকস্স চ. আদি-সদ্দেন ওসধিগচ্ছলতাদীনং গহণং.
৯. ৰিকালভোজনসুত্তৰণ্ণনা
১১৪৯. অরুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৰ মজ্ঝন্হিকো, অযং বুদ্ধাদিঅরিযানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণো ভোজনস্স কালো, তদঞ্ঞো ৰিকালোতি আহ – ‘‘ৰিকালভোজনাতি কালাতিক্কন্তভোজনা’’তি.
১০. গন্ধৰিলেপনসুত্তৰণ্ণনা
১১৫০. যং কিঞ্চি পুপ্ফন্তি গন্থিমং অগন্থিমং ৰা যং কিঞ্চি পুপ্ফজাতং, তথা পিসিতাদিভেদং যং কিঞ্চি গন্ধজাতং.
৯. ততিযআমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গো
১. নচ্চগীতসুত্তৰণ্ণনা
১১৫১. সঙ্খেপতো ‘‘সব্বপাপস্স অকরণ’’ন্তিআদিনযপ্পৰত্তং (দী.নি. ২.৯০; ধ.প. ১৮৩) ভগৰতো সাসনং অচ্চন্তছন্দরাগপৰত্তিতো নচ্চাদীনং দস্সনং ন অনুলোমেতীতি আহ ‘‘সাসনস্স অননুলোমত্তা’’তি. অত্তনা পরেহি চ পযোজিযমানং পযোজাপিযমানঞ্চ এতেনেৰ নচ্চ-সদ্দেন গহিতং, তথা গীতৰাদিতসদ্দেহি চাতি আহ – ‘‘নচ্চননচ্চাপনাদিৰসেনা’’তি. আদি-সদ্দেন গাযন-গাযাপন-ৰাদন-ৰাদাপনাদীনি সঙ্গণ্হাতি. দস্সনেন চেত্থ সৰনম্পি সঙ্গহিতং ৰিরূপেকসেসনযেন. যথাসকং ৰিসযস্স আলোচনসভাৰতায ৰা পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং সৰনকিরিযাযপি দস্সনসঙ্খেপসব্ভাৰতো ‘‘দস্সনা’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. অৰিসূকভূতস্স গীতস্স সৰনং কদাচি ৰট্টতীতি আহ – ‘‘ৰিসূকভূতা দস্সনা চা’’তি. তথা হি ৰুত্তং পরমত্থজোতিকায খুদ্দকঅট্ঠকথায (খু. পা. অট্ঠ. ২.পচ্ছিমপঞ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা) – ‘‘ধম্মূপসংহিতং গীতং ৰট্টতি, গীতূপসংহিতো ধম্মো ন ৰট্টতী’’তি.
২. উচ্চাসযনসুত্তৰণ্ণনা
১১৫২. উচ্চাতি উচ্চ-সদ্দেন সমানত্থং একং সদ্দন্তরং. সেতি এত্থাতি সযনং, উচ্চাসযনং মহাসযনঞ্চ সমণসারুপ্পরহিতং পটিক্খিত্তন্তি আহ – ‘‘পমাণাতিক্কন্তং অকপ্পিযত্থরণ’’ন্তি. আসন্দাদিআসনঞ্চেত্থ সযনেনেৰ সঙ্গহিতং. যস্মা পন আধারে পটিক্খিত্তে তদাধারকিরিযা পটিক্খিত্তাৰ হোতি, তস্মা ‘‘উচ্চাসযনমহাসযনা’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. অত্থতো পন তদুপভোগভূতনিসজ্জানিপজ্জনেহি ৰিরতি দস্সিতাতি দট্ঠব্বং. অথ ৰা উচ্চাসযনমহাসযনঞ্চ উচ্চাসযনমহাসযনঞ্চাতি উচ্চাসযনমহাসযনন্তি এতস্মিং অত্থে একসেসনযেন অযং নিদ্দেসো কতো যথা – ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’’ন্তি (উদা. ১). আসনকিরিযাপুব্বকত্তা ৰা সযনকিরিযায সযনগ্গহণেনেৰ আসনম্পি গহিতন্তি দট্ঠব্বং.
৩. জাতরূপসুত্তৰণ্ণনা
১১৫৩. অঞ্ঞেপি উগ্গহাপনে উপনিক্খিত্তসাদিযনে চ পটিগ্গহণত্থো লব্ভতীতি আহ – ‘‘ন উগ্গণ্হাপেন্তি, ন উপনিক্খিত্তং সাদিযন্তী’’তি. অথ ৰা তিৰিধং পটিগ্গহণং কাযেন ৰাচায মনসাতি. তত্থ কাযেন পটিগ্গহণং উগ্গহণং, ৰাচায পটিগ্গহণং উগ্গহাপণং, মনসা পটিগ্গহণং সাদিযনং. তিৰিধম্পি পটিগ্গহণং সামঞ্ঞনিদ্দেসেন, একসেসনযেন ৰা গহেত্ৰা ‘‘পটিগ্গহণা’’তি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘নেৰ নং উগ্গণ্হন্তী’’তিআদি. এস নযো ‘‘আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা’’তিআদীসুপি.
৪. আমকধঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা
১১৫৪. নীৰারাদিউপধঞ্ঞস্স সালিআদিমূলধঞ্ঞন্তোগধত্তা ৰুত্তং ‘‘সত্তৰিধস্সা’’তি.
৫. আমকমংসসুত্তৰণ্ণনা
১১৫৫. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চ ৰসানি ভেসজ্জানি – অচ্ছৰসং, মচ্ছৰসং, সুসুকাৰসং, সূকরৰসং, গদ্রভৰস’’ন্তি (মহাৰ. ২৬২; পারা. অট্ঠ. ৬২৩) ৰুত্তত্তা ইদং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতং নাম. তস্স পন ‘‘কালে পটিগ্গহিত’’ন্তি (মহাৰ. ২৬২) ৰুত্তত্তা পটিগ্গহণং ৰট্টতীতি আহ – ‘‘অঞ্ঞত্র উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতা’’তি. ৰিনযৰসেন উপপরিক্খিতব্বো, তস্মা সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায ৰুত্তনযেনেত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
১০. চতুত্থআমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গো
২-৩. কযৰিক্কযসুত্তাদিৰণ্ণনা
১১৬২-৬৩. কস্সচি ভণ্ডস্স গহণং কযো, দানং ৰিক্কযো. তত্থ তত্থাতি গামন্তরে সন্তিকে চ গমনং দূতকম্মন্তি ৰুচ্চতীতি যোজনা. পহিণগমনং খুদ্দকগমনং.
৪. তুলাকূটসুত্তৰণ্ণনা
১১৬৪. রূপকূটং সরূপেন সদিসেন ছলৰোহারো. অঙ্গকূটং অত্তনো হত্থাদিনা অঙ্গানং ছলকরণং. গহণকূটং মানেসু গহণৰসেন. পটিচ্ছন্নকূটং অযচুণ্ণাদিনা পটিচ্ছন্নেন ছলকরণং. মহতিযা তুলায. পচ্ছাভাগেতি তুলায পচ্ছিমভাগে. হত্থেনাতি হত্থপদেসেন. অক্কমতীতি উট্ঠাতুং অদেন্তো গণ্হাতি. দদন্তো পুব্বভাগেতি পরেসং দদন্তো পুব্বভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি. তন্তি অযচুণ্ণং.
লোহপাতিযোতি তম্বলোহপাতিযো. সুৰণ্ণৰণ্ণা করোন্তীতি অসনিখাদসুৰণ্ণকনকলিম্পিতা সুৰণ্ণৰণ্ণা করোন্তি. মানভাজনস্স হদযভূতস্স অব্ভন্তরস্স ভিন্নং হদযভেদো. নিমিযমানস্স তিলতণ্ডুলাদিকস্স সিখায অগ্গকোটিযা ভিন্নং সিখাভেদো. খেত্তাদীনং মিননরজ্জুযা অঞ্ঞথাকরণং রজ্জুভেদো. রজ্জুগহণেনেৰ চেত্থ দণ্ডকস্স গহণং কতমেৰাতি দট্ঠব্বং.
৬-১১. ছেদনসুত্তাদিৰণ্ণনা
১১৬৬-৭১. ৰধোতি মুট্ঠিপ্পহারকসাতাল়নাদীহি হিংসনং, ৰিহেঠনন্তি অত্থো. ৰিহেঠনত্থোপি হি ৰধ-সদ্দো দিস্সতি ‘‘অত্থানং ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা রোদেয্যা’’তিআদীসু. অট্ঠকথাযং পন ‘‘মারণ’’ন্তি ৰুত্তং, তং পন পোথনং সন্ধাযাতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং মারণসদ্দস্স ৰিহিংসনেপি দিস্সনতো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
আমকধঞ্ঞপেয্যালৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সারত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
মহাৰগ্গৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা নিট্ঠিতা.
নিগমনকথাৰণ্ণনা
সকলরূপারূপসম্মসনে সণ্হসুখুমৰিসযঞাণতায ৰিপস্সনাচারনিপুণবুদ্ধীনং সুসংযতকাযৰচীসমাচারতায সমথৰিপস্সনাসু সম্মদেৰ যতনতো চ যতীনং ভিক্খূনং খন্ধাযতনধাতুসচ্চিন্দ্রিযপটিচ্চসমুপ্পাদভেদে পরমত্থধম্মে নানানযেহি ঞাণৰিভাগস্স সন্নিস্সযেন বহুকারস্স সংযুত্তাগমৰরস্স অত্থসংৰণ্ণনং কাতুং সারত্থপ্পকাসনতো এৰ নিপুণা যা মযা অট্ঠকথা আরদ্ধাতি সম্বন্ধো. সৰিসেসং পঞ্ঞাৰহগুণত্তা এৰ হিস্স গন্থারম্ভে আদিতোপি ‘‘পঞ্ঞাপভেদজননস্সা’’তি ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথায সারন্তি সংযুত্তমহাঅট্ঠকথায সারং. একূনসট্ঠিমত্তোতি থোকং ঊনভাৰতো মত্ত-সদ্দগ্গহণং.
মূলট্ঠকথায সারন্তি পুব্বে ৰুত্তসংযুত্তমহাঅট্ঠকথায সারমেৰ পুন নিগমনৰসেন ৰুত্তন্তি. অথ ৰা মূলট্ঠকথায সারন্তি পোরাণট্ঠকথাসু অত্থসারং. তেন এতং দস্সেতি ‘‘সংযুত্তমহাঅট্ঠকথায অত্থসারং আদায ইমং সারত্থপ্পকাসিনিং করোন্তেন সেসমহানিকাযানম্পি মূলট্ঠকথাসু ইধ ৰিযোগক্খমং অত্থসারং আদায অকাসি’’ন্তি. ‘‘মহাৰিহারাধিৰাসীন’’ন্তি চ ইদং পুরিমপচ্ছিমপদেহি সদ্ধিং সম্বন্ধিতব্বং ‘‘মহাৰিহারাধিৰাসীনং সমযং পকাসযন্তিং মহাৰিহারাধিৰাসীনং মূলট্ঠকথায সারং আদাযা’’তি চ. তেন পুঞ্ঞেন. হোতু সব্বো সুখী লোকোতি কামাৰচরাদিৰিভাগো সব্বো সত্তলোকো যথারহং বোধিত্তযাধিগমৰসেন সম্পযুত্তেন নিব্বানসুখেন সুখিতো হোতূতি সদেৰকস্স লোকস্স অচ্চন্তং সুখাধিগমায অত্তনো পুঞ্ঞং পরিণামেতি.
এত্তাৰতা সারত্থপ্পকাসিনিযা
সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনা নিট্ঠিতা.
সংযুত্তটীকা সমত্তা.