১৯. আসীৰিসৰগ্গো
১. আসীৰিসোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৩৮. যে ভিক্খূ তদা ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্না, তেসু কেচি একৰিহারিনো, কেচি অত্তদুতিযা, কেচি অত্তততিযা, কেচি অত্তচতুত্থা, কেচি অত্তপঞ্চমা হুত্ৰা অরঞ্ঞাযতনেসু ৰিহরন্তীতি ৰুত্তং – ‘‘একচারিক…পে… পঞ্চচারিকে’’তি. সমানজ্ঝাসযতা সভাগৰুত্তিনো. কম্মট্ঠানানুযুঞ্জনস্স কারকে. ততো এৰ তত্থ যুত্তপযুত্তে. পুগ্গলজ্ঝাসযেন কারণভূতেন. পচ্চযভূতন্তি অপস্সযভূতং. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে’’তি আরভিত্ৰা যাৰ ‘‘তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো’’তি অযং মাতিকানিক্খেপো. তেসং মাতিকায ৰিত্থারভাজনং. ৰাসনা ভৰিস্সতীতি ৰাসনাৰহং ভৰিস্সতি. সিনেরুং উক্খিপন্তো ৰিযাতিআদি ইমিস্সা দেসনায অনঞ্ঞসাধারণতায সুদুক্করভাৰদস্সনং.
মঞ্চট্ঠেসু মঞ্চসমঞ্ঞা ৰিয মুখট্ঠং ৰিসং ‘‘মুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. সুক্খকট্ঠসদিসভাৰাপাদনতো ‘‘কট্ঠ’’ন্তি ৰুচ্চতীতি কট্ঠং মুখং এতস্সাতি কট্ঠমুখো, দংসনাদিনা কট্ঠসদিসভাৰকরো সপ্পো. অথ ৰা কট্ঠসদিসভাৰাপাদনতো কট্ঠং ৰিসং ৰা মুখে এতস্সাতি কট্ঠমুখো. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো. ইমে চত্তারোতি ইমে ৰিসকিচ্চভেদেন চত্তারো. ইদানি তং নেসং ৰিসকিচ্চভেদং দস্সেতুং ‘‘তেসূ’’তিআদি ৰুত্তং. অযসূলসমপ্পিতং ৰিযাতি অব্ভন্তরে অযসূলং অনুপ্পৰেসিতং ৰিয. পক্কপূতিপনসং ৰিযাতি পচ্চিত্ৰা কালাতিক্কমে কুথিতপনসফলং ৰিয. চঙ্গৰারেতি রজকানং খারপরিস্সাৰনে সুরাপরিস্সাৰনে ৰা. অনৰসেসং ছিজ্জনেন অসনিপাতট্ঠানং ৰিয. মহানিখাদনেনাতি মহন্তেন নিখাদনেন.
ৰিসৰেগৰিকারেনাতি ৰিসৰেগগতেন ৰিকারেন. ৰাতেনাতি তস্স সপ্পস্স সরীরং ফুসিত্ৰা উগ্গতৰাতেন. নাসৰাতে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. পুগ্গলপণ্ণত্তিৰসেনাতি তেসংযেৰ সোল়সন্নং সপ্পানং আগতৰিসোতিআদিপুগ্গলনামস্স ৰসেন চতুসট্ঠি হোন্তি পচ্চেকং চতুব্বিধভাৰতো. আগতৰিসোতি আগচ্ছৰিসো, সীঘতরং অভিরুহনৰিসোতি অত্থো. ঘোরৰিসোতি কক্খল়ৰিসো, দুত্তিকিচ্ছৰিসো. অযং সীতউদকং ৰিয হোতি গাল়্হদুব্বিনিম্মোচযভাৰেন. উদকসপ্পো হি ঘোরৰিসো হোতি যেৰাতি ৰুত্তং – ‘‘উদকসপ্পাদীনং ৰিসং ৰিযা’’তি. পঞ্ঞাযতীতি গণ্ডপিল়কাদিৰসেন পঞ্ঞাযতি. অনেল়কসপ্পো নাম মহাআসীৰিসো. নীলসপ্পো নাম সাখৰণ্ণো রুক্খগ্গাদীসু ৰিচরণকসপ্পো. ইমিনা উপাযেনাতি যোযং কট্ঠমুখেসু দট্ঠৰিসানংযেৰ ‘‘আগতৰিসো নো ঘোরৰিসো’’তিআদিনা চতুব্বিধভাৰো ৰুত্তো, ইমিনা উপাযেন. কট্ঠমুখে দট্ঠৰিসাদযোতি কট্ঠমুখেসু দট্ঠৰিসো, ফুট্ঠৰিসো, ৰাতৰিভোতি তযো, পূতিমুখাদীসু চ দট্ঠৰিসাদযো চত্তারো চত্তারো ৰেদিতব্বো.
একেকন্তি চতুসট্ঠিযো একেকং. চতুধাতি অণ্ডজাদিৰিভাগেন চতুধা ৰিভজিত্ৰা. ছপণ্ণাসানীতি ছপণ্ণাসাধিকানি. গতমগ্গস্সাতি যথাৰুত্তসঙ্খ্যাগতমগ্গস্স পটিলোমতো সংখিপ্পমানা অনুক্কমেন চত্তারোৰ হোন্তি. কুলৰসেনাতি কট্ঠমুখাদিজাতিৰসেন.
সকলকাযে আসিঞ্চিত্ৰা ৰিয ঠপিতৰিসাতি হি তেসং ফুট্ঠৰিসতা, ৰাতৰিসতা ৰুচ্চতি. এৰন্তি ‘‘আসিত্তৰিসা’’তিআদিনা. এত্থাতি আসীৰিসসদ্দে ৰচনত্থো নিরুত্তিনযেন ৰেদিতব্বো. উগ্গততেজাতি উদগ্গতেজা, অত্তনো ৰিসতেজেন নেসং কুরূরদব্বতা ৰা. দুন্নিম্মদ্দনৰিসাতি মন্তাগদেহি অনিম্মদ্দনীযৰিসা. চত্তারো আসীৰিসাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেনেত্থ অৰসেসপাল়িং সঙ্গণ্হাতি.
আসীৰিসেসূতি ইমে আসীৰিসা দট্ঠৰিসা এৰাতি ৰেদিতব্বা. সরীরট্ঠকেসুযেৰাতি তেন পুরিসেন তেসং কস্সচি অনিট্ঠস্স অকতত্তা আযুসেসস্স চ ৰিজ্জমানত্তা নং ন দংসিংসূতি দট্ঠব্বং. পুচ্ছি যথাভূতং পৰেদেতুকামো. দুরুপট্ঠাহাতি দুরুপট্ঠানা. সোত্থিমগ্গোতি সোত্থিভাৰস্স উপাযো.
অন্তরচরোতি অন্তরং চরো সুখসত্তু ৰিস্সাসঘাতী. তেনাহ ‘‘ৰধকো’’তি. ইদানি তাসং পেসনে কারণং দস্সেতুং ‘‘পঠম’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অভিমুখগতং ৰিয অভিমুখগতং. ঈদিসীপি হি ৰচোযুত্তি লোকে নিরূপীযতি সন্তিযং পুরিসং ঠপেতীতি ৰিয. তস্মা অভিমুখগতন্তি অভিমুখং তেন সম্পত্তন্তি অত্থো. ৰঙ্কসণ্ঠানং ফলকং রুক্খমূলে আগতাগতানং নিসীদনত্থায অত্থতং.
অরিত্তহত্থো পুরিসো সন্তারেতি এতাযাতি সন্তারণী. ওরিমতীরতো উত্তরণায সেতু উত্তরসেতু. একেন দ্ৰীহি ৰা গন্তব্বো রুক্খমযো সেতু রুক্খসেতু. জঙ্ঘসত্থেন গমনযোগ্গো সেতু জঙ্ঘসেতু. সকটেন গন্তুং সক্কুণেয্যো সকটসেতু. ন খো এস ব্রাহ্মণো পরমত্থতো. তদত্থো পন একদেসেন সম্ভৰতীতি তথা ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘এত্তকানং পচ্চত্থিকানং বাহিতত্তা’’তি আহ. দেসনন্তি উদ্দেসদেসনং. ৰিনিৰত্তেন্তোতি পটিসংহরন্তো. ন লদ্ধো ৰতাসীতি ন লদ্ধো ৰত আসি.
রাজা ৰিয কম্মং সত্তেসু ইস্সরিযস্স ৰত্তাপনতো. রাজা…পে… পুথুজ্জনো ৰট্টদুক্খসঙ্খাতাপরাধতায. ঞাণপলাযনেনাতি মহাভূতেহি নিব্বিন্দিত্ৰা ৰিরজ্জিত্ৰা ৰিমুচ্চিতুকামতাৰসেন উপ্পন্নঞাণপলাযনে মগ্গাধিগমসিদ্ধেনেৰ ঞাণপলাযনেন. এৰঞ্হেত্থ উপমাসংসন্দনং মত্থকং পাপিতমেৰ হোতি.
যথেৰ হীতিআদিনা একদেসনাসমুদাযস্স নিদস্সনং আরদ্ধং. যথাৰুত্তৰচনং অট্ঠকথাচরিযানং ৰচনেন সমত্থেতি ‘‘পত্থদ্ধো ভৰতী’’তিআদিনা. তত্থ কট্ঠমুখেন ৰাতি ৰা-সদ্দো উপমত্থো. যথা কট্ঠমুখেন সপ্পেন দট্ঠো পত্থদ্ধো হোতি, এৰং পথৰীধাতুপ্পকোপেন সো কাযো কট্ঠমুখেৰ হোতি, কট্ঠমুখগতো ৰিয পত্থদ্ধো হোতীতি অত্থো. অথ ৰা ৰা-সদ্দো অৰধারণত্থো. সো ‘‘পথৰীধাতুপকোপেন ৰা’’তি এৰং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বো. অযঞ্হেত্থ অত্থো – কট্ঠমুখেন দট্ঠোপি কাযো পথৰীধাতুপ্পকোপেনেৰ পত্থদ্ধো হোতি, তস্মা পথৰীধাতুযা অৰিযুত্তো সো কাযো সব্বদা কট্ঠমুখগতো ৰিয হোতীতি. ৰা-সদ্দো ৰা অনিযমত্থো. তত্রাযমত্থো – কট্ঠমুখেন দট্ঠো কাযো পত্থদ্ধো হোতি ৰা, ন ৰা মন্তাগদৰসেন. পথৰীধাতুপ্পকোপেন পন মন্তাগদরহিতো সো কাযো কট্ঠমুখগতো ৰিয হোতি একন্তপত্থদ্ধোতি. তত্থ কাযোতি পকতিকাযো. পূতিকোতি কুথিতো. সন্তত্তোতি সব্বসো তত্তো মহাদাহপ্পত্তো. সঞ্ছিন্নোতি সব্বসো ছিন্নো চুণ্ণৰিচুণ্ণভূতো. যদা কাযো পত্থদ্ধাদিভাৰপ্পত্তো হোতি, তদা পুরিসো কট্ঠমুখাদিসপ্পস্স মুখে ৰত্তমানো ৰিয হোতীতি অত্থো.
ৰিসেসতোতি কট্ঠমুখাদিৰিসেসতো চ পথৰীআদিৰিসেসতো চ. অনত্থগ্গহণতোতিআদি অচেতনেসুপি ভূতেসু সচেতনেসু ৰিয অনত্থাদীনং পচ্চক্খতায নিব্বেদজননত্থং আরদ্ধং. তত্থ আসযতোতি পৰত্তিট্ঠানতো. এতেসন্তি মহাভূতানং. সদিসতাতি ৰম্মিকাসযসুসিরগহনসঙ্কারট্ঠানাসযতায চ সদিসতা.
পচ্চত্তলক্খণৰসেনাতি ৰিসুং ৰিসুং লক্খণৰসেন. পথৰীআদীনং কক্খল়ভাৰাদি, তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স কক্খল়ভাৰাপাদনাদিনা ৰিকারুপ্পাদনতো ৰিসৰেগৰিকারতো সদিসতা ৰেদিতব্বা.
অনত্থাতি ব্যসনা. ব্যাধিন্তি কুট্ঠাদিব্যাধিং. ভৰে জাতাভিনন্দিনোতি ভৰেসু জাতিযা অভিনন্দনসীলা. পঞ্চৰোকারে হি জাতিযা অভিনন্দনা নাম মহাভূতাভিনন্দনা এৰ.
দুরুপট্ঠানতরানীতি দুপ্পটিকারতরানি. দুরাসদাতি দুরুপসঙ্কমনা. ‘‘উপট্ঠামী’’তি উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোন্তি. পরিজানাম কম্মনামানি, উপকারা নাম নত্থি. অনন্তদোসূপদ্দৰতোতি অপরিমাণদোসূপদ্দৰহেতুতো. একপক্খলন্তি একদুক্খং.
রূপক্খন্ধো ভিজ্জমানো চত্তারো অরূপক্খন্ধে গহেত্ৰাৰ ভিজ্জতি অরূপক্খন্ধানং একনিরোধত্তা. ৰত্থুরূপম্পি গহেত্ৰাৰ ভিজ্জন্তি পঞ্চৰোকারে অরূপক্খন্ধেসু ভিন্নেসু রূপক্খন্ধস্স অৰট্ঠানাভাৰতো. এত্তাৰতাতি লোভুপ্পাদনমত্তেন. পঞ্ঞা নাম অত্তভাৰে উত্তমঙ্গং পঞ্ঞুত্তরত্তা কুসলধম্মানং, সতি চ কিলেসুপ্পত্তিযং পঞ্ঞায অনুপ্পজ্জনতো ৰুত্তং – ‘‘এত্তাৰতা পঞ্ঞাসীসং পতিতং নাম হোতী’’তি. যোনিযো উপনেতি তদুপগস্স কম্মপচ্চযস্স ভাৰে. ‘‘জাতিভযং, জরাভযং, মরণভযং, চোরভয’’ন্তিআদিনা আগতানি পঞ্চৰীসতি মহাভযানি, ‘‘হত্থম্পি ছিন্দতী’’তিআদিনা আগতানি দ্ৰত্তিংস কম্মকারণানি আগতানেৰ হোন্তি কারণস্স সমৰট্ঠিতত্তা. নন্দীরাগো সঙ্খারক্খন্ধোতি সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্নত্তা ৰুত্তং.
পাল়িযংযেৰ আগতা ‘‘চক্খুতো চেপি নং, ভিক্খৰে’’তিআদিনা. কিঞ্চি অলভিত্ৰাতি তস্মিং সুঞ্ঞগামে চোরানং গয্হূপগস্স অলাভৰচনেনেৰ তস্স পুরিসস্স অত্তনো পটিসরণস্স অলাভো ৰুত্তো এৰ হোতীতি ন উদ্ধটো, পুরিসট্ঠানিযো ভিক্খু, চোরা পন বাহিরাযতনট্ঠানিযা. অভিনিৰিসিত্ৰাতি ৰিপস্সনাভিনিৰেসং কত্ৰা. অজ্ঝত্তিকাযতনৰসেন দেসনায আগতত্তা ৰুত্তং ‘‘উপাদারূপকম্মট্ঠানৰসেনা’’তি.
বাহিরানন্তি বাহিরাযতনানং. পঞ্চ কিচ্চানীতি চোরেহি তদা কাতব্বানি পঞ্চ কিচ্চানি. হত্থসারন্তি অত্তনো সন্তকে হত্থেহি গহেতব্বসারভণ্ডং. পাতনাদিৰসেন হত্থপরামাসং করোন্তি. পহারঠানেতি পহটট্ঠানে. ঠানসো তস্মিং এৰ খণেতি ৰদন্তি. অত্তনো সুখাৰহং কুসলধম্মং পহায দুক্খাৰহেন অকুসলেন সমঙ্গিতা সুখাৰহং ভণ্ডং পহায বহি নিক্খমনং ৰিযাতি ৰুত্তং সুখনিস্সযত্তা তস্স. হত্থপরা…পে… আপজ্জনকালো গুণসরীরস্স তদা পমাদেন বাধিতত্তা. পহার…পে… কালো ততো দল়্হতরং গুণসরীরস্স বাধিতত্তা. পহারং…পে… অস্সমণকালো গুণসরীরস্স মরণপ্পত্তিসদিসত্তা. অৰসেসজনস্স দাসপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বতা অঞ্ঞথত্তপ্পত্তিগিহিভাৰাপত্তিযা নিদস্সনভাৰেন ৰুত্তা. যং ‘‘ছসু দ্ৰারেসু আরম্মণে আপাথগতে’’তি ৰুত্তং, তমেৰ আরম্মণং নিস্সায সম্পরাযিকো দুক্খক্খন্ধো ৰেদিতব্বোতি যোজনা.
রূপাদীনীতি রূপসদ্দগন্ধরসানি. তেসন্তি যথাৰুত্তভূতুপাদারূপানং. লহুতাদিৰসেনাতি তেসং লহুতাদিৰসেন. দুরুত্তরণট্ঠোতি উত্তরিতুং অসক্কুণেয্যভাৰো ওঘট্ঠো. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সম্পযুত্তা ৰেদনা ৰেদনাক্খন্ধো’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন. চতুমহাভূতাদীহীতি আদিসদ্দেন উপাদানক্খন্ধাদীনং গহণং. চিত্তকিরিযদস্সনত্থন্তি চিত্তপযোগদস্সনত্থং. ৰুত্তৰাযামমেৰাতি ‘‘সম্মাৰাযামো’’তি যো অরিযমগ্গে ৰুত্তো. ভদ্দেকরত্তাদীনীতি ‘‘অজ্জেৰ কিচ্চং আতপ্প’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৭২, ২৭৫, ২৭৬) ৰুত্তানি ভদ্দেকরত্তসুত্তাদীনি.
কুণ্ঠপাদোতি ছিন্নপাদোৰ হুত্ৰা গতিৰিকলো. মানসং বন্ধতীতি তস্মিং চিত্তে কিচ্চং নিবন্ধতি. ‘‘অযং অরিযমগ্গো ময্হং ওঘুত্তরনুপাযো’’তি তত্থ চিত্তস্স সন্নিট্ঠানং পুন তত্থ পৰত্তনং ৰীরিযারম্ভো চিত্তবন্ধনং.
তস্স নামরূপস্স ইমে নন্দীরাগাদযো তণ্হাৰিজ্জাদযোতি কত্ৰা পচ্চযো ধম্মাযতনেকদেসো. অরিযমগ্গনিব্বানতণ্হাৰজ্জো ইধ ধম্মাযতনেকদেসোতি চ. সোল়সহাকারেহীতি পীল়নাদীহি সোল়সহি আকারেহি. সতিপট্ঠানৰিভঙ্গে আগতনযেন সট্ঠিনযসহস্সেহি. দেসনাপরিযোসানে…পে… পতিট্ঠহিংসূতি ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ এৰেত্থ গহণৰসেন অধিগতৰিসেসা পরিচ্ছিন্দিতা. তে হি তদা ধম্মপটিগ্গাহকভাৰেন সত্থু সন্তিকে সন্নিসিন্না. উগ্ঘটিতঞ্ঞূনং পন নেয্যানঞ্চ ৰিসেসাধিগমো অট্ঠকথাযং ন রুল়্হোতি ইধ ন গহিতোতি.
আসীৰিসোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. রথোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৩৯. সুসংৰুতিন্দ্রিযস্স ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো সতস্স সম্পজানস্স ৰিহরতো কিলেসনিমিত্তং দুক্খং অনৰসরন্তি সুখসোমনস্সবহুলতা ৰুত্তা. যৰতি তেন ফলং মিস্সিতং ৰিয হোতীতি যোনি, একন্তিকং কারণং. অস্সাতি ভিক্খুনো. পরিপুণ্ণন্তি অৰিকলং. অনৰসেসং আসৰে খেপেতীতি আসৰক্খযো, অগ্গমগ্গো. যং যন্তি দন্ধং মজ্ঝং জৰোতি জৰাদীসু যং যং গমনং. রক্খণত্থাযাতি কিলেসচোরেহি রক্খণত্থায. ৰেগনিগ্গহণত্থাযাতি কিলেসহেতুকস্স ইন্দ্রিযৰেগস্স নিগ্গণ্হনত্থায. নিব্বিসেৰনত্থাযাতি ৰিসেৰনস্স ৰিপ্ফন্দিতস্স নিরোধনায. কিলেসূপসমত্থাযাতি কিলেসানং উপরূপরি সমনত্থায ৰূপসমনত্থায.
সমণরতি নাম সমথৰিপস্সনামগ্গফলসুখানি. দন্তানম্পি সিন্ধৰানং সারথিনো পযোগেন সিযা কাচি ৰিসেৰনমত্তাতি তদভাৰং দস্সেন্তো ‘‘নিব্বিসেৰনে কত্ৰা পেসেন্তো’’তি ৰুত্তং. ঞাণং গচ্ছতীতি অসঙ্গমনং পৰত্ততি পগেৰ ইন্দ্রিযভাৰনায কতত্তা, কিলেসনিগ্গহস্স সুখেনেৰ সিদ্ধত্তা. দাযকস্স অজ্ঝাসযো ৰসো উল়ারো লামকো. দেয্যধম্মস্স পমাণং ৰসো অপ্পকং বহুকঞ্চ.
মহামণ্ডপট্ঠানং নাম লোহপাসাদস্স পুরতো এৰ মহাভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্নিপাতকালে তেসং পহোনকৰসেন মহামণ্ডপস্স কত্তব্বট্ঠানং. গহণমানন্তি পরিৰিসগহণভাজনং.
পকতিযা ভত্তকারকিচ্চে অধিগতো উপট্ঠাকুপাসকো. মুদুসমখরসঞ্ঞিতেহি, দহনপচনভজ্জনসঞ্ঞিতেহি ৰা তীহি পাকেহি.
পরিসোধেত্ৰাতি রঞ্ঞো অনুচ্ছৰিকভাৰং পরিসোধেত্ৰা. ভূমিযং ছড্ডেসি ‘‘ভিক্খূনং অদত্ৰা মযা মুখে পক্খিত্ত’’ন্তি. মুখেন গণ্হি তস্স নিদ্দোসভাৰং দস্সেতুং. মত্তং জানাপেতুং পমজ্জি. ‘‘ত্ৰং কুতো আগতো’’তি পুচ্ছনে পমাদং আপজ্জি. অনুভাগোতি অৰসিট্ঠভাগো. ইদমত্থিযন্তি ইদং পযোজনং. ইতরন্তি পাল়িযং অনাগতম্পি আহারে পমাণজাননং.
সযনং সেয্যা, কামভোগীনং সেয্যা কামভোগিসেয্যা. দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি দক্খিণহত্থেন কাতব্বকিচ্চকরণতো. তেজুস্সদত্তাতি ইদং অনুত্রাসস্সেৰ সীহস্স সযনন্তি দস্সেতুং ৰুত্তং. দ্ৰে পুরিমপাদে একস্মিং, পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৰাতি হি ইদং পাদানং অৰিক্খিত্তভাৰকরণদস্সনং.
চতুত্থজ্ঝানসেয্যাতি চতুত্থজ্ঝানিকং ফলসমাপত্তিং ৰদতি. যেভুয্যেন হি তথাগতা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰাৰ সযন্তি. সা চ নেসং চতুত্থজ্ঝানতো ৰুট্ঠায, কিলেসপরিনিব্বানস্স চ কতত্তাতি ৰদন্তি. ইধ সীহসেয্যা আগতা পাদং অচ্চাধায পুব্বেনাপরং অজহিতসংলক্খণা সেয্যাতি কত্ৰা. তেনাহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. এৰন্তি ‘‘দক্খিণেন পস্সেনা’’তিআদিনা ৰুত্তাকারেন সেয্যং কপ্পেতি.
কথং নিদ্দাযন্তো সতো সম্পজানো হোতি? ভৰঙ্গচিত্তেন হি নিদ্দূপগমনন্তি অধিপ্পাযো. অপ্পহানেনাতি তদধিমুত্ততায তদপ্পহানং দট্ঠব্বং. তথা তেসু নিদ্দোক্কমনস্স আদিপরিযোসানেসু অজহিতসতিসম্পজঞ্ঞং হোতি. তেনাহ – ‘‘নিদ্দং ওক্কমন্তোপি সতো সম্পজানো হোতী’’তি. এতং পনাতি ‘‘নিদ্দং ওক্কমন্তোপি সতো সম্পজানো হোতী’’তি ৰুত্তনযং ৰদতি. ঞাণধাতুকন্তি ন রোচযিংসূতি নিদ্দোক্কমনেপি জাগরণে পৰত্তঞাণসভাৰমেৰাতি ন রোচযিংসু পোরাণা. নিরন্তরং ভৰঙ্গচিত্তেসু ৰত্তমানেসু সতিসম্পজঞ্ঞাসম্ভৰোতি অধিপ্পাযো. পুরিমস্মিঞ্হি নযে সতিসম্পজঞ্ঞস্স অসংৰরো, ন ভৰঙ্গস্স. ইন্দ্রিযসংৰরো, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, জাগরিযানুযোগোতি ইমেহি তিৰঙ্গিকা, নিমিত্তানুব্যঞ্জনপরিৰজ্জনাদি সব্বং ৰিপস্সনাপক্খিকমেৰাতি অধিপ্পাযো.
তানেৰাতি ৰিপস্সনাক্খণে পৰত্তানি ইন্দ্রিযাদীনি. যাৰ অরহত্তা দেসনা ৰিত্থারতো কথেতব্বা. পাল়িযং পন ‘‘যোনি চস্স আরদ্ধা হোতি আসৰানং খযাযা’’তি সঙ্খেপেন কথিতা.
রথোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. কুম্মোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৪০. অট্ঠিকুম্মোতি পিট্ঠিযং তিখিণট্ঠিকো কুম্মো. তন্তিবন্ধোতি ব্যাৰটো. সমুগ্গে ৰিয অত্তনো কপালে পক্খিপিত্ৰা. সমোদহন্তো সম্মা ওদহন্তো অজ্ঝত্তমেৰ দহন্তো. আরম্মণকপালেতি আরম্মণকটাহে. সমোদহন্তোতি দিট্ঠমত্তস্সেৰ চ গহণতো মনোৰিতক্কে তত্থেৰ সম্মদেৰ ওদহন্তো. তঞ্হি ৰিসযৰসেন পৰত্তিতুং অদেন্তো. পঞ্চ ধম্মেতি ‘‘কালেন ৰক্খামী’’তিআদিনা (পরি. ৩৬২) ৰুচ্চমানে.
কুম্মোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পঠমদারুক্খন্ধোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৪১. ৰিলাসমানো ৰিয সাগরং পত্ৰা. অন্তোসাখোতি গঙ্গায তীরস্স অন্তো ওনতসাখো. তেমেতীতি তিন্তো হোতি. তিরিযং পতিতো দণ্ডসেতু ৰিয ঠিতত্তা মহাজনস্স পচ্চযো জাতো, তথা মহন্তভাৰেন গঙ্গাসোতং ওতরণাদি নত্থি.
অযং হীতি অনন্তরং ৰুত্তপুগ্গলো. অরিযমগ্গং ওরুয্হাতি চতুব্বিধং অরিযমগ্গৰীথিং ওতরিত্ৰা. ‘‘চিত্তং নামেত’’ন্তিআদিনা চিন্তেত্ৰা গিহিবন্ধনং ন ৰিস্সজ্জেতীতি সম্বন্ধো. অত্তনো ভজমানকেতি অত্তনো ভজন্তে. জীৰিকত্থায পযুজ্জিতব্বতো পযোগো, খেত্তৰত্থাদি. ততো পযোগতো উট্ঠিতং আযং. কিঞ্চাপি ভিক্খূনং কাযসামগ্গিং দেতি ভিক্খত্থায.
মুণ্ডঘটন্তি ভিন্নোট্ঠং ঘটং. খন্ধেতি অংসে. সঙ্ঘভোগন্তি সঙ্ঘসন্তকং ভোগগামং গন্ত্ৰা. অত্থতো এৰং ৰদন্তীতি তথা অত্থস্স সম্ভৰতো এৰং ৰদন্তা ৰিয হোন্তি. যাগুমত্তকে যাগুন্তি যাগুং পিৰিত্ৰা তায অপরিপক্কায এৰ অঞ্ঞং যাগুং অজ্ঝোহরিত্ৰাতি সম্বন্ধো.
কিলেসানুরঞ্জিতোৰাতি যোনিসোমনসিকারস্স অভাৰেন কিলেসানুগতচিত্তো এৰ. অক্খীনি নীহরিত্ৰাতি কোধৰসেন অক্খিকে করোন্তো অক্খীনি নীহরিত্ৰা ৰিচরিস্সতি. উদ্ধতো হোতি অৰূপসন্তো.
দিট্ঠিগতিকোতি সাসনিকো এৰং অযোনিসো উম্মুজ্জিত্ৰা সাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কত্ৰা দীপেন্তো অরিট্ঠসদিসো. তেনাহ ‘‘সো হী’’তিআদি. অরূপভৰে রূপং অত্থি, অঞ্ঞথা ততো চুতস্স কুতো রূপক্খন্ধস্স সম্ভৰো. অসঞ্ঞীভৰে চিত্তং অত্থীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. বহুচিত্তক্খণিকো লোকুত্তরমগ্গো ‘‘যো ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানে ভাৰেয্য সত্তৰস্সানী’’তিআদিৰচনতো (দী. নি. ২.৪০৪; ম. নি. ১.১৩৭). অনুসযো চিত্তৰিপ্পযুত্তো, অঞ্ঞথা সাৰজ্জানৰজ্জধম্মানং একজ্ঝং উপ্পত্তি সিযা. তে চ সত্তা সন্ধাৰন্তি সংসরন্তি, অঞ্ঞথা কম্মফলানং সম্বন্ধো ন সিযাতি. ইতি ৰদন্তো এৰং মিচ্ছাৰাদং পগ্গয্হ ৰদন্তো.
তেমনরুক্খো ৰিয…পে… দুল্লভধম্মস্সৰনো চ পুগ্গলো সদ্ধাসিনেহেন অতেমনতো. কতৰিনযো সিক্খিতৰিনযো যথা ‘‘কতৰিজ্জো’’তি. ধম্মকথিকানং ৰিচারেথাতি ইদং দেয্যধম্মং ধম্মকথিকানং অয্যানং তস্স তস্স যুত্তৰসেন ৰিচারেথাতি নিয্যাতনৰসেন ৰত্ৰা. দিৰাকথিকো সরভাণকো সাযন্হে কথেতি, পুরিমযামং কথেন্তো রত্তিকথিকো ভাণকপুগ্গলো.
নন্দনৰনাভিরামেতি নন্দনৰনং ৰিয মনোরমে. অস্স ভারহারভিক্খূতি অস্স কিচ্চৰাহকভিক্খূ উপজ্ঝাযাদযো. সুখনিসিন্নকথন্তি পটিসন্থারকথাপুব্বকং উপনিসিন্নকথং সুত্ৰা.
ঠিতসণ্ঠানেনেৰ ঠিতাকারেনেৰ ঠিতং, নপ্পযুত্তন্তি অত্থো. চিত্তকম্মমূলাদীনি ঠিতসণ্ঠানেনেৰ ঠিতাতি যোজনা. মুদুতাযাতি মুদুহদযতায সাপেক্খতায.
পটিপদন্তি সমথৰিপস্সনাপটিপত্তিং. দীপেত্ৰা পকাসেত্ৰা পাকটং কত্ৰা. তত্রুপ্পাদোতি তত্র উপ্পজ্জনকআযুপ্পাদো. খেত্তং সন্ধায ৰদতি. তেল…পে… হত্থাতি তেলঘট-মধুঘটফাণিতঘটাদিহত্থা. অপক্কমিংসু দুব্বিচারিতত্তা. পূরেসীতি হেট্ঠা চ তত্থ তত্থ অতীতানি কালৰচনানি পোরাণট্ঠকথায আগতত্তা কির ৰুত্তানি.
উপগমনানুপগমনাদীনি ওরিমস্স পারিমস্স চ উপগমনানুপগমনানি চেৰ মজ্ঝে সংসীদনানি চ. পটিৰিজ্ঝিতুন্তি জানিতুং. এতন্তি যথাৰুত্তং চক্খুসভাৰং. দোমনস্সন্তি তস্সেৰ মন্দভাৰপচ্চযং দোমনস্সং. আপজ্জন্তোপি উপগচ্ছতি নাম তন্নিমিত্তসংকিলেসস্স উপ্পাদিতত্তা. তিণ্ণং লক্খণানন্তি হুত্ৰা অভাৰতো আদিঅন্তৰন্ততো তাৰকালিকতো নিচ্চপটিক্খেপতোতিআদীনং তিণ্ণং লক্খণানং সল্লক্খণৰসেন.
ৰামতোতি মিচ্ছা. দক্খিণতোতি সম্মা. যথা তস্স তস্স সত্তস্স ওরভাৰত্তা অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি ওরিমং তীরং কত্ৰা ৰুত্তানি, এৰং নেসং পরভাৰত্তা বাহিরানি আযতনানি পারিমং ৰুত্তানি. অপাযমজ্ঝে সংসরণহেতুতায নন্দীরাগোৰ ‘‘মজ্ঝে সংসাদো’’তি ৰুত্তো.
উন্নতোতি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা উন্নতিং উপগতো. অত্তুক্কংসনে পংসুকূলিকভাৰেন অত্তানং দহনতো অঞ্ঞাকারতাগহেতব্বো. পাসাণো নু খো এস খাণুকোতি গহেতব্বদারুক্খন্ধসদিসো ৰুত্তো.
চুণ্ণৰিচুণ্ণং হোতি আৰট্টৰেগস্স বলৰভাৰতো. চতূসু অপাযেসূতি পঞ্চকামগুণাৰট্টে পতিতপুগ্গলো মনুস্সলোকেপি গুণসরীরভেদনেন দীঘরত্তং চুণ্ণৰিচুণ্ণং আপজ্জতিযেৰ, তস্স তথা আপন্নত্তা. এৰঞ্হি সো অপাযেসু তাদিসেসু জাযতি.
সীলস্স দুট্ঠং নাম নত্থি, তস্মা অভাৰত্থো ইধ দু-সদ্দোতি আহ ‘‘নিস্সীলো’’তি. ‘‘পাপং পাপেন সুকর’’ন্তিআদীসু (উদা. ৪৮) ৰিয পাপ-সদ্দো নিহীনপরিযাযোতি আহ ‘‘লামকধম্মো’’তি. ন সুচীতি কাযৰাচাচিত্তেহি ন সুচি. সঙ্কায ৰাতি অত্তনো ৰা সঙ্কায পরেসং সমাচারকিরিযং সরতি আসঙ্কতি. তেনাহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তানি কম্মানি পৰিসতীতি তানি কম্মানি করোন্তানং অন্তরে পৰিসতি. গুণানং পূতিভাৰেনাতি গুণভাৰেন গহিতানং সীলধম্মানং সংকিলিট্ঠভাৰপ্পত্তিযা. কচৰরজাতোতি অব্ভন্তরং সঞ্জাতকচৰরো, কচৰরভূতো ৰা.
অণণা পব্বজ্জাতি অণণস্সেৰ পব্বজ্জা. ওরিমতীরাদীনং উপগমনানুপগমনাদীনং জোতিতত্তা ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.
পঠমদারুক্খন্ধোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. দুতিযদারুক্খন্ধোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৪২. যা আপত্তি ৰুট্ঠানগামিনী দেসনাগামিনী, তং পটিচ্ছাদিতকালতো পট্ঠায সংকিলিট্ঠা নাম অন্তরাযিকভাৰতো. আৰীকতা পন অনাপত্তিট্ঠানে তিট্ঠতীতি অসংকিলিট্ঠা নাম. তেনাহ – ‘‘আৰীকতা হিস্স ফাসু হোতী’’তি. এৰরূপং সংকিলিট্ঠন্তি পটিচ্ছাদিততায ৰা দুট্ঠুল্লভাৰেন ৰা সংকিলিট্ঠং.
দুতিযদারুক্খন্ধোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অৰস্সুতপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা
২৪৩. সন্থাগারন্তি সঞ্ঞাপনাগারং. তেনাহ ‘‘উয্যোগকালাদীসূ’’তিআদি. আদি-সদ্দেন মঙ্গলমহাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সন্থরন্তীতি ৰিস্সমন্তি, পরিস্সমং ৰিনোদেন্তীতি অত্থো. সহাতি সন্নিপাতৰসেন একজ্ঝং. সহ অত্থানুসাসনং অগারন্তি তস্মিং অত্থে ত্থ-কারস্স ন্থ-কারং কত্ৰা ‘‘সন্থাগার’’ন্তি ৰুচ্চতীতি দট্ঠব্বং, পঠমং তত্থ সম্মন্তনৰসেন সন্থরন্তি ৰিচারেন্তীতি অত্থো.
তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আগতমেৰ ভৰিস্সতীতি বুদ্ধৰচনস্স আগমনসীসেন অরিযফলধম্মানম্পি আগমনং ৰুত্তমেৰ. তিযামরত্তিং তত্থ ৰসন্তানং ফলসমাপত্তিৰল়ঞ্জনং হোতীতি. তস্মিঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘে কল্যাণধম্মা কল্যাণপুথুজ্জনা ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেন্তা হোন্তীতি অরিযমগ্গধম্মানম্পি তত্থ আগমনং হোতিযেৰ.
অল্লগোমযেনাতি অচ্ছেন অল্লগোমযরসেন. ওপুঞ্জাপেত্ৰাতি ৰিলিম্পেত্ৰা. চতুজ্জাতিযগন্ধেহীতি কুঙ্কুমতুরুক্খযৰনপুপ্ফতমালপত্তগন্ধেহি. নানাৰণ্ণেতি নীলাদিৰসেন নানাৰণ্ণে, ভিত্তিৰিসেসৰসেন নানাসণ্ঠানরূপে. ‘‘মহাপিট্ঠিককোজৰেতি হত্থিপিট্ঠিআদীসু অত্থরিতব্বতায ‘মহাপিট্ঠিকা’তি লদ্ধসমঞ্ঞে কোজৰে’’তি ৰদন্তি. কুত্তকে পন সন্ধাযেতং ৰুত্তং, ‘‘চতুরঙ্গুলাধিকপুপ্ফা মহাপিট্ঠিককোজৰা’’তিপি ৰদন্তি. হত্থত্থরঅস্সত্থরা হত্থিঅস্সপিট্ঠীসু অত্থরিতব্বা হত্থিঅস্সরূপৰিচিত্তা চ অত্থরকা. সীহত্থরকাদযো পন সীহরূপাদিৰিচিত্তা এৰ অত্থরকা. চিত্তত্থরকং নানাৰিধরূপেহি চেৰ নানাৰিধমালাকম্মাদীহি চ ৰিচিত্তং অত্থরকং.
উপধানন্তি অপস্সযনং. উপদহিত্ৰাতি অপস্সযযোগ্গভাৰেন ঠপেত্ৰা. গন্ধেহি কতমালা গন্ধদামং. তমালপত্তাদীহি কতমালা পত্তদামং. আদি-সদ্দেন হিঙ্গুলতক্কোলজাতিফলজাতিপুপ্ফাদীহি কতদামং সঙ্গণ্হাতি. পল্লঙ্কাকারেন কতপীঠং পল্লঙ্কপীঠং. তীসু পস্সেসু একপস্সে এৰ ৰা সউপস্সযং অপস্সযপীঠং. অনপস্সযং মুণ্ডপীঠং. যোজনাৰট্টেতি যোজনপরিক্খেপোকাসে.
সংৰিধাযাতি অন্তরৰাসকস্স কোণপদেসং ইতরপদেসঞ্চ সমং কত্ৰা ৰিধায. তেনাহ – ‘‘কত্তরিযা পদুমং কন্তেন্তো ৰিযা’’তি, ‘‘তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো’’তি চ. যস্মা বুদ্ধানং রূপসম্পদা ৰিয আকপ্পসম্পদাপি পরমুক্কংসতং গতা, তস্মা তদা ভগৰা এৰং সোভেয্যাতি দস্সেন্তো ‘‘সুৰণ্ণপামঙ্গেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘অসমেন বুদ্ধৰেসেনা’’তিআদিনা তদা ভগৰা বুদ্ধানুভাৰস্স নিগুহনে কারণাভাৰতো তত্থ সন্নিপতিতদেৰমনুস্সনাগযক্খগন্ধব্বাদীনং পসাদজননত্থং অত্তনো সভাৰপকতিযাৰ কপিলৰত্থুং পাৰিসীতি দস্সেতি. বুদ্ধানং কাযপভা নাম পকতিযা অসীতিহত্থমত্তপদেসং ৰিসরতীতি আহ ‘‘অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসী’’তি. নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জিট্ঠপভস্সরানং ৰসেন ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো.
সব্বপালিফুল্লোতি মূলতো পট্ঠায যাৰ সাখগ্গা সমন্ততো ফুল্লো ৰিকসিতো. পটিপাটিযা ঠপিতানন্তিআদি পরিকপ্পূপমা, যথা তং…পে… অলঙ্কতং অঞ্ঞং ৰিরোচতি, এৰং ৰিরোচিত্থ, সমতিংসায পারমিতাহি অভিসঙ্খতত্তা এৰং ৰিরোচিত্থাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘পঞ্চৰীসতিযা গঙ্গানন্তি সতমুখা হুত্ৰা সমুদ্দং পৰিট্ঠায মহাগঙ্গায মহন্তমহন্তানং গঙ্গানং পঞ্চৰীসতী’’তি ৰদন্তি. পপঞ্চসূদনিযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.২২) ‘‘পঞ্চৰীসতিযা নদীন’’ন্তি ৰুত্তং, গঙ্গাদীনং চন্দভাগাপরিযোসানানং পঞ্চৰীসতিযা মহানদীনন্তি অত্থো. পরিকপ্পৰচনঞ্হেতং. সম্ভিজ্জাতি সম্ভেদং মিস্সীভাৰং পত্ৰা মুখদ্ৰারেতি সমুদ্দং পৰিট্ঠট্ঠানে.
নাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনন্তিআদি পরিকপ্পৰসেন ৰুত্তং. সহস্সেনাতি পদসহস্সেন, ভাণৰারপ্পমাণেন গন্থেনাতি অত্থো.
কম্পযন্তো ৰসুন্ধরন্তি অত্তনো গুণৰিসেসেহি পথৰীকম্মং উন্নাদেন্তো, এৰংভূতোপি অহেঠযন্তো পাণানি. সব্বপদক্খিণত্তা বুদ্ধানং দক্খিণং পঠমং পাদং উদ্ধরন্তো. সমং সম্ফুসতে ভূমিং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায. যদিপি ভূমিং সমং ফুসতি, রজসা নুপলিপ্পতি সুখুমত্তা ছৰিযা. নিন্নট্ঠানং উন্নমতীতিআদি বুদ্ধানং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতাসঙ্খাতমহাপুরিসলক্খণপটিলাভস্স নিস্সন্দফলং. নাতিদূরে উদ্ধরতীতি অতিদূরে ঠপেতুং ন উদ্ধরতি. নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপন্তি অচ্চাসন্নে চ ঠানে অনিক্খিপন্তো নিয্যাতি. হাসযন্তো সদেৰকে লোকে তোসেন্তো. চতূহি পাদেহি চরতীতি চতুচারী.
বুদ্ধানুভাৰস্স পকাসনৰসেন গতত্তা ৰণ্ণকালো নাম এস. সরীরৰণ্ণে ৰা গুণৰণ্ণে ৰা কথিযমানে দুক্কথিতন্তি ন ৰত্তব্বং. কস্মা? অপ্পমাণৰণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৰন্তো, বুদ্ধগুণসংৰণ্ণনা জানন্তস্স যথারদ্ধসংৰণ্ণনংযেৰ অনুপৰিসতি. দুকূলচুম্বটকেনাতি গন্থিত্ৰা গহিতদুকূলৰত্থেন.
নাগৰিক্কন্তচারণোতি হত্থিনাগসদিসপদনিক্খেপো. সতপুঞ্ঞলক্খণোতি অনেকসতপুঞ্ঞাভিনিব্বত্তমহাপুরিসলক্খণো. মণিৰেরোচনো যথাতি চতুরাসীতিসহস্সমণিপরিৰারিতো অতিৰিয ৰিরোচমানো ৰিজ্জোতমানো মণি ৰিয. ‘‘ৰেরোচনো নাম একো মণী’’তি কেচি. মহাসালোৰাতি মহন্তো সালরুক্খো ৰিয, সুদ্ধট্ঠিতো কোৰিল়ারাদি মহারুক্খো ৰিয ৰা. পদুমো কোকনদো যথাতি কোকনদসঙ্খাতং মহাপদুমং ৰিয, ৰিকসমানপদুমং ৰিয ৰা.
আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিযাতিআদি তস্সা পকিণ্ণককথায অঞ্ঞেসং সুদুক্করভাৰদস্সনঞ্চেৰ সুণন্তানং অচ্চন্তসুখাৰহভাৰদস্সনঞ্চ. পথৰোজং আকড্ঢন্তো ৰিযাতি নাল়িযন্তং যোজেত্ৰা মহাপথৰিযা হেট্ঠিমতলে পপ্পটকোজং উদ্ধং মুখং কত্ৰা আকড্ঢন্তো ৰিয. যোজনিকন্তি যোজনপমাণং. মধুভণ্ডন্তি মধুপটলং.
মহন্তন্তি ৰিপুলং উল়ারপুঞ্ঞং. সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতীতি সব্বমেৰ পচ্চযজাতং আৰাসদাযকেন দিন্নমেৰ হোতি. তথা হি দ্ৰে তযো গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা আগতস্সপি ছাযূদকসম্পন্নং আরামং পৰিসিত্ৰা ন্হাযিত্ৰা পটিস্সযে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৰা উট্ঠায নিসিন্নস্স কাযে বলং আহরিত্ৰা পক্খিত্তং ৰিয হোতি. বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে ৰণ্ণধাতু ৰাতাতপেহি কিলমতি, পটিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায মুহুত্তং নিসিন্নস্স ৰিসভাগসন্ততি ৰূপসম্মতি, সভাগসন্ততি পতিট্ঠাতি, ৰণ্ণধাতু আহরিত্ৰা পক্খিত্তা ৰিয হোতি, বহি ৰিচরন্তস্স চ পাদে কণ্টকা ৰিজ্ঝন্তি, খাণু পহরতি, সরীসপাদিপরিস্সযা চেৰ চোরভযঞ্চ উপ্পজ্জতি, পটিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিসিন্নস্স পন সব্বেপেতে পরিস্সযা ন হোন্তি. সজ্ঝাযন্তস্স ধম্মপীতিসুখং, কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তস্স উপসমসুখং উপ্পজ্জতি বহিদ্ধা ৰিক্খেপাভাৰতো. বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ফন্দন্তি, সেনাসনং পৰিসনক্খণে মঞ্চপীঠাদীনি ন পঞ্ঞাযন্তি, মুহুত্তং নিসিন্নস্স পন অক্খিপসাদো আহরিত্ৰা পক্খিত্তো ৰিয হোতি, দ্ৰারৰাতপানমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাযন্তি. এতস্মিঞ্চ আৰাসে ৰসন্তং দিস্ৰা মনুস্সা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘আৰাসদানস্মিঞ্হি দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতী’’তি. ভূমট্ঠক…পে… ন সক্কাতি অযমত্থো মহাসুদস্সনৰত্থুনা (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো. মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৰ হোতীতি অযমত্থো অন্তিমভৰিকানং মহাবোধিসত্তানং পটিসন্ধিৰসেন দীপেতব্বো.
সীতন্তি অজ্ঝত্তং ধাতুক্খোভৰসেন ৰা বহিদ্ধা উতুৰিপরিণামৰসেন ৰা উপ্পজ্জনকসীতং. উণ্হন্তি অগ্গিসন্তাপং, তস্স চ দৰদাহাদীসু সম্ভৰো দট্ঠব্বো. পটিহন্তীতি পটিহনতি. যথা তদুভযৰসেন কাযচিত্তানং আবাধো ন হনতি, এৰং করোতি. সীতুণ্হব্ভাহতে হি সরীরে ৰিক্খিত্তচিত্তো ভিক্খু যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি. ৰাল়মিগানীতি সীহব্যগ্ঘাদিৰাল়মিগে. গুত্তসেনাসনঞ্হি পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিসিন্নস্স তে পরিস্সযা ন হোন্তি. সরীসপেতি যে কেচি সরন্তা গচ্ছন্তে দীঘজাতিকে সপ্পাদিকে অঞ্ঞে চ তথারূপে. মকসেতি নিদস্সনমত্তমেতং, ডংসাদীনং এতেনেৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সিসিরেতি সীতকালৰসেন সত্তাহৰদ্দলিকাদিৰসেন চ উপ্পন্নে সিসিরসম্ফস্সে. ৰুট্ঠিযোতি যদা তদা উপ্পন্না ৰস্সৰুট্ঠিযো পটিহনতীতি যোজনা.
ৰাতাতপো ঘোরোতি রুক্খগচ্ছাদীনং উব্বহনভঞ্জনাদিৰসেন পৰত্তিযা ঘোরো সরজঅরজাদিভেদো ৰাতো চেৰ গিম্হপরিল়াহসমযেসু উপ্পত্তিযা ঘোরো সূরিযাতপো চ. পটিহঞ্ঞতীতি পটিবাহীযতি. লেণত্থন্তি নানারম্মণতো চিত্তং নিৰত্তিত্ৰা পটিসল্লাণারামত্থং. সুখত্থন্তি ৰুত্তপরিস্সযাভাৰেন ফাসুৰিহারত্থং. ঝাযিতুন্তি অট্ঠতিংসায আরম্মণেসু যত্থ কত্থচি চিত্তং উপনিবন্ধিত্ৰা সমাদহনৰসেন ঝাযিতুং. ৰিপস্সিতুন্তি অনিচ্চাদিৰসেন সঙ্খারে সম্মসিতুং.
ৰিহারেতি পটিস্সযে. কারযেতি কারাপেয্য. রম্মেতি মনোরমে. ৰাসযেত্থ বহুস্সুতেতি কারেত্ৰা পন এত্থ ৰিহারেসু বহুস্সুতে সীলৰন্তে কল্যাণধম্মে নিৰাসেয্য. তে নিৰাসেন্তো পন তেসং বহুস্সুতানং যথা পচ্চযেহি কিলমথো ন হোতি. এৰং অন্নঞ্চ পানঞ্চ ৰত্থসেনাসনানি চ দদেয্য উজুভূতেসু অজ্ঝাসযসম্পন্নেসু কম্মফলানং রতনত্তযগুণানঞ্চ সদ্দহনেন ৰিপ্পসন্নেন চেতসা. ইদানি গহট্ঠপব্বজিতানং অঞ্ঞমঞ্ঞূপকারতং দস্সেতুং ‘‘তে তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ তেতি বহুস্সুতা. তস্সাতি উপাসকস্স. ধম্মং দেসেন্তীতি সকলৰট্টদুক্খপনূদনং নিয্যানিকং ধম্মং কথেন্তি. যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞাযাতি সো পুগ্গলো যং সদ্ধম্মং ইমস্মিং সাসনে সম্মাপটিপজ্জনেন জানিত্ৰা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনাসৰো হুত্ৰা পরিনিব্বাযতি.
আৰাসেতি আৰাসদানে. আনিসংসোতি উদ্রযো. পূজাসক্কারৰসেন পঠমযামো খেপিতো, সত্থু ধম্মদেসনায অপ্পাৰসেসো মজ্ঝিমযামো গতোতি পাল়িযং ‘‘বহুদেৰ রত্তি’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অতিরেকতরং দিযড্ঢযাম’’ন্তি. সঙ্গহং নারোহতি ৰিপুলৰিত্থারভাৰতো. বুদ্ধানঞ্হি ভত্তানুমোদনাপি থোকং ৰড্ঢেত্ৰা ৰুচ্চমানা দীঘমজ্ঝিমপমাণাপি হোতি. তথা হি সুফুসিতং দন্তাৰরণং, জিৰ্হা তনুকা, ভৰঙ্গপরিৰাসো পরিত্তো, নত্থি ৰেগাযিতং, নত্থি ৰিত্থাযিতং, নত্থি অব্যাৰটমনো, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সমুপব্যূল়্হং, অপরিক্খযা পটিসম্ভিদা.
সন্দস্সেত্ৰাতিআদীসু সন্দস্সেত্ৰা আৰাসদানপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং কত্ৰা. ততো পরং, মহারাজ, ইতিপি সীলং, ইতিপি সমাধি, ইতিপি পঞ্ঞাতি সীলাদিগুণে তেসং সম্মা দস্সেত্ৰা হত্থেন গহেত্ৰা ৰিয পচ্চক্খতো পকাসেত্ৰা. সমাদপেত্ৰাতি এৰং সীলং সমাদাতব্বং, সীলে পতিট্ঠিতেন এৰং সমাধিপঞ্ঞা ভাৰেতব্বাতি যথা তে সীলাদিগুণে সম্মা আদিযন্তি, তথা গণ্হাপেত্ৰা. সমুত্তেজেত্ৰাতি যথাসমাদিন্নং সীলং সুৰিসুদ্ধং হোতি, সমথৰিপস্সনা চ ভাৰিযমানা যথা সুট্ঠু ৰিসোধিতা উপরূপরি ৰিসেসাৰহা হোন্তি, এৰং সমুত্তেজেত্ৰা নিসামনৰসেন ৰোদাপেত্ৰা. সম্পহংসেত্ৰাতি যথানুসিট্ঠং ঠিতসীলাদিগুণেহি সম্পতি পটিলদ্ধগুণানিসংসেহি চেৰ উপরিলদ্ধব্বফলৰিসেসেহি চ চিত্তং সম্পহংসেত্ৰা লদ্ধস্সাসৰসেন সুট্ঠু তোসেত্ৰা. এৰমেতেসং পদানং অত্থো ৰেদিতব্বো. সক্যরাজানো যেভুয্যেন ভগৰতো ধম্মদেসনায সাসনে লদ্ধস্সাদা লদ্ধপ্পতিট্ঠা চ.
উপসগ্গসদ্দানং অনেকত্থত্তা অভি-সদ্দো অতি-সদ্দেন সমানত্থোপি হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা’’তি.
তত্র কিরাতিআদি কেচিৰাদোতি বদ্ধোপি ন হোতি. তেনাহ ‘‘অকারণমেত’’ন্তিআদি. কাযচিত্তলহুতাদযো উপ্পজ্জন্তীতি ইদং কাযিকচেতসিকঅঞ্ঞথাভাৰস্স কারণৰচনং, লহুতাদিউপ্পন্নে সৰনানুত্তরিযপটিলাভেন লদ্ধব্বধম্মত্থৰেদসমধিগমতো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যথা, যথাৰুসো, ভিক্খুনো সত্থা ৰা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিকো সব্রহ্মচারী, তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে লভতি অত্থৰেদং, লভতি ধম্মৰেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জ’’ন্তিআদি (দী. নি. ৩.৩২২, ৩৫৫; অ. নি. ৫.২৬).
পিট্ঠিৰাতো উপ্পজ্জি উপাদিন্নসরীরস্স তথারূপত্তা সঙ্খারানঞ্চ অনিচ্চতায দুক্খানুবন্ধত্তা. অকারণং ৰা এতন্তি যেনাধিপ্পাযেন ৰুত্তং, তমেৰ অধিপ্পাযং ৰিৰরিতুং ‘‘পহোতী’’তিআদি ৰুত্তং. একপল্লঙ্কেন নিসীদিতুং পহোতি যথা তং ৰেলুৰগামকে. এত্তকে ঠানেতি এত্তকে ঠানে ঠানং নিপ্ফন্নন্তি যোজনা. তঞ্চ খোতি ৰুট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপনং. ধম্মকথং সুণমানো ধম্মগারৰেন.
অৰস্সুতস্সাতি অৰস্সুতভাৰস্স রাগাদিৰসেন. অৰস্সুতস্স কারণন্তি তিন্তভাৰকারণং. কিলেসাধিমুচ্চনেনাতি কিলেসৰসেন পরিপ্ফন্দিতৰসেন. নিব্বাপনং ৰিযাতি ৰূপসমো ৰিয. নিব্বিসেৰনানন্তি পরিপ্ফন্দনরহিতানং.
অৰস্সুতপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. দুক্খধম্মসুত্তৰণ্ণনা
২৪৪. দুক্খধম্মানন্তি দুক্খকারণানং. তেনাহ ‘‘দুক্খসম্ভৰধম্মান’’ন্তিআদি. তত্থ কিং দুক্খং, কা দুক্খধম্মাতি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘পঞ্চসু হী’’তি ৰুত্তং. তেতি পঞ্চক্খন্ধা. দুক্খসম্ভৰধম্মত্তাতি দুক্খুপ্পত্তিকারণত্তা. অস্সাতি তেন. করণে হেতং সামিৰচনং. কামেতি ৰত্থুকামে কিলেসকামে চ. পুন অস্সাতি সামিঅত্থে এৰ সামিৰচনং. চারন্তি চিত্তাচারং. ৰিহারন্তি পঞ্চদ্ৰারপ্পৰত্তিচারৰিহারং. ‘‘একট্ঠা’’তি চ ৰদন্তি. তেনেৰ হি ‘‘অনুবন্ধিত্ৰা চরন্তং’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. অনুবন্ধিত্ৰাতি চ ৰীথিচিত্তপ্পৰত্তিতো পট্ঠায যাৰ ততিযজৰনৰারা অনু অনু বন্ধিত্ৰা. পক্খন্দনাদীতি আদি-সদ্দেন কসিগোরক্খাদিৰসেনপি কামানং পরিযেসনদুক্খং সঙ্গণ্হাতি.
দাযতীতি দাযো, ৰনং. তেনাহ ‘‘অটৰি’’ন্তি. কণ্টকগব্ভন্তি ওৰরকসদিসং ৰনং. নামপদং নাম কিরিযাপদাপেক্খন্তি ‘‘ৰিজ্ঝী’’তি ৰচনসেসেন কিরিযাপদং গণ্হাতি.
দন্ধাযিতত্তং উপ্পন্নকিলেসানং অৰট্ঠানং. তেনাহ ‘‘উপ্পন্নমত্তাযা’’তিআদি. তাযাতি সতিযা. কাচি কিলেসাতি চুদ্দসৰিধে চিত্তস্স কিচ্চে জৰনকিচ্চে এৰ চিত্তকিলেসানং উপ্পত্তিং কত্ৰা তথা ৰুত্তং. নিগ্গহিতাৰ হোন্তি পৰত্তিতুং অপ্পদানৰসেন. তেনাহ ‘‘ন সণ্ঠাতুং সক্কোন্তী’’তি. চক্খুদ্ৰারস্মিন্তি পাল়িযং তস্স পঠমং গহিততায ৰুত্তং, তেন নযেন সেসদ্ৰারানিপি গহিতানেৰ হোন্তি. রাগাদীসু উপ্পন্নেসু পঠমজৰনৰারে. সতিসম্মোসেন ‘‘কিলেসা মে উপ্পন্না’’তি ঞত্ৰা তথা পচ্চামাসসতিযা লব্ভনতো. তেনাহ – ‘‘অনচ্ছরিযং চেত’’ন্তি. আৰট্টেত্ৰাতি অযোনিসো আৰট্টেত্ৰা. আৰজ্জনাদীসূতি ততো এৰ অযোনিসো আৰজ্জনাদীসু উপ্পন্নেসু ইট্ঠারম্মণস্স লদ্ধত্তা পচ্চযসিদ্ধিযা সম্পত্তং পৰত্তনারহং. নিৰত্তেত্ৰাতি দুতিযজৰনৰারেপি কিলেসুপ্পত্তিং নিৰত্তেত্ৰা. কথং পনস্স এৰং লদ্ধুং সক্কাতি আহ ‘‘আরদ্ধৰিপস্সকানং হী’’তিআদি. ভাৰনাপটিসঙ্খানেতি ভাৰনাযং পটিসঙ্খানে চ যোগিনো পতিট্ঠিতভাৰো. তস্স অযমানিসংসো – যং পচ্চযলাভেন উপ্পজ্জিতুং লদ্ধোকাসাপি কিলেসা পুব্বে পৰত্তভাৰনানুভাৰেন ৰিক্খম্ভিতা তথা তথা নিগ্গহিতা এৰ হুত্ৰা নিৰত্তন্তি, কুসলা ধম্মাৰ লদ্ধোকাসা উপরূপরি ৰড্ঢন্তি.
অভিহট্ঠুন্তি অভিহরিত্ৰা. অনুদহন্তীতি অনুদহন্তা ৰিয হোন্তি. অনুসেন্তীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. অনাৰট্টন্তেতি অনিৰত্তন্তে সামঞ্ঞতোতি অধিপ্পাযো. ৰিপস্সনাবলমেৰ দীপিতং মগ্গফলাধিগমস্স অজোতিতত্তা.
দুক্খধম্মসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. কিংসুকোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৪৫. চতুন্নং অরিযসচ্চানং পরিঞ্ঞাভিসমযাদিৰসেন ৰিৰিধদস্সনন্তি কিচ্চৰসেন নানাদস্সনং হোতীতি ৰুত্তং, ‘‘দস্সনন্তি পঠমমগ্গস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি. তযিদং উপরিমগ্গেসু ভাৰনাপরিযাযস্স নিরুল়্হত্তা পঠমমগ্গস্স পঠমং নিব্বানদস্সনতো. তেনাহ ‘‘পঠমমগ্গো হী’’তিআদি. কোচি যথাৰুত্তং অৰিপরীতং অত্থং অজানন্তো ঞাণদস্সনং নাম আরম্মণকরণস্স ৰসেন অতিপ্পসঙ্গং আসঙ্কেয্যাতি তং নিৰত্তেতুং ‘‘গোত্রভূ পনা’’তিআদি ৰুত্তং. ন দস্সনন্তি ৰুচ্চতীতি এত্থ রাজদস্সনং উদাহরন্তি. চত্তারোপি মগ্গা দস্সনমেৰ যথাৰুত্তেনত্থেন, ভাৰনাপরিযাযো পন উপরি তিণ্ণং মগ্গানং পঠমমগ্গউপাযস্স ভাৰনাকারেন পৰত্তনতো. দস্সনং ৰিসুদ্ধি এত্থাতি দস্সনৰিসুদ্ধিকং, নিব্বানং. ফস্সাযতনং কম্মট্ঠানং অস্স অত্থীতি ফস্সাযতনকম্মট্ঠানিকো. এস নযো সেসেসুপি পদেসু.
পদেসসঙ্খারেসূতি সঙ্খারেকদেসেসু. হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন পথৰিআদিকে ধম্মমত্তে দিট্ঠে রূপপরিগ্গহো, চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিকে তংসহগতধম্মমত্তে দিট্ঠে অরূপপরিগ্গহো চ সিজ্ঝতীতি ৰদন্তি.
অধিগতমগ্গমেৰ কথেসীতি যেন মুখেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসং অকাসি, তমেৰস্স মুখং কথেসি. অযং পনাতি কম্মট্ঠানং পুচ্ছন্তো ভিক্খু. ইমেসন্তি ফস্সাযতনকম্মট্ঠানিকপঞ্চক্খন্ধকম্মট্ঠানিকানং ৰচনং. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং ন সমেতী’’তি ৰত্ৰা তমেৰত্থং পাকটং করোতি ‘‘পঠমেনা’’তিআদিনা. পঞ্চক্খন্ধৰিমুত্তস্স সঙ্খারস্স অভাৰা ‘‘নিপ্পদেসেসূ’’তি ৰুত্তং. তথেৰাতি যথেৰ ফস্সাযতনকম্মট্ঠানিকং, তথেৰ তং পঞ্চক্খন্ধকম্মট্ঠানিকং পুচ্ছিত্ৰা.
সমপ্পৰত্তা ধাতুযোতি রসাদযো সরীরধাতুযো সমপ্পৰত্তা, ন ৰিসমাকারসণ্ঠিতা অহেসুং. তেনাহ ‘‘কল্লসরীরং বলপ্পত্ত’’ন্তি. ‘‘অতীতা সঙ্খারা’’তিআদি ৰিপস্সনাভিনিৰেসৰসেন ৰুত্তং. সম্মসনং সব্বত্থকমেৰ ইচ্ছিতব্বং. চারিভূমিন্তি গোচরট্ঠানং.
কারকভাৰন্তি ভাৰনানুযুঞ্জনভাৰং. পণ্ডুরোগপুরিসোতি পণ্ডুরোগী পুরিসো. অরিট্ঠন্তি সুত্তং. ভেসজ্জং কত্ৰাতি ভেসজ্জপযোগং কত্ৰা. করিস্সামীতি ভেসজ্জং করিস্সামি. ঝামথুণো ৰিযাতি দড্ঢথুণো ৰিয খারকজালনদ্ধত্তা তরুণমকুলসন্তানসঞ্ছন্নত্তা.
দক্খিণদ্ৰারগামেতি দক্খিণদ্ৰারসমীপে গামে. লোহিতকোতি লোহিতৰণ্ণো. ওচিরকজাতোতি জাতওলম্বমানচিরকো ৰিয. আদিন্নসিপাটিকোতি গহিতফলপোতকো. সন্দচ্ছাযোতি বহলচ্ছাযো. যস্মা তস্স রুক্খস্স সাখা অৰিরল়া ঘনপ্পত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দিত্ৰা ঠিতা, তস্মা ছাযাপিস্স তাদিসীতি ৰুত্তং ‘‘সন্দচ্ছাযো নাম সংসন্দিত্ৰা ঠিতচ্ছাযো’’তি, ঘনচ্ছাযোতি অত্থো. তত্থাতিআদি উপমাসংসন্দনং.
যেন যেনাকারেন অধিমুত্তানন্তি ছফস্সাযতনাদিমুখেন যেন যেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসেন ৰিপস্সন্তানং নিব্বানঞ্চ অধিমুত্তানং. সুট্ঠু ৰিসুদ্ধং পরিঞ্ঞাতিসমযাদিসিদ্ধিযা. তেন তেনেৰাকারেনাতি অত্তনাধিমুত্তাকারেন. ইদানি তং তং আকারং উপমায সদ্ধিং যোজেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি আরদ্ধং. তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
ইদন্তি নগরোপমং. তং সল্লক্খিতন্তি কিংসুকোপমদীপিতং অত্থজাতং সচে সল্লক্খিতং. অস্স ভিক্খুনো. ধম্মদেসনত্থন্তি যথাসল্লক্খিতস্স অত্থস্স ৰসেন লদ্ধৰিসেসস্স উপব্রূহনায. তস্সেৰত্থস্সাতি তস্স দস্সনৰিসুদ্ধিসঙ্খাতস্স অত্থস্স. চোরাসঙ্কা ন হোন্তি মজ্ঝিমদেসরজ্জস্স পসন্নভাৰতো. তিপুরিসুব্বেধানীতি উব্বেধেন তিপুরিসপ্পমাণানি নানাভিত্তিৰিচিত্তানি থম্ভানং উপরি ৰিৰিধমালাকম্মাদিৰিচিত্তধনুরাকারলক্খিতানি মনোরমানি. তেনাহ ‘‘নগরস্স অলঙ্কারত্থ’’ন্তি. নগরদ্ৰারস্স থিরভাৰাপাদনৰসেন ঠপেতব্বত্তা ৰুত্তং ‘‘চোরনিৰারণত্থানিপি হোন্তিযেৰা’’তি. পিট্ঠসঙ্ঘাতস্সাতি দ্ৰারবাহস্স. ‘‘ইমে আৰাসিকা, ইমে আগন্তুকা, তত্থাপি চ ইমেহি নগরস্স নগরসামিকস্স চ অত্থো. ইমেসং ৰসেন অনত্থো সিযা’’তি জাননঞাণসঙ্খাতেন পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. অঞ্ঞাতনিৰারণে পটুভাৰসঙ্খাতেন ৰেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো. ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞাসঙ্খাতাযাতি তস্মিং তস্মিং অত্থকিচ্চে তঙ্খণুপ্পজ্জনকপটিভানসঙ্খাতায.
রঞ্ঞা আযুত্তো নিযোজিতো রাজাযুত্তো, তত্থ তত্থ রঞ্ঞো কাতব্বকিচ্চে ঠপিতপুরিসো. কতিপাহেযেৰাতি কতিপযদিৰসেযেৰ অকিচ্চকরণেন তস্স ঠানং ৰিব্ভমো জাতোতি কত্ৰা ৰুত্তং – ‘‘সব্বানি ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীনি হারেত্ৰা’’তি.
সীসমস্স ছিন্দাহীতি সীসভূতং উত্তমঙ্গট্ঠানিযং তত্থ তস্স রাজকিচ্চং ছিন্দাতি অত্থো. অঞ্ঞথা তস্স পাকতিকে অত্থে গয্হমানে পাণাতিপাতো আণত্তো নাম সিযা. ন হি চক্কৰত্তিরাজা তাদিসং আণাপেতি, অঞ্ঞেসম্পি ততো নিৰারকত্তা. অথ ৰা ছিন্দাহীতি মম আণায অস্স সীসং ছিন্দন্তো ৰিয অত্তানং দস্সেহি, এৰং সো তত্থোৰাদপটিকরত্তপত্তো ওদমেয্যাতি, তথা চেৰ উপরি পটিপত্তি আগতা. তত্থাতি এতস্মিং পচ্চন্তিমনগরে.
উপ্পন্নেনাতি সমথকম্মট্ঠানে উপ্পন্নেন.
তস্সেৰাতি সক্কাযসঙ্খাতস্স নগরস্স ‘‘দ্ৰারানী’’তি ৰুত্তানীতি আনেত্ৰা সম্বন্ধো. ‘‘সীঘং দূতযুগ’’ন্তি ৰুত্তাতি যোজনা. হদযৰত্থুরূপস্স মজ্ঝে সিঙ্ঘাটকভাৰেন গহিতত্তা ‘‘হদযৰত্থুস্স নিস্সযভূতানং মহাভূতান’’ন্তি ৰুত্তং. যদি এৰং ৰত্থুরূপমেৰ গহেতব্বং, তদেৰেত্থ অগ্গহেত্ৰা কস্মা মহাভূতগ্গহণন্তি আহ ‘‘ৰত্থুরূপস্স হী’’তিআদি. যাদিসোতি সম্মাদিট্ঠিআদীনং ৰসেন যাদিসো এৰ পুব্বে আগতৰিপস্সনামগ্গো. ‘‘অযম্পি অট্ঠঙ্গসমন্নাগতত্তা তাদিসো এৰা’’তি ৰত্ৰা অরিযমগ্গো ‘‘যথাগতমগ্গো’’তি ৰুত্তো. ইদং তাৰেত্থাতি এত্থ এতস্মিং সুত্তে ধম্মদেসনত্থং আভতায যথাৰুত্তউপমায ইদং সংসন্দনং.
ইদং সংসন্দনন্তি ইদানি ৰক্খমানং উপমায সংসন্দনং. নগরসামিউপমা পঞ্চক্খন্ধৰসেন দস্সনৰিসুদ্ধিপত্তং খীণাসৰং দস্সেতুং আভতা. সিঙ্ঘাটকূপমা চতুমহাভূতৰসেন দস্সনৰিসুদ্ধিপত্তং খীণাসৰং দস্সেতুং আভতাতি যোজনা. ‘‘চতুসচ্চমেৰ কথিত’’ন্তি ৰত্ৰা তানি সচ্চানি নিদ্ধারেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘সকলেনপি হী’’তিআদি ৰুত্তং. ইধ নগরসম্ভারো ছদ্ৰারাদযো. তেন হি ছফস্সাযতনাদযো উপমিতা. তে পন দুক্খসচ্চপরিযাপন্নাতি ৰুত্তং ‘‘নগরসম্ভারেন দুক্খসচ্চমেৰ কথিত’’ন্তি.
কিংসুকোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. ৰীণোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৪৬. ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰাতি কামং পাল়িযং পরিসাদ্ৰযমেৰ গহিতং, সেসপরিসানং পন তদঞ্ঞেসম্পি দেৰমনুস্সানন্তি সব্বসাধারণোৰাযং ধম্মসঙ্গহোতি ইমমত্থং উপমাপুব্বকং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘যথা নামা’’তিআদি আরদ্ধং. যজন্তোতি দদন্তো. ৰিন্দিতব্বোতি লদ্ধব্বো, অধিগন্তব্বোতি অত্থো.
ছন্দোতি তণ্হাছন্দো. তেনাহ – ‘‘দুব্বলতণ্হা সো রঞ্জেতুং ন সক্কোতী’’তি. পুব্বুপ্পত্তিকা একস্মিং আরম্মণে পঠমং উপ্পন্না. সা হি অনাসেৰনত্তা মন্দা. সোতি ছন্দো. রঞ্জেতুং ন সক্কোতি লদ্ধাসেৰনত্তা. দোসো নাম চিত্তদূসনত্তা. তানীতি দণ্ডাদানাদীনি. তম্মূলকাতি লোভমূলকা তাৰ মাযাসাঠেয্যমানাতিমানদিট্ঠিচাপলাদযো, দোসমূলকা উপনাহমক্খপলাসইস্সামচ্ছরিযথম্ভসারম্ভাদযো, মোহমূলকা অহিরিক-অনোত্তপ্প-থিনমিদ্ধৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চ-ৰিপরীতমনসিকারাদযো, সংকিলেসধম্মা গহিতাৰ হোন্তি তংমূলকত্তা. যস্মা পন সব্বেপি সংকিলেসধম্মা দ্ৰাদসাকুসলচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্না এৰ, তস্মা তেসম্পেত্থ গহিতভাৰং দস্সেতুং ‘‘ছন্দো রাগোতি ৰা’’তি ৰুত্তং.
ভাযিতব্বট্ঠেন সভযো. ভেরৰট্ঠেন সপ্পটিভযো. কুসলপক্খস্স ৰিক্খম্ভনট্ঠেন সকণ্টকো. কুসলঅনৰজ্জধম্মেহি দুরৰগাহট্ঠেন সগহনো. ভৰসম্পত্তিভৰনিব্বানানং অপ্পদানভাৰতো উম্মগ্গো. দুগ্গতিগামিমগ্গত্তা কুম্মগ্গো. ইরিযনাতি ৰত্তনা পটিপজ্জনা. দুগ্গতিগামিতায কিলেসো এৰ কিলেসমগ্গো. ন সক্কা সম্পত্তিভৰং গন্তুং কুতো নিব্বানগমনন্তি অধিপ্পাযো.
অসুভাৰজ্জনাদীহীতি আদি-সদ্দেন অনিচ্চমনসিকারাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. চিত্তং নিৰত্ততি সরাগচিত্তং ন উপ্পজ্জতি পটিপক্খমনসিকারেন ৰিনোদিতত্তা. মজ্ঝত্তারম্মণেতি অঞ্ঞাণুপেক্খট্ঠানিযে আরম্মণে. উদ্দেস…পে… আৰজ্জন্তস্সাতি উদ্দিসাপনৰসেন উদ্দেসং, পরিপুচ্ছাপনৰসেন পরিপুচ্ছং, গরূনং সন্তিকে ৰসনৰসেন গরুৰাসং আৰজ্জন্তস্স. চিত্তন্তি গম্ভীরঞাণচরিয-পচ্চৰেক্খণ-পঞ্ঞৰন্ত-পুগ্গলসেৰনৰসেন তদধিমুত্তিসিদ্ধিযা অঞ্ঞাণচিত্তং নিৰত্ততি.
যথা ‘‘পুজ্জভৰফলং পুঞ্ঞ’’ন্তি ৰুত্তং ‘‘এৰমিদং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তি (দী. নি. ৩.৮০), এৰং কিট্ঠসম্ভৰত্তা ‘‘কিট্ঠ’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘কিট্ঠন্তি কিট্ঠট্ঠানে উপ্পন্নসস্স’’ন্তি.
ঘটাতি সিঙ্গযুগং ইধাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘দ্ৰিন্নং সিঙ্গানং অন্তরে’’তি. ঘটাতি গোণাদীনং সিঙ্গন্তরট্ঠস্স সমঞ্ঞাতি ৰদন্তি. নাসারজ্জুকেতি নাসারজ্জুপাতট্ঠানে.
দমেতি পুথুত্তারম্মণতো নিৰারেতি. নন্তি চিত্তং. যং সুত্তং সুভাসিতং মযা. তদস্সাতি তদা অস্স ভিক্খুনো. আরম্মণেতি কম্মট্ঠানারম্মণে.
সুদুজিতন্তি নিব্বিসেৰনভাৰকরণেন জিতং. সুতজ্জিতন্তি সুট্ঠু দূরকরণেন জিতং, তথাভূতঞ্চ তজ্জিতং নাম হোতীতি তথা ৰুত্তং. গোচরজ্ঝত্তন্তি অজ্ঝত্তভূতো গোচরো. কম্মট্ঠানারম্মণঞ্হি বহিদ্ধারূপাদিআরম্মণৰিধুরতায অজ্ঝত্তন্তি ৰুচ্চতি. সমথো অনুরক্খণং এতস্সাতি সমথানুরক্খণং. যথা ইন্দ্রিযসংৰরসীলং সমথানুরক্খণং হোতি, তথা কথিতন্তি অত্থো. যথা হি ইন্দ্রিযসংৰরসীলং সমথস্স পচ্চযো, এৰং সমথোপি তস্স পচ্চযোতি.
ৰাদিযমানায ৰীণায. চিত্তং রঞ্জেতীতি রজ্জনেন. অৰিস্সজ্জনীযতায চিত্তং বন্ধতীতি বন্ধনীযো. ৰেট্ঠকেতি তন্তীনং আসজ্জনৰেট্ঠকে. কোণন্তি কৰণতো ৰীণায সদ্দকরণতো কোণন্তি লদ্ধনামং দারুদণ্ডং সিঙ্গাদীসু যেন কেনচি কতং ঘটিকং. তেনাহ ‘‘চতুরস্সং সারদণ্ডক’’ন্তি.
যস্মা সো রাজা রাজমহামত্তো ৰা সদ্দং যথাসভাৰতো ন অঞ্ঞাসি, তস্মিং তস্স অজাননাকারমেৰ দস্সেতুং ‘‘সদ্দং পস্সিস্সামী’’তিআদি ৰুত্তং.
অসতী কিরাযন্তি পাল়িযং লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তন্তি যথালিঙ্গমেৰ ৰদন্তো ‘‘অসা’’তি আহ. ‘‘অসতীতি লামকাধিৰচন’’ন্তি ৰত্ৰা তত্থ পযোগং দস্সেতুং ‘‘অসা লোকিত্থিযো নামা’’তি ৰুত্তং, লোকে ইত্থিযো নাম অসতিযোতি অত্থো, তত্থ কারণমাহ ‘‘ৰেলা তাসং ন ৰিজ্জতী’’তি. পকতিযা লোকে জেট্ঠভাতা কনিট্ঠভাতা মাতুলোতিআদিকা ৰেলা মরিযাদা তাসং ন ৰিজ্জতি. কস্মা? সারত্তা চ পগব্বা চ সব্বেসম্পি সম্ভোগৰসেন ৰিনিযোগং গচ্ছন্তি. কথং? সিখী সব্বঘসো যথা. তেনেৰাহ –
‘‘সব্বা নদী ৰঙ্কগতী, সব্বে কট্ঠমযা ৰনা;
সব্বিত্থিযো করে পাপং, লভমানে নিৰাতকে’’তি. (জা. ২.২১.৩০৮);
অঞ্ঞম্পি তন্তিবদ্ধং চতুরস্সঅম্বণৰাদিতাদীনি. ৰীণা ৰিয পঞ্চক্খন্ধা অনেকধম্মসমূহভাৰতো. রাজা ৰিয যোগাৰচরো তপ্পটিবদ্ধধম্মগৰেসকত্তা. অস্সাতি যোগাৰচরস্স.
নিরযাদিতো অঞ্ঞস্মিম্পি গতি-সদ্দো ৰত্ততি. ততো ৰিসেসনত্থং ‘‘গতিগতী’’তি ৰুত্তং ‘‘দুক্খদুক্খং, রূপরূপ’’ন্তি চ যথা, গতিসঞ্ঞিতং পৰত্তিট্ঠানন্তি অত্থো. তেনাহ – ‘‘এত্থন্তরে সংসরতি ৰত্ততী’’তি. সঞ্জাযনপদেসো এৰ গতীতি সঞ্জাতিগতি.
তং পন গতিং সত্তানং সংৰেগৰত্থুভূতস্স পচ্চক্খস্স গব্ভাসযস্স ৰসেন দস্সেতুং ‘‘অযমস্স কাযো’’তিআদি ৰুত্তং. রূপধম্মস্স সলক্খণং গতি নিট্ঠা, ততো পরং অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থীতি সলক্খণগতি. অভাৰো অচ্চন্তাভাৰো. সন্তানৰিচ্ছেদো ৰিভৰগতি তংনিট্ঠানভাৰা. ভেদোতি খণনিরোধো, ইধাপি তংনিট্ঠানতাযেৰ পরিযাযো. যাৰ ভৰগ্গাতি যাৰ সব্বভৰগ্গা. সলক্খণৰিভৰগতিভেদগতিযো ‘‘এসেৰ নযো’’তি ইমিনাৰ পকাসিতাতি ন গহিতা. তস্স খীণাসৰস্স ন হোতি অগ্গমগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা.
সীলং কথিতং রূপাদীসু ছন্দাদিনিৰারণস্স কথিতত্তা. মজ্ঝে সমাধিভাৰনা কথিতা ‘‘অজ্ঝত্তমেৰ সন্তিট্ঠতি…পে… সমাধিযতী’’তি জোতিতত্তা. পরিযোসানে চ নিব্বানং কথিতং ‘‘যম্পিস্স…পে… ন হোতী’’তি ৰচনতো.
ৰীণোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ছপ্পাণকোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৪৭. ৰণসরীরোতি ৰণিতসরীরো. পক্কত্তাতি কুথিতত্তা. সরদণ্ডেসু সরসমঞ্ঞাতি কণ্ড-সদ্দো সরপরিযাযোতি আহ – ‘‘সরৰনন্তি কণ্ডৰন’’ন্তি. অরুগত্তো…পে… ৰেদিতব্বো গুণসরীরস্স খণ্ডছিদ্দসীলাদীহি হেট্ঠা মজ্ঝে উপরিভাগে চ ভেদৰিসমচ্ছিন্নৰিকারদোসত্তা. এত্থ কুসা ‘‘কণ্টকা’’তি অধিপ্পেতা কণ্টকসদিসত্তা, কুসতিণানং এৰ ৰা ৰুত্তাকারপদেসো ‘‘কুসকণ্টকো’’তি ৰুত্তো.
গামৰাসীনং ৰিজ্ঝনট্ঠেনাতি নারহোৰ হুত্ৰা তেসং কারানং পটিগ্গহণৰসেন পীল়নট্ঠেন.
পক্খিন্তি হত্থিলিঙ্গসকুণং. তস্স কির হত্থিসোণ্ডসদিসং মুখং, তস্মা ‘‘হত্থিসোণ্ডসকুণ’’ন্তি ৰুত্তং. ৰিস্সজ্জেয্যাতি রজ্জুযা যথাবদ্ধং এৰ ৰিস্সজ্জেয্য.
ভোগেহীতি অত্তনো সরীরভোগেহি. মণ্ডলং বন্ধিত্ৰাতি যথা সরীরং মণ্ডলাকারেন তিট্ঠতি, এৰং কত্ৰা. সুপিস্সামীতি নিদ্দং ওক্কমিস্সামি. ডেতুকামোতি উপ্পতিতুকামো. দিসা দিসন্তি দিসতো দিসং.
ছ পাণকা ৰিয ছ আযতনানি নানজ্ঝাসযত্তা, নানজ্ঝাসযতা চ নেসং নানাৰিসযনিন্নতায দট্ঠব্বা. দল়্হরজ্জু ৰিয তণ্হা তেসং বন্ধনতো. মজ্ঝে গণ্ঠি ৰিয অৰিজ্জা বন্ধনস্স দুব্বিনিম্মোচনহেতুতো. আরম্মণং বলৰং হোতি মনুঞ্ঞভাৰেন চেৰ তত্থ তণ্হাভিনিৰেসস্স দল়্হভাৰেন চ.
সরিক্খকেন ৰা উপমায আহরণপক্খে. অপ্পনাতি সংসন্দনা. পাল়িযংযেৰ অপ্পিতা উপমা ‘‘এৰমেৰ খো’’তিআদিনা. রূপচিত্তাদিৰিসমনিন্নত্তা চক্খুস্স ৰিসমজ্ঝাসযতা. এস নযো সেসেসুপি.
কণ্ণচ্ছিদ্দকূপকেতি কণ্ণচ্ছিদ্দসঞ্ঞিতে আৰাটে. তস্সাতি সোতস্স. পচ্চযো হোতীতি উপনিস্সযো হোতি তেন ৰিনা সদ্দগ্গহণস্স অভাৰতো. ‘‘অজটাকাসোপি ৰট্টতি এৰা’’তি ৰত্ৰা তস্স পচ্চযভাৰং দস্সেতুং ‘‘অন্তোলেণস্মি’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ধাতুপরম্পরা ঘট্টেন্তোতি ভূতপরম্পরাসঙ্ঘট্টেন্তো.
এৰং সন্তেতি এৰং ভূতপরম্পরাৰসেন সদ্দে সোতপথমাগচ্ছন্তে. সম্পত্তগোচরতা হোতি সোতস্স. ঘানাদীনং ৰিয ‘‘দূরে সদ্দো’’তি জাননং ন সম্ভৰেয্য সম্পত্তগাহিভাৰতো. তথা তথা জাননাকারো হোতি মনোৰিঞ্ঞাণস্স গহণাকারৰিসেসতো. সোতৰিঞ্ঞাণপ্পৰত্তি পন উভযত্থ সমানাৰ. দূরে ঠিতোপি সদ্দো তাদিসে ঠানে পটিঘোসাদীনং পচ্চযো হোতি অযোকন্তো ৰিয অযোচলনস্সাতি দট্ঠব্বং. ধম্মতাতি ধম্মসভাৰো, সদ্দস্স সো সভাৰোতি অত্থো. ততো ততো সৰনং হোতি আকাসসঞ্ঞিতস্স উপনিস্সযস্স লব্ভনতো. যদি পন সোতং সম্পত্তগাহী সিযা, চিত্তসমুট্ঠানসদ্দো সোতৰিঞ্ঞাণস্স আরম্মণপচ্চযো ন সিযা. পট্ঠানে চ অৰিসেসেন ‘‘সদ্দাযতনং সোতৰিঞ্ঞাণস্স আরম্মণপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ৰুত্তো, বহিদ্ধা চ চিত্তজস্স সদ্দস্স সম্ভৰো নত্থি. অথ ৰা চিত্তজো সদ্দো ধাতুপরম্পরায সোতপসাদং ঘট্টেতি, ন সো চিত্তজো সদ্দো, যো পরম্পরায পৰত্তো. উতুজো হি সো, তস্মা যথুপ্পন্নো সদ্দো, তত্থ ঠিতোৰ সোতপসাদস্স আপাথং আগচ্ছতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. তেন ৰুত্তং ‘‘অসম্পত্তগোচরমেৰেত’’ন্তি.
তদা একগ্গচিত্ততং আপজ্জতি পরিস্সযানং অভাৰতো. নাসচ্ছিদ্দসঙ্খাতআকাসসন্নিস্সযে ৰত্তনতো ঘানং আকাসজ্ঝাসযং ৰুত্তং. ৰাতেন ৰিনা গন্ধগহণস্স অসম্ভৰতো ৰাতূপনিস্সযগন্ধগোচরং. তেনাহ ‘‘তথা হী’’তিআদি.
গামতো লদ্ধব্বং আহারং গামং, তন্নিন্নতায গামজ্ঝাসযতা ৰুত্তা. তথা হি জীৰিতনিমিত্তং রসো জীৰিতং, তস্মিং নিন্নতায তং অৰ্হাযতীতি জিৰ্হা. ন সক্কা খেল়েন অতেমিতস্স রসং জানিতুং, তস্মা আপোসন্নিস্সিতরসারম্মণা জিৰ্হাতি.
আমকসুসানতো বহি. উপাদিণ্ণকজ্ঝাসযোতি উপাদিণ্ণকনিন্নো. কাযপসাদসন্নিস্সযভূতায পথৰিযা ফোট্ঠব্বারম্মণে ঘটিতে এৰ তত্থ ৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তি, ন অঞ্ঞথাতি ৰুত্তং ‘‘পথৰীসন্নিস্সিতফোট্ঠব্বারম্মণো’’তি. তথা হীতিআদি কাযস্স উপাদিণ্ণকজ্ঝাসযতায সাধকং. অজ্ঝত্তিকবাহিরাতি অজ্ঝত্তিকা বাহিরা ৰা. অস্সাতি কাযস্স. সুসন্থতস্সাতিআদি তস্স পথৰিযা পচ্চযভাৰদস্সনং.
নানজ্ঝাসযোতি নানারম্মণনিন্নো. তেন মনস্স মক্কটস্স ৰিয অনৰট্ঠিততং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘দিট্ঠপুব্বেপী’’তিআদি. মূলভৰঙ্গগ্গহণেন পিট্ঠিভৰঙ্গং নিৰত্তেতি. অস্সাতি মনস্স. এৰং কিরিযমযং ৰিঞ্ঞাণং দট্ঠব্বং. নানত্তন্তি ভেদো.
যথারুচিপ্পৰত্তিযা নিৰারণৰসেন বদ্ধানং. নিব্বিসেৰনভাৰন্তি লোলতাসঙ্খাতপরিপ্ফন্দস্স অভাৰং. নাকড্ঢতীতি সৰিসযে রূপারম্মণে চিত্তসন্তানং, তংসমঙ্গিনং ৰা পুগ্গলং নাকড্ঢতি. পুব্বভাগৰিপস্সনাৰ কথিতা আযতনমুখেন ‘‘এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা.
ছপ্পাণকোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. যৰকলাপিসুত্তৰণ্ণনা
২৪৮. যৰপুঞ্জো সুপরিপক্কযৰসমুদাযো. কাজহত্থাতি দণ্ডহত্থা. পোথেয্যুন্তি যথা যৰসঙ্খাতং ধঞ্ঞং ৰণ্টতো মুচ্চতি, এৰং পোথেয্যুং. যৰে সাৰেত্ৰাতি যৰসীসতো যৰে পোথনেন মোচেত্ৰা ৰিৰেচেত্ৰা.
চতুমহাপথো ৰিয ছ আযতনানি আরম্মণদণ্ডকেহি হননট্ঠানত্তা. যৰকলাপী ৰিয সত্তো তেহি হঞ্ঞমানত্তা. ছ ব্যাভঙ্গিযো ৰিয সভাৰতো ছধাপি পচ্চেকং ইট্ঠানিট্ঠমজ্ঝত্তৰসেন অট্ঠারস আরম্মণানি যৰকলাপট্ঠানিযস্স সত্তস্স হননতো. ভৰপত্থনায অপরাপরুপ্পত্তিং সন্ধায ‘‘ভৰপত্থনা কিলেসা’’তি বহুৰচননিদ্দেসো. ভৰপত্থনা চ তস্স পচ্চযভূতা কিলেসা চাতি ভৰপত্থনাকিলেসাতি এৰং ৰা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যস্মা সত্তানং ৰট্টদুক্খং নাম সব্বম্পি তং ভৰপত্থনামূলকং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘এৰং সত্তা’’তিআদি. ভৰপত্থনকিলেসাতি চ ভৰপত্থনামূলকং কিলেসং.
ভুম্মন্তি সমীপত্থে ভুম্মং. তেনাহ ‘‘সুধম্মায দ্ৰারে’’তি. ন কতন্তি দুক্খুপ্পাদনং ন কতং. নৰগূথসূকরং ৰিযাতি নৰগূথভক্খসূকরং ৰিয. চিত্তেনেৰাতি যো বজ্ঝতি, তস্স চিত্তেনেৰ. তস্মাতি যস্মা ৰেপচিত্তিবন্ধনস্স বন্ধনমুচ্চনং ৰিয, তস্মা ‘‘ৰেপচিত্তিবন্ধন’’ন্তি ৰুত্তং. ঞাণমোক্খং বন্ধনন্তি ঞাণেন মুচ্চনং বন্ধনং.
মঞ্ঞমানোতি পরিকপ্পিততণ্হাৰসেন ‘‘এতং মমা’’তি, দিট্ঠিৰসেন ‘‘এসো মে অত্তা’’তি, মানৰসেন ‘‘এসোহমস্মী’’তি মঞ্ঞন্তো. খন্ধৰিনিমুত্তস্স মঞ্ঞমানৰত্থুনো অভাৰা ‘‘খন্ধে মঞ্ঞন্তো’’তি ৰুত্তং. এতন্তি ‘‘মারস্সা’’তি এতং সামিৰচনং. কিলেসমারেন বদ্ধোতি কিলেসমারেন তেনেৰ কিলেসবন্ধনেন বদ্ধো. মুত্তোতি এত্থাপি এসেৰ নযো.
তণ্হামঞ্ঞনায সতি দিট্ঠিমানমঞ্ঞনানং পসঙ্গো এৰ নত্থীতি যথা ‘‘অস্মী’’তি পদেন দিট্ঠিমানমঞ্ঞনা ৰুত্তা হোন্তি, এৰং তণ্হামঞ্ঞিতাপীতি ৰুত্তং ‘‘অস্মীতি পদেন তণ্হামঞ্ঞিতং ৰুত্ত’’ন্তি. অযমহমস্মীতি পদেন দিট্ঠিমঞ্ঞিতন্তি এতরহি লব্ভমানদিট্ঠিৰত্থুৰসেনেৰ. ভৰিস্সন্তি অনাগতদিট্ঠিৰত্থুপরিকপ্পনৰসেনেৰ দিট্ঠিমঞ্ঞিতং. যেভুয্যেন হি অনাগতালিঙ্গনা সস্সতদিট্ঠি. উচ্ছেদৰসেন দিট্ঠিমঞ্ঞিতমেৰাতি আনেত্ৰা সম্বন্ধো. রূপীতিআদীনি পদানি. সস্সতস্সেৰাতি সস্সতগাহস্সেৰ পভেদদীপনানি. যস্মা মঞ্ঞিতং আবাধৰসেন রোগো, অন্তোদোসৰসেন গণ্ডো, অঙ্গনিকন্তৰসেন সল্লং, তস্মা ইমেহি তণ্হাদীহি কিলেসেহি পাকটচলনৰসেন ইঞ্জন্তি চেৰ, অপাকটসঞ্চলনৰসেন ফন্দন্তি চ. পপঞ্চিতং সংসারে চিরাযনং দট্ঠব্বং, খন্ধসন্তানস্স ৰা ৰিত্থারণং. পমত্তাকারপ্পত্তা মুচ্ছনাকারপ্পত্তা. তেসন্তি তণ্হাদিট্ঠিকিলেসানং. আকারদস্সনত্থন্তি পৰত্তিআকারদস্সনত্থং.
মানো নাম ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা মজ্জনাকারপ্পৰত্তি. তণ্হায সম্পযুত্তমানৰসেনাতি কস্মা ৰুত্তং? ননু সব্বো মানো তণ্হাসম্পযুত্তো? সতি হি ব্যভিচারে ৰিসেসনং ইচ্ছিতব্বন্তি. সচ্চমেতং, তণ্হা পন অত্থি মানস্স পচ্চযভূতা, অত্থি মানস্স অপ্পচ্চযভূতা, যতো মানো অনিযতো ৰুচ্চতি. তথা হি পট্ঠানে ‘‘সংযোজনং ধম্মং পটিচ্চ সংযোজনো ধম্মো উপ্পজ্জতি হেতুপচ্চযা’’তি এত্থ সংযোজনানি সংযোজনেহি যথালাভং যোজেত্ৰা দস্সিতযোজনায ‘‘কামরাগসংযোজনং পটিচ্চ মানসংযোজনং অৰিজ্জাসংযোজন’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘কামরাগসংযোজনং পটিচ্চ অৰিজ্জাসংযোজন’’ন্তি, ‘‘মানসংযোজনং পটিচ্চ ভৰরাগসংযোজনং অৰিজ্জাসংযোজন’’ন্তি চ ৰত্ৰা ‘‘ভৰরাগসংযোজনং পটিচ্চ অৰিজ্জাসংযোজন’’ন্তি ৰুত্তং. এত্থ চ কামরাগভৰরাগসংযোজনেহি মানস্স অনিযতভাৰো পকাসিতো. তত্থ যা তণ্হা বলৰতী, তং সন্ধায ইদং ৰুত্তং ‘‘তণ্হায সম্পযুত্তমানৰসেনা’’তি. বলৰতণ্হাসম্পযুত্তো হি মানো সযম্পি বলৰা হুত্ৰা অস্মীতি সৰিসেসং মজ্জনৰসেন পৰত্ততীতি.
দিট্ঠিৰসেনাতি মানমূলকদিট্ঠিৰসেন. ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা হি বহুলমানুপেতস্স পুগ্গলস্স রূপাদীসু একং উদ্দিস্স অযমহমস্মীতি দিট্ঠিযা উপ্পন্নায মানস্স অপ্পহীনত্তা মানোপি তত্থ তত্থেৰ উপ্পজ্জতি. ইতি মানমূলকং দিট্ঠিং সন্ধাযাহ ‘‘অযমহমস্মীতি দিট্ঠিৰসেন ৰুত্ত’’ন্তি. চোদকো পন ইমমত্থং অজানন্তো অনুপলব্ভমানমেৰ সম্পযোগত্থং গহেত্ৰা ‘‘ননু চা’’তিআদিনা চোদেতি. ইতরো ‘‘আম নত্থী’’তি তমত্থং সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘মানস্স পনা’’তিআদিনা পরিহারমাহ. তস্সত্থো ৰুত্তো এৰ.
যৰকলাপিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আসীৰিসৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চতুত্থো পণ্ণাসকো.
সল়াযতনসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.