১. নকুলপিতুসুত্তৰণ্ণনা
১. ভগ্গা নাম জানপদিনো রাজকুমারা. তেসং নিৰাসো একোপি জনপদো রুল়্হীৰসেন ‘‘ভগ্গা’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চতীতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘এৰংনামকে জনপদে’’তি, এৰং বহুৰচনৰসেন লদ্ধনামে’’তি অত্থো. তস্মিং ৰনসণ্ডেতি যো পন ৰনসণ্ডো পুব্বে মিগানং অভযত্থায দিন্নো, তস্মিং ৰনসণ্ডে. যস্মা সো গহপতি তস্মিং নগরে ‘‘নকুলপিতা’’তি পুত্তস্স ৰসেন পঞ্ঞাযিত্থ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘নকুলপিতা’’তি নকুলস্স নাম দারকস্স পিতাতি অত্থো. ভরিযাপিস্স ‘‘নকুলমাতা’’তি পঞ্ঞাযিত্থ.
জরাজিণ্ণোতি জরাৰসেন জিণ্ণো, ন ব্যাধিআদীনং ৰসেন জিণ্ণো. ৰযোৰুড্ঢোতি জিণ্ণত্তা এৰ ৰযোৰুড্ঢিপ্পত্তিযা ৰুড্ঢো, ন সীলাদিৰুড্ঢিযা. জাতিযা মহন্ততায চিররত্ততায জাতিমহল্লকো. তিযদ্ধগতোতি পঠমো মজ্ঝিমো পচ্ছিমোতি তযো অদ্ধে গতো. তত্থ পঠমং দুতিযঞ্চ অতিক্কন্তত্তা পচ্ছিমং উপগতত্তা ৰযোঅনুপ্পত্তো. আতুরকাযোতি দুক্খৰেদনাপৰিসতায অনস্সাদকাযো. গেলঞ্ঞং পন দুক্খগতিকন্তি ‘‘গিলানকাযো’’তি ৰুত্তং. তথা হি সচ্চৰিভঙ্গে (ৰিভ. ১৯০ আদযো) দুক্খসচ্চনিদ্দেসে দুক্খগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা ব্যাধি ন নিদ্দিট্ঠো. নিচ্চপগ্ঘরণট্ঠেনাতি সব্বদা অসুচিপগ্ঘরণভাৰেন. সো পনস্স আতুরভাৰেনাতি আহ – ‘‘আতুরংযেৰ নামা’’তি. ৰিসেসেনাতি অধিকভাৰেন. আতুরতীতি আতুরো. সঙ্গামপ্পত্তো সন্তত্তকাযো. জরায আতুরতা জরাতুরতা. কুসলপক্খৰড্ঢনেন মনো ভাৰেন্তীতি মনোভাৰনীযা. মনসা ৰা ভাৰনীযা সম্ভাৰনীযাতি মনোভাৰনীযা. অনুসাসতূতি অনু অনু সাসতূতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ – ‘‘পুনপ্পুনং সাসতূ’’তি. অপরাপরং পৰত্তিতং হিতৰচনং. অনোতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং যো এৰং করোতি, তস্স অযং গুণো দোসোতি ৰচনং. তন্তিৰসেনাতি তন্তিসন্নিস্সযেন অযং অনুসাসনী নাম. পৰেণীতি তন্তিযা এৰ ৰেৰচনং.
অণ্ডং ৰিয ভূতোতি অধিকোপমা কাযস্স অণ্ডকোসতো অবলদুব্বলভাৰতো. তেনাহ ‘‘অণ্ডং হী’’তিআদি. বালোযেৰ তাদিসত্তভাৰসমঙ্গী মুহুত্তম্পি আরোগ্যং পটিজানন্তো.
ৰিপ্পসন্নানীতি পকতিমাকারং অতিক্কমিত্ৰা ৰিসেসেন পসন্নানি. তেনাহ – ‘‘সুউ পসন্নানী’’তি. পসন্নচিত্তসমুট্ঠিতরূপসম্পদাহি তাহি তস্স মুখৰণ্ণস্স পারিসুদ্ধীতি আহ – ‘‘পরিসুদ্ধোতি নিদ্দোসো’’তি. তেনেৰাহ ‘‘নিরুপক্কিলেসতাযা’’তিআদি. এতেনেৰস্সিন্দ্রিযৰিপ্পসন্নতাকারণম্পি সংৰণ্ণিতন্তি দট্ঠব্বং. এস মুখৰণ্ণো. নযগ্গাহপঞ্ঞা কিরেসাতি ইদং অনাৰজ্জনৰসেনেৰ ৰুত্তভাৰং সন্ধাযাহ.
যং নেৰ পুত্তস্সাতিআদি ‘‘ওৰদতু নো, ভন্তে, ভগৰা যথা মযং পরলোকেপি অঞ্ঞমঞ্ঞং সমাগচ্ছেয্যামা’’তি ৰুত্তৰচনং সন্ধায ৰুত্তমেৰ. মধুরধম্মদেসনাযেৰ সত্থু সম্মুখা পটিলদ্ধা, তস্স অত্তনো পেমগারৰগহিতত্তা ‘‘অমতাভিসেকো’’তি ৰেদিতব্বো.
ইদং পদদ্ৰযং. আরকত্তা কিলেসেহি মগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা. অনযেতি অৰড্ঢিযং, অনত্থেতি অত্থো. অনযে ৰা অনুপাযে. ন ইরিযনতো অৰত্তনতো. অযেতি ৰড্ঢিযং অত্থে উপাযে চ. অরণীযতোতি পযিরুপাসিতব্বতো. নিরুত্তিনযেন পদসিদ্ধি ৰেদিতব্বা পুরিমেসু অত্থৰিকপ্পেসু, পচ্ছিমে পন সদ্দসত্থৰসেনপি. যদিপি অরিযসদ্দো ‘‘যে হি ৰো অরিযা পরিসুদ্ধকাযকম্মন্তা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৫) ৰিসুদ্ধাসযপযোগেসু পুথুজ্জনেসুপি ৰট্টতি, ইধ পন অরিযমগ্গাধিগমেন সব্বলোকুত্তরভাৰেন চ অরিযভাৰো অধিপ্পেতোতি দস্সেন্তো আহ – ‘‘বুদ্ধা চা’’তিআদি. তত্থ পচ্চেকবুদ্ধা তথাগতসাৰকা চ সপ্পুরিসাতি ইদং ‘‘অরিযা সপ্পুরিসা’’তি ইধ ৰুত্তপদানং অত্থং অসঙ্করতো দস্সেতুং ৰুত্তং. যস্মা পন নিপ্পরিযাযতো অরিযসপ্পুরিসভাৰা অভিন্নসভাৰা, তস্মা ‘‘সব্বেৰ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং.
এত্তাৰতা হি বুদ্ধসাৰকো ৰুত্তো, তস্স হি একন্তেন কল্যাণমিত্তো ইচ্ছিতব্বো পরতো ঘোসমন্তরেন পঠমমগ্গস্স অনুপ্পজ্জনতো. ৰিসেসতো চস্স ভগৰাৰ ‘‘কল্যাণমিত্তো’’তি অধিপ্পেতো. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘মমঞ্হি, আনন্দ, কল্যাণমিত্তং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পরিমুচ্চন্তী’’তিআদি (সং. নি. ১.১২৯; ৫.২). সো এৰ চ অৰেচ্চপসাদাধিগমেন দল়্হভত্তি নাম. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘যং মযা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তং মম সাৰকা জীৰিতহেতুপি নাতিক্কমন্তী’’তি (উদা. ৪৫; চূল়ৰ. ৩৮৫). কতঞ্ঞুতাদীহি পচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধাতি এত্থ কতং জানাতীতি কতঞ্ঞূ. কতং ৰিদিতং পাকটং করোতীতি কতৰেদী. পচ্চেকবুদ্ধা হি অনেকেসুপি কপ্পসতসহস্সেসু কতং উপকারং জানন্তি, কতঞ্চ পাকটং করোন্তি সতিজননআমিসপটিগ্গহণাদিনা. তথা সংসারদুক্খদুক্খিতস্স সক্কচ্চং করোন্তি কিচ্চং, যং অত্তনা কাতুং সক্কা. সম্মাসম্বুদ্ধো পন কপ্পানং অসঙ্খ্যেয্যসহস্সেসুপি কতং উপকারং মগ্গফলানং উপনিস্সযঞ্চ জানন্তি, পাকটঞ্চ করোন্তি. সীহো ৰিয চ এৰং সব্বত্থ সক্কচ্চমেৰ ধম্মদেসনং করোন্তেন বুদ্ধকিচ্চং করোন্তি. যায পটিপত্তিযা অরিযা দিট্ঠা নাম হোন্তি, তস্সা অপ্পটিপজ্জনং, তত্থ চ আদরাভাৰো অরিযানং অদস্সনসীলতা, ন চ দস্সনে সাধুকারিতাতি ৰেদিতব্বা. চক্খুনা অদস্সাৰীতি এত্থ চক্খু নাম ন মংসচক্খু এৰ, অথ খো দিব্বচক্খুপীতি আহ ‘‘দিব্বচক্খুনা ৰা’’তি. অরিযভাৰোতি যেহি যোগতো ‘‘অরিযা’’তি ৰুচ্চন্তি, তে মগ্গফলধম্মা দট্ঠব্বা.
তত্রাতি ঞাণদস্সনস্সেৰ দস্সনভাৰে. ৰত্থূতি অধিপ্পেতত্থঞাপনকারণং. এৰং ৰুত্তেপীতি এৰং অঞ্ঞাপদেসেন অত্তুপনাযিকং কত্ৰা ৰুত্তেপি. ধম্মন্তি লোকুত্তরধম্মং, চতুসচ্চধম্মং ৰা. অরিযকরধম্মা অনিচ্চানুপস্সনাদযো, ৰিপস্সিযমানা ৰা অনিচ্চাদযো, চত্তারি ৰা অরিযসচ্চানি.
অৰিনীতোতি ন ৰিনীতো অধিসীলসিক্খাদীনং ৰসেন ন সিক্খিতো. যেসং সংৰরৰিনযাদীনং অভাৰেন অযং ‘‘অৰিনীতো’’তি ৰুচ্চতি, তে তাৰ দস্সেতুং ‘‘দুৰিধো ৰিনযো নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ সীলসংৰরোতি পাতিমোক্খসংৰরো ৰেদিতব্বো, সো চ অত্থতো কাযিকৰাচসিকো অৰীতিক্কমো. সতিসংৰরোতি ইন্দ্রিযারক্খা, সা চ তথাপৰত্তা সতিযেৰ. ঞাণসংৰরোতি ‘‘সোতানং সংৰরং ব্রূমী’’তি (সু. নি. ১০৪১) ৰত্ৰা ‘‘পঞ্ঞাযেতে পিধীযরে’’তি (সু. নি. ১০৪১) ৰচনতো সোতসঙ্খাতানং তণ্হাদিট্ঠিদুচ্চরিতঅৰিজ্জাঅৰসিট্ঠকিলেসানং সংৰরো পিদহনং সমুচ্ছেদঞাণন্তি ৰেদিতব্বং. খন্তিসংৰরোতি অধিৰাসনা, সা চ তথাপৰত্তা খন্ধা, অদোসো ৰা, ‘‘পঞ্ঞা’’তি কেচি ৰদন্তি. ৰীরিযসংৰরো কামৰিতক্কাদীনং ৰিনোদনৰসেন পৰত্তং ৰীরিযমেৰ. তেন তেন অঙ্গেন তস্স তস্স অঙ্গস্স পহানং তদঙ্গপ্পহানং. ৰিক্খম্ভনৰসেন পহানং ৰিক্খম্ভনপ্পহানং. সেসপদত্তযেপি এসেৰ নযো.
ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেনাতিআদি সীলসংৰরাদীনং ৰিৰরণং. তত্থ সমুপেতোতি ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন ‘‘উপগতো’’তিআদিনা ৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৫১১) আগতং সংৰরৰিভঙ্গং দস্সেতি. কাযদুচ্চরিতাদীনন্তি দুস্সীল্যসঙ্খাতানং কাযৰচীদুচ্চরিতাদীনং মুট্ঠসচ্চসঙ্খাতস্স পমাদস্স, অভিজ্ঝাদীনং ৰা অক্খন্তিঅঞ্ঞাণকোসজ্জানঞ্চ. সংৰরণতোতি পিদহনতো, ৰিনযনতোতি কাযৰাচাচিত্তানং ৰিরূপপৰত্তিযা ৰিনযনতো, কাযদুচ্চরিতাদীনং ৰা অপনযনতো, কাযাদীনং ৰা জিম্হপৰত্তিং ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা উজুকনযনতোতি অত্থো. পচ্চযসমৰাযে উপ্পজ্জনারহানং কাযদুচ্চরিতাদীনং তথা তথা অনুপ্পাদনমেৰ সংৰরণং ৰিনযনঞ্চ ৰেদিতব্বং.
যং পহানন্তি সম্বন্ধো. ‘‘নামরূপপরিচ্ছেদাদীসু ৰিপস্সনাঞাণেসূ’’তি কস্মা ৰুত্তং? ননু নামরূপপরিচ্ছেদপচ্চযপরিগ্গহকঙ্খাৰিতরণানি ন ৰিপস্সনাঞাণানি সম্মসনাকারেন অপ্পৰত্তনতো? সচ্চমেতং, ৰিপস্সনাঞাণস্স পন অধিট্ঠানভাৰতো এৰং ৰুত্তং. নামরূপমত্তমিদং, ‘‘নত্থি এত্থ অত্তা ৰা অত্তনিযং ৰা’’তি এৰং পৰত্তঞাণং নামরূপৰৰত্থানং. সতি ৰিজ্জমানে খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতে কাযে, সযং ৰা সতী তস্মিং কাযে দিট্ঠি সক্কাযদিট্ঠি, সা চ ‘‘রূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তি এৰং পৰত্তা অত্তদিট্ঠি. তস্স নামরূপস্স কম্মাৰিজ্জাদিপচ্চযপরিগ্গণ্হনঞাণং পচ্চযপরিগ্গহো. ‘‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসাযা’’তিআদিনযপ্পৰত্তা অহেতুদিট্ঠি. ‘‘ইস্সরপুরিসপজাপতিপকতিঅণুকালাদীহি লোকো পৰত্ততি নিৰত্ততি চা’’তি তথা তথা পৰত্তা দিট্ঠি ৰিসমহেতুদিট্ঠি. তস্সেৰাতি পচ্চযপরিগ্গহস্সেৰ. কঙ্খাৰিতরণেনাতি যথা এতরহি নামরূপস্স কম্মাদিপচ্চযতো উপ্পত্তি, এৰং অতীতে অনাগতেপীতি তীসু কালেসু ৰিচিকিচ্ছাপনযনঞাণেন. কথংকথীভাৰস্সাতি ‘‘অহোসিং নু খো অহং অতীতমদ্ধান’’ন্তিআদিনযপৰত্তায (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) সংসযপ্পৰত্তিযা. কলাপসম্মসনেনাতি ‘‘যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্ন’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ৩.৪৮-৪৯) খন্ধপঞ্চকং একাদসসু ওকাসেসু পক্খিপিত্ৰা সম্মসনৰসেন পৰত্তেন ৰিপস্সনাঞাণেন. অহং মমাতি গাহস্সাতি ‘‘অত্তা অত্তনিয’’ন্তি গহণস্স. মগ্গামগ্গৰৰত্থানেনাতি মগ্গামগ্গঞাণৰিসুদ্ধিযা. অমগ্গে মগ্গসঞ্ঞাযাতি অমগ্গে ওভাসাদিকে ‘‘মগ্গো’’তি উপ্পন্নসঞ্ঞায. যস্মা সম্মদেৰ সঙ্খারানং উদযং পস্সন্তো ‘‘এৰমেতে সঙ্খারা অনুরূপকারণতো উপ্পজ্জন্তি, ন পন উচ্ছিজ্জন্তী’’তি গণ্হাতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘উদযদস্সনেন উচ্ছেদদিট্ঠিযা’’তি. যস্মা পন সঙ্খারানং ৰযং ‘‘যদিপিমে সঙ্খারা অৰিচ্ছিন্না ৰত্তন্তি, উপ্পন্নুপ্পন্না পন অপ্পটিসন্ধিকা নিরুজ্ঝন্তেৰা’’তি পস্সতো কুতো সস্সতগ্গাহো. তস্মা ৰুত্তং ‘‘ৰযদস্সনেন সস্সতদিট্ঠিযা’’তি. ভযদস্সনেনাতি ভযতূপট্ঠানঞাণেন. সভযেতি সব্বভযানং আকরভাৰতো সকলদুক্খৰূপসমসঙ্খাতস্স পরমস্সাসস্স পটিপক্খভাৰতো চ সভযে খন্ধপঞ্চকে. অভযসঞ্ঞাযাতি ‘‘অভযং খেম’’ন্তি উপ্পন্নসঞ্ঞায. অস্সাদসঞ্ঞা নাম পঞ্চুপাদানক্খন্ধেসু অস্সাদনৰসেন পৰত্তসঞ্ঞা, যো ‘‘আলযাভিনিৰেসো’’তিপি ৰুচ্চতি. অভিরতিসঞ্ঞা তত্থেৰ অভিরমণৰসেন পৰত্তসঞ্ঞা, যা ‘‘নন্দী’’তিপি ৰুচ্চতি. অমুচ্চিতুকামতা আদানং. অনুপেক্খা সঙ্খারেহি অনিব্বিন্দনং, সালযতাতি অত্থো. ধম্মট্ঠিতিযং পটিচ্চসমুপ্পাদে. পটিলোমভাৰো সস্সতুচ্ছেদগ্গাহো, পচ্চযাকারপটিচ্ছাদকমোহো ৰা. নিব্বানে চ পটিলোমভাৰো সঙ্খারেসু নতি, নিব্বানপটিচ্ছাদকমোহো ৰা. সঙ্খারনিমিত্তগ্গাহোতি যাদিসস্স কিলেসস্স অপ্পহীনতা ৰিপস্সনা সঙ্খারনিমিত্তং ন মুঞ্চতি, সো কিলেসো, যো ‘‘সংযোগাভিনিৰেসো’’তিপি ৰুচ্চতি, সঙ্খারনিমিত্তগ্গাহস্স, অতিক্কমনমেৰ ৰা পহানং.
পৰত্তি এৰ পৰত্তিভাৰো, পরিযুট্ঠানন্তি অত্থো. নীৰরণাদিধম্মানন্তি আদি-সদ্দেন নীৰরণপক্খিযা কিলেসা ৰিতক্কৰিচারাদযো চ গয্হন্তি. চতুন্নং অরিযমগ্গানং ভাৰিতত্তা অচ্চন্তং অপ্পৰত্তিভাৰেন যং পহানন্তি সম্বন্ধো. কেন পন পহানন্তি? ‘‘অরিযমগ্গেহেৰা’’তি ৰিঞ্ঞাযমানোযমত্থো তেসং ভাৰিতত্তা অপ্পৰত্তিৰচনতো. ‘‘সমুদযপক্খিকস্সা’’তি এত্থ চত্তারোপি মগ্গা চতুসচ্চাভিসমযাতি কত্ৰা তেহি পহাতব্বেন তেন তেন সমুদযসঙ্খাতেন লোভেন সহ পহাতব্বত্তা সমুদযসভাৰত্তা চ. সচ্চৰিভঙ্গে চ সব্বকিলেসানং সমুদযভাৰস্স ৰুত্তত্তা ‘‘সমুদযপক্খিকা’’তি দিট্ঠিআদযো ৰুচ্চন্তি. পটিপস্সদ্ধত্তং ৰূপসন্ততা.
সঙ্খতনিস্সটতা সঙ্খারসভাৰাভাৰো. পহীনসব্বসঙ্খতন্তি ৰিরহিতসব্বসঙ্খতং, ৰিসঙ্খারন্তি অত্থো. পহানঞ্চ তং ৰিনযো চাতি পহানৰিনযো পুরিমেন অত্থেন. দুতিযেন পন পহীযতীতি পহানং, তস্স ৰিনযোতি যোজেতব্বো.
ভিন্নসংৰরত্তাতি নট্ঠসংৰরত্তা, সংৰরাভাৰতোতি অত্থো. তেন অসমাদিন্নসংৰরোপি সঙ্গহিতোৰ হোতি. সমাদানেন হি সম্পাদেতব্বো সংৰরো, তদভাৰে ন হোতীতি. অরিযেতি অরিযো. পচ্চত্তৰচনঞ্হেতং. এসেসেতি এসো এসো, অত্থতো অনঞ্ঞোতি অত্থো. তজ্জাতেতি অত্থতো তংসভাৰো, সপ্পুরিসো অরিযসভাৰো, অরিযো চ সপ্পুরিসভাৰোতি অত্থো.
সো অহন্তি অত্তনা পরিকপ্পিতং অত্তানং দিট্ঠিগতিকো ৰদতি. ‘‘অহংবুদ্ধিনিবন্ধনো অত্তা’’তি হি অত্তৰাদিনো লদ্ধি. অদ্ৰযন্তি দ্ৰযতারহিতং. অভিন্নং ৰণ্ণমেৰ ‘‘অচ্চী’’তি গহেত্ৰা ‘‘অচ্চীতি ৰণ্ণো এৰা’’তি তেসং একত্তং পস্সন্তো ৰিয যথাপরিকপ্পিতং অত্তানং ‘‘রূপ’’ন্তি, যথাদিট্ঠং ৰা রূপং, ‘‘অত্তা’’তি গহেত্ৰা তেসং একত্তং পস্সন্তো দট্ঠব্বো. এত্থ চ ‘‘রূপং অত্তা’’তি ইমিস্সা পৰত্তিযা অভাৰেপি রূপে অত্তগ্গহণং পৰত্তমানং অচ্চিযং ৰণ্ণগ্গহণং ৰিয ‘‘অদ্ৰযদস্সন’’ন্তি ৰুত্তং. উপমাযো চ অনঞ্ঞত্তাদিগহণনিদস্সনৰসেনেৰ ৰুত্তা, ন ৰণ্ণাদীনং ৰিয অত্তনো ৰিজ্জমানদস্সনত্থং. ন হি অত্তনি সামিভাৰেন রূপঞ্চ সকিঞ্চনভাৰেন সমনুপস্সতি. অত্তনি ৰা রূপন্তি অত্তানং রূপস্স সভাৰতো আধারণভাৰেন. রূপস্মিং ৰা অত্তানন্তি রূপস্স অত্তনো আধারণভাৰেন দিট্ঠিপস্সনায পস্সতি. পরিযুট্ঠট্ঠাযীতি পরিযুট্ঠানপ্পত্তাহি দিট্ঠিতণ্হাহি ‘‘রূপং অত্তা, রূপৰা অত্তা’’তিআদিনা খন্ধপঞ্চকং মিচ্ছা গহেত্ৰা তিট্ঠনতো. তেনাহ ‘‘পরিযুট্ঠানাকারেনা’’তিআদি. এসেৰ নযোতি যো ‘‘ইধেকচ্চো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তিআদিনা রূপক্খন্ধে ৰুত্তো সংৰণ্ণনানযো, ৰেদনাক্খন্ধাদীসুপি এসো এৰ নযো ৰেদিতব্বো.
সুদ্ধরূপমেৰাতি অরূপেন অমিস্সিতং কেৰলং রূপমেৰ. অরূপন্তি সুদ্ধঅরূপং রূপস্স অগ্গহিতত্তা. চতূসু খন্ধেসু তিণ্ণং তিণ্ণং ৰসেনাতি চতূসু খন্ধেসু তিণ্ণং তিণ্ণং গহণৰসেন রূপারূপমিস্সকো অত্তা কথিতো তস্মিং তস্মিং গহণে ৰেদনাদিৰিনিমুত্তঅরূপধম্মে কসিণরূপেন সদ্ধিং সব্বরূপধম্মে চ একজ্ঝং গহণসিদ্ধিতো. পঞ্চসু ঠানেসু উচ্ছেদদিট্ঠি কথিতা, তে তে এৰ ধম্মে ‘‘অত্তা’’তি গহণতো তেসঞ্চ উচ্ছেদভাৰতো. অৰসেসেসু পন পন্নরসসু ঠানেসু রূপং ‘‘অত্তা’’তি গহেত্ৰাপি দিট্ঠিগতিকো তত্থ নিচ্চসঞ্ঞং ন ৰিস্সজ্জেতি কসিণরূপেন তং মিস্সেত্ৰা তস্স চ উপ্পাদাদীনং অদস্সনতো, তস্মাস্স তত্থপি হোতিযেৰ সস্সতদিট্ঠি একচ্চসস্সতগাহৰসেনপি. মগ্গাৰরণা ৰিপরীতদস্সনতো. ন সগ্গাৰরণা অকম্মপথপ্পত্ততায. অকিরিযাহেতুকনত্থিকদিট্ঠিযো এৰ হি কম্মপথদিট্ঠিযো.
কাযোতি রূপকাযো. সো আতুরোযেৰ অসৰসভাৰতো. রাগদোসমোহানুগতন্তি অপ্পহীনরাগদোসমোহসন্তানে পৰত্তং. ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে. দস্সিতং আতুরভাৰেন. নিক্কিলেসতাযাতি সযং পহীনকিলেসসন্তানগততায. সেখা নেৰ আতুরচিত্তা পহীনকিলেসে উপাদায, অপ্পহীনে পন উপাদায আতুরচিত্তা. অনাতুরচিত্ততংযেৰ ভজন্তি ৰট্টানুসারিমহাজনস্স ৰিয তেসং চিত্তস্স কিলেসৰসেন আতুরত্তাভাৰতো.
নকুলপিতুসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.