১২. লোককামগুণৰগ্গো
১-২. পঠমমারপাসসুত্তাদিৰণ্ণনা
১১৪-১১৫. আৰসতি এত্থ কিলেসমারোতি আৰাসো. কামগুণঅজ্ঝত্তিকবাহিরানি আযতনানি. কিলেসমারস্স আৰাসং গতো ৰসং গতো. তিৰিধস্সাতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাতস্স তিৰিধস্সপি মারস্স. ততো এৰ দেৰপুত্তমারস্সপি ৰসং গতোতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং.
পঠমমারপাসসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. লোকন্তগমনসুত্তৰণ্ণনা
১১৬. লোকিযন্তি এত্থ সত্তকাযভূতগামাদীতি লোকো, চক্কৰাল়ো. সঙ্খারো পন লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো. অন্তন্তি ওসানং. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সংসন্দিত্ৰাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিযা সমানেত্ৰা অৰিরোধেত্ৰা. থোমেস্সামীতি পসংসিস্সামি.
এৰংসম্পত্তিকন্তি এৰংসম্পজ্জনকং এৰংপস্সিতব্বং ইদং মম অজ্ঝেসনং. তেনাহ ‘‘ঈদিসন্তি অত্থো’’তি. জানং জানাতীতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানিতব্বং জানাতি এৰ. ন হি পদেসঞ্ঞাণে ঠিতো জানিতব্বং সব্বং জানাতি. উক্কট্ঠনিদ্দেসেন হি অৰিসেসগ্গহণেন চ ‘‘জান’’ন্তি ইমিনা নিরৰসেসং ঞেয্যজাতং পরিগ্গয্হতীতি তব্বিসযায জাননকিরিযায সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৰ করণং ভৰিতুং যুত্তং. পকরণৰসেন ‘‘ভগৰা’’তি পদসন্নিধানেন চ অযমত্থো ৰিভাৰেতব্বো. পস্সিতব্বমেৰ পস্সতীতি দিব্বচক্খু-পঞ্ঞাচক্খু-ধম্মচক্খু-বুদ্ধচক্খু-সমন্তচক্খু-সঙ্খাতেহি ঞাণচক্খূহি পস্সিতব্বং পস্সতি এৰ. অথ ৰা জানং জানাতীতি যথা অঞ্ঞে সৰিপল্লাসা কামরূপপরিঞ্ঞাৰাদিনো জানন্তাপি ৰিপল্লাসৰসেন জানন্তি, ন এৰং ভগৰা. ভগৰা পন পহীনৰিপল্লাসত্তা জানন্তো জানাতি এৰ, দিট্ঠিদস্সনস্স অভাৰা পস্সন্তো পস্সতি এৰাতি অত্থো.
দস্সনপরিণাযকট্ঠেনাতি যথা চক্খু সত্তানং দস্সনত্থং পরিণেতি সাধেতি, এৰং লোকস্স যাথাৰদস্সনসাধনতোপি দস্সনকিচ্চপরিণাযকট্ঠেন চক্খুভূতো, পঞ্ঞাচক্খুমযত্তা ৰা সযম্ভূঞাণেন পঞ্ঞাচক্খুং ভূতো পত্তোতি ৰা চক্খুভূতো. ঞাণভূতোতি এতস্স চ এৰমেৰ অত্থো দট্ঠব্বো. ধম্মা ৰা বোধিপক্খিযা, তেহি উপ্পন্নত্তা লোকস্স চ তদুপ্পাদনতো অনঞ্ঞসাধারণং ৰা ধম্মং পত্তো অধিগতোতি ধম্মভূতো. ‘‘ব্রহ্মা’’ৰুচ্চতি সেট্ঠট্ঠেন মগ্গঞাণং, তেন উপ্পন্নত্তা লোকস্স চ তদুপ্পাদনতো তঞ্চ সযম্ভূঞাণেন পত্তোতি ব্রহ্মভূতো. চতুসচ্চধম্মং ৰদতীতি ৰত্তা. চিরং সচ্চপটিৰেধং পৰত্তেন্তো ৰদতীতি পৰত্তা. অত্থং নীহরিত্ৰাতি দুক্খাদিঅত্থং উদ্ধরিত্ৰা. পরমত্থং ৰা নিব্বানং পাপযিতা. অমতসচ্ছিকিরিযং সত্তেসু উপ্পাদেন্তো অমতং দদাতীতি অমতস্স দাতা. বোধিপক্খিযধম্মানং তদাযত্তভাৰতো ধম্মস্সামী. পুনপ্পুনং যাচাপেন্তো ভারিযং করোন্তো গরুং করোতি নাম, তথা দুৰিঞ্ঞেয্যং কত্ৰা কথেন্তোপি.
চক্খুনা ৰিজ্জমানেন লোকসঞ্ঞী হোতি, ন তস্মিং অসতি. ন হি অজ্ঝত্তিকাযতনৰিরহেন লোকসমঞ্ঞা অত্থি. তেনাহ ‘‘চক্খুঞ্হি লোকো’’তিআদি. অপ্পহীনদিট্ঠীতি অসমূহতসক্কাযদিট্ঠিকো ঘনৰিনিব্ভোগং কাতুং অসক্কোন্তো সমুদাযং ৰিয অৰযৰং ‘‘লোকো’’তি সঞ্জানাতি চেৰ মঞ্ঞতি চ. তথাতি ইমিনা ‘‘লোকোতি সঞ্জানাতি চেৰ মঞ্ঞতি চা’’তি পদত্তযং আকড্ঢতি. তস্সাতি পুথুজ্জনস্স, চক্কৰাল়লোকস্স ৰা. চক্খাদিমেৰ হি সহোকাসেন ‘‘চক্কৰাল়ো’’তি পুথুজ্জনো সঞ্জানাতি. গমনেনাতি পদসা গমনেন. ন সক্কা তেসং অনন্তত্তা. লুজ্জনট্ঠেনাতি অভিসঙ্খারলোকৰসেন লোকস্স অন্তং দস্সেতুং ৰুত্তং. তস্স অন্তো নাম নিব্বানং. তং পত্তুং সক্কা সম্মাপটিপত্তিযা পত্তব্বত্তা. চক্কৰাল়লোকস্স পন অন্তো নাম, নত্থি তস্স গমনেন অপ্পত্তব্বত্তা.
ইমেহি পদেহীতি ইমেহি ৰাক্যৰিভাগেহি পদেহি. তানি পন অক্খরসমুদাযলক্খণানীতি আহ ‘‘অক্খরসম্পিণ্ডনেহী’’তি. পাটিযেক্কঅক্খরেহীতি তস্মিং তস্মিং পদে পটিনিযতসন্নিৰেসেহি ৰিসুং ৰিসুং চিত্তেন গয্হমানেহি অক্খরেহীতি অত্থো.
গমনট্ঠেন ‘‘পণ্ডা’’ ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তায ইতো গতো পত্তোতি পণ্ডিতো, পঞ্ঞৰা. মহাপঞ্ঞতা নাম পটিসম্ভিদাৰসেন ৰেদিতব্বাতি আহ ‘‘মহন্তে অত্থে’’তিআদি. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং পঠমৰিকপ্পে, দুতিযৰিকপ্পে পন পচ্চামসনন্তি আহ ‘‘তং ব্যাকত’’ন্তি.
লোকন্তগমনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কামগুণসুত্তৰণ্ণনা
১১৭. চেতসোতি করণে সামিৰচনং. চিত্তেন সংফুসনং নাম অনুভৰোতি আহ ‘‘চিত্তেন অনুভূতপুব্বা’’তি. উতুত্তযানুরূপতাৰসেন পাসাদত্তযং, তং ৰসেন তিৰিধনাটকভেদো. মনোরম্মতামত্তেন কামগুণং কত্ৰা দস্সিতং, ন কামৰসেন. ন হি অভিনিক্খমনতো উদ্ধং বোধিসত্তস্স কামৰিতক্কা ভূতপুব্বা. তেনাহ মারো পাপিমা –
‘‘সত্ত ৰস্সানি ভগৰন্তং, অনুবন্ধিং পদাপদং;
ওতারং নাধিগচ্ছিস্সং, সম্বুদ্ধস্স সতীমতো’’তি. (সু. নি. ৪৪৮);
মেত্তেয্যো নামাতিআদি অনাগতারম্মণদস্সনমত্তং, ন বোধিসত্তস্স এৰং উপ্পজ্জতীতি. অত্তা পিযাযিতব্বরূপো এতস্সাতি অত্তরূপো, উত্তরপদে পুরিমপদলোপেনাতি ‘‘অত্তনো হিতকামজাতিকেনা’’তি অত্থো ৰুত্তো. অত্তরূপেনাতি ৰা পীতিসোমনস্সেহি গহিতসভাৰেন তুট্ঠপহট্ঠেন উদগ্গুদগ্গেন. অপ্পমাদোতি অপ্পমজ্জনং কুসলধম্মেসু অখণ্ডকারিতাতি আহ ‘‘সাতচ্চকিরিযা’’তি. অৰোস্সগ্গোতি চিত্তস্স কামগুণেসু অৰোস্সজ্জনং পক্খন্দিতুং অপ্পদানং. পুরিমো ৰিকপ্পো কুসলানং ধম্মানং করণৰসেন দস্সিতো, পচ্ছিমো অকুসলানং অকরণৰসেন. দ্ৰে ধম্মাতি অপ্পমাদো সতীতি দ্ৰে ধম্মা. অপ্পমাদো সতি চ তথা পৰত্তা চত্তারো কুসলধম্মক্খন্ধা ৰেদিতব্বা. কত্তব্বাতি পৰত্তেতব্বা.
তস্মিং আযতনেতি তস্মিং নিব্বানসঞ্ঞিতে কারণে পটিৰেধে. তং কারণন্তি ছন্নং আযতনানং কারণং. সল়াযতনং নিরুজ্ঝতি এত্থাতি সল়াযতননিরোধো ৰুচ্চতি নিব্বানং. তেনাহ ‘‘নিব্বানং. তং সন্ধাযা’’তিআদি. নিব্বানস্মিন্তি নিব্বানম্হি.
কামগুণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-৬. সক্কপঞ্হসুত্তাদিৰণ্ণনা
১১৮-১১৯. দিট্ঠেতি পচ্চক্খভূতে. ধম্মেতি উপাদানক্খন্ধধম্মে. তত্থ হি অত্তাতি ভৰতি সঞ্ঞা দিট্ঠি চাতি অত্তভাৰসঞ্ঞা. তেনাহ – ‘‘দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে’’তি. ‘‘তন্নিস্সিত’’ন্তি এত্থ তং-সদ্দেন হেট্ঠা অভিনন্দনাদিপরিযাযেন ৰুত্তা তণ্হা পচ্চামট্ঠাতি আহ – ‘‘তণ্হানিস্সিত’’ন্তি. তং উপাদানং এতস্সাতি তদুপাদানং. তেনাহ – ‘‘তংগহণ’’ন্তিআদি. তণ্হুপাদানসঙ্খাতং গহণং এতস্সাতি তংগহণং. ছট্ঠং উত্তানমেৰ পঞ্চমে ৰুত্তনযত্তা.
সক্কপঞ্হসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সারিপুত্তসদ্ধিৰিহারিকসুত্তৰণ্ণনা
১২০. ঘটেস্সতীতি পুব্বেনাপরং ঘটিতং সম্বন্ধং করিস্সতি. ৰিচ্ছেদন্তি ব্রহ্মচরিযস্স ৰিরোধিপচ্চযসমুপ্পত্তিযা উচ্ছেদং.
৮. রাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
১২১. যে ধম্মা সম্মদেৰ ভাৰিতা বহুলীকতা ৰিমুত্তিযা অরহত্তস্স সচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি, তে সদ্ধাদযো সম্ভারা ৰিমুত্তিপরিপাচনিযাতি অধিপ্পেতা. পরিপাচেন্তীতি পরিপাকং পরিণামং গমেন্তি. ধম্মাতি কারণভূতা ধম্মা. ৰিসুদ্ধিকারণৰসেনাতি ৰিসুদ্ধিকারণতাৰসেন, সা পন সদ্ধিন্দ্রিযাদীনং কারণতো ৰিসুদ্ধি. যথা নাম জাতিসম্পন্নস্স খত্তিযকুমারস্স ৰিপক্খৰিগমেন পক্খসঙ্গহেন পৰত্তিট্ঠানসম্পত্তিযা চ পরিসুদ্ধি হোতি, এৰমেৰং দট্ঠব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘ৰুত্তং হেত’’ন্তিআদিমাহ.
অস্সদ্ধাদযোপি পুগ্গলা সদ্ধাদীনং যাৰদেৰ পরিহানায হোন্তি, সদ্ধাদযো পারিপূরিযাৰ, তথা পসাদনিযসুত্তন্তাদিপচ্চৰেক্খণা, পসাদনিযসুত্তন্তা নাম সম্পসাদনীযসুত্তাদযো. সম্মপ্পধানেতি সম্মপ্পধানসুত্তন্তে. সতিপট্ঠানেতি চত্তারো সতিপট্ঠানে. ঝানৰিমোক্খেতি ঝানানি চেৰ ৰিমোক্খে চ উদ্দিস্স পৰত্তসুত্তন্তে. গম্ভীরঞাণচরিযেতি খন্ধাযতনধাতুপটিচ্চসমুপ্পাদপটিসংযুত্তসুত্তন্তে.
কল্যাণমিত্ততাদযোতি কল্যাণমিত্ততা সীলসংৰরো অভিসল্লেখকথা ৰীরিযারম্ভো নিব্বেধিকপঞ্ঞাতি ইমে কল্যাণমিত্তাদযো পঞ্চ ধম্মা, যে ‘‘ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতী’’তিআদিনা উদানে (উদা. ৩১) কথিতা. লোকং ৰোলোকেন্তস্সাতি আযস্মতো রাহুলস্স তাসঞ্চ দেৰতানং ইন্দ্রিযপরিপাকং পস্সন্তস্স. ততো যেন অন্ধৰনং, তত্থ দিৰাৰিহারায মহাসমাগমো ভৰিস্সতীতি. তথা হি ৰক্খতি ‘‘এত্তকাতি গণনাৰসেন পরিচ্ছেদো নত্থী’’তি.
রুক্খপব্বতনিস্সিতা ভূমট্ঠকা, আকাসচারিৰিমানৰাসিনো অন্তলিক্খট্ঠকা. ধম্মচক্খুন্তি ৰেদিতব্বানি চতুসচ্চধম্মানং দস্সনট্ঠেন.
রাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
লোককামগুণৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.