৮. খজ্জনীযৰগ্গো

১-৩. অস্সাদসুত্তাদিৰণ্ণনা

৭৩-৭৫. চতুসচ্চমেৰ কথিতং অস্সাদাদীনঞ্চেৰ সমুদযাদীনঞ্চ ৰসেন দেসনায পৰত্তত্তা. যস্মা অস্সাদো সমুদযসচ্চং, আদীনৰো দুক্খসচ্চং, নিস্সরণং মগ্গসচ্চং নিরোধসচ্চঞ্চাতি ৰুত্তোৰাযমত্থো; দুতিযে সমুদযস্সাদো সমুদযসচ্চং, আদীনৰো দুক্খসচ্চং, অত্থঙ্গমো নিরোধসচ্চং, নিস্সরণং মগ্গসচ্চন্তি ৰুত্তোৰাযমত্থো; ততিযং অরিযসাৰকস্সেৰ ৰসেন ৰুত্তং.

অস্সাদসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অরহন্তসুত্তৰণ্ণনা

৭৬. যত্তকা সত্তাৰাসাতি তস্মিং তস্মিং সত্তনিকাযে আৰসনট্ঠেন সত্তা এৰ সত্তাৰাসা. তেন যত্তকা সত্তাৰাসা, তেহি সব্বেহিপি এতে অগ্গা এতে সেট্ঠা, যে ইমে অরহন্তাতি দস্সেতি. পুরিমনযেনেৰাতি পুরিমস্মিং সত্তট্ঠানকোসল্লসুত্তে ৰুত্তনযেন.

তদত্থপরিদীপনাহীতি ‘‘পঞ্চক্খন্ধে পরিঞ্ঞায. তণ্হা তেসং ন ৰিজ্জতি. অস্মিমানো সমুচ্ছিন্নো’’তিআদিনা তস্স যথানিদ্দিট্ঠস্স সুত্তস্স অত্থদীপনাহি চেৰ ‘‘অনেজং তে অনুপ্পত্তা, চিত্তং তেসং অনাৰিল’’ন্তিআদিনা ৰিসেসত্থপরিদীপনাহি চ. ঝানমগ্গফলপরিযাপন্নং অতিসযিতসুখং এতেসমত্থীতি সুখিনোতি আহ ‘‘ঝান…পে… সুখিতা’’তি. তণ্হা তেসং ন ৰিজ্জতীতি এত্থ তেসং অপাযদুক্খজনিকা তণ্হা ন ৰিজ্জতীতি ৰুত্তং. ৰট্টমূলিকায তণ্হায অভাৰা ‘‘নন্দী তেসং ন ৰিজ্জতী’’তি এত্থ ৰুচ্চতীতি. ইমস্সপীতি পি-সদ্দেন দুক্খস্সাভাৰেনপীতি দুক্খাভাৰো ৰিয ৰট্টমূলিকতণ্হাভাৰো সম্পিণ্ডীযতীতি দট্ঠব্বং. তেন হি তে অনুপাদিসেসনিব্বানপ্পত্তিযা অচ্চন্তসুখিতা এৰাতি ৰুচ্চন্তীতি. ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনযপ্পৰত্তিযা নৰৰিধো. ঞাণেনাতি অগ্গমগ্গঞ্ঞাণেন.

অরহত্তং অনুপ্পত্তা. অলিত্তাতি অমক্খিতা. ব্রহ্মভূতাতি ব্রহ্মভাৰং পত্তা, ব্রহ্মতো ৰা অরিযমগ্গঞাণতো ভূতা অরিযায জাতিযা জাতা. সত্ত সদ্ধম্মা গোচরো পৰত্তিট্ঠানং এতেসন্তি সত্তসদ্ধম্মগোচরা.

নিরাসঙ্কচারো নাম গহিতো কুতোচিপি তেসং আসঙ্কায অভাৰতো. সম্মাদিট্ঠিআদীহি দসহি অঙ্গেহি সম্মাৰিমুত্তি-সম্মাঞাণপরিযোসানেহি. ‘‘আগুং ন করোতী’’তিআদীহি চতূহি কারণেহি. তণ্হা তেসং ন ৰিজ্জতীতি ইদম্পি তণ্হাপহানস্স বহূপকারতাদস্সনং. তেনাহ ‘‘দাসকারিকা তণ্হাপি তেসং নত্থী’’তি.

ন ৰিকম্পন্তি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা.

উদ্ধং তিরিযং অপাচীনন্তি এত্থ ‘‘উদ্ধং ৰুচ্চতী’’তিআদিনা রূপমুখেন অত্তভাৰং গহেত্ৰা পৰত্তো পঠমনযো. কালত্তযৰসেন ধম্মপ্পৰত্তিং গহেত্ৰা পৰত্তো দুতিযনযো. ঠানৰসেন সকললোকধাতুং গহেত্ৰা পৰত্তো ততিযনযো. বুদ্ধাতি চত্তারি সচ্চানি বুদ্ধৰন্তো.

সীহনাদসমোধানন্তি সীহনাদানং সংকলনং. লোকে অত্তনো উত্তরিতরস্সাভাৰা অনুত্তরা. উত্তরো তাৰ তিট্ঠতু পুরিসো, সদিসোপি তাৰ নত্থীতি অসদিসা. সকলম্পি ভৰং উত্তরিত্ৰা ভৰপিট্ঠে ঠত্ৰা ৰিমুত্তিসুখেন সুখিতত্তাদিৰসেন একৰীসতিযাকারেহি সীহনাদং নদন্তি.

অরহন্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযঅরহন্তসুত্তৰণ্ণনা

৭৭. সুদ্ধিকমেৰাতি সুদ্ধসংখিত্তবন্ধমেৰ কত্ৰা.

দুতিযঅরহন্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সীহসুত্তৰণ্ণনা

৭৮. সীহোতি পরিস্সযসহনতো পটিপক্খহননতো চ ‘‘সীহো’তি লদ্ধনামো মিগাধিপতি. চত্তারোতি চ সমানেপি সীহজাতিকভাৰে ৰণ্ণৰিসেসাদিসিদ্ধেন ৰিসেসেন চত্তারো সীহা. তে ইদানি নামতো ৰণ্ণতো আহারতো দস্সেত্ৰা ইধাধিপ্পেতসীহং নানপ্পকারতো ৰিভাৰেতুং ‘‘তিণসীহো’’তিআদি আরদ্ধং. তিণভক্খো সীহো তিণসীহো পুরিমপদে উত্তরপদলোপেন যথা ‘‘সাকপত্থিৰো’’তি. কাল়ৰণ্ণতায কাল়সীহো. তথা পণ্ডুসীহো. তেনাহ ‘‘কাল়সীহো কাল়গাৰিসদিসো, পণ্ডুসীহো পণ্ডুপলাসৰণ্ণগাৰিসদিসো’’তি. রত্তকম্বলস্স ৰিয কেসরো কেসরকলাপো এতস্স অত্থীতি কেসরী. লাখারসপরিকম্মকতেহি ৰিয পাদপরিযন্তেহীতি যোজনা.

কম্মানুভাৰসিদ্ধআধিপচ্চমহেসক্খতাহি সব্বমিগগণস্স রাজা সুৰণ্ণগুহতো ৰাতিআদি ‘‘সীহস্স ৰিহারো কিরিযা এৰং হোতী’’তি কত্ৰা ৰুত্তং.

সমং পতিট্ঠাপেত্ৰাতি সব্বভাগেহি সমমেৰ ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৰা. আকড্ঢিত্ৰাতি পুরতো আকড্ঢিত্ৰা. অভিহরিত্ৰাতি অভিমুখং হরিত্ৰা. সঙ্ঘাতন্তি ৰিনাসং. ৰীসতিযট্ঠিকং ঠানং উসভং.

সমসীহোতি সমজাতিকো সমভাগো চ সীহো. সমানোস্মীতি দেসনামত্তং, সমপ্পভাৰতাযপি ন ভাযতি. সক্কাযদিট্ঠিবলৰতাযাতি ‘‘কে অঞ্ঞে অম্হেহি উত্তরিতরা, অথ খো মযমেৰ মহাবলা’’তি এৰং বলাতিমাননিমিত্তায অহঙ্কারহেতুভূতায সক্কাযদিট্ঠিযা বলভাৰেন. সক্কাযদিট্ঠিপহীনত্তাতি সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা নিরহঙ্কারত্তা অত্তসিনেহস্স সুট্ঠু সমুগ্ঘাটিতত্তা ন ভাযতি.

তথা তথাতি সীহসদিসতাদিনা তেন তেন পকারেন অত্তানং কথেসীতি ৰত্ৰা তমত্থং ৰিৰরিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘সীহোতি খো’’তিআদি ৰুত্তং.

কতাভিনীহারস্স লোকনাথস্স বোধিযা নিযতভাৰপ্পত্তিযা একন্তভাৰীবুদ্ধভাৰোতি কত্ৰা ‘‘তীসু পাসাদেসু নিৰাসকালো, মগধরঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো, পাযাসস্স পরিভুত্তকালো’’তিআদিনা অভিসম্বোধিতো পুরিমাৰত্থাপি সীহসদিসং কত্ৰা দস্সিতা. ভাৰিনি, ভূতোপচারোপি হি লোকৰোহারো. ৰিজ্জাভাৰসামঞ্ঞতো ভূতৰিজ্জা ইতরৰিজ্জাপি একজ্ঝং গহেত্ৰা পটিচ্চসমুপ্পাদসম্মসনতো তং পুরেতরং সিদ্ধং ৰিপাকং ৰিয কত্ৰা আহ ‘‘তিস্সো ৰিজ্জা ৰিসোধেত্ৰা’’তি. অনুলোমপটিলোমতো পৰত্তঞাণৰসেন ‘‘যমকঞাণমন্থনেনা’’তি ৰুত্তং.

তত্থ ৰিহরন্তস্সাতি অজপালনিগ্রোধমূলে ৰিহরন্তস্স. একাদসমে দিৰসেতি সত্তসত্তাহতো পরং একাদসমে দিৰসে. অচলপল্লঙ্কেতি ইসিপতনে ধম্মচক্কপৰত্তনত্থং নিসিন্নপল্লঙ্কে. তম্পি হি কেনচি অপ্পটিৰত্তিযধম্মচক্কপৰত্তনত্থং নিসজ্জাতি কত্ৰা ৰজিরাসনং ৰিয অচলপল্লঙ্কং ৰুচ্চতি. ইমস্মিঞ্চ পন পদেতি ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা’’তিআদিনযপ্পৰত্তে ইমস্মিং সদ্ধম্মকোট্ঠাসে. ধম্মঘোসো…পে… দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি ‘‘সব্বত্থ ঠিতা সুণন্তূ’’তি অধিট্ঠানেন. সোল়সহাকারেহীতি ‘‘দুক্খপরিঞ্ঞা, সমুদযপ্পহানং, নিরোধসচ্ছিকিরিযা, মগ্গভাৰনা’’তি এৰং একেকস্মিং মগ্গে চত্তারি চত্তারি কত্ৰা সোল়সহি আকারেহি.

ৰুত্তোযেৰ, ন ইধ ৰত্তব্বো, তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো. যস্মা চ অপরেহিপি অট্ঠহি কারণেহি ভগৰা তথাগতোতি আরভিত্ৰা উদানট্ঠকথাদীসুপি (উদা. অট্ঠ. ১৮; ইতিৰু. ৩৮) তথাগতপদস্স অত্থো ৰুত্তো এৰ, তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. যদিপি ভগৰা ন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নমত্তোৰ অভিসম্বুদ্ধো জাতো, তথাপি তায নিসজ্জায নিসিন্নোৰ পনুজ্জ সব্বপরিস্সযং অভিসম্বুদ্ধো জাতো. তথা হি তং ‘‘অপরাজিতপল্লঙ্ক’’ন্তি ৰুচ্চতি. তস্মা ‘‘যাৰ বোধিপল্লঙ্কা ৰা’’তি ৰত্ৰা তেন অপরিতুস্সন্তো ‘‘যাৰ অরহত্তমগ্গঞাণা ৰা’’তি আহ.

ইতি রূপন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো নিদস্সনত্থো. তেন রূপং সরূপতো পরিমাণতো পরিচ্ছেদতো দস্সিতন্তি আহ ‘‘ইদং রুপ’’ন্তিআদি. ‘‘ইদং রূপ’’ন্তি হি ইমিনা ভূতুপাদাযভেদরূপং সরূপতো দস্সিতং. এত্তকং রূপন্তি ইমিনা তং পরিমাণতো দস্সিতং. তস্স চ পরিমাণস্স একন্তভাৰদস্সনেন ‘‘ন ইতো ভিয্যো রূপং অত্থী’’তি ৰুত্তং. সভাৰতোতি সলক্খণতো. সরসতোতি সকিচ্চতো. পরিযন্ততোতি পরিমাণপরিযন্ততো. পরিচ্ছেদতোতি যত্তকে ঠানে তস্স পৰত্তি, তস্স পরিচ্ছেদনতো. পরিচ্ছিন্দনতোতি পরিযোসানপ্পত্তিতো. তং সব্বং দস্সিতং হোতি যথাৰুত্তেন ৰিভাগেন. অযং রূপস্স সমুদযো নামাতি অযং আহারাদি রূপস্স সমুদযো নাম. তেনাহ ‘‘এত্তাৰতা’’তিআদি. অত্থঙ্গমোতি নিরোধো. ‘‘আহারসমুদযা আহারনিরোধা’’তি চ অসাধারণমেৰ গহেত্ৰা সেসে আদি-সদ্দেন সঙ্গণ্হাতি.

পণ্ণাসলক্খণপটিমণ্ডিতন্তি পণ্ণাসউদযব্বযলক্খণৰিভূসিতং সমুদযত্থঙ্গমগহণতো. খীণাসৰত্তাতি অনৰসেসং সাৰসেসঞ্চ আসৰানং পরিক্খীণত্তা. অনাগামীনম্পি হি ভযং চিত্তুত্রাসো চ ন হোতীতি. ঞাণসংৰেগো ভযতূপট্ঠানঞাণং. ইতরেসং পন দেৰানন্তি অখীণাসৰে দেৰে সন্ধায ৰদতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তন্তি ৰাচসিকং তথালপনমত্তং.

চক্কন্তি সত্থু আণাচক্কং, তং পন ধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. তত্থ অরিযসাৰকানং পটিৰেধধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. ইতরেসং দেসনাধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. দুৰিধেপি ঞাণং পধানন্তি ঞাণসীসেন ৰুত্তং ‘‘পটিৰেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পী’’তি. ইদানি তং ঞাণদ্ৰযং সরূপতো দস্সেতুং ‘‘পটিৰেধঞাণং নামা’’তিআদি ৰুত্তং. যস্মা চস্স ঞাণস্স সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা ভগৰা তানি সট্ঠি নযসহস্সানি ৰেনেয্যানং দস্সেতুং সমত্থো অহোসি, তস্মা তানি সট্ঠি নযসহস্সানি তেন ঞাণেন সদ্ধিংযেৰ সিদ্ধানীতি কত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৰিজ্ঝী’’তি আহ. তিপরিৰট্টন্তি ইদং দুক্খন্তি চ, পরিঞ্ঞেয্যন্তি চ, পরিঞ্ঞাতন্তি চ এৰং তিপরিৰট্টং, তংযেৰ দ্ৰাদসাকারং. তন্তি দেসনাঞাণং পৰত্তেতি এস ভগৰা. অপ্পটিপুগ্গলোতি পতিনিধিভূতপুগ্গলরহিতো. একসদিসস্সাতি নিব্বিকারস্স.

সীহসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. খজ্জনীযসুত্তৰণ্ণনা

৭৯. ৰিপস্সনাৰসেনাতি এতরহি রূপৰেদনাদযো অনুস্সরিত্ৰা ‘‘পুব্বেপাহং এৰংৰেদনো অহোসি’’ন্তি অতীতানং রূপৰেদনাদীনং পচ্চুপ্পন্নেহি ৰিসেসাভাৰদস্সনা ৰিপস্সনা, তস্সা ৰিপস্সনায ৰসেন. য্ৰাযং ‘‘ন ইদং অভিঞ্ঞাৰসেনা’’তি পটিক্খেপো কতো, তস্স কারণং দস্সেন্তো ‘‘অভিঞ্ঞাৰসেন হী’’তিআদিমাহ. খন্ধপটিবদ্ধা নাম গোত্তৰণ্ণহারাদযো. এৰং অনুস্সরন্তোতি যথাৰুত্তৰিপস্সনাৰসেন অনুস্সরন্তো. সভাৰধম্মানং এৰ অনুস্সরণস্স ৰুত্তত্তা ‘‘সুঞ্ঞতাপব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.

যস্মা তে এৰ রূপাদযো নেৰ অত্তা, ন অত্তনিযা অসারা অনিস্সরা, তস্মা ততো সুঞ্ঞা, তেসং ভাৰো সুঞ্ঞতা, তস্সা লক্খণং রুপ্পনাদিকং দস্সেতুং.

কিঞ্চাতি হেতুঅত্থজোতকে কারণে পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘কিঞ্চাতি কারণপুচ্ছা, কেন কারণেন রূপং ৰদেথা’’তি. এতন্তি এতং ভূতুপাদাযভেদং ধম্মজাতং. কেন কারণেন রূপং নামাতি কিং কারণং নিস্সায রূপন্তি ৰুচ্চতীতি অত্থো. কারণুদ্দেসোতি কারণস্স উদ্দিসনং. রুপ্পতীতি এত্থ রূপং নাম সীতাদিৰিরোধিপচ্চযসন্নিপাতেন ৰিসদিসুপ্পত্তি. তেনাহ ‘‘সীতেনপী’’তিআদি. পব্বতপাদেতি চক্কৰাল়পব্বতপাদে, সো পন তত্থ অচ্চুগ্গতো পাকারো ৰিয ঠিতো. তথা হি তত্থ সত্তা ওলম্বন্তা তিট্ঠন্তি. হত্থপাসাগতাতি হত্থপাসং আগতা উপাগতা. তত্থাতি তস্মিং হত্থপাসাগতে সত্তে. ছিজ্জিত্ৰাতি মুচ্ছাপত্তিযা মুচ্চিত্ৰা, অঙ্গপচ্চঙ্গউচ্ছেদৰসেন ৰা পরিচ্ছিজ্জিত্ৰা. অচ্চন্তখারে উদকেতি আতপসন্তাপাভাৰেন অতিসীতভাৰমেৰ সন্ধায অচ্চন্তখারতা ৰুত্তা সিযা. ন হি তং কপ্পসণ্ঠানউদকং সম্পত্তিকরমহামেঘৰুট্ঠং পথৰীসন্ধারকং কপ্পৰিনাসউদকং ৰিয খারং ভৰিতুং অরহতি, তথা সতি পথৰীপি ৰিলীযেয্যাতি. মহিংসকরট্ঠং নাম হিমৰন্তপদেসে একং রট্ঠং.

অৰীচিমহানিরযেতি সউস্সদং অৰীচিনিরযং ৰুত্তং. গঙ্গাপিট্ঠেতি গঙ্গাতীরে.

সরন্তা গচ্ছন্তীতি সরীসপপদস্স অত্থং ৰদতি. এতন্তি রুপ্পনং. যথা কঠিনতা পথৰিযা পচ্চত্তলক্খণং, এৰং রুপ্পনং রূপক্খন্ধস্স পচ্চত্তলক্খণং, সভাৰভূতলক্খণন্তি অত্থো.

পুরিমসদিসন্তি পুরিমে রূপক্খন্ধে ৰুত্তেন সদিসং. তং ‘‘কিন্তি কারণপুচ্ছা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. সুখং ইট্ঠারম্মণং. সুখাদীনং ৰেদনানং. পচ্চযতোতি আরম্মণপচ্চযতো. অযমত্থোতি ‘‘সুখারম্মণং সুখন্তি ৰুচ্চতী’’তি অযমত্থো. উত্তরপদলোপেন হেস নিদ্দেসো. ৰেদযতীতি অনুভৰতি. ৰেদযিতলক্খণাতি অনুভৰনলক্খণা.

নীলপুপ্ফেতি নীলৰণ্ণপুপ্ফে. ৰত্থে ৰাতি নীলৰত্থে. ৰা-সদ্দেন ৰণ্ণধাতুআদিং সঙ্গণ্হাতি. অপ্পনং ৰা ঝানং ৰাপেন্তো. উপ্পজ্জনসঞ্ঞাপীতি যং কিঞ্চি নীলং রূপাযতনং আরব্ভ উপ্পজ্জনসঞ্ঞাপি, যা পকিণ্ণকসঞ্ঞাতি ৰুচ্চতি.

রূপত্তাযাতি রূপভাৰায. যাগুমেৰাতি যাগুভাৰিনমেৰ ৰত্থুং. যাগুত্তায যাগুভাৰায. পচতি নাম পুগ্গলো. এৰন্তি যথা যাগুআদিৰত্থুং পুরিসো যাগুআদিঅত্থায পচতি নিপ্ফাদেতি, অযং এৰং রুপ্পনাদিসভাৰে ধম্মসমূহে যথাসকং পচ্চযেহি অভিসঙ্খরিযমানে চেতনাপধানো ধম্মসমূহো পৰত্তনত্থং ৰিসেসপচ্চযো হুত্ৰা তে অভিসঙ্খরোতি নিরোপেতি নিব্বত্তেতি. তেনাহ ‘‘পচ্চযেহী’’তিআদি. রূপমেৰাতি রূপসভাৰমেৰ, ন অঞ্ঞং সভাৰং. অভিসঙ্খরোতীতি ইতরেহি পচ্চযধম্মেহি অধিকং সুট্ঠু পচ্চযতং করোতি. ‘‘উপগচ্ছতি যাপেতি আযূহতী’’তি তস্সেৰ ৰেৰচনানি. অভিসঙ্খরণমেৰ হি আযূহনাদীনি. নিব্বত্তেতীতি তেসং ধম্মানং রুপ্পনাদিভাৰেন নিব্বত্তিযা পচ্চযো হোতীতি অত্থো. চেতযিতলক্খণস্স সঙ্খারস্সাতি ইদং সঙ্খারক্খন্ধধম্মানং চেতনাপধানত্তা ৰুত্তং. তথা হি ভগৰা সুত্তন্তভাজনীযে সঙ্খারক্খন্ধং ৰিভজন্তেন চেতনাৰ ৰিভত্তা.

ৰাতিঙ্গণং ব্রহতিফলং. চতুরস্সৰল্লীতি তিৰুতালতা. অখারিকন্তি খাররসরহিতং, তং পন পণ্ণফলাদি. যত্থ লোণরসো অধিকো, তং লোণিকন্তি আহ ‘‘লোণযাগূ’’তিআদি. অম্বিলাদিভেদং রসং.

আকারসণ্ঠানগহণৰসেনাতি নীলপীতাদিআকারগহণৰসেন চেৰ ৰট্টচতুরস্সাদিসণ্ঠানগহণৰসেন চ. ৰিনাপি আকারসণ্ঠানাতি আকারসণ্ঠানেহি ৰিনা, তে ঠপেত্ৰাপি. পচ্চত্তভেদগহণৰসেনাতি তস্স তস্স আরম্মণস্স পভেদগহণৰসেন. অসম্মোহতোতি যাথাৰতো. ৰিসেসো ৰিসেসত্থদীপনতো, অৰিসেসো অযং ধম্মো অৰিসেসদীপনতো. তেনাহ ‘‘ৰিসেসো ৰেদিতব্বো’’তি. জাননঞ্হি অৰিসিট্ঠং, তং সমাসপদতো উপসগ্গা ৰিসেসেন্তি. তথা হি সঞ্জাননপদং পচ্চভিঞ্ঞাণনিমিত্তং আকারগহণমত্তং বোধেতি, ৰিজাননপদং ততো ৰিসিট্ঠৰিসযগহণং. পজাননপদং পন ততোপি ৰিসিট্ঠতরং পকারতো অৰবোধং বোধেতি. তেনাহ ‘‘তস্সাপী’’তিআদি. আরম্মণসঞ্জাননমত্তমেৰাতি নীলাদিভেদস্স আরম্মণস্স সল্লক্খণমত্তমেৰ. অৰধারণেন লক্খণপটিৰেধত্তং নিৰত্তেতি. তেনাহ ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদি. ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেহি ৰিপস্সন্তস্স ৰিপস্সনায পগুণভাৰে সতি ঞাণৰিপ্পযুত্তেন চিত্তেনপি ৰিপস্সনা হোতিযেৰাতি আহ ‘‘অনিচ্চাদিৰসেন লক্খণপটিৰেধঞ্চ পাপেতী’’তি. পটিৰেধন্তি চ উপলদ্ধিমেৰ ৰদতি, ন পটিৰিজ্ঝনং. তেনাহ ‘‘উস্সক্কিত্ৰা পনা’’তিআদি. উস্সক্কিত্ৰাতি উস্সক্কাপেত্ৰা মগ্গপাতুভাৰম্পি পাপেতি অসম্মোহসভাৰত্তা. যথা লক্খণপটিৰেধকালে সঞ্জাননলক্খণৰসেন সঞ্ঞাণঅনুরূপৰসেনেৰ পৰত্তং, এৰং ৰিঞ্ঞাণৰিজাননৰসেন ৰাযং অনুরূপৰসেনেৰ পৰত্ততীতি দট্ঠব্বং.

ইদানি তমত্থং হেরঞ্ঞিকাদিউপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদিমাহ. হিরঞ্ঞং ৰুচ্চতি কহাপণং, হিরঞ্ঞজাননে নিযুত্তো হেরঞ্ঞিকো. লোকৰোহারে অজাতা অসঞ্জাতা বুদ্ধি এতস্সাতি অজাতবুদ্ধি, বালদারকো. ৰোহারকুসলো গামৰাসী পুরিসো গামিকপুরিসো. উপভোগপরিভোগারহত্তা উপভোগপরিভোগং. তম্বকংসমযত্তা কূটো. মহাসারত্তা ছেকো. অড্ঢসারত্তা করটো. নিহীনসারত্তা সণ্হো. এত্থ চ যথা হেরঞ্ঞিকো কহাপণং চিত্তাদিভাৰতো উদ্ধং কূটাদিভাৰং রূপদস্সনাদিৰসেন উপ্পত্তিট্ঠানতোপি জানন্তো অনেকাকারতো জানাতি, এৰং পঞ্ঞা আরম্মণং নানপ্পকারতো জানাতি পটিৰিজ্ঝতি, তায সদ্ধিং পৰত্তমানৰিঞ্ঞাণম্পি যথাৰিসযং আরম্মণং জানাতি.

এৰং স্ৰাযং নেসং জাননে ৰিসেসো অঞ্ঞেসং অৰিসযো, বুদ্ধানং এৰ ৰিসযোতি ইদং ৰিসেসং মিলিন্দপঞ্হেন ৰিভাৰেতুং ‘‘তেনাহা’’তিআদিমাহ, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

অত্তসুঞ্ঞানং সভাৰধম্মানং ধম্মমত্ততায কথিতত্তা ‘‘অনত্তলক্খণং কথেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. হেট্ঠিমমগ্গা চ যদি অধিগতা, অরহত্তস্স অনধিগতত্তা ‘‘একদেসমত্তেনা’’তি ৰুত্তং, তং অনিচ্চলক্খণং দস্সেতুং ইদং পব্বমারদ্ধং, ইতরানি দ্ৰে লক্খণানি তস্স পরিহারভাৰেনাতি অধিপ্পাযো.

যস্মা পনেত্থ ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে’’তিআদিদেসনায তীসু লক্খণেসু ইদমেৰ পধানভাৰেন দস্সিতং, ইদং অপ্পধানভাৰেনাতি ন সক্কা ৰত্তুং, তস্মা ‘‘তীণি লক্খণানি সমোধানেত্ৰা দস্সেতুম্পী’’তি ৰুত্তং. অপচিনাতীতি অপচযগামিধম্মে নিৰত্তেতি একংসতো অপচযগামিপটিপদায পরিপূরণতো. তেনাহ ‘‘নো আচিনাতী’’তিআদি. ৰট্টং ৰিনাসেতীতি ৰিধমতি অদস্সনং গমেতি. নেৰ চিনাতীতি ন ৰড্ঢেতি. তদেৰাতি তং ৰট্টং এৰ. ৰিস্সজ্জেতীতি ছড্ডেতি. ৰিকিরতীতি ৰিদ্ধংসেতি. ৰিধূপেতীতি ৰট্টত্তযসঙ্খাতং অগ্গিক্খন্ধং ৰিগতধূমং ৰিগতসন্তাপং করোতীতি অত্থোতি আহ ‘‘নিব্বাপেতী’’তি.

এৰং পস্সন্তিআদি অনাগামিফলে ঠিতস্স অরিযসাৰকস্স অগ্গমগ্গফলাধিগমায দেসনাতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ৰট্টং ৰিনাসেত্ৰা ঠিতং মহাখীণাসৰং দস্সেস্সামী’’তি. খীণাসৰস্স অনাগতভাৰদস্সনংযেৰ, সব্বা চাযং হেট্ঠিমা দেসনা সুদ্ধৰিপস্সনাকথা, সহপঠমমগ্গা ৰা সহৰিজ্জূপমধম্মা ৰা ৰিপস্সনাকথাতি দস্সেন্তো ‘‘এত্তকেন ঠানেনা’’তিআদিমাহ.

নমস্সন্তিযেৰ মহতা গারৰবহুমানেন. তেনাহ ‘‘নমো তে পুরিসাজঞ্ঞা’’তিআদি. তত্থ নিদস্সনং দস্সেন্তো ‘‘আযস্মন্তং নীতত্থেরং ৰিযা’’তি ৰত্ৰা তমত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘থেরো’’তিআদিমাহ. তত্থ খুরগ্গেযেৰাতি কেসোরোপনত্থং খুরধারায অগ্গে সীসে ঠপিতে তচপঞ্চককম্মট্ঠানমুখেন ভাৰনং অনুযুঞ্জন্তো অরহত্তং পত্ৰা. ব্রহ্মৰিমানাতি ব্রহ্মানং নিৰাসভূতা ৰিমানা.

খজ্জনীযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পিণ্ডোল্যসুত্তৰণ্ণনা

৮০. অপকরীযতি এতেনাতি অপকরণং, পদং. অপকরণং পকরণং কারণন্তি অত্থতো একং. তেনাহ ‘‘কিস্মিঞ্চিদেৰ কারণে’’তি. নীহরিত্ৰাতি অত্তনো সমীপচারভাৰতো অপনেত্ৰা. তথাকরণঞ্চ এৰমেতে এত্তকম্পি অপ্পটিরূপং অকত্ৰা আযতিং সম্মা পটিপজ্জিস্সন্তীতি. লদ্ধবলাতি লদ্ধঞাণবলা.

একদ্ৰীহিকাযাতি একেকস্স চেৰ দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নঞ্চ ঈহিকা গতি উপসঙ্কমনা একদ্ৰীহিকা. তেনাহ ‘‘একেকো চেৰ দ্ৰে দ্ৰে চ হুত্ৰা’’তি. পুথুজ্জনানং সমুদিতানং নাম কিরিযা তাদিসীপি সিযাতি ৰুত্তং ‘‘কেল়িম্পি করেয্যু’’ন্তি. পরিকপ্পনৰসেন সম্মাসম্বুদ্ধং উদ্দিস্স পেসলা ভিক্খূপি এৰং করোন্তীতি.

যুগন্ধরপব্বতাদীনং অন্তরে সীদন্তরং সমুদ্দং নাম. তত্থ কির ৰাতো ন ৰাযতি, পতিতং যং কিঞ্চিপি সীদন্তরনদিযং ৰিলীযন্তা সীদন্তেৰ, তস্মা তং পরিৰারেত্ৰা ঠিতা যুগন্ধরাদযোপি সীদপব্বতা নাম. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সীদন্তরে সন্নিসিন্নং মহাসমুদ্দং ৰিযা’’তি. আহারহেতূতি আমিসহেতু সপ্পিতেলাদিনিমিত্তং, তেসং পণামনা.

পচ্ছিমন্তি নিহীনং. তেনাহ ‘‘লামক’’ন্তি, লামকন্তো ইধাধিপ্পেতো –

‘‘মিগানং কোট্ঠুকো অন্তো, পক্খীনং পন ৰাযসো;

এরণ্ডো অন্তো রুক্খানং, তযো অন্তা সমাগতা’’তি. –

আদীসু (জা. ১.৩.১৩৫) ৰিয. উলতীতি অভিচরতি. অভিসপন্তি এতেনাতি অভিসাপো. অভিসাপৰত্থু পিণ্ডোল্যং. অত্থো ফলং ৰসো এতস্সাতি অত্থৰসং, কারণং, তম্পি তেসু অত্থি, তত্থ নিযুত্তাতি অত্থৰসিকা.

অন্তো হদযস্স অব্ভন্তরে অনুপৰিট্ঠা সোকৰত্থূহি.

অভিজ্ঝাযিতাতি অভিজ্ঝাযনসীলো. অভিণ্হপ্পৰত্তিযা চেৰ বহুলভাৰেন চ বহুলরাগো. পূতিভাৰেনাতি কুথিতভাৰেন. ব্যাপাদো হি উপ্পজ্জমানো চিত্তং অপগন্ধং করোতি, ন সুচিমনুঞ্ঞভাৰং. ভত্তনিক্খিত্তকাকো ৰিযাতি ইদং ভত্তট্ঠানস্স অসরণেন কাকস্স নট্ঠসতিতা পঞ্ঞাযতীতি কত্ৰা ৰুত্তং, ন ভত্তনিক্খিত্ততায. অসণ্ঠিতোতি অসণ্ঠিতচিত্তো. কট্ঠত্থন্তি কট্ঠেন কত্তব্বকিচ্চং.

পাপৰিতক্কেহি কতো, তস্মা তে অনৰসেসতো পহাতব্বাতি দস্সনত্থং. দ্ৰিন্নং ৰুত্তত্তা একো পুব্বভাগো, ইতরো মিস্সকোতি ৰত্তুং যুত্তন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘এত্থ চা’’তিআদি ৰুত্তং. এৰং তং ভাৰেন্তস্স নিরুজ্ঝন্তি এৰাতি একেকমিস্সকতাৰসেন গহেতব্বন্তি পোরাণা. উপরি তিপরিৰট্টদেসনায অনিমিত্তসমাধিযেৰ দীপিতো. তেনাহ ‘‘যাৰঞ্চিদ’’ন্তি. নিদ্দোসোতি ৰীতরাগাদিনা নিদ্দোসো.

পিণ্ডোল্যসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পালিলেয্যসুত্তৰণ্ণনা

৮১. পরিযাদিণ্ণরূপচিত্তাতি রাগাদীহি পরিযাদিযিত্ৰা খেপেত্ৰা গহিতচিত্তা.

ভগৰতো চারো ৰিদিতো পরিচযৰসেন. সত্থা পরিভোগং করোতি অনুগ্গণ্হন্তো ‘‘এৰং হিস্স দুগ্গতিমোক্খো ভৰিস্সতী’’তি. অঞ্ঞত্রাতি ৰিনা.

নাগেনাতি বুদ্ধনাগেন অঙ্কুসরহিতেন. ততো এৰ উজুভূতেন চিত্তেন. ঈসাদন্তস্স নঙ্গলসদিসদন্তস্স হত্থিনো এৰং চিত্তং সমেতি. তত্থ কারণমাহ ‘‘যদেকো রমতী ৰনে’’তি. এতেন কাযৰিৰেকেন রতিসামঞ্ঞং ৰদতি.

অত্তনো ধম্মতাযাতি পকতিযা সযমেৰ.

আসৰানং খযোতি ইধ অরহত্তং অধিপ্পেতং, তং পন অগ্গমগ্গানন্তরমেৰাতি আহ ‘‘মগ্গানন্তরং অরহত্তফল’’ন্তি. ৰিচযো দেসনাপঞ্ঞা অধিপ্পেতা, সা চ অনেকধা পৰত্তা এৰাতি ৰুত্তং ‘‘ৰিচযসো’’তি, অনেকক্খত্তুং পৰত্তমানাপি ৰিচযো এৰাতি কত্ৰা ‘‘ৰিচযেনা’’তি অত্থো ৰুত্তো. সাসনধম্মোতি সীলক্খন্ধাদিপরিদীপনো পরিযত্তিধম্মো. পরিৰিতক্কো উদপাদি ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তিআদিনা, এৰং কোট্ঠাসতো পরিচ্ছিজ্জ দেসিতে মযা ধম্মে কতমস্স জাননস্স অন্তরা আসৰানং খযো হোতীতি একচ্চস্স কঙ্খা হোতিযেৰাতি অধিপ্পাযো. দিট্ঠি এৰ সমনুপস্সনা দিট্ঠিসমনুপস্সনা. দিট্ঠিসঙ্খারোতি দিট্ঠিপচ্চযো সঙ্খারো. ততো এৰ তণ্হাপচ্চযো হোতীতি ৰুত্তং ‘‘ততোজো সো সঙ্খারো’’তি. ততো তণ্হাতো সো সঙ্খারো জাতোতি চতূসু এস দিট্ঠিসঙ্খারো দিট্ঠূপনিস্সযো সঙ্খারো জাযতি. অৰিজ্জাসম্ফস্সোতি অৰিজ্জাসম্পযুত্তসম্ফস্সো. এৰমেত্থ ভগৰা সল়াযতননামরূপৰিঞ্ঞাণানি সঙ্খারপক্খিকানেৰ কত্ৰা দস্সেতি.

এত্তকে ঠানেতি ‘‘ইধ ভিক্খৰে অস্সুতৰা পুথুজ্জনো’’তিআদিং কত্ৰা যাৰ ‘‘ন মে ভৰিস্সতী’’তি এত্তকে ঠানে. গহিতগহিতদিট্ঠিন্তি সক্কাযদিট্ঠিযা ‘‘সো অত্তা, সো লোকো’’তিআদিনা পৰত্তং সস্সতদিট্ঠিং, নো চস্সং, নো চ মে সিযা’’তিআদিনা পৰত্তং উচ্ছেদদিট্ঠিন্তি তথা তথা গহিতদিট্ঠিং. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, সোপি সঙ্খারো অনিচ্চো’’তিআদিদেসনায ৰিস্সজ্জাপেন্তো আগতো. তত্থ তত্থেৰাস্স উপ্পন্নদিট্ঠিৰিৰেচনতো ইমিস্সা দেসনায পুগ্গলজ্ঝাসযেন পৰত্তিততা ৰেদিতব্বা, তেৰীসতিযা ঠানেসু অরহত্তপাপনেন দেসনাৰিলাসো. ততোজো সো সঙ্খারোতি ততো ৰিচিকিচ্ছায পচ্চযভূততণ্হাতো জাতো ৰিচিকিচ্ছায সম্পযুত্তো সঙ্খারো. যদি সহজাতাদিপচ্চযৰসেন ততো তণ্হাতো জাতোতি ততোজো সঙ্খারোতি ৰুচ্চেয্য, ইদমযুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘তণ্হাসম্পযুত্ত…পে… জাযতী’’তি চোদেতি. ইতরো উপনিস্সযকোটি ইধাধিপ্পেতাতি দস্সেন্তো ‘‘অপ্পহীনত্তা’’তি ৰত্ৰা ‘‘যস্স হী’’তিআদিনা তমত্থং ৰিৰরতি. ন হি তণ্হায ৰিচিকিচ্ছা সম্ভৰতি. যদি অসতি সহজাতকোটিযা উপনিস্সযকোটিযা তণ্হাপচ্চযা ৰিচিকিচ্ছায সম্ভৰো এৰ. দিট্ঠিযাপীতি দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিযাপি. তেনাহ ‘‘চতূসু হী’’তিআদি. ৰীসতি সক্কাযদিট্ঠিযো সস্সতদিট্ঠিং উচ্ছেদদিট্ঠিং ৰিচিকিচ্ছঞ্চ পক্খিপিত্ৰা পচ্চেকং অনিচ্চতামুখেন ৰিপস্সনং দস্সেত্ৰা অরহত্তং পাপেত্ৰা দেসনা নিট্ঠাপিতাতি আহ ‘‘তেৰীসতিযা ঠানেসূ’’তিআদি.

পালিলেয্যসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. পুণ্ণমসুত্তৰণ্ণনা

৮২. দিস্সতি অপদিস্সতীতি দেসো, কারণং, তঞ্চ খো ঞাপকং দট্ঠব্বং. যঞ্হি সো জানিতুকামো রুপ্পনাদিসভাৰং, পঠমং পন সরূপং পুচ্ছিত্ৰা পুন তস্স ৰিসেসো পুচ্ছিতব্বোতি পঠমং ‘‘ইমে নু খো’’তিআদিনা পুচ্ছং করোতি, ইধাপি চ সো ৰিসেসো এৰ তস্স ভিক্খুনো অন্তন্তি দস্সেতি. অজানন্তো ৰিয পুচ্ছতি তেসং হেতুন্তি অধিপ্পাযো.

তণ্হাছন্দমূলকা পভৰত্তা. পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতি এত্থ ৰিসেসতো তণ্হুপাদানস্স গহণং ইতরস্স তগ্গহণেনেৰ গহিতং তদৰিনাভাৰতোতি ছন্দরাগো এৰ উদ্ধটো. ইদন্তি তপ্পঞ্হপটিক্খিপনং. যদিপি খন্ধা উপাদানেহি অসহজাতাপি হোন্তি উপাদানস্স অনারম্মণভূতাপি, উপাদানং পন তেহি সহজাতমেৰ, তদারম্মণঞ্চ হোতিযেৰাতি দস্সেতি. ন হি অসহজাতং অনারম্মণঞ্চ উপাদানং অত্থীতি. ইদানি তমত্থং ৰিৰরিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘তণ্হাসম্পযুত্তস্মি’’ন্তিআদি ৰুত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. আরম্মণতোতি আরম্মণকরণতো. ‘‘এৰংরূপো সিয’’ন্তি এৰংপৰত্তস্স ছন্দরাগস্স ‘‘এৰংৰেদনো সিয’’ন্তি এৰংপৰত্তিযা অভাৰতো তত্থ তত্থেৰ নতসঙ্খারা ভিজ্জন্তি, তস্মা রূপৰেদনারম্মণানং ছন্দরাগাদীনং অভাৰতো অত্থেৰ ছন্দরাগৰেমত্ততা. ছন্দরাগস্স পহানাদিৰসেন ছন্দরাগপটিসংযুত্তস্স অপুচ্ছিতত্তা, ‘‘অনুসন্ধি ন ঘটিযতী’’তি ৰুত্তং. কিঞ্চাপি ন ঘটিযতীতি অঞ্ঞস্সেৰ পুচ্ছিতত্তা, তথাপি সানুসন্ধিকাৰ পুচ্ছা, ততো এৰ সানুসন্ধিকং ৰিস্সজ্জনং. তত্থ কারণমাহ ‘‘তেসং তেস’’ন্তিআদিনা. তেন অজ্ঝাসযানুসন্ধিৰসেন সানুসন্ধিকানেৰ পুচ্ছাৰিস্সজ্জনানীতি দস্সেতি.

পুণ্ণমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

খজ্জনীযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.