১. আসীৰিসোপমসুত্তৰণ্ণনা
২৩৮. যে ভিক্খূ তদা ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্না, তেসু কেচি একৰিহারিনো, কেচি অত্তদুতিযা, কেচি অত্তততিযা, কেচি অত্তচতুত্থা, কেচি অত্তপঞ্চমা হুত্ৰা অরঞ্ঞাযতনেসু ৰিহরন্তীতি ৰুত্তং – ‘‘একচারিক…পে… পঞ্চচারিকে’’তি. সমানজ্ঝাসযতা সভাগৰুত্তিনো. কম্মট্ঠানানুযুঞ্জনস্স কারকে. ততো এৰ তত্থ যুত্তপযুত্তে. পুগ্গলজ্ঝাসযেন কারণভূতেন. পচ্চযভূতন্তি অপস্সযভূতং. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে’’তি আরভিত্ৰা যাৰ ‘‘তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো’’তি অযং মাতিকানিক্খেপো. তেসং মাতিকায ৰিত্থারভাজনং. ৰাসনা ভৰিস্সতীতি ৰাসনাৰহং ভৰিস্সতি. সিনেরুং উক্খিপন্তো ৰিযাতিআদি ইমিস্সা দেসনায অনঞ্ঞসাধারণতায সুদুক্করভাৰদস্সনং.
মঞ্চট্ঠেসু মঞ্চসমঞ্ঞা ৰিয মুখট্ঠং ৰিসং ‘‘মুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. সুক্খকট্ঠসদিসভাৰাপাদনতো ‘‘কট্ঠ’’ন্তি ৰুচ্চতীতি কট্ঠং মুখং এতস্সাতি কট্ঠমুখো, দংসনাদিনা কট্ঠসদিসভাৰকরো সপ্পো. অথ ৰা কট্ঠসদিসভাৰাপাদনতো কট্ঠং ৰিসং ৰা মুখে এতস্সাতি কট্ঠমুখো. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো. ইমে চত্তারোতি ইমে ৰিসকিচ্চভেদেন চত্তারো. ইদানি তং নেসং ৰিসকিচ্চভেদং দস্সেতুং ‘‘তেসূ’’তিআদি ৰুত্তং. অযসূলসমপ্পিতং ৰিযাতি অব্ভন্তরে অযসূলং অনুপ্পৰেসিতং ৰিয. পক্কপূতিপনসং ৰিযাতি পচ্চিত্ৰা কালাতিক্কমে কুথিতপনসফলং ৰিয. চঙ্গৰারেতি রজকানং খারপরিস্সাৰনে সুরাপরিস্সাৰনে ৰা. অনৰসেসং ছিজ্জনেন অসনিপাতট্ঠানং ৰিয. মহানিখাদনেনাতি মহন্তেন নিখাদনেন.
ৰিসৰেগৰিকারেনাতি ৰিসৰেগগতেন ৰিকারেন. ৰাতেনাতি তস্স সপ্পস্স সরীরং ফুসিত্ৰা উগ্গতৰাতেন. নাসৰাতে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. পুগ্গলপণ্ণত্তিৰসেনাতি তেসংযেৰ সোল়সন্নং সপ্পানং আগতৰিসোতিআদিপুগ্গলনামস্স ৰসেন চতুসট্ঠি হোন্তি পচ্চেকং চতুব্বিধভাৰতো. আগতৰিসোতি আগচ্ছৰিসো, সীঘতরং অভিরুহনৰিসোতি অত্থো. ঘোরৰিসোতি কক্খল়ৰিসো, দুত্তিকিচ্ছৰিসো. অযং সীতউদকং ৰিয হোতি গাল়্হদুব্বিনিম্মোচযভাৰেন. উদকসপ্পো হি ঘোরৰিসো হোতি যেৰাতি ৰুত্তং – ‘‘উদকসপ্পাদীনং ৰিসং ৰিযা’’তি. পঞ্ঞাযতীতি গণ্ডপিল়কাদিৰসেন পঞ্ঞাযতি. অনেল়কসপ্পো নাম মহাআসীৰিসো. নীলসপ্পো নাম সাখৰণ্ণো রুক্খগ্গাদীসু ৰিচরণকসপ্পো. ইমিনা উপাযেনাতি যোযং কট্ঠমুখেসু দট্ঠৰিসানংযেৰ ‘‘আগতৰিসো নো ঘোরৰিসো’’তিআদিনা চতুব্বিধভাৰো ৰুত্তো, ইমিনা উপাযেন. কট্ঠমুখে দট্ঠৰিসাদযোতি কট্ঠমুখেসু দট্ঠৰিসো, ফুট্ঠৰিসো, ৰাতৰিভোতি তযো, পূতিমুখাদীসু চ দট্ঠৰিসাদযো চত্তারো চত্তারো ৰেদিতব্বো.
একেকন্তি চতুসট্ঠিযো একেকং. চতুধাতি অণ্ডজাদিৰিভাগেন চতুধা ৰিভজিত্ৰা. ছপণ্ণাসানীতি ছপণ্ণাসাধিকানি. গতমগ্গস্সাতি যথাৰুত্তসঙ্খ্যাগতমগ্গস্স পটিলোমতো সংখিপ্পমানা অনুক্কমেন চত্তারোৰ হোন্তি. কুলৰসেনাতি কট্ঠমুখাদিজাতিৰসেন.
সকলকাযে আসিঞ্চিত্ৰা ৰিয ঠপিতৰিসাতি হি তেসং ফুট্ঠৰিসতা, ৰাতৰিসতা ৰুচ্চতি. এৰন্তি ‘‘আসিত্তৰিসা’’তিআদিনা. এত্থাতি আসীৰিসসদ্দে ৰচনত্থো নিরুত্তিনযেন ৰেদিতব্বো. উগ্গততেজাতি উদগ্গতেজা, অত্তনো ৰিসতেজেন নেসং কুরূরদব্বতা ৰা. দুন্নিম্মদ্দনৰিসাতি মন্তাগদেহি অনিম্মদ্দনীযৰিসা. চত্তারো আসীৰিসাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেনেত্থ অৰসেসপাল়িং সঙ্গণ্হাতি.
আসীৰিসেসূতি ইমে আসীৰিসা দট্ঠৰিসা এৰাতি ৰেদিতব্বা. সরীরট্ঠকেসুযেৰাতি তেন পুরিসেন তেসং কস্সচি অনিট্ঠস্স অকতত্তা আযুসেসস্স চ ৰিজ্জমানত্তা নং ন দংসিংসূতি দট্ঠব্বং. পুচ্ছি যথাভূতং পৰেদেতুকামো. দুরুপট্ঠাহাতি দুরুপট্ঠানা. সোত্থিমগ্গোতি সোত্থিভাৰস্স উপাযো.
অন্তরচরোতি অন্তরং চরো সুখসত্তু ৰিস্সাসঘাতী. তেনাহ ‘‘ৰধকো’’তি. ইদানি তাসং পেসনে কারণং দস্সেতুং ‘‘পঠম’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অভিমুখগতং ৰিয অভিমুখগতং. ঈদিসীপি হি ৰচোযুত্তি লোকে নিরূপীযতি সন্তিযং পুরিসং ঠপেতীতি ৰিয. তস্মা অভিমুখগতন্তি অভিমুখং তেন সম্পত্তন্তি অত্থো. ৰঙ্কসণ্ঠানং ফলকং রুক্খমূলে আগতাগতানং নিসীদনত্থায অত্থতং.
অরিত্তহত্থো পুরিসো সন্তারেতি এতাযাতি সন্তারণী. ওরিমতীরতো উত্তরণায সেতু উত্তরসেতু. একেন দ্ৰীহি ৰা গন্তব্বো রুক্খমযো সেতু রুক্খসেতু. জঙ্ঘসত্থেন গমনযোগ্গো সেতু জঙ্ঘসেতু. সকটেন গন্তুং সক্কুণেয্যো সকটসেতু. ন খো এস ব্রাহ্মণো পরমত্থতো. তদত্থো পন একদেসেন সম্ভৰতীতি তথা ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘এত্তকানং পচ্চত্থিকানং বাহিতত্তা’’তি আহ. দেসনন্তি উদ্দেসদেসনং. ৰিনিৰত্তেন্তোতি পটিসংহরন্তো. ন লদ্ধো ৰতাসীতি ন লদ্ধো ৰত আসি.
রাজা ৰিয কম্মং সত্তেসু ইস্সরিযস্স ৰত্তাপনতো. রাজা…পে… পুথুজ্জনো ৰট্টদুক্খসঙ্খাতাপরাধতায. ঞাণপলাযনেনাতি মহাভূতেহি নিব্বিন্দিত্ৰা ৰিরজ্জিত্ৰা ৰিমুচ্চিতুকামতাৰসেন উপ্পন্নঞাণপলাযনে মগ্গাধিগমসিদ্ধেনেৰ ঞাণপলাযনেন. এৰঞ্হেত্থ উপমাসংসন্দনং মত্থকং পাপিতমেৰ হোতি.
যথেৰ হীতিআদিনা একদেসনাসমুদাযস্স নিদস্সনং আরদ্ধং. যথাৰুত্তৰচনং অট্ঠকথাচরিযানং ৰচনেন সমত্থেতি ‘‘পত্থদ্ধো ভৰতী’’তিআদিনা. তত্থ কট্ঠমুখেন ৰাতি ৰা-সদ্দো উপমত্থো. যথা কট্ঠমুখেন সপ্পেন দট্ঠো পত্থদ্ধো হোতি, এৰং পথৰীধাতুপ্পকোপেন সো কাযো কট্ঠমুখেৰ হোতি, কট্ঠমুখগতো ৰিয পত্থদ্ধো হোতীতি অত্থো. অথ ৰা ৰা-সদ্দো অৰধারণত্থো. সো ‘‘পথৰীধাতুপকোপেন ৰা’’তি এৰং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বো. অযঞ্হেত্থ অত্থো – কট্ঠমুখেন দট্ঠোপি কাযো পথৰীধাতুপ্পকোপেনেৰ পত্থদ্ধো হোতি, তস্মা পথৰীধাতুযা অৰিযুত্তো সো কাযো সব্বদা কট্ঠমুখগতো ৰিয হোতীতি. ৰা-সদ্দো ৰা অনিযমত্থো. তত্রাযমত্থো – কট্ঠমুখেন দট্ঠো কাযো পত্থদ্ধো হোতি ৰা, ন ৰা মন্তাগদৰসেন. পথৰীধাতুপ্পকোপেন পন মন্তাগদরহিতো সো কাযো কট্ঠমুখগতো ৰিয হোতি একন্তপত্থদ্ধোতি. তত্থ কাযোতি পকতিকাযো. পূতিকোতি কুথিতো. সন্তত্তোতি সব্বসো তত্তো মহাদাহপ্পত্তো. সঞ্ছিন্নোতি সব্বসো ছিন্নো চুণ্ণৰিচুণ্ণভূতো. যদা কাযো পত্থদ্ধাদিভাৰপ্পত্তো হোতি, তদা পুরিসো কট্ঠমুখাদিসপ্পস্স মুখে ৰত্তমানো ৰিয হোতীতি অত্থো.
ৰিসেসতোতি কট্ঠমুখাদিৰিসেসতো চ পথৰীআদিৰিসেসতো চ. অনত্থগ্গহণতোতিআদি অচেতনেসুপি ভূতেসু সচেতনেসু ৰিয অনত্থাদীনং পচ্চক্খতায নিব্বেদজননত্থং আরদ্ধং. তত্থ আসযতোতি পৰত্তিট্ঠানতো. এতেসন্তি মহাভূতানং. সদিসতাতি ৰম্মিকাসযসুসিরগহনসঙ্কারট্ঠানাসযতায চ সদিসতা.
পচ্চত্তলক্খণৰসেনাতি ৰিসুং ৰিসুং লক্খণৰসেন. পথৰীআদীনং কক্খল়ভাৰাদি, তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স কক্খল়ভাৰাপাদনাদিনা ৰিকারুপ্পাদনতো ৰিসৰেগৰিকারতো সদিসতা ৰেদিতব্বা.
অনত্থাতি ব্যসনা. ব্যাধিন্তি কুট্ঠাদিব্যাধিং. ভৰে জাতাভিনন্দিনোতি ভৰেসু জাতিযা অভিনন্দনসীলা. পঞ্চৰোকারে হি জাতিযা অভিনন্দনা নাম মহাভূতাভিনন্দনা এৰ.
দুরুপট্ঠানতরানীতি দুপ্পটিকারতরানি. দুরাসদাতি দুরুপসঙ্কমনা. ‘‘উপট্ঠামী’’তি উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোন্তি. পরিজানাম কম্মনামানি, উপকারা নাম নত্থি. অনন্তদোসূপদ্দৰতোতি অপরিমাণদোসূপদ্দৰহেতুতো. একপক্খলন্তি একদুক্খং.
রূপক্খন্ধো ভিজ্জমানো চত্তারো অরূপক্খন্ধে গহেত্ৰাৰ ভিজ্জতি অরূপক্খন্ধানং একনিরোধত্তা. ৰত্থুরূপম্পি গহেত্ৰাৰ ভিজ্জন্তি পঞ্চৰোকারে অরূপক্খন্ধেসু ভিন্নেসু রূপক্খন্ধস্স অৰট্ঠানাভাৰতো. এত্তাৰতাতি লোভুপ্পাদনমত্তেন. পঞ্ঞা নাম অত্তভাৰে উত্তমঙ্গং পঞ্ঞুত্তরত্তা কুসলধম্মানং, সতি চ কিলেসুপ্পত্তিযং পঞ্ঞায অনুপ্পজ্জনতো ৰুত্তং – ‘‘এত্তাৰতা পঞ্ঞাসীসং পতিতং নাম হোতী’’তি. যোনিযো উপনেতি তদুপগস্স কম্মপচ্চযস্স ভাৰে. ‘‘জাতিভযং, জরাভযং, মরণভযং, চোরভয’’ন্তিআদিনা আগতানি পঞ্চৰীসতি মহাভযানি, ‘‘হত্থম্পি ছিন্দতী’’তিআদিনা আগতানি দ্ৰত্তিংস কম্মকারণানি আগতানেৰ হোন্তি কারণস্স সমৰট্ঠিতত্তা. নন্দীরাগো সঙ্খারক্খন্ধোতি সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্নত্তা ৰুত্তং.
পাল়িযংযেৰ আগতা ‘‘চক্খুতো চেপি নং, ভিক্খৰে’’তিআদিনা. কিঞ্চি অলভিত্ৰাতি তস্মিং সুঞ্ঞগামে চোরানং গয্হূপগস্স অলাভৰচনেনেৰ তস্স পুরিসস্স অত্তনো পটিসরণস্স অলাভো ৰুত্তো এৰ হোতীতি ন উদ্ধটো, পুরিসট্ঠানিযো ভিক্খু, চোরা পন বাহিরাযতনট্ঠানিযা. অভিনিৰিসিত্ৰাতি ৰিপস্সনাভিনিৰেসং কত্ৰা. অজ্ঝত্তিকাযতনৰসেন দেসনায আগতত্তা ৰুত্তং ‘‘উপাদারূপকম্মট্ঠানৰসেনা’’তি.
বাহিরানন্তি বাহিরাযতনানং. পঞ্চ কিচ্চানীতি চোরেহি তদা কাতব্বানি পঞ্চ কিচ্চানি. হত্থসারন্তি অত্তনো সন্তকে হত্থেহি গহেতব্বসারভণ্ডং. পাতনাদিৰসেন হত্থপরামাসং করোন্তি. পহারঠানেতি পহটট্ঠানে. ঠানসো তস্মিং এৰ খণেতি ৰদন্তি. অত্তনো সুখাৰহং কুসলধম্মং পহায দুক্খাৰহেন অকুসলেন সমঙ্গিতা সুখাৰহং ভণ্ডং পহায বহি নিক্খমনং ৰিযাতি ৰুত্তং সুখনিস্সযত্তা তস্স. হত্থপরা…পে… আপজ্জনকালো গুণসরীরস্স তদা পমাদেন বাধিতত্তা. পহার…পে… কালো ততো দল়্হতরং গুণসরীরস্স বাধিতত্তা. পহারং…পে… অস্সমণকালো গুণসরীরস্স মরণপ্পত্তিসদিসত্তা. অৰসেসজনস্স দাসপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বতা অঞ্ঞথত্তপ্পত্তিগিহিভাৰাপত্তিযা নিদস্সনভাৰেন ৰুত্তা. যং ‘‘ছসু দ্ৰারেসু আরম্মণে আপাথগতে’’তি ৰুত্তং, তমেৰ আরম্মণং নিস্সায সম্পরাযিকো দুক্খক্খন্ধো ৰেদিতব্বোতি যোজনা.
রূপাদীনীতি রূপসদ্দগন্ধরসানি. তেসন্তি যথাৰুত্তভূতুপাদারূপানং. লহুতাদিৰসেনাতি তেসং লহুতাদিৰসেন. দুরুত্তরণট্ঠোতি উত্তরিতুং অসক্কুণেয্যভাৰো ওঘট্ঠো. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সম্পযুত্তা ৰেদনা ৰেদনাক্খন্ধো’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন. চতুমহাভূতাদীহীতি আদিসদ্দেন উপাদানক্খন্ধাদীনং গহণং. চিত্তকিরিযদস্সনত্থন্তি চিত্তপযোগদস্সনত্থং. ৰুত্তৰাযামমেৰাতি ‘‘সম্মাৰাযামো’’তি যো অরিযমগ্গে ৰুত্তো. ভদ্দেকরত্তাদীনীতি ‘‘অজ্জেৰ কিচ্চং আতপ্প’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৭২, ২৭৫, ২৭৬) ৰুত্তানি ভদ্দেকরত্তসুত্তাদীনি.
কুণ্ঠপাদোতি ছিন্নপাদোৰ হুত্ৰা গতিৰিকলো. মানসং বন্ধতীতি তস্মিং চিত্তে কিচ্চং নিবন্ধতি. ‘‘অযং অরিযমগ্গো ময্হং ওঘুত্তরনুপাযো’’তি তত্থ চিত্তস্স সন্নিট্ঠানং পুন তত্থ পৰত্তনং ৰীরিযারম্ভো চিত্তবন্ধনং.
তস্স নামরূপস্স ইমে নন্দীরাগাদযো তণ্হাৰিজ্জাদযোতি কত্ৰা পচ্চযো ধম্মাযতনেকদেসো. অরিযমগ্গনিব্বানতণ্হাৰজ্জো ইধ ধম্মাযতনেকদেসোতি চ. সোল়সহাকারেহীতি পীল়নাদীহি সোল়সহি আকারেহি. সতিপট্ঠানৰিভঙ্গে আগতনযেন সট্ঠিনযসহস্সেহি. দেসনাপরিযোসানে…পে… পতিট্ঠহিংসূতি ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ এৰেত্থ গহণৰসেন অধিগতৰিসেসা পরিচ্ছিন্দিতা. তে হি তদা ধম্মপটিগ্গাহকভাৰেন সত্থু সন্তিকে সন্নিসিন্না. উগ্ঘটিতঞ্ঞূনং পন নেয্যানঞ্চ ৰিসেসাধিগমো অট্ঠকথাযং ন রুল়্হোতি ইধ ন গহিতোতি.
আসীৰিসোপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.