৯. থেরৰগ্গো

১. আনন্দসুত্তৰণ্ণনা

৮৩. পটিচ্চাতি নিস্সযং কত্ৰা. ‘‘এসোহমস্মী’’তি দিট্ঠিগ্গাহো, ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানগ্গাহো চ তণ্হাৰসেনেৰ হোন্তীতি তণ্হাপি তথাপৰত্তিযা পচ্চযভূতা তথাপৰত্তি এৰাতি ৰুত্তং ‘‘অস্মীতি এৰং পৰত্তং তণ্হামানদিট্ঠিপপঞ্চত্তযং হোতী’’তি. দহরসদ্দো বালদারকেপি পৰত্ততীতি ততো ৰিসেসনত্থং ‘‘যুৰা’’তি ৰুত্তং. যুৰাপি একো অমণ্ডনসীলোতি ততো ৰিসেসনত্থং ‘‘মণ্ডনকজাতিকো’’তি ৰুত্তং. তেন মুখনিমিত্তপচ্চৰেক্খণস্স সব্ভাৰং দস্সেতি. তন্তি আদাসমণ্ডলং ওলোকযতো. পরম্মুখং হুত্ৰা পঞ্ঞাযেয্যাতি যদি পুরত্থিমদিসাভিমুখং হুত্ৰা ঠিতং, মুখনিমিত্তম্পি পুরত্থিমদিসাভিমুখমেৰ হুত্ৰা পঞ্ঞাযেয্যাতি অত্থো. যদিপি পরস্স সদিসস্স মুখং ভৰেয্য, তথাপি কাচি অসদিসতা ভৰেয্যাতি ৰুত্তং ‘‘ৰণ্ণাদীহি অসদিসং হুত্ৰা পঞ্ঞাযেয্যা’’তি. নিভাসরূপন্তি পটিভাসরূপং. নিভাসরূপং তাৰ কংসাদিমযে পভস্সরে মণ্ডলে পঞ্ঞাযতু, উদকে পন কথন্তি ‘‘কেন কারণেনা’’তি পুচ্ছতি. ইতরো ‘‘মহাভূতানং ৰিসুদ্ধতাযা’’তি ৰদন্তো তত্থাপি যথালদ্ধপভস্সরভাৰেনেৰাতি দস্সেতি. এত্থ চ মণ্ডনজাতিকো পুরিসো ৰিয পুথুজ্জনো, আদাসতলাদযো ৰিয পঞ্চক্খন্ধা, মুখনিমিত্তং ৰিয ‘‘অস্মী’’তি গহণং, মুখনিমিত্তং উপাদায দিস্সমানরূপাদি ৰিয ‘‘অস্মী’’তি সতি ‘‘অহমস্মী’’তি ‘‘পরোস্মী’’তিআদযো গাহৰিসেসা. অভিসমেতোতি অভিসমিতো, অযমেৰ ৰা পাঠো.

আনন্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. তিস্সসুত্তৰণ্ণনা

৮৪. মধুরকং ৰুচ্চতি কাযে ৰিভারন্তি আহ – ‘‘মধুরকজাতো ৰিযাতি সঞ্জাতগরুভাৰো ৰিযা’’তি. গরুভাৰে সতি লহুতা অনোকাসাৰ, তথা মুদুতা কম্মঞ্ঞতা চাতি ৰুত্তং ‘‘অকম্মঞ্ঞো’’তি. ‘‘কাযে’’তি আনেত্ৰা ৰত্তব্বং. ন পক্খাযন্তীতি পকাসা হুত্ৰা ন খাযন্তি. তেনাহ ‘‘ন পাকটা হোন্তী’’তি. উপট্ঠহন্তীতি উপতিট্ঠন্তি. ন দিস্সতীতি গহণং ন গচ্ছতি. মহাৰিচিকিচ্ছাতি অট্ঠৰত্থুকা সোল়সৰত্থুকা চ ৰিমতি. ন হি উপ্পজ্জতি পরিপক্ককুসলমূলত্তা.

কামানমেতং অধিৰচনন্তি পদং উদ্ধরিত্ৰা যেন অধিপ্পাযেন ভগৰতা নিন্নং পল্ললং কামানং নিদস্সনভাৰেন আভতং, তং অধিপ্পাযং ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং.

তিস্সসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. যমকসুত্তৰণ্ণনা

৮৫. দিট্ঠি এৰ দিট্ঠিগতং ‘‘গূথগতং মুত্তগত’’ন্তি (ম. নি. ২.১১৯; অ. নি. ৯.১১) যথা. দিট্ঠিগতং নাম জাতং খন্ধৰিনিমুত্তস্স সত্তস্স গহিতত্তা.

কুপিতেতি দিট্ঠিসঙ্খাতরোগেন কুপিতে. পগ্গয্হাতি তেসং ভিক্খূনং সন্তিকে ৰিয থেরস্স সারিপুত্তস্স সম্মুখা অত্তনো লদ্ধিং পগ্গয্হ ‘‘এৰং খ্ৰাহ’’ন্তি এৰং নিচ্ছযেন ৰত্তুং অসক্কোন্তো.

অনুযোগৰত্তং নাম যেন যুত্তো, তস্স অত্তনো গাহং নিজ্ঝানক্খন্তিযাৰ যাথাৰতো পৰেদনং. থেরস্স অনুযোগে ভুম্মন্তি ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো যমকা’’তিআদিনা থেরেন কথিতপুচ্ছায ভুম্মনিদ্দেসো. সচে তং আৰুসোতি ইদন্তি ‘‘সচে তং, আৰুসো’’তি এৰমাদিকং ইদং ৰচনং. এতন্তি যমকত্থেরং. অঞ্ঞন্তি অরহত্তং. ৰত্তব্বাকারেন ৰদন্তো অত্থতো অরহত্তং ব্যাকরোন্তো নাম হোতীতি অধিপ্পাযেন ৰদতি.

এতস্স পঠমমগ্গস্সাতি এতস্স ইদানিযেৰ তিপরিৰট্টদেসনাৰসানে তযা অধিগতস্স পঠমমগ্গস্স. চতূহি যোগেহীতি অত্ততো পিযতো উদাসিনতো ৰেরিতোতি চতূহিপি উপ্পজ্জনঅনত্থযোগেহি.

উপেতীতি তণ্হুপযদিট্ঠুপযেহি উপাদিযতি তণ্হাদিট্ঠিৰত্থুং পপ্পোতি. উপাদিযতীতি দল়্হগ্গাহং গণ্হাতি. অধিতিট্ঠতীতি অভিনিৰিস্স তিট্ঠতি. কিন্তি? ‘‘অত্তা মে’’তি. পচ্চত্থিকা মে এতেতি এতে রূপৰেদনাদযো পঞ্চুপাদানক্খন্ধা ময্হং পচ্চত্থিকা অনত্থাৰহত্তাতি ৰিপস্সনাঞাণেন ঞত্ৰা. ৰিপস্সনায যোজেত্ৰাতি ৰিপস্সনায খন্ধে যোজেত্ৰা.

যমকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অনুরাধসুত্তৰণ্ণনা

৮৬. তস্সেৰ ৰিহারস্সাতি মহাৰনে যস্মিং ৰিহারে ভগৰা ৰিহরতি, তস্সেৰ ৰিহারস্স. ইমেতি অঞ্ঞতিত্থিযা. যস্মা অযং থেরো ঠপনীযং পঞ্হং ঠপনীযভাৰেন ন ঠপেসি, তস্মা. অঞ্ঞতিত্থিযা…পে… এতদৰোচুং. তেনাহ ‘‘একদেসেন সাসনসমযং জানন্তা’’তি.

গহিতমেৰ হোতি ততো পগেৰ সিদ্ধত্তা. তেনাহ ‘‘তস্স মূলত্তা’’তি. এৰন্তি ‘‘দুক্খঞ্চেৰ পঞ্ঞপেমি, দুক্খস্স চ নিরোধ’’ন্তি এৰং. ৰট্টৰিৰট্টমেৰাতি পঞ্চন্নং পন খন্ধানং সমনুপস্সনায ৰসেন ৰট্টং, ‘‘এৰং পস্স’’ন্তিআদিনা ৰিৰট্টং কথিতমেৰ.

অনুরাধসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ৰক্কলিসুত্তৰণ্ণনা

৮৭. নগরমজ্ঝে মহাআবাধো উপ্পজ্জীতি নগরমজ্ঝেন আগচ্ছন্তো কম্মসমুট্ঠানো মহন্তো আবাধো উপ্পজ্জতি. সমন্ততো অধোসীতি সব্বভাগেন পরিপ্ফন্দি. ইরিযাপথং যাপেতুন্তি সযননিসজ্জাদিভেদং ইরিযাপথং পৰত্তেতুং. নিৰত্তন্তীতি ওসক্কন্তি, পরিহাযন্তীতি অত্থো. অধিগচ্ছন্তীতি ৰড্ঢন্তি. সত্থু গুণসরীরং নাম নৰৰিধলোকুত্তরধম্মাধিগমমূলন্তি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘নৰৰিধো হি…পে… কাযো নামা’’তি, যথা সত্তানং কাযো পটিসন্ধিমূলকো.

কাল়সিলাযং কতৰিহারো কাল়সিলাৰিহারো. মগ্গৰিমোক্খত্থাযাতি অগ্গমগ্গৰিমোক্খাধিগমায. দেৰতাতি সুদ্ধাৰাসদেৰতা. অলামকং নাম পুথুজ্জনকালকিরিযায অভাৰতো. তেনাহ ‘‘থেরো কিরা’’তিআদি. একং দ্ৰে ঞাণানীতি একং দ্ৰে পচ্চৰেক্খণঞাণানি সভাৰতো অৰস্সং উপ্পজ্জন্তি, অযং ধম্মতা. মগ্গফলনিব্বানপচ্চৰেক্খণানি তংতংমগ্গৰুট্ঠানে উপ্পজ্জন্তি এৰ. একং দ্ৰেতি ৰচনং উপ্পন্নভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং.

ধূমাযনভাৰো ধূমাকারতা, তথা তিমিরাযনভাৰো.

ৰক্কলিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অস্সজিসুত্তৰণ্ণনা

৮৮. পস্সম্ভিত্ৰাতি নিরোধেত্ৰা. নো চ স্ৰাহন্তি নো চ সু অহং. পরিহাযি কুপ্পধম্মত্তা. এতন্তি সমাধিমত্তসারং, সীলমত্তে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. কথং হোতীতি কথং অভিনন্দনা হোতি. দুক্খং পত্ৰাতি দুক্খুপ্পত্তিহেতু সুখং পত্থেতি ‘‘এৰং মে দুক্খপরিল়াহো ন ভৰিস্সতী’’তি. যদগ্গেনাতি যেন ভাগেন. ‘‘দুক্খং পত্থেতিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তত্থ কারণমাহ ‘‘সুখৰিপরিণামেন হী’’তিআদি. সুখৰিপরিৰত্তে সুখৰিপরিণামদুক্খং, তস্মা সুখং অভিনন্দন্তো অত্থতো দুক্খং অভিনন্দতি নাম.

অস্সজিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. খেমকসুত্তৰণ্ণনা

৮৯. অত্তনিযন্তি দিট্ঠিগতিকপরিকপ্পিতস্স অত্তনো সন্তকং. তেনাহ ‘‘অত্তনো পরিক্খারজাত’’ন্তি. তণ্হামানো অধিগতো অরহত্তস্স অনধিগতত্তা, নো দিট্ঠিমানো অধিগতো, তথা কামরাগব্যাপাদাপি. অনাগামী কির খেমকত্থেরো, ‘‘সকদাগামী’’তি কেচি ৰদন্তি. সন্ধাৰনিকাযাতি সঞ্চরণেন. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুনং গমনাগমনেনা’’তি. চতুক্খত্তুং গমনাগমনেনাতি চতুক্খত্তুং গমনেন চ আগমনেন চ. তেনাহ – ‘‘তং দিৰসং দ্ৰিযোজনং অদ্ধানং আহিণ্ডী’’তি. ঞত্ৰাতি অজ্ঝাসযং ঞত্ৰা. থেরোতি খেমকত্থেরো.

রূপমেৰ অস্মীতি ৰদতীতি রূপক্খন্ধমেৰ ‘‘অস্মী’’তি গাহস্স ৰত্থুং কত্ৰা ৰদতি. অধিগতো তণ্হামানো.

অণুসহগতোতি অণুভাৰং গতো. তেনাহ ‘‘সুখুমো’’তি. তযো খারা ৰিয তিস্সো অনুপস্সনা চিত্তসংকিলেসস্স ৰিসোধনতো. সীলগন্ধাদীহি গুণগন্ধেহি.

কথেতুন্তি উদ্দেসৰসেন কথেতুং. পকাসেতুন্তি নিদ্দেসৰসেন তমত্থং পকাসেতুং. জানাপেতুন্তি কারণৰসেন জানাপেতুং. পতিট্ঠাপেতুন্তি কথাপেতুং. ৰিৰটং কাতুন্তি উদাহরণং ৰণ্ণেত্ৰা পাকটং কাতুং. সুৰিভত্তং কাতুন্তি অন্ৰযতো ব্যতিরেকতো সুট্ঠু, ৰিভত্তং কাতুং. উত্তানকং কাতুন্তি উপনযনিগমেহি তমত্থং ৰিভূতং কাতুং. অঞ্ঞেন নীহারেনাতি ৰিপস্সনাৰিমুত্তেন চিত্তাভিনীহারেন.

খেমকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ছন্নসুত্তৰণ্ণনা

৯০. মক্খীতি গুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন সমন্নাগতো. পল়াসীতি যুগগ্গাহলক্খণেন পল়াসেন সমন্নাগতো. এতং অৰোচাতি ‘‘ওৰদন্তু মং…পে… পস্সেয্য’’ন্তি এতং অৰোচ.

থেরন্তি ছন্নত্থেরং. অত্তনো দুগ্গহণেন কঞ্চি উপারম্ভম্পি করেয্য. তেন ৰুত্তং ‘‘এৰং কির নেসং অহোসী’’তিআদি. নিদ্দোসমেৰস্স কত্ৰাতি আদিতো অনুরূপত্তমেৰ কত্ৰা সদ্ধম্মং কথেস্সামাতি.

পরিতস্সনা উপাদানন্তি ভযপরিতস্সনা দিট্ঠুপাদানং. অনত্তনি সতি অনত্তকতানি কম্মানি কমত্তানং ফুসিস্সন্তীতি ভযপরিতস্সনা চেৰ দিট্ঠুপাদানঞ্চ উপ্পজ্জতি. পটিনিৰত্ততীতি যথারদ্ধৰিপস্সনাতো পটিনিৰত্ততি, নাসক্খীতি অত্থো. কস্মা পনেতস্স ৰিপস্সনমনুযুঞ্জন্তস্স এৰং অহোসীতি তত্থ কারণং ৰদতি ‘‘অযং কিরা’’তিআদিনা. এৰন্তি ‘‘কো নু খো মে অত্তা’’তি এৰং ন হোতি. তাৰতিকা ৰিস্সত্থীতি ‘‘ময্হং ধম্মং দেসেতূ’’তি ৰুত্তৰিস্সাসো অত্থীতি অত্থো. ইদং কচ্চানসত্থং অদ্দসাতি যোজনা. ‘‘দ্ৰযনিস্সিতো, কচ্চান, লোকো’’তিআদি দিট্ঠিৰিনিৰেঠনা. ‘‘এতে তে, কচ্চান, উভো অন্তে অনুপগম্মা’’তিআদি বুদ্ধবলদীপনা.

ছন্নসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯-১০. রাহুলসুত্তাদিৰণ্ণনা

৯১-৯২. এতানি সুত্তানি. ইধাগতানীতি ইমস্মিং ৰগ্গে আনীতানি সঙ্গীতিকারেহীতি.

রাহুলসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

থেরৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.