১১. সোতাপত্তিসংযুত্তং
১. ৰেল়ুদ্ৰারৰগ্গো
১. চক্কৰত্তিরাজসুত্তৰণ্ণনা
৯৯৭. অনুগ্গহগরহণেসু নিপাতোতি অনুগ্গণ্হনগরহত্থজোতকো নিপাতো. কিমেত্থ অনুগ্গণ্হাতি, কিং ৰা গরহতীতি আহ ‘‘চতুন্ন’’ন্তিআদি. তত্থ অনুগ্গণ্হন্তো অনুচ্ছৰিকং কত্ৰা গণ্হন্তো. গরহন্তো নিন্দন্তো. ইস্সরসীলো ইস্সরো, তস্স ভাৰো ইস্সরিযং, পভুতা. অধীনং পতি অধিপতি, তস্স ভাৰো আধিপচ্চং, সামিভাৰোতি আহ – ‘‘ইস্সরিযাধিপচ্চ’’ন্তিআদি. অনন্তকানীতি অন্তরহিতানি.
অৰেচ্চপ্পসাদেনাতি ৰত্থুত্তযস্স গুণে যাথাৰতো অৰেচ্চ পৰিসিত্ৰা পসাদো. সো পন কেনচি চলনরহিতোতি আহ ‘‘অচলপ্পসাদেনা’’তি. মগ্গেনাতি অরিযমগ্গেন. আগতপ্পসাদো তস্স অধিগমেন লদ্ধপ্পসাদো. অপুব্বং অচরিমন্তি একজ্ঝং. অরিযসাৰকানঞ্হি অরিযমগ্গো উপ্পজ্জন্তোৰ তীসু ৰত্থূসু অৰেচ্চপ্পসাদং আৰহন্তো এৰ উপ্পজ্জতি. তেসন্তি ৰিসযভূতানং তিণ্ণং ৰত্থূনং ৰসেন তিধা ৰুত্তো. যস্মা চ অত্থতো একো, তস্মাৰ নিন্নানাকরণো হোতি পৰত্তট্ঠানভেদে সতিপি. অরিযসাৰকস্স হীতিআদিনা নযেন তমত্থং ৰিৰরতি. পসাদো ওকপ্পনা. পেমং ভত্তি. গারৰং গরুকরণং. মহন্তং উল়ারং. এতং ৰিভাগেন নত্থি সব্বত্থ সমানত্তা.
এৰন্তি ভৰন্তরেপি অকোপনীযতায. সদিসৰসেনাতি অঞ্ঞেহি অখণ্ডাদীহি সদিসৰসেন. তেনাহ ‘‘মুখৰট্টি যঞ্হি ছিন্নে’’তিআদি. খণ্ডা এতিস্সা অত্থীতি খণ্ডা. এস নযো সেসেসুপি. পাতিমোক্খে আগতানুক্কমেন সীলস্স আদিমজ্ঝৰিভাগো ৰেদিতব্বো. দ্ৰিন্নং ৰা তিণ্ণং ৰাতি সীলকোট্ঠাসানং. একন্তরং ভিন্নন্তি অভিন্নেন একন্তরং হুত্ৰা ভিন্নং. তেসং খণ্ডাদীনং. ‘‘ভুজিস্সেহী’’তি উত্তরপদলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘ভুজিস্সভাৰকরেহী’’তি. ইদং ৰীতিক্কন্তন্তি ইদম্পি সীলং ৰীতিক্কন্তং. ‘‘অযং সীলস্স ৰীতিক্কমো’’তি এৰং পরামসিতুং অসক্কুণেয্যেহি.
২. ব্রহ্মচরিযোগধসুত্তৰণ্ণনা
৯৯৮. যেসন্তি অনিযমতো সদ্ধাদীনমাধারভূতপুগ্গলদস্সনং. বুদ্ধে পসাদো গহিতো. সো হি ইতরেহি পঠমং গহেতব্বোতি. অরিযকন্তানি সীলানি গহিতানি সোতাপন্নস্স সীলানং অধিপ্পেতত্তা. সঙ্ঘে পসাদো গহিতো ধম্মপ্পসাদস্স অনন্তরং ৰুচ্চমানত্তা. ধম্মে পসাদো গহিতো অৰেচ্চপ্পসাদভাৰতো. সোতং অরিযমগ্গং আদিতো পত্তি সোতাপত্তি, তস্সা অঙ্গানি সোতাপত্তিযঙ্গানি. পচ্চেন্তীতি পজাযন্তি অধিগচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘পাপুণন্তী’’তি. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. কতরপসাদো ৰত্তমানোতি অধিপ্পাযো. মগ্গপ্পসাদোতি মগ্গসম্পযুত্তো পসাদো. আগতমগ্গস্সাতি অধিগতমগ্গস্স. মিস্সকপ্পসাদো এসোতি তস্মা উভোপি থেরা পণ্ডিতা বহুস্সুতা.
৩. দীঘাৰুউপাসকসুত্তৰণ্ণনা
৯৯৯. যদগ্গেন তস্মিং উপাসকে যথাৰুত্তানি সোতাপত্তিযঙ্গানি সংৰিজ্জন্তি, তদগ্গেন সো তেসু ৰত্তিস্সতীতি আহ ‘‘চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সন্দিস্সসী’’তি. ৰিজ্জং ভজন্তীতি ৰিজ্জাভাগিযা, তেসু কোট্ঠাসেসু পরিযাপন্নাতি ৰুত্তং ‘‘ৰিজ্জাভাগিযেতি ৰিজ্জাকোট্ঠাসিকে’’তি.
৪-৫. পঠমসারিপুত্তসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০০০-১০০১. ‘‘সোতাপত্তী’’তি পঠমমগ্গো অধিপ্পেতো, তস্স অধিগমূপাযো সোতাপত্তিযঙ্গং. তেনাহ ‘‘সোতাপত্তিযা পুব্বভাগপটিলাভঙ্গ’’ন্তি. সোতাপত্তিঅত্থাযাতি সোতাপত্তিমগ্গত্থায. অঙ্গন্তি কারণং. ইতরে রতনত্তযপ্পসাদাদযো. পুব্বভাগিযায সোতাপত্তিযা অঙ্গং কারণন্তি.
৬. থপতিসুত্তৰণ্ণনা
১০০২. (ৰিতানং কাযানং কালনকায, কারণস্স উপগতানং সাতপরিযা সিজ্ঝতি. তত্থ কাযপরিপজ্ঝাযমুখেন তন্তিং ঠপেসি ভগৰা. ন হি পস্সথ নমত্থেহি করণে নিরত্থকো পিতি ৰত্ততি. ‘‘নিযতত্তা’’তি ৰুত্তং. তমেৰ নিযমং ‘‘মজ্ঝিমপদেসেযেৰা’’তি অৰধারণেন ৰিভাৰেতি. মহামণ্ডলচারিকং চরন্তোপি মজ্ঝিমপদেসস্স অন্তন্তেনেৰ চরতি. তত্থ চ ৰিনেয্যজনস্স সমোসরণতা মত্তপনৰাচমহত্থসুপনন্তি.) [এত্থন্তরে পাঠো অসুদ্ধো দুস্সোধনীযো চ, সুদ্ধপাঠো গৰেসিতব্বো.] অরুণুট্ঠাপনম্পি তত্থেৰ হোতি. পচ্চন্তপদেসে পন দূরে ৰিনেয্যজনা হোন্তি, তত্থ গন্ত্ৰা মগ্গফলেসু পতিট্ঠাপেত্ৰা ততো পচ্চাগন্ত্ৰা মজ্ঝিমপদেসে এৰ ৰাসং উপগচ্ছতি, তত্থ মনুস্সেহি কতানং কারানং মহপ্ফলভাৰনিযমনত্থন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘আসন্নে নো ভগৰা’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘ন কেৰল’’ন্তি আদিমাহ.
সকিঞ্চনসপলিবোধনট্ঠেনাতি এত্থ কিঞ্চনং পলিবোধো অসমাপিতকিচ্চতা, তদুভযস্স অত্থিভাৰেনাতি অত্থো. মহাৰাসেতি মহাগেহে.
দ্ৰেপি জনাতি ইসিদত্তপুরাণা. সিতং নাম মন্দহসিতং. হসিতং নাম ৰিস্সট্ঠহসিতং. মুত্তচাগোতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গটীকাযং (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৬০) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. সংৰিভাগেতি পরস্স দানৰসেন সংৰিভজনে. অকতৰিভাগন্তি দেয্যধম্মৰসেন ন কতৰিভাগং. পুগ্গলৰসেন পন ‘‘সীলৰন্তেহী’’তি ৰুত্তত্তা কতৰিভাগমেৰ মহপ্ফলতাকরণেন. তেনাহ ‘‘সব্বং দাতব্বমেৰ হুত্ৰা ঠিত’’ন্তি.
(এত্থন্তরে পাঠো অসুদ্ধো দুস্সোধনীযো চ, সুদ্ধপাঠো গৰেসিতব্বো.)
৭. ৰেল়ুদ্ৰারেয্যসুত্তৰণ্ণনা
১০০৩. পৰেণিআগতস্সাতি অনেকপুরিসযুগৰসেন পরম্পরাগতস্স. অত্তনি উপনেতব্বন্তি অত্তনি নেত্ৰা পরস্মিং উপনেতব্বং. তেনাহ ‘‘যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পরস্সপেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো’’তিআদি. অমন্তভাসেনাতি সম্ফস্স সম্ফপ্পলাপস্স অমন্তায মন্তারহিতভাসনেন.
৮-৯. পঠমগিঞ্জকাৰসথসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০০৪-৫. দ্ৰে গামা দ্ৰিন্নং ঞাতীনং গামাতি কত্ৰা. ঞাতিকেতি এৰংলদ্ধনামে একস্মিং গামকে. গিঞ্জকাৰসথেতি গিঞ্জকা ৰুচ্চন্তি ইট্ঠকা, গিঞ্জকাহি এৰ কতো আৰসথো, তস্মিং. সো কির আৰাসো যথা সুধাহি পরিকম্মেন পযোজনং নত্থি, এৰং ইট্ঠকাহি এৰ চিনিত্ৰা কতো. তেন ৰুত্তং ‘‘ইট্ঠকামযে আৰসথে’’তি. তুলাথম্ভদ্ৰারবন্ধকৰাটফলকানি পন দারুমযা এৰ. ওরং ৰুচ্চতি কামধাতু, পচ্চযভাৰেন তং ওরং ভজন্তীতি ওরম্ভাগিযানি, ওরম্ভাগস্স ৰা হিতানি ওরম্ভাগিযানি. তেনাহ ‘‘হেট্ঠাভাগিযান’’ন্তিআদি. তীহি মগ্গেহীতি হেট্ঠিমেহি তীহি মগ্গেহি. তেহি পহাতব্বতায হি তেসং সঞ্ঞোজনানং ওরম্ভাগিযতা, ওরং ভঞ্জিযানি ৰা ওরম্ভাগিযানি ৰুত্তানি নিরুত্তিনযেন. ইদানি ব্যতিরেকমুখেন নেসং ওরম্ভাগিযভাৰং ৰিভাৰেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিক্খম্ভিতানি সমত্থতাৰিঘাতেন পুথুজ্জনানং, সমুচ্ছিন্নানি সব্বসো অভাৰেন অরিযানং রূপারূপভৰূপপত্তিযা ৰিবন্ধনায ন হোন্তীতি ৰুত্তং ‘‘অৰিক্খম্ভিতানি মগ্গেন ৰা অসমুচ্ছিন্নানী’’তি. নিব্বত্তিৰসেনাতি পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন গন্তুং ন দেন্তি. মহগ্গতভৰগামিকম্মাযূহনস্স ৰিবন্ধনতো সক্কাযদিট্ঠিআদীনি তীণি সঞ্ঞোজনানি কামচ্ছন্দব্যাপাদা ৰিয মহগ্গতভৰূপপত্তিযা ৰিসেসপচ্চযত্তা তত্থ মহগ্গতভৰে নিব্বত্তম্পি তন্নিব্বত্তিহেতুকম্মপরিক্খযে কামভৰূপপত্তিপচ্চযতায মহগ্গতভৰতো আনেত্ৰা ইধেৰ কামভৰে এৰ নিব্বত্তাপেন্তি. তস্মা সব্বানিপি পঞ্চপি সংযোজনানি ওরম্ভাগিযানেৰ. পটিসন্ধিৰসেন অনাগমনসভাৰোতি পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন তস্মা লোকা ইধ ন আগমনসভাৰো. বুদ্ধদস্সন-থেরদস্সন-ধম্মস্সৰনানং পন অত্থায অস্স আগমনং অনিৰারিতং.
কদাচি উপ্পত্তিযা ৰিরল়াকারতা, পরিযুট্ঠানমন্দতায অবহলতাতি দ্ৰেধাপি তনুভাৰো. অভিণ্হন্তি বহুসো. বহলবহলাতি তিব্বতিব্বা. যত্থ উপ্পজ্জন্তি, তং সন্তানং মদ্দন্তা ফরন্তা সাধেন্তা অন্ধকারং করোন্তা উপ্পজ্জন্তি, দ্ৰীহি পন মগ্গেহি পহীনত্তা তনুকতনুকা মন্দমন্দা উপ্পজ্জন্তি. পুত্তধীতরো হোন্তীতি ইদং অকারণং. তথা হি অঙ্গপচ্চঙ্গপরামসনমত্তেনপি তে হোন্তি. ইদন্তি ‘‘রাগদোসমোহানং তনুত্তা’’তি ইদং ৰচনং. ভৰতনুকৰসেনাতি অপ্পকভৰৰসেন. তন্তি মহাসীৰত্থেরস্স ৰচনং পটিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. যে ভৰা অরিযানং লব্ভন্তি, তে পরিপুণ্ণলক্খণভৰা এৰ. যে ন লব্ভন্তি, তত্থ কীদিসং তং ভৰতনুকং. তস্মা উভযথাপি ভৰতনুকস্স অসম্ভৰো এৰাতি দস্সেতুং ‘‘সোতাপন্নস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. অট্ঠমে ভৰে ভৰতনুকং নত্থি অট্ঠমস্সেৰ ভৰস্স সব্বস্সেৰ অভাৰতো. সেসেসুপি এসেৰ নযো.
কামাৰচরলোকং সন্ধায ৰুত্তং ইতরস্স লোকস্স ৰসেন তথা ৰত্তুং অসক্কুণেয্যত্তা. যো হি সকদাগামী দেৰমনুস্সলোকেসু ৰোমিস্সকৰসেন নিব্বত্ততি, সোপি কামভৰৰসেনেৰ পরিচ্ছিন্দিতব্বো. ভগৰতা চ কামলোকে ঠত্ৰা – ‘‘সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা’’তি ৰুত্তং. ইমং লোকং আগন্ত্ৰাতি চ ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তারো ৰজ্জেত্ৰা একোৰ গহিতো. একচ্চো হি ইধ সকদাগামিফলং পত্ৰা ইধেৰ পরিনিব্বাযতি, একচ্চো ইধ পত্ৰা দেৰলোকে পরিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৰলোকে পত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৰলোকে পত্ৰা ইধূপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযতি, ইমে চত্তারো ইধ ন লব্ভন্তি. যো পন ইধ পত্ৰা দেৰলোকে যাৰতাযুকং ৰসিত্ৰা পুন ইধূপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযতি, অযমিধ অধিপ্পেতো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইমং লোকন্তি কামভৰো অধিপ্পেতো’’তি ইমমত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদিনা অঞ্ঞংযেৰ চতুক্কং দস্সিতং.
চতূসু…পে… সভাৰোতি অত্থো অপাযগমনীযানং পাপধম্মানং সব্বসো পহীনত্তা. ধম্মনিযামেনাতি মগ্গধম্মনিযামেন নিযতো উপরিমগ্গাধিগমস্স অৰস্সংভাৰিভাৰতো. তেনাহ ‘‘সম্বোধিপরাযণো’’তি. তেসং তেসং ঞাণগতিন্তি তেসং তেসং সত্তানং ‘‘অসুকো সোতাপন্নো, অসুকো সকদাগামী’’তিআদিনা তংতংঞাণাধিগমনং ঞাণূপপত্তিং. ঞাণাভিসম্পরাযন্তি ততো পরম্পি – ‘‘নিযতো সম্বোধিপরাযণো সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’’তিআদিনা ঞাণসহিতং উপপত্তিপচ্চযভৰং. ওলোকেন্তস্স ঞাণচক্খুনা অপেক্খন্তস্স. কেৰলং কাযকিলমথোৰ, ন তেন কাচি পরেসং অত্থসিদ্ধীতি অধিপ্পাযো. চিত্তৰিহেসা চিত্তখেদো, সা কিলেসূপসংহিতত্তা বুদ্ধানং নত্থি.
আদিস্সতি আলোকীযতি অত্তা এতেনাতি আদাসং, ধম্মভূতং আদাসং ধম্মাদাসং, অরিযমগ্গঞাণস্সেতং অধিৰচনং. তেন হি অরিযসাৰকো চতূসু অরিযসচ্চেসু ৰিদ্ধস্তসম্মোহত্তা অত্তানং যাথাৰতো ঞত্ৰা যাথাৰতো ব্যাকরেয্য, তপ্পকাসনতো পন ধম্মপরিযাযস্স সুত্তস্স ধম্মাদাসতা ৰেদিতব্বাতি. যেন ধম্মাদাসেনাতি ইধ পন মগ্গধম্মমেৰ ৰদতি. সেসং উত্তানত্থত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
ৰেল়ুদ্ৰারৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. রাজকারামৰগ্গো
১. সহস্সভিক্খুনিসঙ্ঘসুত্তৰণ্ণনা
১০০৭. ধম্মিকত্তা দেসৰাসীহি অনুকম্পিতো রাজাতি রাজকো, তস্স আরামো রাজকারামো, তস্মিং. ভূমিসীসং সেট্ঠপ্পদেসো, যত্থ ৰসন্তো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো হোতীতি তেসং অধিপ্পাযো.
ৰারাপেহীতি পটিসেধেহি. যুজ্ঝাপেতুন্তি কলহং কারাপেতুং. পুন আগচ্ছন্তাতি অপরস্মিং সংৰচ্ছরে আগচ্ছন্তা. উব্বট্টেত্ৰাতি মহতী ৰীচিযো উব্বট্টেত্ৰা. যথা তস্স সকলমেৰ রট্ঠং একোদকীভূতং হোতি, এৰং কত্ৰা সমুদ্দমেৰ জাতং. তেন ৰুত্তং ‘‘সমুদ্দমেৰ অকংসূ’’তি.
ইসীনমন্তরং কত্ৰাতি ইসীনং কারণং কত্ৰা, ইসীনং হেতূতি অত্থো, ইসীনং ৰা অন্তরভেদং কত্ৰা. তথা লোকে কোলাহলস্স পত্থটতং ৰিভাৰেন্তো ভগৰা ‘‘মে সুত’’ন্তি আহ পচ্চক্খতো জানম্পি. উচ্ছিন্নোতি কুলচ্ছেদেন উচ্ছিন্নো. ন কেৰলং সযমেৰ, অথ খো সহ রট্ঠেহি. ৰিভৰন্তি ৰিনাসং উপগতো.
তং সন্ধাযেতং ৰুত্তন্তি তং যথাৰুত্তং পসেনদিনা কোসলরাজেন কারিতং ৰিহারং সন্ধায এতং ‘‘রাজকারামে’’তি ৰুত্তং.
২-৩. ব্রাহ্মণসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০০৮-৯. উদযগামিনিন্তি আরম্ভতো পট্ঠায সম্পত্তিআৰহং.
৪. দুগ্গতিভযসুত্তৰণ্ণনা
১০১০. দুট্ঠা গতি নিপ্ফত্তি দুগ্গতি, দুগ্গতভাৰো দালিদ্দিযং, তদেৰ ভযং, তং সব্বং অনৰসেসং ৰা দুগ্গতিভযং দলিদ্দভযং. সম্মদেৰ অতিক্কন্তোতি সমতিক্কন্তো.
৬. পঠমমিত্তামচ্চসুত্তৰণ্ণনা
১০১২. ৰোহারমিত্তাতি তংতংদানগ্গহণৰসেন ৰোহারকা মিত্তা. আমন্তনপটিমন্তনইরিযাপথাদীসুপীতি আলাপসল্লাপগমননিসজ্জাদিঅত্থসংৰিধানাদীসু. একতো পৰত্তকিচ্চাতি সহ পৰত্তকত্তব্বা. অমা সহ ভৰন্তীতি অমচ্চা. ‘‘অম্হাকং ইমে’’তি ঞাযন্তীতি ঞাতী, আৰাহৰিৰাহসম্বদ্ধা. তেনাহ ‘‘সস্সুসসুরপক্খিকা’’তি. যোনিসম্বন্ধা ৰা সালোহিতা. তেনাহ ‘‘ভাতিভগিনিমাতুলাদযো’’তি.
৭. দুতিযমিত্তামচ্চসুত্তৰণ্ণনা
১০১৩. কিস্মিঞ্চি কস্সচি চ তথা তথা উপ্পন্নস্স পসাদস্স অঞ্ঞথাভাৰো পসাদঞ্ঞথত্তং. ভূতসঙ্ঘাতস্স ঘনআদিকস্স অঞ্ঞথাভাৰো ভাৰঞ্ঞথত্তং. নিরযাদিগতিঅন্তরউপপত্তি গতিঅঞ্ঞথত্তং. সভাৰধম্মানং কক্খল়ফুসনাদিলক্খণস্স অঞ্ঞথাভাৰো লক্খণঞ্ঞথত্তং. ‘‘ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’’তি এৰং ৰুত্তং অঞ্ঞথত্তং ৰিপরিণামঞ্ঞথত্তং. লক্খণঞ্ঞথত্তং ন লব্ভতি. তেনাহ ‘‘লক্খণং পন ন ৰিগচ্ছতী’’তি, সেসং লব্ভতীতি. পথৰীধাতুযাতি সসম্ভারপথৰীধাতুযা. আপোধাতুযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. পুরিমভাৰোতি ঘনকঠিনভাৰো. ভাৰঞ্ঞথত্তং রসঞ্ঞথত্তসভাৰো. গতিঅঞ্ঞথত্তং উগ্গতূপপত্তি. তেনাহ ‘‘তঞ্হি অরিযসাৰকস্স নত্থী’’তি. পসাদঞ্ঞথত্তম্পি নত্থিযেৰ অরিযসাৰকস্স.
রাজকারামৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সরণানিৰগ্গো
১-২. পঠমমহানামসুত্তাদিৰণ্ণনা
১০১৭-১৮. সমিদ্ধন্তি সম্পুণ্ণং. সুপুপ্ফিতন্তি উপসোভিততায সুপুপ্ফিতসদিসত্তা. ব্যূহা নাম যেহি এৰ পৰিসন্তি, তেহি এৰ নিক্খমন্তি. তেনাহ ‘‘ব্যূহা ৰুচ্চন্তি অৰিনিব্বিদ্ধরচ্ছাযো’’তি. উদ্ধতচারিনাতি যট্ঠন্তরা.
৩. গোধসক্কসুত্তৰণ্ণনা
১০১৯. তীহীতি রতনত্তযে উপ্পন্নেহি তীহি পসাদধম্মেহি. চতূহীতি তেহি এৰ সদ্ধিং সীলেন. কোচিদেৰাতিআদি পরিকপ্পৰসেন ৰুত্তং ভগৰতি অত্তনো সদ্ধায উল়ারতমভাৰদস্সনত্থং. তেনাহ ‘‘ভগৰতো সব্বঞ্ঞুতাযা’’তিআদি. ধম্মো সমুপ্পাদোতি ৰিৰাদধম্মউপ্পত্তিহেতু. তদেৰ হি সন্ধাযাহ ‘‘কিঞ্চিদেৰ কারণ’’ন্তি. কারণন্তি নানাকারণং. কল্যাণকুসলৰিমুত্তন্তি অকল্যাণং অকুসলং, তদিদং যথাৰুত্তঅপ্পসাদনেন অপনীতঅত্থদস্সনত্থং. অস্সাতি মহানামসক্কস্স. অনৰজ্জনদোসো এসোতি চতূসু ধম্মেসু একেনপি সমন্নাগতো সোতাপন্নো হোতীতি অনুজানিত্ৰা চতূহিপি সমন্নাগতেন আচিক্খিতব্বন্তি যাথাৰতো অনৰজ্জনদোসোতি অত্থো.
৪. পঠমসরণানিসক্কসুত্তৰণ্ণনা
১০২০. পমাণেনাতি একেন পমাণেন, ন সব্বসো. ওলোকনং খমন্তীতি দস্সনমগ্গেন চতুসচ্চধম্মা পচ্চত্তং পস্সিতব্বা পটিৰিজ্ঝিতব্বা. পঠমমগ্গক্খণে হি চতুসচ্চধম্মা একদেসতোৰ দিট্ঠা নাম হোন্তি. ‘‘পরিমুচ্চতী’’তি পন ৰত্তুং ৰট্টতি পটিৰিজ্ঝনকিরিযায ৰত্তমানত্তা. অগন্ত্ৰা অপাযেসু অনুপ্পত্তিরহত্তা. তেনাহ ‘‘ন গচ্ছতী’’তি, ন উপ্পজ্জতীতি অত্থো. মহাসাররুক্খে দস্সেন্তো আহ – ‘‘যো কোচি ৰিঞ্ঞুজাতিকো মম চে গোচরং গচ্ছতি, একস্স আগমনং অৰঞ্ঝং অমোঘ’’ন্তি দস্সেতুং.
৫. দুতিযসরণানিসক্কসুত্তৰণ্ণনা
১০২১. দুক্খেত্তং নিরোজকং, তায এৰ দুক্খেত্ততায ৰিসমং হোতীতি আহ ‘‘ৰিসমখেত্ত’’ন্তি. লোণূপহতন্তি জাতসভাৰেন লোণেন ঊসরেন উপহতং. খণ্ডানীতি খণ্ডিতানি. তেমেত্ৰাতি তেমিতত্তা. ৰাতাতপহতানীতি চিরকালং ৰাতেন চেৰ আতপেন চ উপহতানি আবাধিতানি.
৬. পঠমঅনাথপিণ্ডিকসুত্তৰণ্ণনা
১০২২. ঠানন্তি ঠানসো. তেনাহ ‘‘খণেনা’’তি. নিয্যানিকন্তি পৰত্তং ঞাণপটিরূপকং পকতিপুরিসন্তরজাননাদিমিচ্ছাঞাণং. তং পন অনিয্যানিকং ‘‘নিয্যানিক’’ন্তি পচ্চৰেক্খণৰসেন পৰত্তেয্যাতি আহ ‘‘মিচ্ছাপচ্চৰেক্খণেনা’’তি. গুণৰিযুত্তস্স অত্তনো সকত্তনি অৰট্ঠানসঙ্খাতা ৰিমুত্তি মিচ্ছাৰিমুত্তি.
৭. দুতিযঅনাথপিণ্ডিকসুত্তৰণ্ণনা
১০২৩. যথাকম্মং সম্পরেতব্বতো সম্পরাযো, পেচ্চভৰো, সম্পরাযহেতুকং সম্পরাযিকং, মরণভযং.
সরণানিৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পুঞ্ঞাভিসন্দৰগ্গো
১. পঠমপুঞ্ঞাভিসন্দসুত্তৰণ্ণনা
১০২৭. অৰিচ্ছেদেন নিচ্চপ্পৰত্তিযমানানি পুঞ্ঞানি অভিসন্দনট্ঠেন ‘‘পুঞ্ঞাভিসন্দা’’তি ৰুত্তা, তেন পুঞ্ঞনদিযোতি অত্থো ৰুত্তো. সুখস্স আহরণতো আনযনতো সুখস্সাহারো.
৪. পঠমদেৰপদসুত্তৰণ্ণনা
১০৩০. দেৰানন্তি ৰিসুদ্ধিদেৰানং. দেৰপদানীতি তেসং পদানি দেৰপদানি, দেৰোতি ৰা সম্মাসম্বুদ্ধো. দেৰস্স ঞাণেন অক্কন্তপদানীতি পটিৰেধঞাণেন চেৰ দেসনাঞাণেন চ অক্কন্তপদানি. দেৰা নাম জাতিদেৰা. তেসম্পি দেৰট্ঠেন দেৰোতি দেৰদেৰো, সম্বুদ্ধো.
৮. ৰস্সসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৪. পারং ৰুচ্চতি নিব্বানং সংসারমহোঘস্স পরতীরভাৰতো. তেনাহ – ‘‘তিণ্ণো পারঙ্গতো, থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো (সং. নি. ৪.২৩৮; ইতিৰু. ৬৯; পু. প. ১৮৮), যে জনা পারগামিনো’’তি (ধ. প. ৮৫) চ. অথ ৰা পাতি রক্খতীতি পারং, নিব্বানং. যো পটিৰিজ্ঝতি, তং ৰট্টদুক্খতো পাতি রক্খতি, অচ্চন্তহিতেন চ ৰিমুত্তিসুখেন চ রমেতি, তস্মা পারন্তি ৰুচ্চতি. গচ্ছমানা এৰাতি পারং নিব্বানং গচ্ছমানা এৰ. তে ধম্মা আসৰানং খযায সংৰত্তন্তি সচ্ছিকিরিযাপহানপটিৰেধানং সমকালত্তা.
১০. নন্দিযসক্কসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৬. পৰিৰেকত্থাযাতি পৰিৰেকসুখত্থায. পটিসল্লানত্থাযাতি বহিদ্ধা নানারম্মণতো চিত্তং পটিনিৰত্তেত্ৰা কম্মট্ঠানে সম্মদেৰ লীনত্থায.
পুঞ্ঞাভিসন্দৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সগাথকপুঞ্ঞাভিসন্দৰগ্গো
১. পঠমঅভিসন্দসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৭. সঙ্খ্যা অত্থি হেট্ঠা মহাপথৰিযা, উপরি আকাসেন, পরিতো চক্কৰাল়পব্বতেন, মজ্ঝে তত্থ তত্থ ঠিতেহি দীপপব্বতপরিযন্তেহি পরিচ্ছিন্নত্তা. জানন্তেন যোজনতো সঙ্খাতুং সক্কাতি অধিপ্পাযো. মহাসরীরমচ্ছ-কুম্ভীল-যক্খ-রক্খস-মহানাগদানৰাদীনং সৰিঞ্ঞাণকানং, বল়ৰামুখপাতালাদীনং অৰিঞ্ঞাণকানং ভেরৰারম্মণানং ৰসেন বহুভেরৰং.
২. দুতিযঅভিসন্দসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৮. সম্ভেদেতি সম্ভেদং সমোধানং গতট্ঠানে. যত্থিমা মহানদিযো সংসন্দন্তি সমেন্তীতি পরিকপ্পৰচনমেতং. তাদিসাসু হি মহানদীসু কাচি পুরত্থিমসমুদ্দং পৰিট্ঠা, কাচি পচ্ছিমং.
৩. ততিযঅভিসন্দসুত্তৰণ্ণনা
১০৩৯. ‘‘কুসলে পতিট্ঠিতো’’তি এত্থ যং অচ্চন্তিকং কুসলে পতিট্ঠানং. তং দস্সেন্তো ‘‘মগ্গকুসলে পতিট্ঠিতো’’তি আহ, হেট্ঠিমমগ্গকুসলেতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ভাৰেতি মগ্গ’’ন্তি. অরিযফলংযেৰ ধম্মসারো. কিলেসা খীযন্তি এত্থাতি কিলেসক্খযো, নিব্বানং, তস্মিং কিলেসক্খযে রতো.
৪. পঠমমহদ্ধনসুত্তৰণ্ণনা
১০৪০. অরিযানং বুদ্ধানং ধনন্তিপি অরিযধনং, নিব্বানন্তি কেচি. অনযতোপি ৰিসুদ্ধট্ঠেন অরিযঞ্চ তং ধনঞ্চ ধনাযিতট্ঠেনাতি অরিযধনং, তেন অরিযধনেন. তেনেৰ ভোগেনাতি অরিযধনভোগেন.
সগাথকপুঞ্ঞাভিসন্দৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সপ্পঞ্ঞৰগ্গো
২. ৰস্সংৰুত্থসুত্তৰণ্ণনা
১০৪৮. সমোধানেত্ৰাতি যেহি ইন্দ্রিযাদীহি ভাৰিযমানেহি সোতাপত্তিমগ্গো অনুপ্পত্তো, তানেৰ. ধম্মসমানতায চেতং ৰুত্তং. অঞ্ঞানেৰ হি অত্থতো তং তং মগ্গং সাধকানি ইন্দ্রিযাদীনি. তন্তি পৰেণী কথিতাতি যং কঞ্চি ৰিনেয্যপুগ্গলং অনপেক্খিত্ৰা কেৰলং তন্তিৰসেন ঠিতি কথিতা.
৩. ধম্মদিন্নসুত্তৰণ্ণনা
১০৪৯. সত্তসু জনেসূতি সত্তসু কিত্তিযমানেসু উপাসকজনেসু. গম্ভীরাতিআদীসু ধম্মগম্ভীরাতি পাল়িগতিযা গম্ভীরা, তথা চ সল্লসুত্তং হেট্ঠা পকাসিতমেৰ. ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৰে, কম্মং ৰদামী’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৬৩; কথা. ৫৩৯) আগতং চেতনাসুত্তং. তত্থ ‘‘চেতনাসহজাতং নানাক্খণিক’’ন্তিআদিনা পট্ঠানে আগতনযেন, সুত্তেসু (অ. নি. ৩.১০১) চ ‘‘দিট্ঠধম্মৰেদনীয’’ন্তিআদিনা আগতনযেন গম্ভীরভাৰো ৰেদিতব্বো, নিব্বানস্স চেৰ অরিযমগ্গস্স চ পকাসনতো অসঙ্খতসংযুত্তস্স লোকুত্তরত্থদীপকতা. ‘‘অতীতংপাহং রূপেন খজ্জিং, এতরহি খজ্জামী’’তিআদিনা পঞ্চন্নং খন্ধানং খাদকভাৰস্স, পুগ্গলস্স খাদিতব্বতায ৰিভাৰনেন খজ্জনীযপরিযাযে (সং. নি. ৩.৭৯) ৰিসেসতো নিস্সত্তনিজ্জীৰতা দীপিতাতি ৰুত্তং ‘‘সত্তসুঞ্ঞতাদীপকা খজ্জনিকসুত্তন্তাদযো’’তি. উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামাতি যে তেসু সুত্তেসু ৰুত্তপটিপদং সম্মদেৰ পরিপূরেন্তি, তে তেসু উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি নাম. এত্থাতি ‘‘ন খো নেত’’ন্তি এত্থ ন-কারো ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞ’’ন্তি এত্থ ম-কারো ৰিয ব্যঞ্জনসন্ধিমত্তমেৰ, নাস্স কোচি অত্থো.
৪. গিলানসুত্তৰণ্ণনা
১০৫০. ন খো পনেতন্তি ন খো এতং, নোতি চ অম্হেহীতি অত্থোতি আহ ‘‘ন খো অম্হেহী’’তিআদি. অস্সসন্তীতি অস্সাসনীযাতি আহ ‘‘অস্সাসকরেহী’’তি. মরিস্সতীতি মারিসো, একন্তভাৰিমরণো, সো পন মরণাধীনৰুত্তিকোতি ৰুত্তং ‘‘মরণপটিবদ্ধো’’তি. অধিমুচ্চেহীতি অধিমুত্তিং উপ্পাদেহি. তং পন তথা চিত্তস্স পণিধানং ঠপনন্তি আহ ‘‘ঠপেহী’’তি. আগমনীযগুণেসূতি পুব্বভাগগুণেসু. পমাণং নাম নত্থি অনন্তাপরিমাণত্তা. নানাকরণং নত্থি ৰিমুত্তিযা নিন্নানত্তা.
৯. পঞ্ঞাপটিলাভসুত্তৰণ্ণনা
১০৫৫. পঞ্ঞাপটিলাভাযাতি মগ্গফলপঞ্ঞায পটিলাভত্থং. তেনাহ ‘‘সত্ত সেক্খা’’তিআদি.
সপ্পঞ্ঞৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. মহাপঞ্ঞৰগ্গো
১. মহাপঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা
১০৫৮. মহন্তে অত্থে পরিগ্গণ্হাতীতি সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিকে মহাৰিত্থারে অত্থে পরিচ্ছিজ্জ অসেসেত্ৰা মুট্ঠিগতে ৰিয কত্ৰা গণ্হাতি. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
মহাপঞ্ঞৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সোতাপত্তিসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.