৩-৫. পঞ্চসিক্খাপদসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০৯-১১১. সুরামেরযসঙ্খাতন্তি পিট্ঠসুরাদিসুরাসঙ্খাতং পুপ্ফাসৰাদিমেরযসঙ্খাতঞ্চ. মজ্জনট্ঠেন মজ্জং. সুরামেরযমজ্জপ্পমাদোতি ৰুচ্চতি ‘‘মজ্জতি তেনা’’তি কত্ৰা. তস্মিং তিট্ঠন্তীতি তস্মিং পমাদে পমজ্জনৰসেন তিট্ঠন্তীতি অত্থো. সেসং ততিযচতুত্থেসু সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.

পঞ্চমে তানি পদানি সংৰণ্ণেতুং ‘‘পঞ্চমে’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ পাণো নাম ৰোহারতো সত্তো, পরমত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযং, তং পাণং অতিপাতেন্তি অতিচ্চ অন্তরেযেৰ, অতিক্কম্ম ৰা সত্থাদীহি অভিভৰিত্ৰা পাতেন্তি সণিকং পতিতুং অদত্ৰা সীঘং পাতেন্তীতি অত্থো. কাযেন ৰাচায ৰা অদিন্নং পরসন্তকং. আদিযন্তীতি গণ্হন্তি. মিচ্ছাতি ন সম্মা, গারয্হৰসেন. মুসাতি অতথং ৰত্থু. ৰদন্তীতি ৰিসংৰাদনৰসেন ৰদন্তি. পিযসুঞ্ঞকরণতো পিসুণা, পিসতি ৰা পরে সত্তে, হিংসতীতি অত্থো. মম্মচ্ছেদিকাতি এতেন পরস্স মম্মচ্ছেদৰসেন একন্তফরুসসঞ্চেতনা ফরুসৰাচা নামাতি দস্সেতি. অভিজ্ঝাসদ্দো লুব্ভনে নিরুল়্হোতি আহ ‘‘পরভণ্ডে লুব্ভনসীলাতি অত্থো’’তি. ব্যাপন্নন্তি দোসৰসেন ৰিপন্নং. পকতিৰিজহনেন পূতিভূতং. সাধূহি গরহিতব্বতং পত্তা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৰত্তা নত্থিকাহেতুকঅকিরিযদিট্ঠি কম্মপথপরিযাপন্না নাম. মিচ্ছত্তপরিযাপন্না সব্বাপি লোকুত্তরমগ্গপটিপক্খা ৰিপরীতদিট্ঠি.

তেসন্তি কম্মপথানং. ৰোহারতোতি ইন্দ্রিযবদ্ধং উপাদায পঞ্ঞত্তিমত্ততো. তিরচ্ছানগতাদীসূতি আদি-সদ্দেন পেতানং সঙ্গহো. পযোগৰত্থুমহন্ততাদীহি মহাসাৰজ্জতা তেহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জমানায চেতনায বলৰভাৰতো. যথাৰুত্তপচ্চযৰিপরিযাযেপি তংতংপচ্চযেহি চেতনায বলৰভাৰৰসেন অপ্পসাৰজ্জমহাসাৰজ্জতা ৰা ৰেদিতব্বা. ইদ্ধিমযোতি কম্মৰিপাকিদ্ধিমযো দাঠাকোটনাদীনং ৰিয.

মেথুনসমাচারেসূতি সদারপরদারগমনৰসেন দুৰিধেসু মেথুনসমাচারেসু. তেপি হীনাধিমুত্তিকেহি কত্তব্বতো কামা নাম. মিচ্ছাচারোতি গারয্হাচারো. গারয্হতা চস্স একন্তনিহীনতাযাতি আহ ‘‘একন্তনিন্দিতো লামকাচারো’’তি অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেনাতি অসদ্ধম্মসেৰনাধিপ্পাযেন. গোত্তরক্খিতাতি সগোত্তেহি রক্খিতা. ধম্মরক্খিতাতি সহধম্মেহি রক্খিতা. সস্সামিকা নাম সারক্খা. যস্সা গমনে দণ্ডো ঠপিতো, সা সপরিদণ্ডা. ভরিযভাৰায ধনেন কীতা ধনক্কীতা. ছন্দেন ৰসতীতি ছন্দৰাসিনী. ভোগত্থং ৰসতীতি ভোগৰাসিনী. পটত্থং ৰসতীতি পটৰাসিনী. উদকপত্তং আমসিত্ৰা গহিতা ওদপত্তকিনী. চুম্বটং অপনেত্ৰা গহিতা ওভটচুম্বটা. করমরানীতা ধজাহটা. তঙ্খণিকং গহিতা মুহুত্তিকা. অভিভৰিত্ৰা ৰীতিক্কমো মিচ্ছাচারো মহাসাৰজ্জো, ন তথা দ্ৰিন্নং সমানচ্ছন্দতায. অভিভৰিত্ৰা ৰীতিক্কমনে সতিপি মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিঅধিৰাসনে পুরিমুপ্পন্নসেৰনাভিসন্ধিপযোগাভাৰতো মিচ্ছাচারো ন হোতি অভিভুয্যমানস্সাতি ৰদন্তি. সেৰনাচিত্তে সতি পযোগাভাৰো অপ্পমাণং যেভুয্যেন ইত্থিযা সেৰনাপযোগস্স অভাৰতো. তথা সতি পুরেতরং সেৰনাচিত্তস্স উপট্ঠানেপি তস্সা মিচ্ছাচারো ন সিযা, তথা পুরিসস্সপি সেৰনাপযোগাভাৰে. তস্মা অত্তনো রুচিযা পৰত্তিতস্স ৰসেন তযো, বলক্কারেন পৰত্তিতস্স ৰসেন তযোতি সব্বেপি অগ্গহিতগ্গহণেন ‘‘চত্তারো সম্ভারা’’তি ৰুত্তং.

আসেৰনমন্দতাযাতি যায অকুসলচেতনায সম্ফং পলপতি, তস্সা ইত্তরকালতায পৰত্তিযা অনাসেৰনাতি পরিদুব্বলা হোতি চেতনা.

উপসগ্গৰসেন অত্থৰিসেসৰাচিনো ধাতুসদ্দাতি অভিজ্ঝাযতীতি পদস্স পরভণ্ডাভিমুখীতিআদিঅত্থো ৰুত্তো. তন্নিন্নতাযাতি তস্মিং পরভণ্ডে লুব্ভনৰসেন নিন্নতায. অভিপুব্বো ঝে-সদ্দো লুব্ভনে নিরুল়্হোতি দট্ঠব্বো. যস্স ভণ্ডং অভিজ্ঝাযতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জাতিআদিনা নযেন তত্থ অপ্পসাৰজ্জমহাসাৰজ্জৰিভাগো ৰেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘অদিন্নাদানং ৰিযা’’তিআদি. অত্তনো পরিণামনং চিত্তেনেৰাতি দট্ঠব্বং.

হিতসুখং ব্যাপাদযতীতি যো নং উপ্পাদেতি, যস্স উপ্পাদেতি, তস্স সতি সমৰাযে হিতসুখং ৰিনাসেতি. অহো ৰতাতি ইমিনা যথা অভিজ্ঝানে ৰত্থুনো একন্ততো অত্তনো পরিণামনং দস্সিতং, এৰমিধাপি ৰত্থুনো ‘‘অহো ৰতা’’তি ইমিনা পরস্স ৰিনাসচিন্তায একন্ততো নিযমিতভাৰং দস্সেতি. এৰঞ্হি নেসং দারুণপ্পৰত্তিযা কম্মপথপ্পৰত্তি.

যথাভুচ্চগহণাভাৰেনাতি যথাতচ্ছগহণস্স অভাৰেন অনিচ্চাদিসভাৰস্স নিচ্চাদিতো গহণেন. মিচ্ছা পস্সতীতি ৰিতথং পস্সতি. সম্ফপ্পলাপো ৰিযাতি ইমিনা আসেৰনস্স অপ্পমহন্ততাহি মিচ্ছাদিট্ঠিযা অপ্পসাৰজ্জমহাসাৰজ্জতা. ৰত্থুনোতি গহিতৰত্থুনো. গহিতাকারৰিপরীততাতি মিচ্ছাদিট্ঠিযা গহিতাকারস্স ৰিপরীততা. তথাভাৰেনাতি অত্তনো গহিতাকারেনেৰ তস্সা দিট্ঠিযা, গহিতস্স ৰা ৰত্থুনো উপট্ঠানং ‘‘এৰমেতং, ন ইতো অঞ্ঞথা’’তি.

ধম্মতোতি সভাৰতো. কোট্ঠাসতোতি চিত্তঙ্গকোট্ঠাসতো, যংকোট্ঠাসা হোন্তি, ততোতি অত্থো. চেতনাধম্মাৰাতি চেতনাসভাৰা এৰ. পটিপাটিযা সত্তাতি এত্থ ননু চেতনা অভিধম্মে কম্মপথেসু ন ৰুত্তাতি পটিপাটিযা সত্তন্নং কম্মপথভাৰো ন যুত্তোতি? ন, অৰচনস্স অঞ্ঞহেতুকত্তা. ন হি তত্থ চেতনায অকম্মপথত্তা কম্মপথরাসিম্হি অৰচনং, কদাচি পন কম্মপথো হোতি, ন সব্বদাতি কম্মপথভাৰস্স অনিযতত্তা অৰচনং. যদা, পনস্স কম্মপথভাৰো হোতি, তদা কম্মপথরাসিসঙ্গহো ন নিৰারিতো. এত্থাহ – যদি চেতনায সব্বদা কম্মপথভাৰাভাৰতো অনিযতো কম্মপথভাৰোতি কম্মপথরাসিম্হি অৰচনং, ননু অভিজ্ঝাদীনম্পি কম্মপথভাৰং অপ্পত্তানং অত্থিতায অনিযতো কম্মপথভাৰোতি তেসম্পি কম্মপথরাসিম্হি অৰচনং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি, কম্মপথতাতংসভাগতাহি তেসং তত্থ ৰুত্তত্তা. যদি এৰং চেতনাপি তত্থ ৰত্তব্বা সিযা? সচ্চমেতং. সা পন পাণাতিপাতাদিকাতি পাকটো তস্সা কম্মপথভাৰোতি ন ৰুত্তা সিযা. চেতনায হি ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৰে, কম্মং ৰদামি (অ. নি. ৬.৬৩; কথা. ৫৩৯) তিৰিধা, ভিক্খৰে, কাযসঞ্চেতনা অকুসলং কাযকম্ম’’ন্তিআদিৰচনতো (কথা. ৫৩৯) কম্মভাৰো পাকটো. কম্মংযেৰ চ সুগতিদুগ্গতীনং তত্থুপ্পজ্জনকসুখদুক্খানঞ্চ পথভাৰেন পৰত্তং কম্মপথোতি ৰুচ্চতীতি পাকটো, তস্সা কম্মপথভাৰো. অভিজ্ঝাদীনং পন চেতনাসমীহনভাৰেন সুচরিতদুচ্চরিতভাৰো, চেতনাজনিতপিট্ঠিৰট্টকভাৰেন সুগতিদুগ্গতিতদুপ্পজ্জনকসুখদুক্খানং পথভাৰো চাতি, ন তথা পাকটো কম্মপথভাৰোতি, তে এৰ তেন সভাৰেন দস্সেতুং অভিধম্মে কম্মপথরাসিভাৰেন ৰুত্তা. অতথাজাতিযকত্তা ৰা চেতনা তেহি সদ্ধিং ন ৰুত্তাতি দট্ঠব্বং. মূলং পত্ৰাতি মূলদেসনং পত্ৰা, মূলসভাৰেসু ধম্মেসু দেসিযমানেসূতি অত্থো.

অদিন্নাদানং সত্তারম্মণন্তি ইদং ‘‘পঞ্চ সিক্খাপদা পরিত্তারম্মণা এৰা’’তি ইমায পাল়িযা ৰিরুজ্ঝতি. যঞ্হি পাণাতিপাতাদিদুস্সীল্যস্স আরম্মণং, তদেৰ তং ৰেরমণিযা আরম্মণং. ৰীতিক্কমিতব্বৰত্থুতো এৰ হি ৰিরতীতি. ‘‘সত্তারম্মণ’’ন্তি ৰা সত্তসঙ্খাতং সঙ্খারারম্মণমেৰ উপাদায ৰুত্তত্তা ন কোচি ৰিরোধো. তথা হি ৰুত্তং সম্মোহৰিনোদনিযং (ৰিভ. অট্ঠ. ৭১৪) ‘‘যানি সিক্খাপদানি এত্থ ‘সত্তারম্মণানী’তি ৰুত্তানি, তানি যস্মা ‘সত্তোতি’তি সঙ্খং গতে সঙ্খারেযেৰ আরম্মণং করোন্তী’’তি. ইতো পরেসুপি এসেৰ নযো. ৰিসভাগৰত্থুনো ‘‘ইত্থিপুরিসা’’তি গহেতব্বতো সত্তারম্মণোতিপি একে. ‘‘একো দিট্ঠো, দ্ৰে সুতা’’তিআদিনা সম্ফপ্পলপনে দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতৰসেন. তথা অভিজ্ঝাতি এত্থ তথা-সদ্দো ‘‘দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতৰসেনা’’তি ইদম্পি উপসংহরতি, ন সত্তসঙ্খারারম্মণতং এৰ দস্সনাদিৰসেন অভিজ্ঝাযনতো. ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি পৰত্তমানাপি মিচ্ছাদিট্ঠি তেভূমকধম্মারম্মণা এৰাতি অধিপ্পাযেন তস্সা সঙ্খারারম্মণতা ৰুত্তা. কথং পন মিচ্ছাদিট্ঠিযা মহগ্গতপ্পত্তা ধম্মা আরম্মণং হোন্তীতি? সাধারণতো. নত্থি সুকটদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকোতি হি পৰত্তমানায অত্থতো রূপারূপাৰচরধম্মাপি গহিতাৰ হোন্তীতি.

সুখবহুলতায রাজানো হসমানাপি ‘‘চোরং ঘাতেথা’’তি ৰদন্তি, হাসো পন তেসং অঞ্ঞৰিসযোতি আহ ‘‘সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন নেসং দুক্খসম্পযুত্তাৰ হোতী’’তি. মজ্ঝত্তৰেদনো ন হোতি, সুখৰেদনোৰ. তত্থ ‘‘কামানং সমুদযা’’তিআদিনা ৰেদনাভেদো ৰেদিতব্বো. লোভসমুট্ঠানো মুসাৰাদো সুখৰেদনো ৰা সিযা মজ্ঝত্তৰেদনো ৰা, দোসসমুট্ঠানো দুক্খৰেদনো ৰাতি মুসাৰাদো তিৰেদনো সিযা. ইমিনা নযেন সেসেসুপি যথারহং ৰেদনানং ‘‘লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তিআদিনা ভেদো ৰেদিতব্বো.

পাণাতিপাতো দোসমোহৰসেন দ্ৰিমূলকোতি সম্পযুত্তমূলমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তস্স হি মূলট্ঠেন উপকারভাৰো দোসৰিসেসো, নিদানমূলে পন গয্হমানে লোভমোহৰসেনপি ৰট্টতি. সম্মূল়্হো আমিসকিঞ্জক্খকামোপি হি পাণং হনতি. তেনেৰাহ ‘‘লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তিআদি (অ. নি. ৩.৩৪). সেসেসুপি এসেৰ নযো.

অসমাদিন্নসীলস্স সম্পত্ততো যথাউপট্ঠিতৰীতিক্কমিতব্বৰত্থুতো ৰিরতি সম্পত্তৰিরতি. সমাদানেন উপ্পন্না ৰিরতি সমাদানৰিরতি. কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনৰসেন পৰত্তা মগ্গসম্পযুত্তা ৰিরতি সমুচ্ছেদৰিরতি. কামঞ্চেত্থ পাল়িযং ৰিরতিযোৰ আগতা, সিক্খাপদৰিভঙ্গে পন চেতনাপি আহরিত্ৰা দস্সিতাতি তদুভযম্পি গণ্হন্তো ‘‘চেতনাপি ৰট্টন্তি ৰিরতিযোপী’’তি আহ.

অদুস্সীল্যারম্মণা জীৰিতিন্দ্রিযাদিআরম্মণা কথং দুস্সীল্যানি পজহন্তীতি দস্সেতুং ‘‘যথা পনা’’তিআদি ৰুত্তং. পাণাতিপাতাদীহি ৰিরমণৰসেন পৰত্তনতো তদারম্মণভাৰেনেৰ তানি পজহন্তি. ন হি তদেৰ আরব্ভ তং পজহিতুং সক্কা ততো অনিস্সটভাৰতো.

অনভিজ্ঝা…পে… ৰিরমন্তস্সাতি অভিজ্ঝং পজহন্তস্সাতি অত্থো. ন হি মনোদুচ্চরিততো ৰিরতি অত্থি অনভিজ্ঝাদীহেৰ তপ্পহানসিদ্ধিতো.

পঞ্চসিক্খাপদসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.