৫. কচ্চানগোত্তসুত্তৰণ্ণনা

১৫. যস্মা ইধ জানন্তাপি ‘‘সম্মাদিট্ঠী’’তি ৰদন্তি অজানন্তাপি বাহিরকাপি সাসনিকাপি অনুস্সৰাদিৰসেনপি অত্তপচ্চক্খেনপি, তস্মা তং বহূনং ৰচনং উপাদায আমেডিতৰসেন ‘‘সম্মাদিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি, ভন্তে, ৰুচ্চতী’’তি আহ. তথানিদ্দিট্ঠতাদস্সনত্থং হিস্স অযং আমেডিতপযোগো. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ‘‘অপরেহিপি সম্মাদিট্ঠীতি ৰুচ্চতি, সা পনাযং এৰং ৰুচ্চমানা অত্থঞ্চ লক্খণঞ্চ উপাদায কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, সম্মাদিট্ঠি হোতী’’তি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘সম্মাদিট্ঠী’’তি ৰচনে যস্মা ৰিঞ্ঞূ এৰ পমাণং, ন অৰিঞ্ঞূ, তস্মা ‘‘যং পণ্ডিতা’’তিআদি ৰুত্তং. দ্ৰে অৰযৰা অস্সাতি দ্ৰযং, দুৰিধং দিট্ঠিগাহৰত্থু, দ্ৰযং দিট্ঠিগাহৰসেন নিস্সিতো অপস্সিতোতি দ্ৰযনিস্সিতো. তেনাহ ‘‘দ্ৰে কোট্ঠাসে নিস্সিতো’’তি. যায দিট্ঠিযা ‘‘সব্বোযং লোকো অত্থি ৰিজ্জতি সব্বকালং উপলব্ভতী’’তি দিট্ঠিগতিকো গণ্হাতি, সা দিট্ঠি অত্থিতা, সা এৰ সদা সব্বকালং লোকো অত্থীতি পৰত্তগাহতায সস্সতো, তং সস্সতং. যায দিট্ঠিযা ‘‘সব্বোযং লোকো নত্থি ন হোতি উচ্ছিজ্জতী’’তি দিট্ঠিগতিকো গণ্হাতি, সা দিট্ঠি নত্থিতা, সা এৰ উচ্ছিজ্জতীতি উপ্পন্নগাহতায উচ্ছেদো, তং উচ্ছেদং. লোকো নাম সঙ্খারলোকো তম্হি গহেতব্বতো. সম্মপ্পঞ্ঞাযাতি অৰিপরীতপঞ্ঞায যথাভূতপঞ্ঞায. তেনাহ ‘‘সৰিপস্সনা মগ্গপঞ্ঞা’’তি. নিব্বত্তেসু ধম্মেসূতি যথা পচ্চযুপ্পন্নেসু রূপারূপধম্মেসু. পঞ্ঞাযন্তে স্ৰেৰাতি সন্তাননিবন্ধনৰসেন পঞ্ঞাযমানেসু এৰ. যা নত্থীতি যা উচ্ছেদদিট্ঠি তত্থ তত্থেৰ সত্তানং উচ্ছিজ্জনতো ৰিনস্সনতো কোচি ঠিতো নাম সত্তো ধম্মো ৰা নত্থীতি সঙ্খারলোকে উপ্পজ্জেয্য. ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি পৰত্তমানাপি মিচ্ছাদিট্ঠি তথাপৰত্তসঙ্খারারম্মণাৰ. সা ন হোতীতি কম্মাৰিজ্জাতণ্হাদিভেদং পচ্চযং পটিচ্চ সঙ্খারলোকস্স সমুদযনিব্বত্তিং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো, সা উচ্ছেদদিট্ঠি, ন হোতি, নপ্পৰত্ততি অৰিচ্ছেদেন সঙ্খারানং নিব্বত্তিদস্সনতো. লোকনিরোধন্তি সঙ্খারলোকস্স খণিকনিরোধং. তেনাহ ‘‘সঙ্খারানং ভঙ্গ’’ন্তি. যা অত্থীতি হেতুফলসম্বন্ধেন পৰত্তমানস্স সন্তানানুপচ্ছেদস্স একত্তগ্গহণেন সঙ্খারলোকে যা সস্সতদিট্ঠি সব্বকালং লোকো অত্থীতি উপ্পজ্জেয্য. সা ন হোতীতি উপ্পন্নুপ্পন্নানং নিরোধস্স নৰনৰানঞ্চ উপ্পাদস্স দস্সনতো, সা সস্সতদিট্ঠি ন হোতি.

লোকো সমুদেতি এতস্মাতি লোকসমুদযোতি আহ ‘‘অনুলোমপচ্চযাকার’’ন্তি. পচ্চযধম্মানঞ্হি অত্তনো ফলস্স পচ্চযভাৰো অনুলোমপচ্চযাকারো. পটিলোমং পচ্চযাকারন্তি আনেত্ৰা সম্বন্ধো. তংতংহেতুনিরোধতো তংতংফলনিরোধো হি পটিলোমপচ্চযাকারো. যো হি অৰিজ্জাদীনং পচ্চযধম্মানং হেতুআদিপচ্চযভাৰো, সো নিপ্পরিযাযতো লোকসমুদযো. পচ্চযুপ্পন্নস্স সঙ্খারাদিকস্স. অনুচ্ছেদং পস্সতোতি অনুচ্ছেদদস্সনস্স হেতু. অযম্পীতি ন কেৰলং খণতো উদযৰযনীহরণনযো, অথ খো পচ্চযতো উদযৰযনীহরণনযোপি.

উপগমনট্ঠেন তণ্হাৰ উপযো. তথা দিট্ঠুপযো. এসেৰ নযোতি ইমিনা উপযেহি উপাদানাদীনং অনত্থন্তরতং অতিদিসতি. তথা চ পন তেসু দুৰিধতা উপাদীযতি. ননু চ চত্তারি উপাদানানি অঞ্ঞত্থ ৰুত্তানীতি? সচ্চং ৰুত্তানি, তানি চ খো অত্থতো দ্ৰে এৰাতি ইধ এৰং ৰুত্তং. কামং ‘‘অহং মম’’ন্তি অযথানুক্কমেন ৰুত্তং, যথানুক্কমংযেৰ পন অত্থো ৰেদিতব্বো. আদি-সদ্দেন পরোপরস্স সুভং অসুভন্তিআদীনঞ্চ সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. তে ধম্মেতি তেভূমকধম্মে. ৰিনিৰিসন্তীতি ৰিরূপং নিৰিসন্তি, অভিনিৰিসন্তীতি অত্থো. তাহীতি তণ্হাদিট্ঠীহি. ৰিনিবদ্ধোতি ৰিরূপং ৰিমুচ্চিতুং ৰা অপ্পদানৰসেন নিযমেত্ৰা বদ্ধো.

‘‘অভিনিৰেসো’’তি উপযুপাদানানং পৰত্তিআকারৰিসেসো ৰুত্তোতি আহ ‘‘তঞ্চাযন্তি তঞ্চ উপযুপাদান’’ন্তি. চিত্তস্সাতি অকুসলচিত্তস্স. পতিট্ঠানভূতন্তি আধারভূতং. দোসমোহৰসেনপি অকুসলচিত্তপ্পৰত্তি তণ্হাদিট্ঠাভিনিৰেসূপনিস্সযা এৰাতি তণ্হাদিট্ঠিযো অকুসলস্স চিত্তস্স অধিট্ঠানন্তি ৰুত্তা. তস্মিন্তি অকুসলচিত্তে. অভিনিৰিসন্তীতি ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তিআদিনা অভিনিৰেসনং পৰত্তেন্তি. অনুসেন্তীতি থামগতা হুত্ৰা অপ্পহানভাৰেন অনুসেন্তি. তদুভযন্তি তণ্হাদিট্ঠিদ্ৰযং. ন উপগচ্ছতীতি ‘‘এতং মমা’’তিআদিনা তণ্হাদিট্ঠিগতিযা ন উপসঙ্কমতি ন অল্লীযতি. ন উপাদিযতীতি ন দল়্হগ্গাহং গণ্হাতি. ন অধিট্ঠাতীতি ন তণ্হাদিট্ঠিগাহেন অধিট্ঠায পৰত্ততি. অত্তনিযগাহো নাম সতি অত্তগাহে হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অত্তা মে’’তি. ইদং দুক্খগ্গহণং উপাদানক্খন্ধাপস্সযং তব্বিনিমুত্তস্স দুক্খস্স অভাৰাতি ৰুত্তং ‘‘দুক্খমেৰাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধমত্তমেৰা’’তি. ‘‘সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা’’তি (দী. নি. ২.৩৮৭; ম. নি. ১.১২০; ৩.৩৭৩; ৰিভ. ১৯০) হি ৰুত্তং. কঙ্খং ন করোতীতি সংসযং ন উপ্পাদেতি সব্বসো ৰিচিকিচ্ছায সমুচ্ছিন্দনতো.

ন পরপ্পচ্চযেনাতি পরস্স অসদ্দহনেন. মিস্সকসম্মাদিট্ঠিং আহাতি নামরূপপরিচ্ছেদতো পট্ঠায সম্মাদিট্ঠিযা ৰুত্তত্তা লোকিযলোকুত্তরমিস্সকং সম্মাদিট্ঠিং অৰোচ. নিকূটন্তোতি নিহীনন্তো. নিহীনপরিযাযো হি অযং নিকূট-সদ্দো. তেনাহ ‘‘লামকন্তো’’তি. পঠমকন্তি চ গরহাযং ক-সদ্দো. সব্বং নত্থীতি যথাসঙ্খতং ভঙ্গুপ্পত্তিযা নত্থি এৰ, সব্বং নত্থি উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতীতি অধিপ্পাযো. সব্বমত্থীতি চ যথা অসঙ্খতং অত্থি ৰিজ্জতি, সব্বকালং উপলব্ভতীতি অধিপ্পাযো. সব্বন্তি চেত্থ সক্কাযসব্বং ৰেদিতব্বং ‘‘সব্বধম্মমূলপরিযায’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.১) ৰিয. তঞ্হি পরিঞ্ঞাঞাণানং পচ্চযভূতং. ইতি-সদ্দো নিদস্সনে. কিং নিদস্সেতি? অত্থি-সদ্দেন ৰুত্তং. ‘‘অত্থিত’’ন্তি নিচ্চতং. সস্সতগ্গাহো হি ইধ পঠমো অন্তোতি অধিপ্পেতো. উচ্ছেদগ্গাহো দুতিযোতি তদুভযৰিনিমুত্তা চ ইদপ্পচ্চযতা. এত্থ চ উপ্পন্ননিরোধকথনতো সস্সততং, নিরুজ্ঝন্তানং অসতি নিব্বানপ্পত্তিযং যথাপচ্চযং পুনূপগমনকথনতো উচ্ছেদতঞ্চ অনুপগম্ম মজ্ঝিমেন ভগৰা ধম্মং দেসেতি ইদপ্পচ্চযতানযেন. তেন ৰুত্তং ‘‘এতে…পে… অন্তে’’তিআদি.

কচ্চানগোত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.