১. অস্সুতৰাসুত্তৰণ্ণনা
৬১. ‘‘অস্সুতৰা’’তি সোতদ্ৰারানুসারেন উপধারিতং, উপধারণং ৰা সুতং অস্স অত্থীতি সুতৰা, তপ্পটিক্খেপেন ন সুতৰাতি অস্সুতৰা. ৰা-সদ্দো চাযং পসংসাযং, অতিসযস্স ৰা বোধনকো, তস্মা যস্স পসংসিতং, অতিসযেন ৰা সুতং অত্থি, সো ‘‘সুতৰা’’তি সংকিলেসৰিদ্ধংসনসমত্থো পরিযত্তিধম্মপরিচযো ‘‘তং সুত্ৰা তথত্তায পটিপত্তি চ সুতৰা’’তি ইমিনা পদেন পকাসিতো. অথ ৰা সোতব্বযুত্তং সুত্ৰা কত্তব্বনিপ্ফত্তিং সুণীতি সুতৰা. তপ্পটিক্খেপেন ন সুতৰাতি অস্সুতৰা. তেনাহু পোরাণা ‘‘আগমাধিগমাভাৰা, ঞেয্যো অস্সুতৰা ইতী’’তি. তথা চাহ ‘‘খন্ধধাতু…পে… ৰিনিচ্ছযরহিতো’’তি. তত্থ ৰাচুগ্গতকরণং উগ্গহো, তত্থ পরিপুচ্ছনং পরিপুচ্ছা, কুসলেহি সহ চোদনাপরিহরণৰসেন ৰিনিচ্ছযস্স কারণং ৰিনিচ্ছযো. পুথূনন্তি বহূনং. কিলেসাদীনং কিলেসাভিসঙ্খারানং ৰিত্থারেতব্বং পটিসম্ভিদামগ্গনিদ্দেসেসু (মহানি. ৫১, ৯৪) আগতনযেন. অন্ধপুথুজ্জনো গহিতো ‘‘নালং নিব্বিন্দিতু’’ন্তিআদিৰচনতো. আসন্নপচ্চক্খৰাচী ইদং-সদ্দোতি আহ ‘‘ইমস্মিন্তি পচ্চুপ্পন্নপচ্চক্খকাযং দস্সেতী’’তি. চতূসু মহাভূতেসু নিযুত্তোতি চাতুমহাভূতিকো. যথা পন মহামত্তিকায নিব্বত্তং মত্তিকামযং, এৰমযং চতূহি মহাভূতেহি নিব্বত্তো ‘‘চতুমহাভূতমযো’’তি ৰুত্তং. নিব্বিন্দেয্যাতি নিব্বিন্দনম্পি আপজ্জেয্য. নিব্বিন্দনা নাম উক্কণ্ঠনা অনভিরতিভাৰতোতি ৰুত্তং ‘‘উক্কণ্ঠেয্যা’’তি. ৰিরজ্জেয্যাতি ৰীতরাগো ভৰেয্য. তেনাহ ‘‘ন রজ্জেয্যা’’তি. ৰিমুচ্চেয্যাতি ইধ পন অচ্চন্তায ৰিমুচ্চনং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘মুচ্চিতুকামো ভৰেয্যা’’তি. চতূহি চ রূপজনকপচ্চযেহি আগতো চযোতি, আচযো, ৰুদ্ধি. চযতো অপক্কমোতি অপচযো, পরিহানি. আদানন্তি গহণং, পটিসন্ধিযা নিব্বত্তি. ভেদোতি খন্ধানং ভেদো. সো হি কল়েৰরস্স নিক্খেপোতি ৰুত্তোতি আহ ‘‘নিক্খেপনন্তি ভেদো’’তি.
পঞ্ঞাযন্তীতি পকারতো ঞাযন্তি. রূপং পরিগ্গহেতুং পরিগ্গণ্হনৰসেনপি রূপং আলম্বিতুং. অযুত্তরূপং কত্ৰা তণ্হাদীহি পরিগ্গহেতুং অরূপং পরিগ্গণ্হিতুং যুত্তরূপং করোতি তেসং ভিক্খূনং সপ্পাযভাৰতো. তেনাহ ‘‘কস্মা’’তিআদি. নিক্কড্ঢন্তোতি ততো গাহতো নীহরন্তো.
মনাযতনস্সেৰ নামং, ন সমাধিপঞ্ঞত্তীনং ‘‘চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৰযং (সং. নি. ১.২৩, ১৯২; পেটকো. ২২; মি. প. ১.৯.৯), চিত্তো গহপতী’’তিআদীসু (ধ. প. অট্ঠ. ৭৪) ৰিয. চিত্তীকাতব্বভূতং ৰত্থু এতস্সাতি চিত্তৰত্থু, তস্স ভাৰো চিত্তৰত্থুতা, তেন কারণেন চিত্তভাৰমাহ. চিত্তগোচরতাযাতি চিত্তৰিচিত্তৰিসযতায. সম্পযুত্তধম্মচিত্ততাযাতি রাগাদিসদ্ধাদিসম্পযুত্তধম্মৰসেন চিত্তসভাৰত্তা. তেন চিত্ততায চিত্তত্তমাহ. ৰিজাননট্ঠেনাতি বুজ্ঝনট্ঠেন. অজ্ঝোসিতন্তি অজ্ঝোসাভূতায তণ্হায গহিতং. তেনাহ ‘‘তণ্হাযা’’তিআদি. পরামসিত্ৰাতি ধম্মসভাৰং অনিচ্চতাদিং অতিক্কমিত্ৰা পরতো নিচ্চাদিতো আমসিত্ৰা. অট্ঠসতন্তি অট্ঠাধিকং সতং. নৰ মানাতি সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা আগতা নৰৰিধমানা. ব্রহ্মজালে আগতা সস্সতৰাদাদযো দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিযো. এৰন্তি ৰুত্তাকারেন. যস্মা তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহৰসেন পুথুজ্জনেন দল়্হগ্গাহং গহিতং, তস্মা সো তত্থ নিব্বিন্দিতুং নিব্বিদাঞাণং উপ্পাদেতুং ন সমত্থো.
ভিক্খৰেতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, তেন ‘‘ৰর’’ন্তি এৰমাদিকং সঙ্গণ্হাতি. ইদং অনুসন্ধিৰচনং ‘‘কস্মা আহা’’তি কথেতুকামতায কারণং পুচ্ছতি. তেনাহ ‘‘পঠমং হী’’তিআদি. অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন. তেনাতি ভগৰতা. অযুত্তরূপং কতং ‘‘নিব্বিন্দেয্যা’’তিআদিনা আদীনৰস্স ৰিভাৰিতত্তা. অরূপে পন তথা আদীনৰস্স অৰিভাৰিতত্তা ৰুত্তং ‘‘অরূপং পরিগ্গহেতুং যুত্তরূপ’’ন্তি, যুত্তরূপং ৰিয কতন্তি অধিপ্পাযো. গাহোতি তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহো. ‘‘নিক্খমিত্ৰা অরূপং গতো’’তি ইদং ভগৰতা আদীনৰং দস্সেত্ৰা রূপে গাহো পটিক্খিত্তো, ন অরূপে, তস্মা ‘‘কাতব্বো নু খো সো তত্থা’’তি মিচ্ছাগণ্হন্তানং সো ততো রূপতো নিক্খমিত্ৰা অরূপং গতো ৰিয হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. তিট্ঠমানন্তি তিট্ঠন্তং. ‘‘আপজ্জিত্ৰা ৰিয হোতী’’তি সভাৰেন পৰত্তমানং ‘‘পঠমৰযে’’তিআদিনা রূপস্স ভেদং ৰযাদীহি ৰিভজিত্ৰা দস্সেতি.
পাদস্স উদ্ধরণেতি যথা ঠপিতস্স পাদস্স উক্খিপনে. অতিহরণন্তি যথাউদ্ধতং যথাট্ঠিতট্ঠানং অতিক্কমিত্ৰা হরণং. ৰীতিহরণন্তি উদ্ধতো পাদো যথাট্ঠিতং পাদং যথা ন ঘট্টেতি, এৰং থোকং পস্সতো পরিণামেত্ৰা হরণং. ৰোস্সজ্জনন্তি তথা পরপাদং ৰীতিসারেত্ৰা ভূমিযং নিক্খিপনত্থং অৰোস্সজ্জনং. সন্নিক্খেপনন্তি ৰোস্সজ্জেত্ৰা ভূমিযং সমং নিক্খিপনং ঠপনং. সন্নিরুজ্ঝনন্তি নিক্খিত্তস্স সব্বসো নিরুজ্ঝনং উপ্পীল়নং. তত্থ তত্থেৰাতি তস্মিং তস্মিং পঠমৰযাদিকে এৰ. অৰধারণেন তেসং কোট্ঠাসন্তরসঙ্কমনাভাৰমাহ. ওধীতি ভাৰো, পব্বন্তি সন্ধি. পঠমৰযাদযো এৰ হেত্থ ওধি পব্বন্তি চ অধিপ্পেতা. পটপটাযন্তাতি ‘‘পটপটা’’ইতি করোন্তা ৰিয, তেন নেসং পৰত্তিক্খণস্স ইত্তরতং দস্সেতি. এতন্তি এতং রূপধম্মানং যথাৰুত্তং তত্থ তত্থেৰ ভিজ্জনং এৰং ৰুত্তপ্পকারমেৰ. ৰট্টিপ্পদেসন্তি ৰট্টিযা পুলকং বরহং. তঞ্হি ৰট্টিযা পুলকং অনতিক্কমিত্ৰাৰ সা দীপজালা ভিজ্জতি. পৰেণিসম্বন্ধৰসেনাতি সন্ততিৰসেন.
রত্তিন্তি রত্তিযং. ভুম্মত্থে হেতং উপযোগৰচনং. এৰং পন অত্থো ন গহেতব্বো অনুপ্পন্নস্স নিরোধাভাৰতো. পুরিমপৰেণিতোতি রূপে ৰুত্তপৰেণিতো. অনেকানি চিত্তকোটিসতসহস্সানি উপ্পজ্জন্তীতি ৰুত্তমত্থং থেরৰাদেন দীপেতুং ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অড্ঢচূল়ন্তি থোকেন ঊনং উপড্ঢং, তস্স পন উপড্ঢং অধিকারতো ৰাহসতস্সাতি ৰিঞ্ঞাযতি. ‘‘অড্ঢচুদ্দস’’ন্তি কেচি, ‘‘অড্ঢচতুত্থ’’ন্তি অপরে. ‘‘সাধিকং দিযড্ঢসতং ৰাহা’’তি দল়্হং কত্ৰা ৰদন্তীতি ৰীমংসিতব্বং. চতুনাল়িকো তুম্বো. মহারঞ্ঞতায পৰদ্ধং ৰনং পৰনন্তি আহ ‘‘পৰনেতি মহাৰনে’’তি. তন্তি পঠমং গহিতসাখং. অযমত্থোতি অযং ভূমিং অনোতরিত্ৰা ঠিতসাখায এৰ গহণসঙ্খাতো অত্থো. এতদত্থমেৰ হি ভগৰা ‘‘অরঞ্ঞে’’তি ৰত্ৰাপি ‘‘পৰনে’’তি আহ.
অরঞ্ঞমহাৰনং ৰিযাতি অরঞ্ঞট্ঠানে ব্রহারঞ্ঞে ৰিয. আরম্মণোলম্বনন্তি আরম্মণস্স অৰলম্বনং. ন ৰত্তব্বং আরম্মণপচ্চযেন ৰিনা অনুপ্পজ্জনতো. একজাতিযন্তি রূপাদিনীলাদিএকসভাৰং. ‘‘দিস্সতি, ভিক্খৰে, ইমস্স চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স আচযোপি অপচযোপী’’তি ৰদন্তেন রূপতো নীহরিত্ৰা অরূপে গাহো পতিট্ঠাপিতো নাম, ‘‘ৰরং, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো’’তিআদিং ৰদন্তেন অরূপতো নীহরিত্ৰা রূপে গাহো পতিট্ঠাপিতো নাম.
নন্তি গাহং. উভযতোতি রূপতো চ অরূপতো চ. হরিস্সামীতি নীহরিস্সামি. পরিৰত্তেত্ৰাতি মন্তং জপ্পিত্ৰা. কণ্ণে ধুমেত্ৰাতি কণ্ণে ধমেত্ৰা. অস্সাতি ৰিসস্স. নিম্মথেত্ৰাতি নিম্মদ্দিত্ৰা, নীহরিত্ৰাতি অধিপ্পাযো.
মগ্গোতি লোকুত্তরমগ্গো. ‘‘নিব্বিন্দ’’ন্তি ইমিনা বলৰৰিপস্সনা কথিতা.
অস্সুতৰাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.