৩. দিট্ঠিসংযুত্তং

১. সোতাপত্তিৰগ্গো

১. ৰাতসুত্তৰণ্ণনা

২০৬. ন এতে ৰাতাতি যে ইমে রুক্খসাখাদিভঞ্জনকরা, এতে সত্তকাযত্তা ৰাতা নাম ন হোন্তি. তে হি নিচ্চা ধুৰা সস্সতা. তেনাহ ‘‘ৰাতো পনা’’তিআদি. তেন সত্তসু কাযেসু চতুত্থং কাযমাহ. রুক্খসাখাদিভঞ্জনকো এসো ৰাতলেসো নাম, ৰাতসদিসোতি অত্থো. এসিকত্থম্ভো ৰিযাতি ইমিনা নিচ্চলভাৰমেৰ দস্সেতি, পব্বতকূটং ৰিযাতি ইমিনা পন সস্সতিসমংৰাপি. অযঞ্হি ৰাযু কাযস্স নিচ্চতং অভিনিৰিস্স ঠিতো ‘‘মা চ অনিচ্চতা পরো হোতূ’’তি ন ৰাতা ৰাযন্তীতি বাধতি. এস নযো নদিযো সন্দন্তীতিআদীসু. উদকং পনাতি দুতিযং কাযং সন্ধাযাহ. গব্ভো পন ন নিক্খমতি কূটট্ঠাদিভাৰেনেৰ তস্স লব্ভনতো. নেৰ তে উদেন্তি যথা ৰাতা, এৰং তিট্ঠনতো লোকস্স পন তথা মতিমত্তন্তি অধিপ্পাযো.

ৰাতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২-৪. এতংমমসুত্তাদিৰণ্ণনা

২০৭-২০৯. দিট্ঠং রূপাযতনং চক্খুনা দট্ঠব্বতো. সুতং সদ্দাযতনং সোতেন সোতব্বতো. মুতং গন্ধাযতনাদি তিৰিধং সম্পত্তগাহীহি ঘানাদীহি পত্ৰা গহেতব্বতো. অৰসেসানি চক্খাদীনি সত্তাযতনানি ৰিঞ্ঞাতং নাম কেৰলং মনোৰিঞ্ঞাণেন ৰিজানিতব্বতো. পত্তন্তি অনুপ্পত্তং, যং কিঞ্চি পাপুণিতব্বং পরিযেসিত্ৰা গৰেসিত্ৰা সম্পত্তন্তি অনুপ্পত্তং. পরিযেসিতন্তি পরিযিট্ঠং. চিত্তেন অনুসঞ্চরিতন্তি মনসা চিন্তিতং. ‘‘পত্তং পরিযেসিত’’ন্তি এতস্মিং পদদ্ৰযে চতুক্কং সম্ভৰতীতি তং দস্সেত্ৰা তস্স ৰসেন পত্তপরিযেসিতপদানি, ততো মনসা অনুৰিচরিতঞ্চ নীহরিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘লোকস্মিং হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পরিযেসিত্ৰা পত্তং নাম পরিযেসনায পরিগ্গাহভাৰতো. পরিযেসিতং নাম কেৰলং পরিযেসিতমেৰাতি কত্ৰা পরিযেসিত্ৰা পত্তস্স মনুস্সানুৰিচরিতস্স ৰুত্তত্তা. পঠমৰিকপ্পে সঙ্করো অত্থীতি অসঙ্করতো চ দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. সব্বন্তি ৰিঞ্ঞাতাদি. তঞ্হি মনোৰিঞ্ঞাণেন গহিতত্তা মনসা অনুৰিচরিতং নাম ন দিট্ঠং সুতং মুতং.

এতংমমসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. নত্থিদিন্নসুত্তৰণ্ণনা

২১০. দিন্নন্তি দেয্যধম্মসীসেন দানং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘দিন্নস্স ফলাভাৰং সন্ধাযা’’তি, দিন্নং পন অন্নাদিৰত্থুং কথং পটিক্খিপন্তি. এস নযো ‘‘যিট্ঠং হুত’’ন্তি এত্থাপি. মহাযাগোতি সব্বসাধারণং মহাদানং. পহেণকসক্কারোতি পাহুনকানং কাতব্বসক্কারো. ফলন্তি আনিসংসফলং নিস্সন্দফলঞ্চ. ৰিপাকোতি সদিসফলং. পরলোকে ঠিতস্স অযং লোকো নত্থীতি পরলোকে ঠিতস্স কম্মুনা লদ্ধব্বো অযং লোকো ন হোতি. ইধলোকে ঠিতস্সপি পরলোকো নত্থীতি ইধলোকে ঠিতস্স কম্মুনা লদ্ধব্বো পরলোকো ন হোতি. তত্থ কারণমাহ – ‘‘সব্বে তত্থ তত্থেৰ উচ্ছিজ্জন্তী’’তি. ইমে সত্তা যত্থ যত্থ ভৰে যোনিআদীসু চ ঠিতা, তত্থ তত্থেৰ উচ্ছিজ্জন্তি নিরুদযৰিনাসৰসেন নস্সন্তি. ফলাভাৰৰসেনাতি মাতাপিতূসু সম্মাপটিপত্তিমিচ্ছাপটিপত্তীনং ফলস্স অভাৰৰসেন ‘‘নত্থি মাতা, নত্থি পিতা’’তি ৰদন্তি, ন মাতাপিতূনং, নাপি তেসু ইদানি করিযমানসক্কারাসক্কারানং অভাৰৰসেন তেসং লোকপচ্চক্খত্তা. পুব্বুল়কস্স ৰিয ইমেসং সত্তানং উপ্পাদো নাম কেৰলো, ন ভৰতো চৰিত্ৰা আগমনপুব্বকোতি দস্সনত্থং ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘চৰিত্ৰা উপ্পজ্জনকসত্তা নাম নত্থী’’তি. সমণেন নাম যাথাৰতো জানন্তেন কস্সচি অকথেত্ৰা সঞ্ঞতেন ভৰিতব্বং, অঞ্ঞথা আহোপুরিসিকা নাম সিযা. কিঞ্হি পরো পরস্স করিস্সতি, তথা চ অত্তনো সম্পাদনস্স কস্সচি অৰস্সযো এৰ ন সিযা তত্থ তত্থেৰ উচ্ছিজ্জনতোতি আহ ‘‘যে ইমঞ্চ…পে… পৰেদেন্তী’’তি.

চতূসু মহাভূতেসু নিযুত্তোতি চাতুমহাভূতিকো. যথা পন মত্তিকায নিব্বত্তং ভাজনং মত্তিকামযং, এৰমযং চতূহি মহাভূতেহি নিব্বত্তোতি আহ ‘‘চতুমহাভূতমযো’’তি. অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতূতি সত্তসন্তানগতা পথৰীধাতু. বাহিরং পথৰীধাতুন্তি বহিদ্ধা মহাপথৰিং. অনুযাতীতি তস্স অনুরূপভাৰেন যাতি উপেতি. উপগচ্ছতীতি পুব্বে বাহিরপথৰীকাযতো তদেকদেসভূতা পথৰী আগন্ত্ৰা অজ্ঝত্তিকভাৰপ্পত্তিযা সত্তভাৰেন সণ্ঠিতা ইদানি ঘটাদিপথৰী ৰিয তমেৰ বাহিরপথৰীকাযং উপেতি উপগচ্ছতি, সব্বসো তেন নিব্বিসেসতং একীভাৰমেৰ গচ্ছতীতি অত্থো. আপাদীসুপি এসেৰ নযোতি এত্থ পজ্জুন্নেন মহাসমুদ্দতো গহিতআপো ৰিয ৰস্সোদকভাৰেন পুনপি মহাসমুদ্দং, সূরিযরংসিতো গহিতইন্দগ্গিসঙ্খাততেজো ৰিয পুনপি সূরিযরংসিং, মহাৰাযুখন্ধতো নিগ্গতমহাৰাযো ৰিয তমেৰ ৰাযুখন্ধং উপেতি উপগচ্ছতীতি দিট্ঠিগতিকো সযমেৰ অত্তনো ৰাদং ভিন্দতি. উম্মত্তকপচ্ছিসদিসঞ্হি দিট্ঠিগতিকদস্সনং. মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্রিযানি আকাসং পক্খন্দন্তি তেসং ৰিসযভাৰা ৰিসযাপীতি ৰদতি. ৰিসযিগ্গহণেন হি ৰিসযা গহিতা এৰ হোন্তীতি. গুণাগুণপদানীতি গুণদোসকোট্ঠাসা. সরীরমেৰ পদানীতি অধিপ্পেতং সরীরেন তংতংকিরিযায পজ্জিতব্বতো. দব্বন্তি মুয্হন্তীতি দত্তূ, মূল়্হপুগ্গলা. তেহি দত্তূহি বালমনুস্সেহি পঞ্ঞত্তং.

নত্থিদিন্নসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. করোতোসুত্তৰণ্ণনা

২১১. সহত্থা করোন্তস্সাতি সহত্থেন করোন্তস্স. নিস্সগ্গিযথাৰরাদযোপি ইধ সহত্থকরণেনেৰ সঙ্গহিতা. হত্থাদীনীতি হত্থপাদকণ্ণনাসাদীনি. পচনং দহনং ৰিবাধনন্তি আহ ‘‘দণ্ডেন পীল়েন্তস্সা’’তি. পপঞ্চসূদনিযং ‘‘তজ্জেন্তস্স চা’’তি অত্থো ৰুত্তো, ইধ পন সুমঙ্গলৰিলাসিনিযং ৰিয তজ্জনং পরিভাসনং দণ্ডেনেৰ সঙ্গহেত্ৰা ‘‘দণ্ডেন পীল়েন্তস্স’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. সোকং সযং করোন্তস্সাতি পরস্স সোককারণং সযং করোন্তস্স, সোকং ৰা উপ্পাদেন্তস্স. পরেহি অত্তনো ৰচনকরেহি. সযম্পি ফন্দতোতি পরস্স ৰিবাধনপ্পযোগেন সযম্পি ফন্দতো. অতিপাতযতোতি পদং সুদ্ধকত্তুঅত্থে হেতুকত্তুঅত্থে চ ৰত্ততীতি আহ – ‘‘হনন্তস্সপি হনাপেন্তস্সপী’’তি. কারণৰসেনাতি কারাপনৰসেন.

ঘরস্স ভিত্তি অন্তো চ বহি চ সন্ধিতা হুত্ৰা ঠিতাৰ ঘরসন্ধি. কিঞ্চিপি অসেসেত্ৰা নিরৰসেসো লোপো নিল্লোপো. একাগারে নিযুত্তো ৰিলোপো একাগারিকো. পরিতো সব্বসো পন্থে হননং পরিপন্থো. পাপং ন করীযতি পুব্বে অসতো উপ্পাদেতুং অসক্কুণেয্যত্তা, তস্মা নত্থি পাপং. যদি এৰং কথং সত্তা পাপে পৰত্তন্তীতি আহ ‘‘সত্তা পন করোমাতি এৰংসঞ্ঞিনো হোন্তী’’তি এৰং কিরস্স হোতি ইমেসঞ্হি সত্তানং হিংসাদিকিরিযা ন অত্তানং ফুসতি তস্স নিচ্চতায নিব্বিকারত্তা, সরীরং পন অচেতনং কট্ঠকলিঙ্গরূপমং, তস্মিং ৰিকোপিতেপি ন কিঞ্চি পাপন্তি. খুরনেমিনাতি নিসিতখুরমযনেমিনা, খুরসদিসনেমিনাতি অত্থো.

গঙ্গায দক্খিণা দিসা অপ্পতিরূপদেসো, উত্তরদিসা পতিরূপদেসোতি অধিপ্পাযেন ‘‘দক্খিণঞ্চেপী’’তিআদি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘দক্খিণতীরে মনুস্সা কক্খল়া’’তিআদি. মহাযাগন্তি মহাৰিজিতযঞ্ঞসদিসং মহাযাগং. উপোসথকম্মেনাতি উপোসথকম্মেন চ. চ-সদ্দো হেত্থ লুত্তনিদ্দিট্ঠো. দমসদ্দো হি ইন্দ্রিযসংৰরস্স উপোসথসীলস্স চ ৰাচকো ইধাধিপ্পেতো. কেচি পন ‘‘উপোসথকম্মেনা’’তি ইদং ইন্দ্রিযদমনস্স ৰিসেসনং, তস্মা ‘‘উপোসথকম্মভূতেন ইন্দ্রিযদমেনা’’তি অত্থং ৰদন্তি. সীলসংযমেনাতি সীলসংৰরেন. সচ্চৰচনেনাতি সচ্চৰাচায. তস্সা ৰিসুং ৰচনং লোকে গরুতরপুঞ্ঞসম্মতভাৰতো. যথা হি পাপধম্মেসু মুসাৰাদো গরু, এৰং পুঞ্ঞধম্মেসু সচ্চৰাচা. তেনাহ ভগৰা – ‘‘একং ধম্মং অতীতস্সা’’তিআদি (ইতিৰু. ২৫). পৰত্তীতি যো করোতীতি ৰুচ্চতি, তস্স সন্তানে ফলস্স নিব্বত্তিযা পচ্চযভাৰেন পৰত্তি. সব্বথাতি ‘‘করোতো’’তিআদিনা ৰুত্তেন সব্বপ্পকারেন কিরিযমেৰ পটিক্খিপন্তি.

করোতোসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. হেতুসুত্তৰণ্ণনা

২১২. উভযেনাতি হেতুপচ্চযপটিসেধৰচনেন. সংকিলেসপচ্চযন্তি সংকিলিসনস্স মলীনভাৰস্স কারণং. ৰিসুদ্ধিপচ্চযন্তি সংকিলেসতো ৰিসুদ্ধিযা ৰোদানস্স কারণং. নত্থি বলন্তি সত্তানং দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকনিব্বানসম্পত্তিআৰহং বলং নাম কিঞ্চি নত্থি. তেনাহ ‘‘যম্হী’’তিআদি. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং, সংকিলেসিকম্পি চাযং পটিক্খিপতেৰ. অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানীতি তস্সা তস্সা কিরিযায উস্সন্নট্ঠেন বলং, সূরৰীরভাৰাৰহট্ঠেন ৰীরিযং, তমেৰ দল়্হগ্গাহভাৰতো পোরিসং ধুরং ৰহন্তেন পৰত্তেতব্বতো পুরিসথামো, পরং পরং ঠানং অক্কমনপ্পৰত্তিযা পুরিসপরক্কমোতি ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বং.

সত্ৰযোগতো, রূপাদীসু ৰা সত্ততায সত্তা, পাণনতো অস্সাসনপস্সাসনৰসেন পৰত্তিযা পাণা, তে পন সো একিন্দ্রিযাদিৰসেন ৰিভজিত্ৰা ৰদতীতি আহ ‘‘একিন্দ্রিযো’’তিআদি. অণ্ডকোসাদীসু ভৰনতো ভূতাতি ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘অণ্ড…পে… ৰদন্তী’’তি. জীৰনতো পাণং ধারেন্তা ৰিয ৰড্ঢনতো জীৰাতি সালিযৰাদিকে ৰদন্তি. নত্থি এতেসং সংকিলেসৰিসুদ্ধীসু ৰসোতি অৰসা. নত্থি তেসং বলং ৰীরিযন্তি অবলা অৰীরিযা. নিযততাতি অচ্ছেজ্জসুত্তাৰুতাভেজ্জমণিনো ৰিয নিযতপ্পৰত্তিতায গতিজাতিবন্ধাপৰগ্গৰসেন নিযমো. তত্থ তত্থ গমনন্তি ছন্নং অভিজাতীনং ৰসেন তাসু তাসু গতীসু উপগমনং. সমৰাযেন সমাগমো সঙ্গতি. সভাৰোযেৰাতি যথা কণ্টকস্স তিক্খতা, কপিত্থফলানং পরিমণ্ডলতা, মিগপক্খীনং ৰিচিত্তাকারতা, এৰং সব্বস্সপি লোকস্স হেতুপচ্চযেহি ৰিনা তথা তথা পরিণামো, অযং সভাৰো এৰ অকিত্তিমো এৰ. তেনাহ ‘‘যেন হী’’তিআদি. ছল়ভিজাতিযো পরতো ৰিত্থারীযন্তি. সুখঞ্চ দুক্খঞ্চ পটিসংৰেদেন্তীতি ৰদন্তা অদুক্খমসুখভূভিং সব্বেন সব্বং ন জানন্তীতি উল্লিঙ্গেন্তো ‘‘অঞ্ঞা সুখদুক্খভূমি নত্থীতি দস্সেন্তী’’তি আহ.

হেতুসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮-১০. মহাদিট্ঠিসুত্তাদিৰণ্ণনা

২১৩-২১৫. অকতাতি সমেন ৰা ৰিসমেন ৰা কেনচি হেতুনা ন কতা এৰ. কেনচি কতং করণং ৰিধানং নত্থি এতেসন্তি অকতৰিধানা. পদদ্ৰযেনপি লোকে কেনচি হেতুপচ্চযেন নেসং অভিনিব্বত্তিতাভাৰং দস্সেতি. ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতাতি কস্সচি ইদ্ধিমতো দেৰস্স ব্রহ্মুনো ৰা ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতা. অনিম্মিতাতি ৰা কস্সচি অনিম্মাপকা. অজনকাতি এতেন পথৰীকাযাদীনং রূপাদিজনকভাৰং পটিক্খিপতি. রূপসদ্দাদযো হি পথৰীকাযাদীহি অপ্পটিবদ্ধৰুত্তিকাতি তস্স লদ্ধি. যথা পব্বতকূটং কেনচি অনিব্বত্তিতং কস্সচি চ অনিব্বত্তকং, এৰমেতেপীতি আহ ‘‘কূটট্ঠা’’তি. যমিদং ‘‘বীজাদিতো অঙ্কুরাদি জাযতী’’তি ৰুচ্চতি, তঞ্চ ৰিজ্জমানমেৰ ততো নিক্খমতি, নাৰিজ্জমানং, অঞ্ঞথা যতো কুতোচি যস্স কস্সচি উপ্পত্তি সিযাতি অধিপ্পাযো. ঠিতাতি নিব্বিকারভাৰেন ঠিতা. ন চলন্তীতি ন ৰিকারং আপজ্জন্তি. ৰিকারাভাৰেন হি তেসং সত্তন্নং কাযানং এসিকট্ঠাযিট্ঠিততা. অনিঞ্জনঞ্চ অত্তনো পকতিযা অৰট্ঠানমেৰ. তেনাহ ‘‘ন ৰিপরিণমন্তী’’তি. অৰিপরিণামধম্মত্তা এৰ চ নে অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ব্যাবাধেন্তি. সতি হি ৰিকারং আপাদেতব্বতায ব্যাবাধকতাপি সিযা, তথা অনুগ্গহেতব্বতায অনুগ্গাহকতাতি তদভাৰং দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘নাল’’ন্তিআদি ৰুত্তং. পথৰী এৰ কাযেকদেসত্তা পথৰিকাযো. জীৰসত্তমানং কাযানং নিচ্চতায নিব্বিকারাভাৰতো ন হন্তব্বতা, ন ঘাটেতব্বতা চাতি নেৰ কোচি হন্তা ঘাতেতা ৰা. তেনাহ ‘‘সত্তন্নন্ত্ৰেৰা’’তিআদি. যদি কোচি হন্তা নত্থি, কথং সত্থপ্পহারোতি আহ ‘‘যথা মুগ্গরাসিআদীসূ’’তিআদি. কেৰলং সঞ্ঞামত্তমেৰ হোতি, ন ঘাতনাদি, পরমত্থতো সত্তন্নন্ত্ৰেৰ কাযানং অৰিকোপনীযভাৰতোতি অধিপ্পাযো.

পমুখযোনীনন্তি মনুস্সতিরচ্ছানাদীসু খত্তিযব্রাহ্মণাদিসীহব্যগ্ঘাদিৰসেন পধানযোনীনং. সট্ঠিসতানি ছসহস্সানি. ‘‘পঞ্চ চ কম্মুনো সতানী’’তি পদস্স অত্থদস্সনং ‘‘পঞ্চ কম্মসতানি চা’’তি. এসেৰ নযোতি ইমিনা ‘‘কেৰলং তক্কমত্তেন নিরত্থকদিট্ঠিং দীপেতী’’তি ইমমেৰ অত্থং অতিদিসতি. এত্থ চ তক্কমত্তকেনাতি ইমিনা যস্মা তক্কিকা নিরঙ্কুসতায পরিকপ্পনস্স যং কিঞ্চি অত্তনো পরিকপ্পিতং সারতো মঞ্ঞমানা তথেৰ অভিনিৰিস্স তক্কদিট্ঠিগাহং গণ্হন্তি, তস্মা ন তেসং দিট্ঠিৰত্থূসু ৰিঞ্ঞূহি ৰিচারণা কাতব্বাতি দস্সেতি. কেচীতি উত্তরৰিহারৰাসিনো. তে হি ‘‘পঞ্চ কম্মানীতি চক্খুসোতঘানজিৰ্হাকাযা, ইমানি পঞ্চিন্দ্রিযানি ‘পঞ্চ কম্মানীতি পঞ্ঞাপেন্তী’’তি ৰদন্তি. কম্মন্তি লদ্ধীতি ওল়ারিকভাৰতো পরিপুণ্ণকম্মন্তি লদ্ধি. মনোকম্মং অনোল়ারিকত্তা উপড্ঢকম্মন্তি লদ্ধীতি যোজনা. ‘‘দ্ৰাসট্ঠিপটিপদা’’তি ৰত্তব্বে সভাৰনিরুত্তিং অজানন্তা ‘‘দ্ৰট্ঠিপটিপদা’’তি ৰদন্তি. একস্মিং কপ্পেতি একস্মিং মহাকপ্পে. তত্থাপি চ ৰিৰট্টট্ঠাযিসঞ্ঞিতে একস্মিং অসঙ্খ্যেয্যকপ্পে.

উরব্ভে হনন্তীতি ওরব্ভিকা. এৰং সূকরিকাদযো ৰেদিতব্বা. লুদ্দাতি অঞ্ঞেপি যে কেচি মাগৰিকনেসাদাদযো, তে পাপকম্মপসুততায কণ্হাভিজাতীতি ৰদন্তি. ভিক্খূতি বুদ্ধসাসনে ভিক্খূ. তে কির ‘‘সচ্ছন্দরাগা পরিভুঞ্জন্তী’’তি অধিপ্পাযেন চতূসু পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৰা খাদন্তীতি ৰদন্তি. কস্মাতি চে? যস্মা তে পণীতপণীতে পচ্চযে পটিসেৰন্তীতি তস্স মিচ্ছাগাহো. ঞাযলদ্ধেপি পচ্চযে পরিভুঞ্জমানা আজীৰকসমযস্স ৰিলোমগাহিতায পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৰা খাদন্তি নামাতি ৰদন্তীতি অপরে. একে পব্বজিতা, যে ৰিসেসতো অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা. তথা হি তে কণ্টকে ৰত্তন্তা ৰিয হোন্তীতি কণ্টকৰুত্তিকাতি ৰুত্তা. ঠত্ৰা ভুঞ্জননহানপটিক্খেপাদিৰতসমাযোগেন পণ্ডরতরা. অচেলকসাৰকাতি আজীৰকসাৰকে ৰদতি. তে কির আজীৰকসমযে আজীৰকলদ্ধিযা দল়্হগাহিতায নিগণ্ঠেহিপি পণ্ডরতরা. নন্দাদযো কির তথারূপং আজীৰকপটিপত্তিং উক্কংসং পাপেত্ৰা ঠিতা, তস্মা নিগণ্ঠেহি আজীৰকসাৰকেহি চ পণ্ডরতরা ৰুত্তা. পরমসুক্কাভিজাতীতি অযং তেসং লদ্ধি.

পুরিসভূমিযোতি পধানপুগ্গলেন নিদ্দেসো. ইত্থীনম্পেতা ভূমিযো ইচ্ছন্তেৰ. ভিক্খু চ পন্নকোতিআদি তেসং পাল়ি এৰ. তত্থ পন্নকোতি ভিক্খায ৰিচরণকো, তেসং ৰা পটিপত্তিযা পটিপন্নকো. জিনোতি জিণ্ণো জরাৰসেন হীনধাতুকো, অত্তনো ৰা পটিপত্তিযা পটিপক্খে জিনিত্ৰা ঠিতো. সো কির তথাভূতো ধম্মম্পি কস্সচি ন কথেতি. তেনাহ ‘‘ন কিঞ্চি আহা’’তি. নিট্ঠুহনাদিৰিপ্পকারে কেনচি কতেপি খমনৰসেন ন কিঞ্চি ৰদতীতি ৰদন্তি. অলাভিন্তি ‘‘সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হাতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৩৯৪) নযেন ৰুত্তঅলাভহেতুসমাযোগেন অলাভিং. ততো এৰ জিঘচ্ছাদুব্বল্যপরেততায সযনপরাযণং সমণং পন্নভূমীতি ৰদন্তি.

আজীৰৰুত্তিসতানীতি সত্তানং আজীৰভূতানি জীৰিকাৰুত্তিসতানি. পসুগ্গহণেন এল়কজাতি গহিতা, মিগগ্গহণেন রুরুগৰযাদিসব্বমিগজাতি. বহূ দেৰাতি চাতুমহারাজিকাদিব্রহ্মকাযিকাদিৰসেন তেসং অন্তরভেদৰসেন বহূ দেৰা. তত্থ চাতুমহারাজিকানং একচ্চে অন্তরভেদা মহাসমযসুত্তৰসেন (দী. নি. ২.৩৩১ আদযো) দীপেতব্বা. মনুস্সাপি অনন্তাতি দীপদেসকুলৰংসাজীৰাদিৰিভাগেন মনুস্সাপি অনন্তভেদা. পিসাচা এৰ পেসাচা, তে মহন্তমহন্তা অজগরপেতাদযো. ছদ্দন্তদহমন্দাকিনিযো কুল়ীরমুচলিন্দনামেন ৰদন্তি.

পৰুটাতি সব্বগণ্ঠিকা. পণ্ডিতোপি…পে… উদ্ধং ন গচ্ছতি. কস্মা? সত্তানং সংসরণকালস্স নিযতভাৰতো.

অপরিপক্কং সংসরণনিমিত্তং সীলাদিনা পরিপাচেতি নাম সীঘংযেৰ ৰিসুদ্ধিপ্পত্তিযা. পরিপক্কং কম্মং ফুস্স ফুস্স পত্ৰা পত্ৰা কালে পরিপক্কভাৰাপাদনেন ব্যন্তী করোতি নাম. সুত্তগুল়েতি সুত্তৰট্টিযং. নিব্বেঠিযমানমেৰ পলেতীতি উপমায সত্তানং সংসারো অনুক্কমেন খীযতেৰ, ন তস্স ৰড্ঢীতি দস্সেতি পরিচ্ছিন্নরূপত্তা. নিব্বেঠিযমানমেৰ সুত্তগুল়ং গচ্ছতীতি ৰুচ্চতি. তঞ্চ খো সুত্তপমাণেন, সুত্তে পন অসতি কুতো গচ্ছতি সুত্তগুল়ং. তেনাহ – ‘‘সুত্তে খীণে ন গচ্ছতী’’তি. তত্থেৰ তিট্ঠতি সুত্তপরিযন্তন্তি অধিপ্পাযো. কালৰসেনাতি অত্তনি ৰেঠেত্ৰা ঠিতং সুখদুক্খং যথাৰুত্তস্স কালস্স ৰসেন নিব্বেঠিযমানো বালো চ পণ্ডিতো চ পলেতি গচ্ছতি, নাতিক্কমতি সংসারং.

মহাদিট্ঠিসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১-১৮. অন্তৰাসুত্তাদিৰণ্ণনা

২১৬-২২৩. একতো ৰড্ঢিতনিমিত্তন্তি একপস্সেন ৰড্ঢিতং কসিণনিমিত্তং. গাহেনাতি লাভী ঝানচক্খুনা পস্সিত্ৰা গহণেন. তক্কেনাতি ন লাভী তক্কমত্তেন. উপ্পন্নদিট্ঠীতি ‘‘লোকো’’তি উপ্পন্নদিট্ঠি. সব্বতো ৰড্ঢিতন্তি সমন্ততো অপ্পমাণকসিণনিমিত্তং. একমেৰাতি ‘‘একমেৰ ৰত্থূ’’তি উপ্পন্নদিট্ঠি. অট্ঠারস ৰেয্যাকরণানীতি ৰেয্যাকরণলক্খণপ্পত্তানি অট্ঠারস সুত্তানি. একং গমনন্তি একং ৰেয্যাকরণগমনং.

অন্তৰাসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযগমনাদিৰগ্গৰণ্ণনা

২২৪-৩০১. দুক্খৰসেন ৰুত্তন্তি ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, দুক্খে সতি দুক্খং উপাদাযা’’তিআদিদুক্খৰসেন ৰুত্তং. তাদিসমেৰ দুতিযং ৰেয্যাকরণগমনং. তেনাহ ‘‘তত্রাপি অট্ঠারসেৰ ৰেয্যাকরণানী’’তি. তেহীতি ‘‘রূপী অত্তা হোতী’’তিআদিনযপৰত্তেহি ৰেয্যাকরণেহি সদ্ধিং. তন্তি দুতিযং গমনং.

আরম্মণমেৰাতি কসিণসঙ্খাতং আরম্মণমেৰ. তক্কিসদ্দেন সুদ্ধতক্কিকানং গহণং দট্ঠব্বং.

অনিচ্চদুক্খৰসেনাতি ‘‘যদনিচ্চং, তং দুক্খং, তস্মিং সতি তদুপাদায এৰং দিট্ঠি উপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তঅনিচ্চদুক্খৰসেনাতি. তেহিযেৰাতি দুতিযে পেয্যালে ৰুত্তপ্পকারেহিযেৰ. তিপরিৰট্টৰসেনাতি তেহিযেৰ ছব্বীসতিযা সুত্তেহি চতুত্থপেয্যালে তিপরিৰট্টৰসেন ৰুত্তোতি যোজনা.

দুতিযগমনাদিৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সারত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

দিট্ঠিসংযুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.