৬. অৰস্সুতপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা
২৪৩. সন্থাগারন্তি সঞ্ঞাপনাগারং. তেনাহ ‘‘উয্যোগকালাদীসূ’’তিআদি. আদি-সদ্দেন মঙ্গলমহাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সন্থরন্তীতি ৰিস্সমন্তি, পরিস্সমং ৰিনোদেন্তীতি অত্থো. সহাতি সন্নিপাতৰসেন একজ্ঝং. সহ অত্থানুসাসনং অগারন্তি তস্মিং অত্থে ত্থ-কারস্স ন্থ-কারং কত্ৰা ‘‘সন্থাগার’’ন্তি ৰুচ্চতীতি দট্ঠব্বং, পঠমং তত্থ সম্মন্তনৰসেন সন্থরন্তি ৰিচারেন্তীতি অত্থো.
তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আগতমেৰ ভৰিস্সতীতি বুদ্ধৰচনস্স আগমনসীসেন অরিযফলধম্মানম্পি আগমনং ৰুত্তমেৰ. তিযামরত্তিং তত্থ ৰসন্তানং ফলসমাপত্তিৰল়ঞ্জনং হোতীতি. তস্মিঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘে কল্যাণধম্মা কল্যাণপুথুজ্জনা ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেন্তা হোন্তীতি অরিযমগ্গধম্মানম্পি তত্থ আগমনং হোতিযেৰ.
অল্লগোমযেনাতি অচ্ছেন অল্লগোমযরসেন. ওপুঞ্জাপেত্ৰাতি ৰিলিম্পেত্ৰা. চতুজ্জাতিযগন্ধেহীতি কুঙ্কুমতুরুক্খযৰনপুপ্ফতমালপত্তগন্ধেহি. নানাৰণ্ণেতি নীলাদিৰসেন নানাৰণ্ণে, ভিত্তিৰিসেসৰসেন নানাসণ্ঠানরূপে. ‘‘মহাপিট্ঠিককোজৰেতি হত্থিপিট্ঠিআদীসু অত্থরিতব্বতায ‘মহাপিট্ঠিকা’তি লদ্ধসমঞ্ঞে কোজৰে’’তি ৰদন্তি. কুত্তকে পন সন্ধাযেতং ৰুত্তং, ‘‘চতুরঙ্গুলাধিকপুপ্ফা মহাপিট্ঠিককোজৰা’’তিপি ৰদন্তি. হত্থত্থরঅস্সত্থরা হত্থিঅস্সপিট্ঠীসু অত্থরিতব্বা হত্থিঅস্সরূপৰিচিত্তা চ অত্থরকা. সীহত্থরকাদযো পন সীহরূপাদিৰিচিত্তা এৰ অত্থরকা. চিত্তত্থরকং নানাৰিধরূপেহি চেৰ নানাৰিধমালাকম্মাদীহি চ ৰিচিত্তং অত্থরকং.
উপধানন্তি অপস্সযনং. উপদহিত্ৰাতি অপস্সযযোগ্গভাৰেন ঠপেত্ৰা. গন্ধেহি কতমালা গন্ধদামং. তমালপত্তাদীহি কতমালা পত্তদামং. আদি-সদ্দেন হিঙ্গুলতক্কোলজাতিফলজাতিপুপ্ফাদীহি কতদামং সঙ্গণ্হাতি. পল্লঙ্কাকারেন কতপীঠং পল্লঙ্কপীঠং. তীসু পস্সেসু একপস্সে এৰ ৰা সউপস্সযং অপস্সযপীঠং. অনপস্সযং মুণ্ডপীঠং. যোজনাৰট্টেতি যোজনপরিক্খেপোকাসে.
সংৰিধাযাতি অন্তরৰাসকস্স কোণপদেসং ইতরপদেসঞ্চ সমং কত্ৰা ৰিধায. তেনাহ – ‘‘কত্তরিযা পদুমং কন্তেন্তো ৰিযা’’তি, ‘‘তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো’’তি চ. যস্মা বুদ্ধানং রূপসম্পদা ৰিয আকপ্পসম্পদাপি পরমুক্কংসতং গতা, তস্মা তদা ভগৰা এৰং সোভেয্যাতি দস্সেন্তো ‘‘সুৰণ্ণপামঙ্গেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘অসমেন বুদ্ধৰেসেনা’’তিআদিনা তদা ভগৰা বুদ্ধানুভাৰস্স নিগুহনে কারণাভাৰতো তত্থ সন্নিপতিতদেৰমনুস্সনাগযক্খগন্ধব্বাদীনং পসাদজননত্থং অত্তনো সভাৰপকতিযাৰ কপিলৰত্থুং পাৰিসীতি দস্সেতি. বুদ্ধানং কাযপভা নাম পকতিযা অসীতিহত্থমত্তপদেসং ৰিসরতীতি আহ ‘‘অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসী’’তি. নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জিট্ঠপভস্সরানং ৰসেন ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো.
সব্বপালিফুল্লোতি মূলতো পট্ঠায যাৰ সাখগ্গা সমন্ততো ফুল্লো ৰিকসিতো. পটিপাটিযা ঠপিতানন্তিআদি পরিকপ্পূপমা, যথা তং…পে… অলঙ্কতং অঞ্ঞং ৰিরোচতি, এৰং ৰিরোচিত্থ, সমতিংসায পারমিতাহি অভিসঙ্খতত্তা এৰং ৰিরোচিত্থাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘পঞ্চৰীসতিযা গঙ্গানন্তি সতমুখা হুত্ৰা সমুদ্দং পৰিট্ঠায মহাগঙ্গায মহন্তমহন্তানং গঙ্গানং পঞ্চৰীসতী’’তি ৰদন্তি. পপঞ্চসূদনিযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.২২) ‘‘পঞ্চৰীসতিযা নদীন’’ন্তি ৰুত্তং, গঙ্গাদীনং চন্দভাগাপরিযোসানানং পঞ্চৰীসতিযা মহানদীনন্তি অত্থো. পরিকপ্পৰচনঞ্হেতং. সম্ভিজ্জাতি সম্ভেদং মিস্সীভাৰং পত্ৰা মুখদ্ৰারেতি সমুদ্দং পৰিট্ঠট্ঠানে.
নাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনন্তিআদি পরিকপ্পৰসেন ৰুত্তং. সহস্সেনাতি পদসহস্সেন, ভাণৰারপ্পমাণেন গন্থেনাতি অত্থো.
কম্পযন্তো ৰসুন্ধরন্তি অত্তনো গুণৰিসেসেহি পথৰীকম্মং উন্নাদেন্তো, এৰংভূতোপি অহেঠযন্তো পাণানি. সব্বপদক্খিণত্তা বুদ্ধানং দক্খিণং পঠমং পাদং উদ্ধরন্তো. সমং সম্ফুসতে ভূমিং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায. যদিপি ভূমিং সমং ফুসতি, রজসা নুপলিপ্পতি সুখুমত্তা ছৰিযা. নিন্নট্ঠানং উন্নমতীতিআদি বুদ্ধানং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতাসঙ্খাতমহাপুরিসলক্খণপটিলাভস্স নিস্সন্দফলং. নাতিদূরে উদ্ধরতীতি অতিদূরে ঠপেতুং ন উদ্ধরতি. নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপন্তি অচ্চাসন্নে চ ঠানে অনিক্খিপন্তো নিয্যাতি. হাসযন্তো সদেৰকে লোকে তোসেন্তো. চতূহি পাদেহি চরতীতি চতুচারী.
বুদ্ধানুভাৰস্স পকাসনৰসেন গতত্তা ৰণ্ণকালো নাম এস. সরীরৰণ্ণে ৰা গুণৰণ্ণে ৰা কথিযমানে দুক্কথিতন্তি ন ৰত্তব্বং. কস্মা? অপ্পমাণৰণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৰন্তো, বুদ্ধগুণসংৰণ্ণনা জানন্তস্স যথারদ্ধসংৰণ্ণনংযেৰ অনুপৰিসতি. দুকূলচুম্বটকেনাতি গন্থিত্ৰা গহিতদুকূলৰত্থেন.
নাগৰিক্কন্তচারণোতি হত্থিনাগসদিসপদনিক্খেপো. সতপুঞ্ঞলক্খণোতি অনেকসতপুঞ্ঞাভিনিব্বত্তমহাপুরিসলক্খণো. মণিৰেরোচনো যথাতি চতুরাসীতিসহস্সমণিপরিৰারিতো অতিৰিয ৰিরোচমানো ৰিজ্জোতমানো মণি ৰিয. ‘‘ৰেরোচনো নাম একো মণী’’তি কেচি. মহাসালোৰাতি মহন্তো সালরুক্খো ৰিয, সুদ্ধট্ঠিতো কোৰিল়ারাদি মহারুক্খো ৰিয ৰা. পদুমো কোকনদো যথাতি কোকনদসঙ্খাতং মহাপদুমং ৰিয, ৰিকসমানপদুমং ৰিয ৰা.
আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিযাতিআদি তস্সা পকিণ্ণককথায অঞ্ঞেসং সুদুক্করভাৰদস্সনঞ্চেৰ সুণন্তানং অচ্চন্তসুখাৰহভাৰদস্সনঞ্চ. পথৰোজং আকড্ঢন্তো ৰিযাতি নাল়িযন্তং যোজেত্ৰা মহাপথৰিযা হেট্ঠিমতলে পপ্পটকোজং উদ্ধং মুখং কত্ৰা আকড্ঢন্তো ৰিয. যোজনিকন্তি যোজনপমাণং. মধুভণ্ডন্তি মধুপটলং.
মহন্তন্তি ৰিপুলং উল়ারপুঞ্ঞং. সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতীতি সব্বমেৰ পচ্চযজাতং আৰাসদাযকেন দিন্নমেৰ হোতি. তথা হি দ্ৰে তযো গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা আগতস্সপি ছাযূদকসম্পন্নং আরামং পৰিসিত্ৰা ন্হাযিত্ৰা পটিস্সযে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৰা উট্ঠায নিসিন্নস্স কাযে বলং আহরিত্ৰা পক্খিত্তং ৰিয হোতি. বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে ৰণ্ণধাতু ৰাতাতপেহি কিলমতি, পটিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায মুহুত্তং নিসিন্নস্স ৰিসভাগসন্ততি ৰূপসম্মতি, সভাগসন্ততি পতিট্ঠাতি, ৰণ্ণধাতু আহরিত্ৰা পক্খিত্তা ৰিয হোতি, বহি ৰিচরন্তস্স চ পাদে কণ্টকা ৰিজ্ঝন্তি, খাণু পহরতি, সরীসপাদিপরিস্সযা চেৰ চোরভযঞ্চ উপ্পজ্জতি, পটিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিসিন্নস্স পন সব্বেপেতে পরিস্সযা ন হোন্তি. সজ্ঝাযন্তস্স ধম্মপীতিসুখং, কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তস্স উপসমসুখং উপ্পজ্জতি বহিদ্ধা ৰিক্খেপাভাৰতো. বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ফন্দন্তি, সেনাসনং পৰিসনক্খণে মঞ্চপীঠাদীনি ন পঞ্ঞাযন্তি, মুহুত্তং নিসিন্নস্স পন অক্খিপসাদো আহরিত্ৰা পক্খিত্তো ৰিয হোতি, দ্ৰারৰাতপানমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাযন্তি. এতস্মিঞ্চ আৰাসে ৰসন্তং দিস্ৰা মনুস্সা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘আৰাসদানস্মিঞ্হি দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতী’’তি. ভূমট্ঠক…পে… ন সক্কাতি অযমত্থো মহাসুদস্সনৰত্থুনা (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো. মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৰ হোতীতি অযমত্থো অন্তিমভৰিকানং মহাবোধিসত্তানং পটিসন্ধিৰসেন দীপেতব্বো.
সীতন্তি অজ্ঝত্তং ধাতুক্খোভৰসেন ৰা বহিদ্ধা উতুৰিপরিণামৰসেন ৰা উপ্পজ্জনকসীতং. উণ্হন্তি অগ্গিসন্তাপং, তস্স চ দৰদাহাদীসু সম্ভৰো দট্ঠব্বো. পটিহন্তীতি পটিহনতি. যথা তদুভযৰসেন কাযচিত্তানং আবাধো ন হনতি, এৰং করোতি. সীতুণ্হব্ভাহতে হি সরীরে ৰিক্খিত্তচিত্তো ভিক্খু যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি. ৰাল়মিগানীতি সীহব্যগ্ঘাদিৰাল়মিগে. গুত্তসেনাসনঞ্হি পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিসিন্নস্স তে পরিস্সযা ন হোন্তি. সরীসপেতি যে কেচি সরন্তা গচ্ছন্তে দীঘজাতিকে সপ্পাদিকে অঞ্ঞে চ তথারূপে. মকসেতি নিদস্সনমত্তমেতং, ডংসাদীনং এতেনেৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সিসিরেতি সীতকালৰসেন সত্তাহৰদ্দলিকাদিৰসেন চ উপ্পন্নে সিসিরসম্ফস্সে. ৰুট্ঠিযোতি যদা তদা উপ্পন্না ৰস্সৰুট্ঠিযো পটিহনতীতি যোজনা.
ৰাতাতপো ঘোরোতি রুক্খগচ্ছাদীনং উব্বহনভঞ্জনাদিৰসেন পৰত্তিযা ঘোরো সরজঅরজাদিভেদো ৰাতো চেৰ গিম্হপরিল়াহসমযেসু উপ্পত্তিযা ঘোরো সূরিযাতপো চ. পটিহঞ্ঞতীতি পটিবাহীযতি. লেণত্থন্তি নানারম্মণতো চিত্তং নিৰত্তিত্ৰা পটিসল্লাণারামত্থং. সুখত্থন্তি ৰুত্তপরিস্সযাভাৰেন ফাসুৰিহারত্থং. ঝাযিতুন্তি অট্ঠতিংসায আরম্মণেসু যত্থ কত্থচি চিত্তং উপনিবন্ধিত্ৰা সমাদহনৰসেন ঝাযিতুং. ৰিপস্সিতুন্তি অনিচ্চাদিৰসেন সঙ্খারে সম্মসিতুং.
ৰিহারেতি পটিস্সযে. কারযেতি কারাপেয্য. রম্মেতি মনোরমে. ৰাসযেত্থ বহুস্সুতেতি কারেত্ৰা পন এত্থ ৰিহারেসু বহুস্সুতে সীলৰন্তে কল্যাণধম্মে নিৰাসেয্য. তে নিৰাসেন্তো পন তেসং বহুস্সুতানং যথা পচ্চযেহি কিলমথো ন হোতি. এৰং অন্নঞ্চ পানঞ্চ ৰত্থসেনাসনানি চ দদেয্য উজুভূতেসু অজ্ঝাসযসম্পন্নেসু কম্মফলানং রতনত্তযগুণানঞ্চ সদ্দহনেন ৰিপ্পসন্নেন চেতসা. ইদানি গহট্ঠপব্বজিতানং অঞ্ঞমঞ্ঞূপকারতং দস্সেতুং ‘‘তে তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ তেতি বহুস্সুতা. তস্সাতি উপাসকস্স. ধম্মং দেসেন্তীতি সকলৰট্টদুক্খপনূদনং নিয্যানিকং ধম্মং কথেন্তি. যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞাযাতি সো পুগ্গলো যং সদ্ধম্মং ইমস্মিং সাসনে সম্মাপটিপজ্জনেন জানিত্ৰা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনাসৰো হুত্ৰা পরিনিব্বাযতি.
আৰাসেতি আৰাসদানে. আনিসংসোতি উদ্রযো. পূজাসক্কারৰসেন পঠমযামো খেপিতো, সত্থু ধম্মদেসনায অপ্পাৰসেসো মজ্ঝিমযামো গতোতি পাল়িযং ‘‘বহুদেৰ রত্তি’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অতিরেকতরং দিযড্ঢযাম’’ন্তি. সঙ্গহং নারোহতি ৰিপুলৰিত্থারভাৰতো. বুদ্ধানঞ্হি ভত্তানুমোদনাপি থোকং ৰড্ঢেত্ৰা ৰুচ্চমানা দীঘমজ্ঝিমপমাণাপি হোতি. তথা হি সুফুসিতং দন্তাৰরণং, জিৰ্হা তনুকা, ভৰঙ্গপরিৰাসো পরিত্তো, নত্থি ৰেগাযিতং, নত্থি ৰিত্থাযিতং, নত্থি অব্যাৰটমনো, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সমুপব্যূল়্হং, অপরিক্খযা পটিসম্ভিদা.
সন্দস্সেত্ৰাতিআদীসু সন্দস্সেত্ৰা আৰাসদানপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং কত্ৰা. ততো পরং, মহারাজ, ইতিপি সীলং, ইতিপি সমাধি, ইতিপি পঞ্ঞাতি সীলাদিগুণে তেসং সম্মা দস্সেত্ৰা হত্থেন গহেত্ৰা ৰিয পচ্চক্খতো পকাসেত্ৰা. সমাদপেত্ৰাতি এৰং সীলং সমাদাতব্বং, সীলে পতিট্ঠিতেন এৰং সমাধিপঞ্ঞা ভাৰেতব্বাতি যথা তে সীলাদিগুণে সম্মা আদিযন্তি, তথা গণ্হাপেত্ৰা. সমুত্তেজেত্ৰাতি যথাসমাদিন্নং সীলং সুৰিসুদ্ধং হোতি, সমথৰিপস্সনা চ ভাৰিযমানা যথা সুট্ঠু ৰিসোধিতা উপরূপরি ৰিসেসাৰহা হোন্তি, এৰং সমুত্তেজেত্ৰা নিসামনৰসেন ৰোদাপেত্ৰা. সম্পহংসেত্ৰাতি যথানুসিট্ঠং ঠিতসীলাদিগুণেহি সম্পতি পটিলদ্ধগুণানিসংসেহি চেৰ উপরিলদ্ধব্বফলৰিসেসেহি চ চিত্তং সম্পহংসেত্ৰা লদ্ধস্সাসৰসেন সুট্ঠু তোসেত্ৰা. এৰমেতেসং পদানং অত্থো ৰেদিতব্বো. সক্যরাজানো যেভুয্যেন ভগৰতো ধম্মদেসনায সাসনে লদ্ধস্সাদা লদ্ধপ্পতিট্ঠা চ.
উপসগ্গসদ্দানং অনেকত্থত্তা অভি-সদ্দো অতি-সদ্দেন সমানত্থোপি হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা’’তি.
তত্র কিরাতিআদি কেচিৰাদোতি বদ্ধোপি ন হোতি. তেনাহ ‘‘অকারণমেত’’ন্তিআদি. কাযচিত্তলহুতাদযো উপ্পজ্জন্তীতি ইদং কাযিকচেতসিকঅঞ্ঞথাভাৰস্স কারণৰচনং, লহুতাদিউপ্পন্নে সৰনানুত্তরিযপটিলাভেন লদ্ধব্বধম্মত্থৰেদসমধিগমতো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যথা, যথাৰুসো, ভিক্খুনো সত্থা ৰা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিকো সব্রহ্মচারী, তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে লভতি অত্থৰেদং, লভতি ধম্মৰেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জ’’ন্তিআদি (দী. নি. ৩.৩২২, ৩৫৫; অ. নি. ৫.২৬).
পিট্ঠিৰাতো উপ্পজ্জি উপাদিন্নসরীরস্স তথারূপত্তা সঙ্খারানঞ্চ অনিচ্চতায দুক্খানুবন্ধত্তা. অকারণং ৰা এতন্তি যেনাধিপ্পাযেন ৰুত্তং, তমেৰ অধিপ্পাযং ৰিৰরিতুং ‘‘পহোতী’’তিআদি ৰুত্তং. একপল্লঙ্কেন নিসীদিতুং পহোতি যথা তং ৰেলুৰগামকে. এত্তকে ঠানেতি এত্তকে ঠানে ঠানং নিপ্ফন্নন্তি যোজনা. তঞ্চ খোতি ৰুট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপনং. ধম্মকথং সুণমানো ধম্মগারৰেন.
অৰস্সুতস্সাতি অৰস্সুতভাৰস্স রাগাদিৰসেন. অৰস্সুতস্স কারণন্তি তিন্তভাৰকারণং. কিলেসাধিমুচ্চনেনাতি কিলেসৰসেন পরিপ্ফন্দিতৰসেন. নিব্বাপনং ৰিযাতি ৰূপসমো ৰিয. নিব্বিসেৰনানন্তি পরিপ্ফন্দনরহিতানং.
অৰস্সুতপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.