১৩. গহপতিৰগ্গো
১-৩. ৰেসালীসুত্তাদিৰণ্ণনা
১২৪-১২৬. দ্ৰীসূতি ইমস্মিং গহপতিৰগ্গে পঠমদুতিযেসু ততিযে চ ৰুত্তত্থমেৰ পাঠজাতং অপুব্বং নত্থীতি অত্থো.
৪-৫. ভারদ্ৰাজসুত্তাদিৰণ্ণনা
১২৭-১২৮. কামং অঞ্ঞেপি পব্বজিতা যুত্তকালে পিণ্ডং উলমানা চরন্তিযেৰ, অযং পন ওদরিতো, তেনেৰ কারণেন পব্বজিতোতি দস্সেন্তো ‘‘পিণ্ডং উলমানো’’তিআদিমাহ. ঘংসন্তোৰাতি ভূমিযং ঘংসন্তো এৰ পত্তং ঠপেতি. পরিক্খীণন্তি সমন্ততো পরিক্খীণং. নাল়িকো …পে… জাতং, অতিরেকপত্তট্ঠপনস্স পটিক্খিত্তত্তা অঞ্ঞং ন গণ্হাতি. ‘‘ইন্দ্রিযভাৰনন্তি চক্খাদিপঞ্চিন্দ্রিযভাৰন’’ন্তি কেচি ৰদন্তি, তথা ৰিপস্সনাভিনিৰেসং কত্ৰা উপরিৰিপস্সনং ৰড্ঢিত্ৰাতি অধিপ্পাযো. অপরে পন ‘‘সদ্ধাপঞ্চমানং ইন্দ্রিযানং ৰসেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসং কত্ৰা তেন সুখেন অভিঞ্ঞাপহানানং সম্পাদনৰসেন ইন্দ্রিযং ভাৰেত্ৰা’’তি ৰদন্তি.
উপসঙ্কমতীতি এত্থ যথা সো রাজা উপসঙ্কমি, তং আগমনতো পট্ঠায দস্সেতুং ‘‘থেরো কিরা’’তিআদি আরদ্ধং. মহাপানং নাম অঞ্ঞং কম্মং অকত্ৰা পানপসুতো হুত্ৰা সত্তাহং তদনুরূপপরিজনস্স সুরাপিৰনং. তেনাহ ‘‘মহাপানং নাম পিৰিত্ৰা’’তি. সালিথুসেহীতি রত্তসালিথুসেহি. ডয্হমানং ৰিয কিপিল্লিকদংসনজাতাহি দুক্খৰেদনাহি. মুখসত্তীহি ৰিজ্ঝিংসু ৰল্লভতায. ইত্থিলোলো হি সো রাজা.
পৰেণিন্তি তেসং সমাদানপৰেণিং ব্রহ্মচরিযপবন্ধং. পটিপাদেন্তীতি সম্পাদেন্তি. গরুকারম্মণন্তি গরুকাতব্বআরম্মণং, অৰীতিক্কমিতব্বারম্মণন্তি অত্থো. অস্সাতি রঞ্ঞো. চিত্তং অনোতরন্তন্তি পসাদৰীথিং অনোতরন্তং অনুপগচ্ছন্তং. ৰিহেঠেতুন্তি ৰিবাধিতুং.
লোভস্স অপরাপরুপ্পত্তিযা বহুৰচনৰসেন ‘‘লোভধম্মা’’তি ৰুত্তং. উপ্পজ্জন্তীতিপি অত্থো যেৰ, যস্মা উপ্পজ্জমানো লোভধম্মো অত্তনো হেতুপচ্চযে পরিগ্গহাপেন্তো জানাপেন্তো ৰিয সহতি পৰত্ততীতি. ইমমেৰ কাযন্তি এত্থ সমূহত্থে এৰ কায-সদ্দো গব্ভাসযাদিট্ঠানেসু উপ্পজ্জনধম্মসমূহৰিসযত্তা, ইতরে পন কাযূপলক্খিততায ‘‘কাযো’’তি ৰেদিতব্বা. উত্তানমেৰ হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা.
ভারদ্ৰাজসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ঘোসিতসুত্তৰণ্ণনা
১২৯. রূপা চ মনাপাতি নীলাদিভেদা রূপধম্মা চ মনসা মনুঞ্ঞা পিযরূপা সংৰিজ্জন্তি, ইদঞ্চ সুখৰেদনীযস্স ফস্সস্স সভাৰদস্সনত্থং. এৰং ‘‘রূপা চ মনাপা উপেক্খাৰেদনিযা’’তি এত্থাপি যথারহং ৰত্তব্বং. চক্খুৰিঞ্ঞাণ…পে… ফস্সন্তি ৰুত্তং. উপনিস্সযকোটিযা হি চক্খুৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তফস্সো সুখৰেদনীযো, ন সহজাতকোটিযা. তেনাহ – ‘‘একং ফস্সং পটিচ্চ জৰনৰসেন সুখৰেদনা উপ্পজ্জতী’’তি. সেসপদেসূতি ‘‘সংৰিজ্জতি খো, গহপতি, সোতধাতূ’’তি আগতেসু পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু.
তেৰীসতি ধাতুযো কথিতা ছন্নং দ্ৰারানং ৰসেন ৰিভজ্জগহণেন. ৰত্থুনিস্সিতন্তি হদযৰত্থুনিস্সিতং. পঞ্চদ্ৰারে ৰীসতি, মনোদ্ৰারে তিস্সো এৰং তেৰীসতি.
ঘোসিতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-৮. হালিদ্দিকানিসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৩০-১৩১. তং ইত্থেতন্তি চক্খুনা যং রূপং দিট্ঠং, তং ইত্থন্তি অত্থো. তং সুখৰেদনিযন্তি তং সুখৰেদনায উপনিস্সযকোটিযা পচ্চযভূতং চক্খুৰিঞ্ঞাণঞ্চেৰ, যো চ যথারহং উপনিস্সযকোটিযা ৰা, অনন্তরো চে অনন্তরকোটিযা ৰা, সহজাতো চে সম্পযুত্তকোটিযা ৰা, সুখৰেদনায পচ্চযো ফস্সো. তং সুখৰেদনিযঞ্চ ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৰেদনাতি যোজনা. এস নযো সব্বত্থ সব্বেসু সেসেসু সত্তসু ৰারেসু. মনোধাতুযেৰ ৰা সমানাতি অভিধম্মনযেন. সুত্তন্তনযেন পন সুঞ্ঞতট্ঠেন নিস্সত্তনিজ্জীৰট্ঠেন চ মনোধাতুসমঞ্ঞং লভতেৰ. অট্ঠমং উত্তানমেৰ হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা.
হালিদ্দিকানিসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. লোহিচ্চসুত্তৰণ্ণনা
১৩২. তেপি মাণৰকাত্ৰেৰ ৰুত্তা, ন ব্রাহ্মণকুমারা এৰ. সেলেয্যকানীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সিলিস্সনলঙ্ঘনকীল়নানি.
উপট্ঠানৰসেন ইভং হরন্তীতি ইব্ভা, হত্থিগোপকা. তে পন নিহীনকুটুম্বস্স ভোগ্গং উপাদায গহপতিভাৰং উপাদায ‘‘গহপতিকা’’তিপি ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘গহপতিকা’’তি. কণ্হাতি কণ্হাভিজাতিকা. রট্ঠং ভরন্তীতি যস্মিং রট্ঠে ৰসন্তি, তস্স রট্ঠস্স বলিং ভরণেন, অত্তনো ৰা কুটুম্বস্স ভরণেন ভরতা. পরিযাযন্তাতি পরিতো সংচরন্তা কীল়ন্তি.
সীলজেট্ঠকাতি সীলপ্পধানা. যে পুরাণং সরন্তি, তে সীলুত্তমা অহেসুং. দ্ৰারানি চক্খাদিদ্ৰারানি.
অপক্কমিত্ৰা অপেতা ৰিরহিতা হুত্ৰা. ৰিসমানীতি ৰিগতসমানি দুচ্চরিতসভাৰানি. নানাৰিধদণ্ডা নানাৰিধদণ্ডনিপাতা.
অনাহারকাতি কিঞ্চি অভুঞ্জনকা. পঙ্কো ৰিয পঙ্কো, মলং. দন্তপঙ্কো পুরিমপদলোপেন পঙ্কোতি ৰুত্তোতি ‘‘পঙ্কো নাম দন্তমল’’ন্তি ৰুত্তং. অজেহি কাতব্বকানং অকোপেত্ৰা করণং সমাদানৰসেন ৰতং. এস নযো সেসেসুপি. কোহঞ্ঞং নাম অত্তনি ৰিজ্জমানদোসং পটিচ্ছাদেত্ৰা অসন্তগুণপকাসনাতি আহ – ‘‘পটিচ্ছন্ন…পে… কোহঞ্ঞঞ্চেৰা’’তি. পরিক্খারভণ্ডকৰণ্ণাতি পরিক্খারভণ্ডা কপ্পকাতি. তে চ খো অত্তনো জীৰিকত্থায আমিসকিঞ্জক্খস্স অত্তনিবন্ধনত্থায অমোচনত্থায কতা.
অখিলন্তি চেতোখিলরহিতং ব্রহ্মৰিহারৰসেন. তেনাহ ‘‘মুদু অথদ্ধ’’ন্তি.
অধিমুত্তোতি অভিরতিৰসেন যুত্তপযুত্তো. পরিত্তচিত্তোতি পরিতো খণ্ডিতচিত্তো. অপ্পমাণচিত্তোতি এত্থ ‘‘কো অয’’ন্তি পটিক্খিতুং সক্কুণেয্যচিত্তো.
লোহিচ্চসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ৰেরহচ্চানিসুত্তৰণ্ণনা
১৩৩. ব্রাহ্মণিং ধম্মসৰনায চোদেন্তো মাণৰকো ‘‘যগ্ঘে’’তি অৰোচ. তেনাহ ‘‘যগ্ঘেতি চোদনত্থে নিপাতো’’তি.
ৰেরহচ্চানিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
গহপতিৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.