৩. গোধিকসুত্তৰণ্ণনা
১৫৯. পব্বতস্স পস্সেতি পব্বতপাদে উপচ্চকাযং. সমযে সমযে লদ্ধত্তা সামযিকং. তেনাহ ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে পচ্চনীকধম্মেহি ৰিমুচ্চতী’’তি. লোকিযৰিমুত্তি হি অনচ্চন্তপহাযিতায সমযৰিমুত্তি নাম, লোকুত্তরৰিমুত্তি অচ্চন্তপহাযিতায অসমযৰিমুত্তি. তাহি সমন্নাগতা ‘‘সমযৰিমুত্তা, অসমযৰিমুত্তা’’তি চ ৰুচ্চন্তি. যাৰ পঠমজ্ঝাননিব্বত্তনং, তাৰ কস্মা পরিহাযীতি অত্থো? সাবাধত্তাতি সরোগত্তা. ৰাতপিত্তসেম্হৰসেনাতি কদাচি ৰাতপিত্তৰসেন, কদাচি ৰাতসেম্হৰসেন, উভিন্নম্পি সন্নিপাতৰসেন. অনুসাযিকোতি কাযং অনুগন্ত্ৰা সযিতো, যাপ্যামযভাৰেন ঠিতোতি অত্থো. সমাধিস্সাতি সমাধিভাৰনায. উপকারকধম্মে উতুভোজনাদিকে. পূরেতুন্তি সমোধানেতুং. পরিহাযীতি সরীরস্স অকল্লভাৰতো.
আহরেয্যন্তি জীৰিতহরণত্থায উপনেয্যং. নিবদ্ধা গতি হোতি কেৰলং ব্রহ্মলোকূপপত্তিতো, ন সোতাপন্নাদীনং ৰিয পরিচ্ছিন্নভাৰেন. তেনাহ ‘‘ব্রহ্মলোকে নিব্বত্ততী’’তি.
জলমানাতি সমুট্ঠিতনিযতইদ্ধিযা অনঞ্ঞসাধারণপরিৰারসম্পত্তিযা চ সদেৰকে লোকে জলমানা. মংসচক্খু দিব্বচক্খু ধম্মচক্খু পঞ্ঞাচক্খু সমন্তচক্খূতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. আনুভাৰধরাতি অচিন্তেয্যাপরিমেয্যবুদ্ধানুভাৰসম্পন্না. আনুভাৰপরিযাযোপি হি জুতি-সদ্দো হোতি ‘‘ইদ্ধিজুতিবলৰীরিযূপপত্তী’’তিআদীসু (জা. ২.২২.১৫৮৯, ১৫৯৫) ৰিয. অনৰসেসতো মানং সিযতি সমুচ্ছিন্দতীতি অগ্গমগ্গো মানসং. তন্নিব্বত্তনা পন অরহত্তস্স মানসতা দট্ঠব্বা. সীলাদীনীতি অনুত্তরসীলাদীনি. সিক্খমানোতি সিক্খানি ভাৰেন্তো অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেন্তো. ন চিত্তভাৰনা. তেনাহ ‘‘সকরণীযো’’তি. জনেতি সত্তস্স কাযে, সদেৰকে লোকেতি অত্থো. ৰিস্সুতাতি অনঞ্ঞসাধারণেহি সীলাদিগুণেহি ৰিস্সুতা.
ৰেদনং ৰিক্খম্ভেত্ৰাতি উপ্পন্নং দুক্খৰেদনং পটিচ্চ উপ্পন্নঅত্তকিলমথং অনুপ্পাদনৰসেন ৰিক্খম্ভেত্ৰা তংযেৰ ৰেদনং পরিগ্গহেত্ৰা পৰত্তৰিপস্সনা ৰীথিমেৰ ওতরতীতি কত্ৰা মূলকম্মট্ঠানন্তি ৰুত্তং. ‘‘সমসীসী হুত্ৰা পরিনিব্বাযী’’তি ৰত্ৰা তস্স পভেদং ৰিভজিত্ৰা ইধাধিপ্পেতং দস্সেতুং ‘‘সমসীসী নাম তিৰিধো হোতী’’তিআদিমাহ. ইরিযাপথৰসেন সমসীসী ইরিযাপথসমসীসী. এস নযো সেসদ্ৰযেপি.
ইরিযাপথকোপনঞ্চাতি ইরিযাপথেহি অসমাযোগো. একপ্পহারেনেৰাতি একৰেলাযমেৰ. পরিনিব্বানৰসেনাতি অনুপাদিসেসপরিনিব্বানৰসেন, ন কিলেসক্খযমত্তেন. এত্থাতি এতেসু দ্ৰীসু নযেসু. এৰং সতি তেনেৰ ইরিযাপথেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা তেনেৰ ইরিযাপথেন, একস্মিং অন্তোরোগেযেৰ ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা তেনেৰ রোগেন পরিনিব্বাযন্তা খীণাসৰা বহৰোপি সমসীসিনো এৰ সম্ভৰেয্যুং. তস্মা ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.
সীসঞ্চেত্থ তেরস – পলিবোধসীসং তণ্হা, বন্ধনসীসং মানো, পরামাসসীসং দিট্ঠি, ৰিক্খেপসীসং উদ্ধচ্চং, কিলেসসীসং অৰিজ্জা, অধিমোক্খসীসং সদ্ধা, পগ্গহসীসং ৰীরিযং, উপট্ঠানসীসং সতি, অৰিক্খেপসীসং সমাধি, দস্সনসীসং পঞ্ঞা, পৰত্তিসীসং জীৰিতিন্দ্রিযং, গোচরসীসং ৰিমোক্খো, সঙ্খারসীসং নিরোধোতি. ইমেসু তেরসসু সীসেসু পলিবোধসীসাদীনি পৰত্তিসীসঞ্চ পরিযাদিযিতব্বানি, অধিমোক্খসীসাদীনি পরিযাদাযকানি, পরিযাদাযকফলং গোচরসীসং. তঞ্হি ৰিসযজ্ঝত্তং ফলং ৰিমোক্খো, পরিযাদাযকস্স মগ্গস্স ফলস্স চ আরম্মণং সঙ্খারসীসং সঙ্খারৰিৰেকভূতো নিরোধোতি পরিযাদিযিতব্বানং পরিযাদাযকফলারম্মণানং সহ ৰিয সংসিদ্ধং দস্সনেন সমসীসিভাৰং দস্সেতুং পটিসম্ভিদাযং তেরস সীসানি ৰুত্তানি. ইধ পন ‘‘অপুব্বং অচরিমং আসৰপরিযাদানঞ্চ হোতি জীৰিতপরিযাদানঞ্চা’’তি (পু. প. ১৬) ৰচনতো তেসু কিলেসপৰত্তসীসানমেৰ ৰসেন যোজনং করোন্তো ‘‘এত্থ চ পৰত্তিসীস’’ন্তিআদিমাহ.
তত্থ পৰত্তিসীসং পৰত্ততো ৰুট্ঠহন্তো মগ্গো চুতিতো উদ্ধং অপ্পৰত্তিকরণৰসেন যদিপি পরিযাদীযতি, যাৰ পন চুতি, তাৰ পৰত্তিসব্ভাৰতো ‘‘পৰত্তিসীসং জীৰিতিন্দ্রিযং চুতিচিত্তং খেপেতী’’তি আহ. কিলেসপরিযাদানেন পন মগ্গচিত্তেন অত্তনো অনন্তরং ৰিয নিপ্ফাদেতব্বা পচ্চৰেক্খণৰারা চ কিলেসপরিযাদানস্সেৰ ৰারাতি ৰত্তব্বতং অরহন্তি. ‘‘ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতী’’তি (ম. নি. ১.৭৮; সং. নি. ৩.১২) ৰচনতো পচ্চৰেক্খণপরিসমাপনেন কিলেসপরিযাদানং সমাপিতং নাম হোতি, তং পন পরিসমাপনং যদি চুতিচিত্তেন হোতি, তেনেৰ জীৰিতপরিসমাপনঞ্চ হোতীতি ইমায ৰারচুতিসমতায কিলেসপরিযাদানজীৰিতপরিযাদানানং অপুব্বাচরিমতা ৰেদিতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘দ্ৰিন্নং চিত্তানং একতো উপ্পাদো নত্থী’’তিআদিমাহ. দ্ৰিন্নং চিত্তানন্তি চুতিচিত্তমগ্গচিত্তানং. তন্তি পচ্চৰেক্খণং পরিপুণ্ণজৰনচিত্তানং সত্তক্খত্তুং পৰত্তিযা, অপরিপুণ্ণানং ৰা পঞ্চক্খত্তুং পৰত্তিযা. কিঞ্চাপি ‘‘একো ৰা দ্ৰে ৰা’’তি ৰুত্তং যথা ‘‘একং ৰা দ্ৰে ৰা তদারম্মণচিত্তানী’’তি, হেট্ঠিমন্তেন পন দ্ৰে পৰত্তন্তি.
উপ্পাটেত্ৰাতি উদ্ধরিত্ৰাতি অত্থো. অনুপাদিসেসেনাতি অনুপাদিসেসনিব্বানেন.
ধূমাযিতত্তন্তি ধূমস্স ৰিয অযিতভাৰং পৰত্তিআকারং. ধূমসদিসা ৰলাহকা ধূমৰলাহকা, তিমিরৰলাহকা, যে মহিকা ‘‘তিমির’’ন্তি ৰুচ্চন্তি. অপ্পতিট্ঠিতেনাতি পতিট্ঠং অলভন্তেন. ইত্থম্ভূতলক্খণে এতং করণৰচনং, অনুপ্পত্তিধম্মেনাতি অত্থো. সতি হি উপ্পাদে পতিট্ঠিতং নাম সিযা, অট্ঠকথাযং পন যদেৰ তস্স ৰিঞ্ঞাণস্স অপ্পতিট্ঠানকারণং, তদেৰ পরিনিব্বানকারণন্তি ৰুত্তং ‘‘অপ্পতিট্ঠিতকারণা’’তি.
সোকেন ফুট্ঠস্সাতি ‘‘অফলো ৰত মে ৰাযামো জাতো’’তি সোকেন অভিভূতস্স. অভস্সথাতি বলৰসোকাভিতুন্নস্স সতিসম্মোসা সিথিলং গহিতা ভস্সি পতিতা সা কচ্ছা.
গোধিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.