৮-১০. মহাদিট্ঠিসুত্তাদিৰণ্ণনা
২১৩-২১৫. অকতাতি সমেন ৰা ৰিসমেন ৰা কেনচি হেতুনা ন কতা এৰ. কেনচি কতং করণং ৰিধানং নত্থি এতেসন্তি অকতৰিধানা. পদদ্ৰযেনপি লোকে কেনচি হেতুপচ্চযেন নেসং অভিনিব্বত্তিতাভাৰং দস্সেতি. ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতাতি কস্সচি ইদ্ধিমতো দেৰস্স ব্রহ্মুনো ৰা ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতা. অনিম্মিতাতি ৰা কস্সচি অনিম্মাপকা. অজনকাতি এতেন পথৰীকাযাদীনং রূপাদিজনকভাৰং পটিক্খিপতি. রূপসদ্দাদযো হি পথৰীকাযাদীহি অপ্পটিবদ্ধৰুত্তিকাতি তস্স লদ্ধি. যথা পব্বতকূটং কেনচি অনিব্বত্তিতং কস্সচি চ অনিব্বত্তকং, এৰমেতেপীতি আহ ‘‘কূটট্ঠা’’তি. যমিদং ‘‘বীজাদিতো অঙ্কুরাদি জাযতী’’তি ৰুচ্চতি, তঞ্চ ৰিজ্জমানমেৰ ততো নিক্খমতি, নাৰিজ্জমানং, অঞ্ঞথা যতো কুতোচি যস্স কস্সচি উপ্পত্তি সিযাতি অধিপ্পাযো. ঠিতাতি নিব্বিকারভাৰেন ঠিতা. ন চলন্তীতি ন ৰিকারং আপজ্জন্তি. ৰিকারাভাৰেন হি তেসং সত্তন্নং কাযানং এসিকট্ঠাযিট্ঠিততা. অনিঞ্জনঞ্চ অত্তনো পকতিযা অৰট্ঠানমেৰ. তেনাহ ‘‘ন ৰিপরিণমন্তী’’তি. অৰিপরিণামধম্মত্তা এৰ চ নে অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ব্যাবাধেন্তি. সতি হি ৰিকারং আপাদেতব্বতায ব্যাবাধকতাপি সিযা, তথা অনুগ্গহেতব্বতায অনুগ্গাহকতাতি তদভাৰং দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘নাল’’ন্তিআদি ৰুত্তং. পথৰী এৰ কাযেকদেসত্তা পথৰিকাযো. জীৰসত্তমানং কাযানং নিচ্চতায নিব্বিকারাভাৰতো ন হন্তব্বতা, ন ঘাটেতব্বতা চাতি নেৰ কোচি হন্তা ঘাতেতা ৰা. তেনাহ ‘‘সত্তন্নন্ত্ৰেৰা’’তিআদি. যদি কোচি হন্তা নত্থি, কথং সত্থপ্পহারোতি আহ ‘‘যথা মুগ্গরাসিআদীসূ’’তিআদি. কেৰলং সঞ্ঞামত্তমেৰ হোতি, ন ঘাতনাদি, পরমত্থতো সত্তন্নন্ত্ৰেৰ কাযানং অৰিকোপনীযভাৰতোতি অধিপ্পাযো.
পমুখযোনীনন্তি মনুস্সতিরচ্ছানাদীসু খত্তিযব্রাহ্মণাদিসীহব্যগ্ঘাদিৰসেন পধানযোনীনং. সট্ঠিসতানি ছসহস্সানি. ‘‘পঞ্চ চ কম্মুনো সতানী’’তি পদস্স অত্থদস্সনং ‘‘পঞ্চ কম্মসতানি চা’’তি. এসেৰ নযোতি ইমিনা ‘‘কেৰলং তক্কমত্তেন নিরত্থকদিট্ঠিং দীপেতী’’তি ইমমেৰ অত্থং অতিদিসতি. এত্থ চ তক্কমত্তকেনাতি ইমিনা যস্মা তক্কিকা নিরঙ্কুসতায পরিকপ্পনস্স যং কিঞ্চি অত্তনো পরিকপ্পিতং সারতো মঞ্ঞমানা তথেৰ অভিনিৰিস্স তক্কদিট্ঠিগাহং গণ্হন্তি, তস্মা ন তেসং দিট্ঠিৰত্থূসু ৰিঞ্ঞূহি ৰিচারণা কাতব্বাতি দস্সেতি. কেচীতি উত্তরৰিহারৰাসিনো. তে হি ‘‘পঞ্চ কম্মানীতি চক্খুসোতঘানজিৰ্হাকাযা, ইমানি পঞ্চিন্দ্রিযানি ‘পঞ্চ কম্মানীতি পঞ্ঞাপেন্তী’’তি ৰদন্তি. কম্মন্তি লদ্ধীতি ওল়ারিকভাৰতো পরিপুণ্ণকম্মন্তি লদ্ধি. মনোকম্মং অনোল়ারিকত্তা উপড্ঢকম্মন্তি লদ্ধীতি যোজনা. ‘‘দ্ৰাসট্ঠিপটিপদা’’তি ৰত্তব্বে সভাৰনিরুত্তিং অজানন্তা ‘‘দ্ৰট্ঠিপটিপদা’’তি ৰদন্তি. একস্মিং কপ্পেতি একস্মিং মহাকপ্পে. তত্থাপি চ ৰিৰট্টট্ঠাযিসঞ্ঞিতে একস্মিং অসঙ্খ্যেয্যকপ্পে.
উরব্ভে হনন্তীতি ওরব্ভিকা. এৰং সূকরিকাদযো ৰেদিতব্বা. লুদ্দাতি অঞ্ঞেপি যে কেচি মাগৰিকনেসাদাদযো, তে পাপকম্মপসুততায কণ্হাভিজাতীতি ৰদন্তি. ভিক্খূতি বুদ্ধসাসনে ভিক্খূ. তে কির ‘‘সচ্ছন্দরাগা পরিভুঞ্জন্তী’’তি অধিপ্পাযেন চতূসু পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৰা খাদন্তীতি ৰদন্তি. কস্মাতি চে? যস্মা তে পণীতপণীতে পচ্চযে পটিসেৰন্তীতি তস্স মিচ্ছাগাহো. ঞাযলদ্ধেপি পচ্চযে পরিভুঞ্জমানা আজীৰকসমযস্স ৰিলোমগাহিতায পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৰা খাদন্তি নামাতি ৰদন্তীতি অপরে. একে পব্বজিতা, যে ৰিসেসতো অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা. তথা হি তে কণ্টকে ৰত্তন্তা ৰিয হোন্তীতি কণ্টকৰুত্তিকাতি ৰুত্তা. ঠত্ৰা ভুঞ্জননহানপটিক্খেপাদিৰতসমাযোগেন পণ্ডরতরা. অচেলকসাৰকাতি আজীৰকসাৰকে ৰদতি. তে কির আজীৰকসমযে আজীৰকলদ্ধিযা দল়্হগাহিতায নিগণ্ঠেহিপি পণ্ডরতরা. নন্দাদযো কির তথারূপং আজীৰকপটিপত্তিং উক্কংসং পাপেত্ৰা ঠিতা, তস্মা নিগণ্ঠেহি আজীৰকসাৰকেহি চ পণ্ডরতরা ৰুত্তা. পরমসুক্কাভিজাতীতি অযং তেসং লদ্ধি.
পুরিসভূমিযোতি পধানপুগ্গলেন নিদ্দেসো. ইত্থীনম্পেতা ভূমিযো ইচ্ছন্তেৰ. ভিক্খু চ পন্নকোতিআদি তেসং পাল়ি এৰ. তত্থ পন্নকোতি ভিক্খায ৰিচরণকো, তেসং ৰা পটিপত্তিযা পটিপন্নকো. জিনোতি জিণ্ণো জরাৰসেন হীনধাতুকো, অত্তনো ৰা পটিপত্তিযা পটিপক্খে জিনিত্ৰা ঠিতো. সো কির তথাভূতো ধম্মম্পি কস্সচি ন কথেতি. তেনাহ ‘‘ন কিঞ্চি আহা’’তি. নিট্ঠুহনাদিৰিপ্পকারে কেনচি কতেপি খমনৰসেন ন কিঞ্চি ৰদতীতি ৰদন্তি. অলাভিন্তি ‘‘সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হাতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৩৯৪) নযেন ৰুত্তঅলাভহেতুসমাযোগেন অলাভিং. ততো এৰ জিঘচ্ছাদুব্বল্যপরেততায সযনপরাযণং সমণং পন্নভূমীতি ৰদন্তি.
আজীৰৰুত্তিসতানীতি সত্তানং আজীৰভূতানি জীৰিকাৰুত্তিসতানি. পসুগ্গহণেন এল়কজাতি গহিতা, মিগগ্গহণেন রুরুগৰযাদিসব্বমিগজাতি. বহূ দেৰাতি চাতুমহারাজিকাদিব্রহ্মকাযিকাদিৰসেন তেসং অন্তরভেদৰসেন বহূ দেৰা. তত্থ চাতুমহারাজিকানং একচ্চে অন্তরভেদা মহাসমযসুত্তৰসেন (দী. নি. ২.৩৩১ আদযো) দীপেতব্বা. মনুস্সাপি অনন্তাতি দীপদেসকুলৰংসাজীৰাদিৰিভাগেন মনুস্সাপি অনন্তভেদা. পিসাচা এৰ পেসাচা, তে মহন্তমহন্তা অজগরপেতাদযো. ছদ্দন্তদহমন্দাকিনিযো কুল়ীরমুচলিন্দনামেন ৰদন্তি.
পৰুটাতি সব্বগণ্ঠিকা. পণ্ডিতোপি…পে… উদ্ধং ন গচ্ছতি. কস্মা? সত্তানং সংসরণকালস্স নিযতভাৰতো.
অপরিপক্কং সংসরণনিমিত্তং সীলাদিনা পরিপাচেতি নাম সীঘংযেৰ ৰিসুদ্ধিপ্পত্তিযা. পরিপক্কং কম্মং ফুস্স ফুস্স পত্ৰা পত্ৰা কালে পরিপক্কভাৰাপাদনেন ব্যন্তী করোতি নাম. সুত্তগুল়েতি সুত্তৰট্টিযং. নিব্বেঠিযমানমেৰ পলেতীতি উপমায সত্তানং সংসারো অনুক্কমেন খীযতেৰ, ন তস্স ৰড্ঢীতি দস্সেতি পরিচ্ছিন্নরূপত্তা. নিব্বেঠিযমানমেৰ সুত্তগুল়ং গচ্ছতীতি ৰুচ্চতি. তঞ্চ খো সুত্তপমাণেন, সুত্তে পন অসতি কুতো গচ্ছতি সুত্তগুল়ং. তেনাহ – ‘‘সুত্তে খীণে ন গচ্ছতী’’তি. তত্থেৰ তিট্ঠতি সুত্তপরিযন্তন্তি অধিপ্পাযো. কালৰসেনাতি অত্তনি ৰেঠেত্ৰা ঠিতং সুখদুক্খং যথাৰুত্তস্স কালস্স ৰসেন নিব্বেঠিযমানো বালো চ পণ্ডিতো চ পলেতি গচ্ছতি, নাতিক্কমতি সংসারং.
মহাদিট্ঠিসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.