৩. হালিদ্দিকানিসুত্তৰণ্ণনা

৩. ‘‘অৰন্তিদক্খিণাপথে’’তি অঞ্ঞেসু সুত্তপদেসু আগতত্তা আহ ‘‘অৰন্তিদক্খিণাপথসঙ্খাতে’’তি. মজ্ঝিমদেসতো হি দক্খিণদিসায অৰন্তিরট্ঠং. পৰত্তযিত্থ এত্থ লদ্ধীতি পৰত্তং, পৰত্তিতব্বট্ঠানন্তি আহ ‘‘লদ্ধিপৰত্তট্ঠানে’’তি. রুপ্পনসভাৰো ধম্মোতি কত্ৰা রূপধাতূতি রূপক্খন্ধো ৰুত্তো. রূপধাতুম্হি আরম্মণপচ্চযভূতেন রাগেন সহজাতেনপি অসহজাতেনপি উপনিস্সযভূতেন অপ্পহীনভাৰেনেৰ ৰিনিবদ্ধং পটিবদ্ধং কম্মৰিঞ্ঞাণং. ওকসারীতি ৰুচ্চতি – ‘‘তস্মিং রূপধাতুসঞ্ঞিতে ওকে সরতি পৰত্ততী’’তি কত্ৰা. অৰতি এত্থ গচ্ছতি পৰত্ততীতি ওকং, পৰত্তিট্ঠানং. তেনাহ – ‘‘গেহসারী আলযসারী’’তি.

উগচ্ছতি ৰা এত্থ ৰেদনাদীহি সদ্ধিং সমৰেতীতি ওকো, চক্খুরূপাদি. পচ্চযোতি আরম্মণাদিৰসেন পচ্চযো. পচ্চযো হোতীতি অনন্তরসমনন্তরাদিনা চেৰ কম্মূপনিস্সযআরম্মণাদিনা চ. ‘‘ৰিঞ্ঞাণধাতু খো, গহপতী’’তি এৰং ৰুত্তে ‘‘কম্মৰিঞ্ঞাণৰিপাকৰিঞ্ঞাণেসু কতরং নু খো’’তি সম্মোহো ভৰেয্য. তস্স সম্মোহস্স ৰিঘাতত্থং অপগমনত্থং. অসম্ভিন্নাৰাতি অসংকিণ্ণাৰ দেসনা কতা. আরম্মণৰসেন চতস্সো অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো ৰুত্তা – ‘‘রূপুপযং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, রূপারম্মণ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ৩.৫৩). তা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো দস্সেতুম্পি.

দল়্হং অভিনিৰেসৰসেন আরম্মণং উপেন্তীতি উপযা, তণ্হাদিট্ঠিযো. অধিট্ঠানভূতাতি পতিট্ঠানভূতা. অভিনিৰেসভূতাতি তং তং আরম্মণং অভিনিৰিস্স অজ্ঝোসায পৰত্তিযা কারণভূতা. অনুসযভূতাতি রাগানুসযদিট্ঠানুসযভূতা. উপরিমকোটিযাতি পহানস্স উপরিমকোটিযা. বুদ্ধানঞ্ঞেৰ হি তে সৰাসনা পহীনা. পুব্বে অগ্গহিতং ৰিঞ্ঞাণং অগ্গহিতমেৰাতি কত্ৰা কস্মা ইধ দেসনা কতাতি চোদেতি – ‘‘ইধ ৰিঞ্ঞাণং কস্মা গহিত’’ন্তি. পুব্বে ‘‘ৰিঞ্ঞাণধাতুরাগৰিনিবন্ধঞ্চ ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰুচ্চমানে যথা যথা সম্মোহো সিযা পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নৰিভাগস্স দুক্করত্তা, ইধ পন সম্মোহস্স ওকাসোৰ নত্থি অৰিসেসেন পঞ্চসু খন্ধেসু কিলেসপ্পহানৰসেনাতি. তেনাহ ‘‘কিলেসপ্পহানদস্সনত্থ’’ন্তিআদি. কম্মৰিঞ্ঞাণেন ওকং অসরন্তেনা’’তি ইত্থম্ভূতলক্খণে করণৰচনং. অসরন্তেনাতি অনুপগচ্ছন্তেন.

পচ্চযট্ঠেনাতি আরম্মণাদিপচ্চযভাৰেন. নিমিত্তং উপ্পত্তিকং. আরম্মণ…পে… নিকেতন্তি আরম্মণকরণসঙ্খাতেন নিৰাসট্ঠানভূতেন রূপমেৰ নিকেতন্তি রূপনিমিত্তনিকেতং.

ছন্দরাগস্স বলৰদুব্বলতাযাতি অজ্ঝত্তখন্ধপঞ্চকে ছন্দরাগস্স বলৰভাৰেন তং ‘‘ওকো’’তি, বহিদ্ধা ছসু আরম্মণেসু তস্স দুব্বলতায তানি ‘‘নিকেত’’ন্তি ৰুত্তানি. ইদানি যথাৰুত্তমত্থং পাকটং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘সমানেপি হী’’তিআদি ৰুত্তং. ওকোতি ৰুচ্চতি গেহমেৰ রত্তিট্ঠানভাৰতো. নিকেতন্তি ৰুচ্চতি উয্যানাদি দিৰাট্ঠানভাৰতো. ততো দুব্বলতরো হোতি ছন্দরাগো.

গেহস্সিতসুখেনাতি গেহনিস্সিতেন চিত্তস্স সুখেন সুখিতো সুখপ্পত্তো হোতি. কিচ্চকরণীযেসূতি খুদ্দকেসু চেৰ মহন্তেসু চ কত্তব্বত্থেসু. সযন্তি অত্তনা. অন্তোতি চিত্তজ্ঝাসযে.

এৰংরূপোতি ঈদিসরূপো. ৰণ্ণসদ্দো ৰিয রূপসদ্দো রূপাযতনস্স ৰিয সণ্ঠানস্সপি ৰাচকোতি অধিপ্পাযেন ‘‘দীঘরস্স কাল়োদাতাদীসু রূপেসূ’’তি ৰুত্তং. সুখাদীসূতি সোমনস্সাদীসু. তত্থ হি ‘‘অভিণ্হং সোমনস্সিতো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনা সিযা. এৰংসঞ্ঞো নামাতি ৰিসযৰসেন সঞ্ঞাৰিসেসপত্থনমাহ. এৰংৰিঞ্ঞাণোতি পন ইধ ৰিসযমুখেন ৰিঞ্ঞাণৰিসেসপত্থনং ৰদতি – ‘‘এৰংনিপুণরূপদস্সনসমত্থং, এৰংপঞ্চপসাদপটিমণ্ডিতনিস্সযঞ্চ মে ৰিঞ্ঞাণং ভৰেয্যা’’তি.

ৰট্টং পুরতো অকুরূমানোতি লোকে চিত্তং অপত্থেন্তো. অসিলিট্ঠং পুব্বেনাপরং অসম্বদ্ধং. ৰদন্তি এতেনাতি ৰাদো, দোসোতি আহ – ‘‘তুয্হং দোসো’’তিআদি. ইধেৰ ইমস্মিংযেৰ সমাগমে. নিব্বেঠেহি দোসতো অত্তানং মোচেহি.

হালিদ্দিকানিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.