৩. দুক্খসুত্তৰণ্ণনা
৪৩. সমুদযনং সমুদযো, সমুদেতি এতম্হাতি সমুদযো, এৰং উভিন্নং সমুদযানমত্থতোপি ভেদো ৰেদিতব্বো. পচ্চযাৰ পচ্চযসমুদযো. আরদ্ধৰিপস্সকো ‘‘ইমঞ্চ ইমঞ্চ পচ্চযসামগ্গিং পটিচ্চ ইমে ধম্মা খণে খণে উপ্পজ্জন্তী’’তি পস্সন্তো ‘‘পচ্চযসমুদযং পস্সন্তোপি ভিক্খু খণিকসমুদযং পস্সতী’’তি ৰুত্তো পচ্চযদস্সনমুখেন নিব্বত্তিক্খণস্স দস্সনতো. সো পন খণে খণে সঙ্খারানং নিব্বত্তিং পস্সিতুং আরদ্ধো ‘‘ইমেহি নাম পচ্চযেহি নিব্বত্ততী’’তি পস্সতি. ‘‘সো খণিকসমুদযং পস্সন্তো পচ্চযং পস্সতী’’তি ৰদন্তি. যস্মা পন পচ্চযতো সঙ্খারানং উদযং পস্সন্তো খণতো তেসং উদযদস্সনং হোতি, খণতো এতেসং উদযং পস্সতো পগেৰ পচ্চযানং সুগ্গহিতত্তা পচ্চযতো দস্সনং সুখেন ইজ্ঝতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘পচ্চযসমুদযং পস্সন্তোপী’’তিআদি. অত্থঙ্গমদস্সনেপি এসেৰ নযো. অচ্চন্তত্থঙ্গমোতি অপ্পৰত্তি নিরোধো নিব্বানন্তি. ভেদত্থঙ্গমোতি খণিকনিরোধো. তদুভযং পুব্বভাগে উগ্গহপরিপুচ্ছাদিৰসেন পস্সন্তো অঞ্ঞতরস্স দস্সনে ইতরদস্সনম্পি সিদ্ধমেৰ হোতি, পুব্বভাগে চ আরম্মণৰসেন খযতো ৰযসম্মসনাদিকালে ভেদত্থঙ্গমং পস্সন্তো অতিরেকৰসেন অনুস্সৰাদিতো অচ্চন্তং অত্থঙ্গমং পস্সতি. মগ্গক্খণে পনারম্মণতো অচ্চন্তঅত্থঙ্গমং পস্সতি, অসম্মোহতো ইতরম্পি পস্সতি. তং সন্ধাযাহ ‘‘অচ্চন্তত্থঙ্গমং পস্সন্তোপী’’তিআদি. সমুদযত্থঙ্গমং নিব্বত্তিভেদন্তি সমুদযসঙ্খাতং নিব্বত্তিং অত্থঙ্গমসঙ্খাতং ভেদঞ্চ. নিস্সযৰসেনাতি চক্খুস্স সন্নিস্সযৰসেন পচ্চযং কত্ৰা. আরম্মণৰসেনাতি রূপে আরম্মণং কত্ৰা. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং মধুপিণ্ডিকসুত্তটীকাযং ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সোতি ‘‘চক্খু রূপানি ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ইমেসং তিণ্ণং সঙ্গতি সমাগমে নিব্বত্তি ফস্সোতি ৰুত্তোতি আহ ‘‘তিণ্ণং সঙ্গতিযা ফস্সো’’তি. তিণ্ণন্তি চ পাকটপচ্চযৰসেন ৰুত্তং, তদঞ্ঞেপি পন মনসিকারাদযো ফস্সপচ্চযা হোন্তিযেৰ. এৰন্তি তণ্হাদীনং অসেসৰিরাগনিরোধক্কমেন. ভিন্নং হোতীতি অনুপ্পাদনিরোধেন নিরুদ্ধং হোতি. তেনাহ ‘‘অপ্পটিসন্ধিয’’ন্তি.
দুক্খসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.