৪. মারসংযুত্তং

১. পঠমৰগ্গো

১. তপোকম্মসুত্তৰণ্ণনা

১৩৭. উরুৰেলায সমীপে গামো উরুৰেলগামো, তং উরুৰেলগামং অভিমুখভাৰেন সম্মদেৰ সব্বধম্মে বুজ্ঝতীতি অভিসম্বোধি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, তেন সমন্নাগতত্তা চ ভগৰা অভিসম্বুদ্ধোতি ৰুচ্চতি. তস্স পঞ্চচত্তালীসায ৰস্সেসু আদিতো পন্নরস ৰস্সানি পঠমবোধি, ইধ পন সত্তাহব্ভন্তরমেৰ অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা অন্তোসত্তাহস্মিং যেৰা’’তি. অসুখভাৰেন অঞ্ঞেহি কাতুং অসক্কুণেয্যত্তা দুক্করং করোতীতি দুক্করকারো, সো এৰ ইত্থিলিঙ্গৰসেন দুক্করকারিকা. তায মুত্তো ৰতম্হীতি চিন্তেসি. যদি এৰং কস্মা তং লোকনাথো ছব্বস্সানি সমনুযুঞ্জতি? কম্মপীল়িতৰসেন. ৰুত্তঞ্হেতং অপদানে (অপ. থের ১.৩৯.৯২-৯৪) –

‘‘অৰচাহং জোতিপালো, সুগতং কস্সপং তদা;

কুতো নু বোধি মুণ্ডস্স, বোধি পরমদুল্লভা.

‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, অচরিং দুক্করং বহুং;

ছব্বস্সানুরুৰেলাযং, ততো বোধিমপাপুণিং.

‘‘নাহং এতেন মগ্গেন, পাপুণিং বোধিমুত্তমং;

কুম্মগ্গেন গৰেসিস্সং, পুব্বকম্মেন ৰারিতো’’তি.

মারেতীতি ৰিবাধেতি. ৰিপত্তিআদিসংযোজনঞ্হি সাধূনং পরমত্থতো মরণং সচ্চপটিৰেধমারণত্তা, পাপতরত্তা পাপতমোতি পাপিমা. সা চস্স পাপতমতা পাপৰুত্তিতাযাতি আহ ‘‘পাপে নিযুত্তো’’তি. অধিপতীতি কামাধিপতি. অপ্পহীনকামরাগে অত্তনো ৰসে ৰত্তেতীতি ৰসৰত্তী. তেসংযেৰ কুসলকম্মানং অন্তং করোতীতি অন্তকো. ৰট্টদুক্খতো অপরিমুত্তপচ্চযত্তা নমুচি. মত্তানং পমত্তানং বন্ধূতি পমত্তবন্ধু.

তপোকম্মাতি অত্তকিলমথানুযোগতো. অপরদ্ধোতি ৰিরজ্ঝসি. ‘‘অপরাধো’’তিপি অত্থি, সোযেৰ অত্থো. কাযকিলমথং অনুযুঞ্জন্তো যেভুয্যেন অমরত্থায অনুযুঞ্জতি, সো চ কম্মৰাদীহি অনুযুঞ্জিযমানো দেৰত্থায সিযাতি আহ ‘‘অমরভাৰত্থাযা’’তি. সব্বং তপন্তি সব্বং অত্তপরিতাপনং. অত্থাৰহং ন ভৰতি বোধিযা অনুপাযত্তা. কিঞ্চস্সাতি কিঞ্চি সিযাতি অত্থো. ফিযারিত্তংৰ ধম্মনীতি ধম্মং ৰুচ্চতি ৰণ্ণু, সো ইধ ‘‘ধম্ম’’ন্তি ৰুত্তো, ধম্মনি ৰণ্ণুপদেসেতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অরঞ্ঞে’’তি. উভোসু পস্সেসু ফিযাহি আকড্ঢেয্য চেৰ অরিত্তেহি উপ্পীল়েয্য চ.

সম্মাৰাচাকম্মন্তাজীৰা গহিতা মগ্গসীলস্স অধিপ্পেতত্তা. সমাধিনো হি গহণেন সম্মাৰাযামসতিসমাধযো গহিতা উপকারভাৰতো. পঞ্ঞাযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. বুজ্ঝতি এতেনাতি বোধো. মগ্গোতি আহ ‘‘বোধাযাতি মগ্গত্থাযা’’তি. কথং পন মগ্গং মগ্গত্থায ভাৰেতীতি আহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. তেন যথা যাগুপচনারম্ভো যাৰদেৰ যাগুঅত্থো, এৰং মগ্গভাৰনারম্ভো মগ্গাধিগমত্থাযাতি দস্সেতি. আরম্ভোতি চ অরিযমগ্গভাৰনায বন্ধাপনং দট্ঠব্বং. কেচি পন ‘‘মগ্গন্তি অরিযমগ্গং, বোধাযাতি অরহত্তসম্বোধায, এৰঞ্চ কত্ৰা ‘পত্তোস্মি পরমসুদ্ধি’ন্তি ইদম্পি ৰচনং সমত্থিত’’ন্তি ৰদন্তি, অপরে পন ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসম্বোধাযাতি. সো হি সব্বস্মাপি বোধিতো উত্তরিতরো’’তি. নিহতো নিব্বিসেৰনভাৰং পাপিতো. তেনাহ ‘‘পরাজিতো’’তি.

তপোকম্মসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. হত্থিরাজৰণ্ণসুত্তৰণ্ণনা

১৩৮. অন্ধভাৰকারকেতি পচুরজনস্স চক্খুৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৰারণেন অন্ধভাৰকারকে. মহাতমেতি মহতি তমসি. পাসাণফলকে মহাচীৰরং সীসে ঠপেত্ৰাতি এতেন তং ফলকং অপস্সায নিসিন্নোতি দস্সেতি. পধানন্তি ভাৰনং. পরিগ্গণ্হমানোতি সব্বসো গণ্হন্তো অৰিস্সজ্জেন্তো, ভাৰনং অনুযুঞ্জন্তো অনুপুব্বসমাপত্তিযো ফলসমাপত্তিঞ্চ মনসিকরোন্তোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ননু চা’’তিআদি. অরিট্ঠকোতি অরিট্ঠকৰণ্ণো. তেনাহ ‘‘কাল়কো’’তি.

দীঘমদ্ধানন্তি চিরতরং কালং. সংসরন্তি আসাদনাধিপ্পাযেন সঞ্চরন্তো, অলং তুয্হং এতেন নিপ্পযোজনন্তি অধিপ্পাযো. ন হি তেন মারস্স কাচি অত্থসিদ্ধীতি.

হত্থিরাজৰণ্ণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সুভসুত্তৰণ্ণনা

১৩৯. সুসংৰুতাতি মগ্গসংৰরেন সুট্ঠু সংৰুতা. সুপিহিতাতি সুট্ঠু পিহিতা. ৰসানুগাতি কাযাদিদ্ৰারৰসানুগা ৰসৰত্তিনো ন হোন্তি. বদ্ধচরাতি পটিবদ্ধচরিযাতি.

সুভসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পঠমমারপাসসুত্তৰণ্ণনা

১৪০. উপাযমনসিকারেনাতি অনিচ্চাদীসু অনিচ্চাদিতো মনসিকরণেন. উপাযৰীরিযেনাতি অনুপ্পন্নাকুসলানং অনুপ্পাদনায ৰিধিনা পৰত্তৰীরিযেন. কারণৰীরিযেনাতি অনুপ্পন্নানুপ্পাদনাদিঅত্থস্স কারণভূতেন ৰীরিযেন. অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদনাদিঅত্থানি হি ৰীরিযানি যদত্থং হোন্তি, তং অত্থং সাধেন্তিযেৰাতি এতস্স অত্থস্স দীপকো সম্মা-সদ্দো. যোনিসোসম্মাসদ্দেন হি উপাযকারণত্থদীপকতং সন্ধায ‘‘উপাযৰীরিযেন কারণৰীরিযেনা’’তি ৰুত্তং. অরহত্তফলৰিমুত্তি উক্কট্ঠনিদ্দেসেন. মারেন ‘‘ময্হং খো, ভিক্খৰে’’তিআদিকং ভগৰতো ৰচনং সুত্ৰা ৰুত্তং ‘‘অরহত্তং পত্ৰাপি ন তুস্সতী’’তিআদি.

কিলেসপাসেনাতি কিলেসমারস্স উপাযভূতেন. কিলেসমারো হি সত্তে কামগুণপাসেহি নিবন্ধতি, ন পন সযমেৰ. তেনাহ ‘‘যে দিব্বা কামগুণসঙ্খাতা’’তিআদি. মারবন্ধনেতি কিলেসমারস্স বন্ধনট্ঠানে, ভৰচারকেতি অত্থো. ন মে সমণ মোক্খসীতি ইদং মারো ‘‘অনুত্তরা ৰিমুত্তি অনুপ্পত্তা, ৰিমুত্তা সব্বপাসেহী’’তি চ ভগৰতো ৰচনং অসদ্দহন্তো ৰদতি সদ্দহন্তোপি ৰা ‘‘এৰমযং পরেসং সত্তানং মোক্খায উস্সাহং ন করেয্যা’’তি অত্তনো কোহঞ্ঞে ঠত্ৰা ৰদতি.

পঠমমারপাসসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযমারপাসসুত্তৰণ্ণনা

১৪১. অনুপুব্বগমনচারিকন্তি গামনিগমরাজধানীসু অনুক্কমেন গমনসঙ্খাতং চারিকং. এৰং হি গতেসূতি এৰং তুম্হেসু বহূসু একজ্ঝং গতেসু.

আদিম্হি কল্যাণং এতস্সাতি আদিকল্যাণং, তথা সেসেসু. সাসনস্স আদি সীলং মূলকত্তা. তস্স সমথাদযো মজ্ঝং সাসনসম্পত্তিযা ৰেমজ্ঝভাৰতো. ফলনিব্বানানি পরিযোসানং তদধিগমতো উত্তরি করণীযাভাৰতো. সাসনে সম্মাপটিপত্তি নাম পঞ্ঞায হোতি, তস্সা চ সীলং সমাধি চ মূলন্তি আহ ‘‘সীলসমাধযো ৰা আদী’’তি. যস্মা পঞ্ঞা অনুবোধপটিৰেধৰসেন দুৰিধা, তস্মা তদুভযং গণ্হন্তো ‘‘ৰিপস্সনামগ্গা মজ্ঝ’’ন্তি আহ. পঞ্ঞানিপ্ফত্তি ফলকিচ্চং, নিব্বানসচ্ছিকিরিযা পন সম্মাপটিপত্তিযা পরিযোসানং ততো পরং কত্তব্বাভাৰতোতি আহ ‘‘ফলনিব্বানানি পরিযোসান’’ন্তি. ফলগ্গহণেন হি সউপাদিসেসনিব্বানং গয্হতি, ইতরেন ইতরং, তদুভযৰসেন পটিপত্তিযা ওসানন্তি আহ ‘‘ফলনিব্বানানি পরিযোসান’’ন্তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, ভিক্খু, আদিমেৰ ৰিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধং, দিট্ঠি চ উজুকা’’তি (সং. নি. ৫.৩৬৯) ৰচনতো সীলদিট্ঠুজুকতায মত্থকভূতা ৰিপস্সনা, তদধিট্ঠানা সীলসমাধীতি ইমে তস্স সাসনস্স মূলন্তি আহ ‘‘সীলসমাধিৰিপস্সনা ৰা আদী’’তি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

কিঞ্চাপি অৰযৰৰিনিমুত্তো সমুদাযো নত্থি, যেসু পন অৰযৰেসু সমুদাযরূপেন অপেক্খিতেসু গাথাতি সমঞ্ঞা, তং ততো ভিন্নং ৰিয কত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘চতুপ্পদিকগাথায তাৰ পঠমপাদো’’তিআদিমাহ. পঞ্চপদছপ্পদানং গাথানং আদিপরিযোসানগ্গহণেন ইতরে দুতিযাদযো তযো চত্তারো ৰা মজ্ঝন্তি অৰুত্তসিদ্ধমেৰাতি ন ৰুত্তং. একানুসন্ধিকসুত্তস্সাতি ইদং বহুৰিভাগং যথানুসন্ধিনা একানুসন্ধিকং সুত্তং সন্ধায ৰুত্তং, ইতরস্স পন তেযেৰ দেসেতব্বধম্মৰিভাগেন আদিমজ্ঝপরিযোসানভাগা লব্ভন্তি. নিদানন্তি কালদেসকপরিসাদি-অপদিসনলক্খণাদিকো অত্থো. ইদমৰোচাতি ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন তদৰসেসনিগমনপাল়িং সঙ্গণ্হাতি. অনেকানুসন্ধীকস্স সহ নিদানেন পঠমো অনুসন্ধি আদি. সহ নিগমনেন পচ্ছিমো পরিযোসানং, ইতরেন মজ্ঝিমন্তিআদিমজ্ঝপরিযোসানানি ৰেদিতব্বানি.

সাত্থকন্তি অত্থসম্পত্তিযা সাত্থকং কত্ৰা. সব্যঞ্জনন্তি ব্যঞ্জনসম্পত্তিযা সব্যঞ্জনং. সম্পত্তি চ নাম পরিপুণ্ণব্যঞ্জনতাতি আহ ‘‘ব্যঞ্জনেহি…পে… দেসেতা’’তি. সকলপরিপুণ্ণন্তি সব্বসো পরিপুণ্ণং সীলাদিপঞ্চধম্মক্খন্ধপারিপূরিযা. নিরুপক্কিলেসং দিট্ঠিমানাদিউপক্কিলেসাভাৰতো. অৰিসেসতো তিস্সো সিক্খা সকলে সাসনে ভৰন্তি. ধম্মোতি পন ব্রহ্মচরিযং ৰা সন্ধায ৰুত্তং ‘‘কতমেসানং খো, ভন্তে, বুদ্ধানং ভগৰন্তানং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং অহোসী’’তিআদীসু (পারা. ১৮) ৰিয. দুকূলসাণিযা পটিচ্ছন্না ৰিয, ন তু পাকারসেলাদিপটিচ্ছন্না ৰিয. তেন ধম্মনিরুত্তিযা সকলকিলেসানং পহানানুভাৰং ৰদতি. অলাভপরিহানিযা, ন লদ্ধপরিহানিযা. অড্ঢুড্ঢানীতি পঞ্চসতাধিকানি তীণি পাটিহারিযসহস্সানি. সাতন্তি সুখং.

দুতিযমারপাসসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সপ্পসুত্তৰণ্ণনা

১৪২. সুরাকারকানন্তি পিট্ঠসুরাযোজনকানং. কোসলানং ইস্সরোতি কোসলো, কোসলরাজস্স অযন্তি কোসলিকা. পরিভোগপাতীতি ভত্তপরিভোজনত্থায পাতি পরিভোগপাতি. কম্মারুদ্ধনপণাল়িযাতি কম্মারুদ্ধনপণাল়িমুখে. ধমমানাযাতি ধমিযমানায. তং পন যস্মা ভস্তৰাতেহি পূরিতং নাম হোতি, তস্মা ‘‘ভস্তৰাতেন পূরিযমানাযা’’তি ৰুত্তং. নিযামভূমিযন্তি ভগৰতো পটিসল্লানট্ঠানে সঞ্চরন্তং মারং মংসচক্খুনাৰ দিস্ৰা. তেনাহ ‘‘ৰিজ্জুলতালোকেনা’’তি.

সেয্যত্থাযাতি সেয্যানিসংসায. তেনাহ ‘‘ঠস্সামী’’তিআদি. অত্তসঞ্ঞতোতি অত্তভাৰেন সংযতো. তেনাহ ‘‘সংযতত্তভাৰো’’তি. তংসণ্ঠিতস্সাতি তস্মিং হত্থপাদকুক্কুচ্চরহিতে বুদ্ধমুনিস্মিং অৰট্ঠিতস্স. ৰোস্সজ্জ চরেয্য তত্থ সোতি ইমিনা ভগৰা তং ব্যাকরমানো ৰিভিংসিতা বুদ্ধানং কিং করিস্সতি ভযাভাৰতো? কেৰলং পন অনট্ঠৰলিকং উপ্পীল়েন্তো ৰিয ত্ৰমেৰ আযাসং আপজ্জিস্সসীতি মারং সন্তজ্জেতি.

ভেরৰাতি অৰীতরাগানং ভযজনকা. তত্থাতি তংনিমিত্তং. ফলেয্যাতি ভিজ্জেয্য. সত্তিসল্লন্তি সত্তিসঙ্খাতং পুথুসল্লং. উরস্মিং চারযেয্যুন্তি ফাসুং ৰিজ্ঝিতুং ঠপেয্যুং উগ্গিরেয্যুং. খন্ধুপধীসূতি খন্ধসঙ্খাতেসু উপধীসু. তাণং করোন্তি নামাতি ততো ভযনিমিত্ততো অত্তনো তাণং করোন্তি নাম.

সপ্পসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সুপতিসুত্তৰণ্ণনা

১৪৩. উতুগাহাপনত্থং ধোৰিত্ৰা, ন রজোজল্লৰিক্খালনত্থং. তেনাহ ‘‘বুদ্ধানং পনা’’তিআদি. ধোতপাদকে গেহেতি ধোতপাদেহি অক্কমিতব্বকে. ৰত্তভেদো নাম নত্থি ধম্মস্সামিভাৰতো. ৰত্তসীসে ঠত্ৰা ধোৰন্তি অঞ্ঞেসং দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থং. সোপ্পপরিগ্গাহকেনাতি এত্থ সোপ্পং নাম নিদ্দায অন্তরন্তরা পৰত্তকিরিযমযচিত্তপ্পৰত্তিরহিতা নিরন্তরভৰঙ্গসন্ততীতি তং সভাৰতো পযোজনতো কালপরিচ্ছেদতো পরিগ্গাহকং উপরিনিদ্দেসসতিসম্পজঞ্ঞং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সোপ্পপরিগ্গাহকেন সতিসম্পজঞ্ঞেনা’’তি. কেচি পন ‘‘নিদ্দাসোপ্পনা’’তি ৰদন্তি, তং ভগৰতো সোপ্পং হীল়েন্তো ৰদতি.

কিং নূতি এত্থং কিন্তি হেতুনিস্সক্কে পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘কস্মা নু সুপসী’’তি? দুব্ভগো ৰুচ্চতি নিস্সিরিকো ভিন্নভগো, সো পন মতসদিসো ৰিসঞ্ঞিসদিসো চ হোতীতি আহ ‘‘মতো ৰিয ৰিসঞ্ঞী ৰিয চা’’তি.

আদিনাতি আদি-সদ্দেন ‘‘বাহিরস্স উপাদায অট্ঠারসা’’তিআদিনা (ৰিভ. ৮৪২) আগতং তণ্হাকোট্ঠাসং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ তত্থ ৰিসত্ততাযাতি তম্মিং তস্মিং আরম্মণে ৰিসেসতো আসত্তভাৰেন. ৰিসস্স দুক্খনিব্বত্তককম্মস্স হেতুভাৰতো ৰিসমূলতা ৰিসং ৰা দুক্খদুক্খাদিভূতৰেদনা মূলং এতস্সাতি ৰিসমূলা, তণ্হা. তস্স রূপাদিকস্স দুক্খস্স পরিভোগো, ন অমতস্সাতি ৰিসপরিভোগতা. কত্থচি নেতুন্তি কত্থচি ভৰে সব্বথা নেতুং? পরিক্খযাতি সব্বসো খীণত্তা. তুয্হং কিং এত্থাতি সব্বুপধিপরিক্খযা সুদ্ধস্স মম পটিপত্তিযং তুয্হং কিং উজ্ঝাযনং? কেৰলং ৰিঘাতোযেৰ তেতি দস্সেতি.

সুপতিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. নন্দতিসুত্তৰণ্ণনা

১৪৪. অট্ঠমং উত্তানত্থমেৰ.

নন্দতিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমআযুসুত্তৰণ্ণনা

১৪৫. পণ্ণাসং ৰা ৰস্সানি জীৰতি ৰস্সসততো উপরি সেয্যথাপি থেরো অনুরুদ্ধো. সট্ঠি ৰা ৰস্সানি সেয্যথাপি থেরো বাকুলো. পটিহরিত্ৰা পচ্চনীকভাৰে সাতং সুখং এতস্সাতি পচ্চনীকসাতো, তব্ভাৰো পচ্চনীকসাততা, তায. অভিভৰিত্ৰা অভাসি পটিৰচনং জানমানোৰ.

ন হীল়েয্য ন জিগুচ্ছেয্য. এৰন্তি সো দারকো ৰিয কিঞ্চি অচিন্তেন্তো সপ্পুরিসো চরেয্য, এৰং হিস্স চিত্তদুক্খং ন হোতীতি অধিপ্পাযো. পজ্জলিতসীসো ৰিয চরেয্যাতি যথা পজ্জলিতসীসো পুরিসো অঞ্ঞং কিঞ্চি অকত্ৰা তস্সেৰ ৰূপসমায ৰাযমেয্য, এৰং সপ্পুরিসো আযুং পরিত্তন্তি ঞত্ৰা তেনেৰ নযেন সব্বসঙ্খারগতং অনিচ্চং, অনিচ্চত্তা এৰ দুক্খং, অনত্তাতি ৰিপস্সনম্পি ওতরিত্ৰা তং উস্সুক্কাপেন্তোপি সঙ্খারৰিগমায চরেয্য পটিপজ্জেয্য.

পঠমআযুসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযআযুসুত্তৰণ্ণনা

১৪৬. নেমীৰাতি নেমিসীসেন চক্কং ৰদতি. কুব্বরং অনুপরিযাযতীতি কুব্বরং অনুপরিৰত্ততি. তথাভূতো পন সো তং অজহন্তোৰাতি আহ ‘‘ন ৰিজহতী’’তি. আযু অনুপরিযাযতীতি মচ্চানং আযু গতম্পি পচ্চাগচ্ছতীতি ভগৰতো পটাণি হুত্ৰা ৰদতি, ভগৰা পন তং অভিভৰিত্ৰা ‘‘অচ্চযন্তি অহোরত্তা’’তিআদিনা আযুনো অচ্চযগমনমরণতংযেৰ পৰেদেসি.

দুতিযআযুসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযৰগ্গো

১. পাসাণসুত্তৰণ্ণনা

১৪৭. পৰিজ্ঝীতি পব্বতং সব্বতো পৰত্তেন্তো ততো ততো নিস্সজ্জি. সকলন্তি সব্বভাগৰন্তং, নিস্সেসন্তি অত্থো.

পাসাণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. কিংনুসীহসুত্তৰণ্ণনা

১৪৮. ৰিচক্খুকম্মাযাতি ৰিচক্খুভাৰকামতায. যথা সা ভগৰতো দেসিযমানং ধম্মং অত্তনো পঞ্ঞাচক্খুনা ন পস্সিতুং সক্কোতি, এৰং কাতুং কামতায. তেনাহ ‘‘পরিসাযা’’তিআদি. ৰিনাসেতুং ন সক্কোতি ভেরৰারম্মণে ভাযনস্সেৰ অভাৰতো. দসবলপ্পত্তাতি দসহি বলেহি সমন্নাগতা.

কিংনুসীহসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সকলিকসুত্তৰণ্ণনা

১৪৯. মন্দভাৰেনাতি জল়ভাৰেন মোমূহভাৰেনাতি মহামূল়্হতায. কব্বকরণেন মত্তোতি কব্বকিরিযাপসুততাদিৰসেন মত্তো কব্বং কত্ৰা. কিমিদং সোপ্পসেৰাতি ইদং তৰ সোপ্পং কিমত্থং, পুরিসেন নাম পুরিসত্তকরেন ভৰিতব্বং, ন সোপ্পতিযেৰ. অত্থং সমাগন্ত্ৰাতি পরমত্থং নিব্বানং সম্মা আগন্ত্ৰা অধিগন্ত্ৰা. অসঙ্গ…পে… নত্থি সব্বসো সিদ্ধত্থভাৰতো. জগ্গন্তোতি জাগরন্তো পুরিসো ৰিয, ন ভাযামি ভযহেতূনং অভাৰা. নানুতপন্তি সব্বত্থ সব্বদাপি ৰিস্সট্ঠভাৰতো, মামন্তি মমং. গাথাসুখত্থঞ্হি দীঘং কত্ৰা ৰুত্তং. ঠিতত্তাতি উদ্দেসপরিপুচ্ছায পরিচ্ছিজ্জত্তা. হানিন্তি কস্সচি জানিং.

সকলিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পতিরূপসুত্তৰণ্ণনা

১৫০. অনুরুজ্ঝতি এতেনাতি অনুরোধো, রাগো. ৰিরুজ্ঝতি এতেনাতি ৰিরোধো, পটিঘো. তেসু অনুরোধৰিরোধেসু তন্নিমিত্তং সজ্জতি নাম সঙ্গং করোতি নাম, অনুরোধৰিরোধুপ্পাদনমেৰ চেত্থ সজ্জনং. যদঞ্ঞমনুসাসতীতি যং অঞ্ঞেসং অনুসাসনং, তং তেসং হিতেসনং অনুকম্পনং, তস্মা অনুকম্পকে হিতেসকে সম্মাসম্বুদ্ধে অনুরোধৰিরোধে আরোপেত্ৰা ৰিকম্পনত্থং মিচ্ছা ৰদসীতি.

পতিরূপসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মানসসুত্তৰণ্ণনা

১৫১. আকাসে চরন্তেতি পঞ্চাভিঞ্ঞে সন্ধায ৰদতি. অন্তলিক্খে চরন্তেপি কিচ্চসাধনতো অন্তলিক্খচরো. মনসি জাতোতি মানসো. তং পন মনসন্তানসম্পযুত্ততাযাতি আহ ‘‘মনসম্পযুত্তো’’তি.

মানসসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পত্তসুত্তৰণ্ণনা

১৫২. পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং লক্খণাদীনি চেৰ সমুদযঞ্চ অস্সাদাদীনৰনিস্সরণানি চ গহেত্ৰা সম্মা তেসং লক্খণাদীনং গহণং হোতীতি আহ ‘‘পঞ্চ উপাদানক্খন্ধে আদিযিত্ৰা’’তি. রুপ্পনৰেদিযনসঞ্জাননঅভিসঙ্খরণৰিজাননানি খন্ধানং সভাৰলক্খণানি. আদি-সদ্দেন রসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানি চেৰ সমুদযাদীনি চ সঙ্গণ্হাতি. দস্সেতীতি পচ্চক্খতো দস্সেতি, হত্থামলকং ৰিয পাকটে ৰিভূতে কত্ৰা ৰিভাৰেতি. গণ্হাপেতীতি তে ধম্মে মনসা অনুপেক্খিতে দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধে করোন্তো উগ্গণ্হাপেতি. সমাদানম্হীতি তত্থ অত্থস্স সম্মদেৰ আদিযনে খন্ধানঞ্চ সম্মসনৰসেন অঞ্ঞধম্মৰসেন সমাদিযনে. পটিৰিদ্ধগুণেনাতি তায দেসনায, তং নিস্সায পচ্চত্তপুরিসকারেন চ তেসং পটিৰিদ্ধগুণেন. জোতাপেতীতি তেসং চিত্তসন্তানং অস্সদ্ধিযাদিকিলেসমলৰিধমনেন পভস্সরং করোতি. অট্ঠিং কত্ৰাতি তায দেসনায পাপেতব্বং অত্থং পযোজনং দল়্হং কত্ৰা. তেনাহ ‘‘অযং নো’’তিআদি. কম্মকারকচিত্তং নাম ওতরণচিত্তং. ‘‘যোনিসোমনসিকারপুব্বকং ৰিপস্সনাচিত্ত’’ন্তি কেচি. ওহিতসোতাতি অনঞ্ঞৰিহিততায ধম্মস্সৰনায অপ্পিতসোতা, ততো এৰ তদত্থং ঠপিতসোতা.

এতে রূপাদযো খন্ধে যঞ্চ সঙ্খতং সমিদ্ধপচ্চযেহি কতং, তঞ্চ ‘‘এসো অহং ন হোমি, এতং ময্হং ন হোতী’’তি পস্সন্তোতি যোজনা. খেমো অত্তাতি খেমত্তা, তং খেমত্তং. তেনাহ ‘‘খেমিভূতং অত্তভাৰ’’ন্তি. পরিযেসমানা মারসেনা.

পত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ছফস্সাযতনসুত্তৰণ্ণনা

১৫৩. সঞ্জাযতি এতস্মাতি সঞ্জাতি, সো এৰ সম্পযুত্তধম্মো সমোসরতি এত্থাতি সমোসরণং, সো এৰ অত্থো, তেন সঞ্জাতিসমোসরণট্ঠেন. ভযভেরৰং সদ্দন্তি ভাযতি এতস্মাতি ভযং, তদেৰ যস্স কস্সচি ভেরৰাৰহত্তা ভেরৰং, দেৰাদিসদ্দন্তি অত্থো. ৰিগতৰলাহকে দেৰে উপ্পাতৰসেন উপ্পজ্জনকসদ্দো দেৰদুন্দুভি. অসনিপাতাদিসদ্দো অসনিপাতসদ্দো. উন্দ্রীযতীতি ৰিপরিৰত্ততি. লোকো অধিমুচ্ছিতোতি অতিথদ্ধকাযো ৰিয মুচ্ছং আপন্নো. মারস্সাতি কিলেসমারস্স. ঠানভূতন্তি পৰত্তিট্ঠানভূতং.

ছফস্সাযতনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পিণ্ডসুত্তৰণ্ণনা

১৫৪. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঞাতিমিত্তকুলে. পাহুনকানীতি পহিতব্বপণ্ণাকারানি. আগন্তুকপণ্ণাকারানীতি আগন্তুকানং উপগতানং দাতব্বপণ্ণাকারানি. সযংচরদিৰসেতি কুমারকানঞ্চ কুমারিকানঞ্চ সযং অত্তনা চরিতব্বছণদিৰসে. ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেন্তো ‘‘সমৰযজাতিগোত্তা’’তিআদিমাহ. সমৰযসমজাতিকসমগোত্তাতি পচ্চেকং সম-সদ্দো যোজেতব্বো. গোত্তসমতা চ আৰাহৰিৰাহযোগ্যতাৰসেন দট্ঠব্বা, ন একগোত্ততাৰসেন. ততো ততো গামতো. অঞ্ঞস্মিং দাতব্বে অসতি. ছণৰসেন পহিণিতুং সম্পাদিতং পূৰং ছণপূৰং. তাসং সম্পত্তিযাতি তাসং দানং ধম্মস্সৰনঞ্চাতি তস্সা দুৰিধাযপি সম্পত্তিযা.

ঞাণং নাম আৰজ্জনপুব্বকং, তস্মা অজাননস্স ‘‘অনাৰজ্জনতাযা’’তি কারণং ৰত্ৰা সেসকারণং ৰদন্তো ‘‘বুদ্ধান’’ন্তিআদিমাহ. উপচারভেদন্তি বুদ্ধং দিস্ৰা মনুস্সেহি কাতব্বউপচারস্স ভিন্দনং. ভিন্দিতুন্তি ৰিধমিতুং.

ভগৰা পনাতি পনসদ্দো ৰিসেসত্থজোতকো. তেন ন কেৰলং ভগৰা উপ্পণ্ডনং পরিহরন্তো তং গামং ন পুন পাৰিসি, অথ খো মারং অনুকম্পন্তোতি ইদং ৰিসেসং জোতেতি.

জনেসীতি অপুঞ্ঞং জনেসি, জনেন্তো চ যথা ততো আযতিং থিরতরং মহন্তং দুক্খং নিপ্ফজ্জিস্সতি, এৰং নিপ্ফাদেসি. আসজ্জনন্তি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং. কিঞ্চতি মদ্দতি অভিভৰতীতি কিঞ্চনন্তি আহ ‘‘মদ্দিতুং সমত্থ’’ন্তি.

পিণ্ডসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. কস্সকসুত্তৰণ্ণনা

১৫৫. নিব্বানং অপদিসিত্ৰাতি নিব্বানং নিস্সায নিব্বানগুণে আরব্ভাতি অত্থো. হটহটকেসোতি ইতো চিতো চ ৰিকিণ্ণত্তা আকুলাকুলকেসো. চক্খুসম্ফস্সৰিঞ্ঞাণাযতনন্তি এত্থ যথা চক্খুগ্গহণেন ফস্সো ৰিসেসিতো, তেন এৰ ৰিঞ্ঞাণাযতনং. তথা সতি চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স চ গহণং আপজ্জেয্যাতি. ননু চেত্থ চক্খুগ্গহণেন ৰিসেসিতত্তা চক্খুদ্ৰারিকানং সব্বেসং ৰিঞ্ঞাণানং গহণন্তি? সচ্চমেতং, তঞ্চ খো পঠমেন চক্খুগ্গহণেনাতি নাযং দোসো. ভৰঙ্গচিত্তন্তি আৰজ্জনায অনন্তরপচ্চযভূতমেৰ অধিপ্পেতন্তি নিযমেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘সাৰজ্জনক’’ন্তি ৰুত্তং, তস্মা তদারম্মণম্পীতি জৰনচিত্তেন সহ তদারম্মণচিত্তম্পি. ‘‘ৰিঞ্ঞাণাযতন’’ন্তি চ ৰুত্তে নিম্মলমেৰ.

‘‘চক্খূ’’তি অৰিসেসতো ৰুত্তত্তা পন মারস্স অযম্পি অত্থো আপন্নোতি দস্সেতুং ‘‘যং লোকে’’তিআদি ৰুত্তং. উপক্কৰিপক্কন্তি চক্খুপাকরোগেন উপরি হেট্ঠা চ সব্বসো পক্কং কুথিতং. এসেৰ নযোতি ইমিনা যং লোকে কুট্ঠকিলাসগণ্ডকচ্ছুআদীহি উপদ্দুতং ৰণপীল়কাদিৰসেন পগ্ঘরন্তং অসুচিং অন্তমসো পরমজেগুচ্ছরূপম্পি, সব্বং তং তৰেৰ হোতূতি এৰমাদিং অপদিসতি.

যং ভণ্ডকন্তি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিখেত্তৰত্থাদিউপকরণং গহট্ঠা, পব্বজিতা চ যং পত্তচীৰরাদিং ‘‘মম ইদ’’ন্তি অভিনিৰিসন্তাৰ ৰদন্তি, এতেসু পরিগ্গহত্থেসু চ তেসং পরিগ্গাহকপুগ্গলেসু চ তে চিত্তং যদি অত্থি, তানি আরব্ভ তৰ চিত্তং যদি ভৰতি, এৰং ত্ৰং তত্থ বদ্ধো এৰ হোসীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ন মে সমণ মোক্খসী’’তি.

যং ভণ্ডকং ৰদন্তীতি যথাৰুত্তং উপকরণং লোকে বহুজনা ‘‘মম ইদ’’ন্তি ৰদন্তি. ন তং ময্হন্তি তং ময্হং ন হোতি, ন তত্থ মম তণ্হাৰসেন মমন্তি নত্থি. ন তে অহন্তি যে পুগ্গলা এত্থ বদ্ধা, তেপি অহং ন হোমি, তত্থ মে দিট্ঠিবদ্ধো নত্থি. ন মে মগ্গম্পি দক্খসীতি এৰং সব্বসো বদ্ধাভাৰেন মুত্তস্স মে গতমগ্গম্পি মার ত্ৰং ন দক্খসি ন পস্সিস্সসি, যে ভৰাদযো তুয্হং ৰিসযা, তেসু ভৰযোনিগতিআদীসু ময্হং গতমগ্গং ন পস্সিস্সসি ভৰনিস্সট্ঠত্তাতি.

কস্সকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. রজ্জসুত্তৰণ্ণনা

১৫৬. অহনন্তি করণে পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘অহনন্তেনা’’তি, পচ্চত্তে এৰ ৰা পচ্চত্তৰচনং, ‘‘অহনন্তো হুত্ৰা’’তি ৰচনসেসেন ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. অজিনন্তি অন্তোগধহেতুঅত্থং ৰদতীতি আহ ‘‘পরস্স ধনজানিং অকরোন্তেনা’’তি. অকারাপেন্তেনাতি পরস্স ধনজানিং অকারেন্তেন. অসোচন্তেনাতি ভোগব্যসনাদিৰসেন পরং অসোচন্তেন. কস্মা ভগৰা এৰং চিন্তেসীতি তত্থ কারণমাহ ‘‘ইতী’’তিআদিনা. রজ্জে ৰিজিতে দণ্ডকরপীল়িতেতি ধনদণ্ডাদিদণ্ডেন চেৰ বলিনা চ বাধিতে.

ইজ্ঝনককোট্ঠাসাতি চেতোৰসিভাৰাদিকস্স সাধনককোট্ঠাসা. ৰড্ঢিতাতি ভাৰনাপারিপূরিৰসেন অনুব্রূহিতা. পুনপ্পুনং কতাতি ভাৰনায বহুলীকরণেন অপরাপরং পৰত্তিতা. যুত্তযানন্তি যথা যুত্তানং আজঞ্ঞরথানং সারথিনা অধিট্ঠিতং যথারুচি পৰত্ততি, এৰং যথারুচিপৰত্তিতং গমিতা. পতিট্ঠট্ঠেনাতি অধিট্ঠানট্ঠেন. ৰত্থুকতাতি সব্বসো উপক্কিলেসসোধনেন ইদ্ধিৰিসযতায পতিট্ঠানভাৰতো সুৰিসোধিতপরিস্সযৰত্থু ৰিয কতা. অৰিজহিতাতি পটিপক্খদূরীভাৰতো সুভাৰিতভাৰেন তংতংঅধিট্ঠানযোগ্যতায ন জহাপিতা. নিচ্চানুবদ্ধাতি ততো এৰ নিচ্চং অনুবদ্ধা ৰিয কতা. সুপরিচিতাতি সুট্ঠু সব্বভাগেন ভাৰনানুপচযং গমিতা. অৰিরাধিতৰেধিহত্থো ৰিযাতি অৰিরজ্ঝনভাৰেন ৰিরজ্ঝনহত্থো ৰিয. সুট্ঠু সমারদ্ধাতি ভাৰনাউপ্পত্তিযা সম্মদেৰ সম্পাদিতা. চিন্তেয্যাতি অত্থুদ্ধারৰসেন চিন্তেয্য.

পব্বতস্সাতি পব্বতো অস্স. পব্বতো অস্সাতি পব্বতো ভৰেয্য কীদিসস্সাতি আহ ‘‘সুৰণ্ণস্সা’’তিআদি. জাতরূপস্সাতি আতপরূপসম্পন্নস্স. দ্ৰিক্খত্তুম্পি তাৰ মহন্তোতি যত্তকো সো পব্বতো হোতি, দ্ৰিক্খত্তুং তত্তকো. একস্সাতি একস্সপি পুগ্গলস্স নালং ন পরিযত্তো তণ্হায দুপ্পূরণভাৰা. এৰং জানন্তোতি এৰং তণ্হায দুপ্পূরণভাৰাদীনৰতং জানন্তো. সমং চরেয্যাতি পরৰত্থুপরামাসাদিং ৰিহায কাযাদীহি সমমেৰ পটিপজ্জেয্য.

দুক্খং তণ্হানিদানং, তণ্হা কামগুণনিদানা, তস্মা দুক্খস্স তণ্হাপচ্চযকামগুণনিদানত্তং ৰুত্তং. তন্তি দুক্খং. যতোনিদানং হোতীতি যংনিদানং যংকারণং তং পৰত্ততি. এৰং যো অদক্খীতি যো পরিঞ্ঞাতৰত্থুকো এৰং দুক্খং তস্স নিদানভূতে কামগুণে চ তথতো পঞ্ঞাচক্খুনা পস্সি. কেন কারণেন নমেয্য? তং কারণং নত্থীতি অত্থো. কামগুণউপধিন্তি কামগুণসঙ্খাতং উপধিং. সজ্জতি এত্থাতি সঙ্গো এসো, লগ্গনমেতন্তি এৰং ৰিদিত্ৰা. তমেৰ কামাভিভূতো নপ্পটিসেৰেয্য ন লগ্গেয্যাতি এৰং ৰিনযায ৰূপসমায সিক্খেয্যাতি.

রজ্জসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযৰগ্গো

১. সম্বহুলসুত্তৰণ্ণনা

১৫৭. জটাচুম্বটকেনাতি সীসে পটিমুক্কেন জটাকলাপেন. অপরিগ্গহব্রাহ্মণপব্বজিতা হি জটায উঞ্ছাচরিযং চরন্তি. উদুম্বরদণ্ডঞ্হি অত্তগুত্তত্থায গহিতং তেসং অপ্পিচ্ছভাৰপ্পকাসনং. তেনাহ ‘‘অপ্পিচ্ছভাৰপ্পকাসনত্থ’’ন্তি. সীসং ওকম্পেত্ৰাতি এত্থ অতিৰিয সীসস্স ওকম্পিতভাৰং দস্সেতুং ‘‘হনুকেন উরং পহরন্তো অধোনতং কত্ৰা’’তি ৰুত্তং. জিৰ্হং নীহরিত্ৰাতি লম্বনচালনৰসেন মুখতো নিক্খামেত্ৰা. তেনাহ ‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি. তিসাখন্তি তিভঙ্গভকুটি ৰিয নলাটে জাতত্তা নলাটিকং. তেনাহ ‘‘নলাটে উট্ঠিতং ৰলিত্তয’’ন্তি, তিভঙ্গৰলিকং নলাটে কত্ৰাতি অত্থো. অত্তনোৰ তেলেতি অত্তনোৰ পাপকম্মনিব্বত্তকে তেলে, পচিতব্বট্ঠানগেহেতি অধিপ্পাযো.

সম্বহুলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সমিদ্ধিসুত্তৰণ্ণনা

১৫৮. ময্হং লাভাতি এৰরূপস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সত্থুস্স পটিলাভো, এৰরূপস্স চ নাম নিয্যানিকস্স সদ্ধম্মস্স পটিলাভো, এৰরূপানঞ্চ সুপ্পটিপন্নানং সব্রহ্মচারীনং পটিলাভো, এতে ময্হং সুলদ্ধলাভা. ময্হং সুলদ্ধন্তি যঞ্চেতং মম নিয্যানিকসাসনে পব্বজ্জা উপসম্পদা, তস্মিঞ্চ অভিরতীতি সব্বঞ্চেতং মযা সুলদ্ধং. যথা পনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উপ্পন্নো, তং দস্সেতুং ‘‘সো কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. চরিতানুরূপৰসেন গহিতং মূলকম্মট্ঠানং. পাসাদিকন্তি পসাদাৰহং. এৰমহোসীতি ‘‘লাভা ৰত মে’’তিআদিনা এৰং পরিৰিতক্কো অহোসি. নিসিন্নসদিসোতি নিসিন্নো ৰিয. তস্মিংযেৰ ঠানেতি যস্মিং ঠানে নিসিন্নং মারো উপসঙ্কমি, তস্মিংযেৰ ঠানে. তস্সাতি সমিদ্ধিত্থেরস্স. কম্মট্ঠানং সপ্পাযন্তি কম্মট্ঠানভাৰনায অনুযুঞ্জনং সপ্পাযং উপকারাৰহং ভৰিস্সতি.

ময্হন্তি মযা. সতি চ পঞ্ঞা চ সতিপঞ্ঞা, তা অরিযমগ্গেন জাননসমত্থনভাৰেন অৰবুদ্ধা. থেরো কির তদা ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেসি. কামন্তি যথারুচি. কেচি ‘‘কামং করস্সূতি আযস্মতো ‘কামা’তি মারস্স আলপন’’ন্তি ৰদন্তি. ৰিভিংসকারহানীতি ভযানকারহানি. রূপানীতি ৰিপ্পকারানি. ৰিপ্পকারত্থোপি হি রূপসদ্দো ‘‘রূপং দস্সেতি অনপ্পক’’ন্তিআদীসু ৰিয. ন কম্পেস্সসীতি সমণধম্মকরণতো ন চলিস্সসি.

সমিদ্ধিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. গোধিকসুত্তৰণ্ণনা

১৫৯. পব্বতস্স পস্সেতি পব্বতপাদে উপচ্চকাযং. সমযে সমযে লদ্ধত্তা সামযিকং. তেনাহ ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে পচ্চনীকধম্মেহি ৰিমুচ্চতী’’তি. লোকিযৰিমুত্তি হি অনচ্চন্তপহাযিতায সমযৰিমুত্তি নাম, লোকুত্তরৰিমুত্তি অচ্চন্তপহাযিতায অসমযৰিমুত্তি. তাহি সমন্নাগতা ‘‘সমযৰিমুত্তা, অসমযৰিমুত্তা’’তি চ ৰুচ্চন্তি. যাৰ পঠমজ্ঝাননিব্বত্তনং, তাৰ কস্মা পরিহাযীতি অত্থো? সাবাধত্তাতি সরোগত্তা. ৰাতপিত্তসেম্হৰসেনাতি কদাচি ৰাতপিত্তৰসেন, কদাচি ৰাতসেম্হৰসেন, উভিন্নম্পি সন্নিপাতৰসেন. অনুসাযিকোতি কাযং অনুগন্ত্ৰা সযিতো, যাপ্যামযভাৰেন ঠিতোতি অত্থো. সমাধিস্সাতি সমাধিভাৰনায. উপকারকধম্মে উতুভোজনাদিকে. পূরেতুন্তি সমোধানেতুং. পরিহাযীতি সরীরস্স অকল্লভাৰতো.

আহরেয্যন্তি জীৰিতহরণত্থায উপনেয্যং. নিবদ্ধা গতি হোতি কেৰলং ব্রহ্মলোকূপপত্তিতো, ন সোতাপন্নাদীনং ৰিয পরিচ্ছিন্নভাৰেন. তেনাহ ‘‘ব্রহ্মলোকে নিব্বত্ততী’’তি.

জলমানাতি সমুট্ঠিতনিযতইদ্ধিযা অনঞ্ঞসাধারণপরিৰারসম্পত্তিযা চ সদেৰকে লোকে জলমানা. মংসচক্খু দিব্বচক্খু ধম্মচক্খু পঞ্ঞাচক্খু সমন্তচক্খূতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. আনুভাৰধরাতি অচিন্তেয্যাপরিমেয্যবুদ্ধানুভাৰসম্পন্না. আনুভাৰপরিযাযোপি হি জুতি-সদ্দো হোতি ‘‘ইদ্ধিজুতিবলৰীরিযূপপত্তী’’তিআদীসু (জা. ২.২২.১৫৮৯, ১৫৯৫) ৰিয. অনৰসেসতো মানং সিযতি সমুচ্ছিন্দতীতি অগ্গমগ্গো মানসং. তন্নিব্বত্তনা পন অরহত্তস্স মানসতা দট্ঠব্বা. সীলাদীনীতি অনুত্তরসীলাদীনি. সিক্খমানোতি সিক্খানি ভাৰেন্তো অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেন্তো. ন চিত্তভাৰনা. তেনাহ ‘‘সকরণীযো’’তি. জনেতি সত্তস্স কাযে, সদেৰকে লোকেতি অত্থো. ৰিস্সুতাতি অনঞ্ঞসাধারণেহি সীলাদিগুণেহি ৰিস্সুতা.

ৰেদনং ৰিক্খম্ভেত্ৰাতি উপ্পন্নং দুক্খৰেদনং পটিচ্চ উপ্পন্নঅত্তকিলমথং অনুপ্পাদনৰসেন ৰিক্খম্ভেত্ৰা তংযেৰ ৰেদনং পরিগ্গহেত্ৰা পৰত্তৰিপস্সনা ৰীথিমেৰ ওতরতীতি কত্ৰা মূলকম্মট্ঠানন্তি ৰুত্তং. ‘‘সমসীসী হুত্ৰা পরিনিব্বাযী’’তি ৰত্ৰা তস্স পভেদং ৰিভজিত্ৰা ইধাধিপ্পেতং দস্সেতুং ‘‘সমসীসী নাম তিৰিধো হোতী’’তিআদিমাহ. ইরিযাপথৰসেন সমসীসী ইরিযাপথসমসীসী. এস নযো সেসদ্ৰযেপি.

ইরিযাপথকোপনঞ্চাতি ইরিযাপথেহি অসমাযোগো. একপ্পহারেনেৰাতি একৰেলাযমেৰ. পরিনিব্বানৰসেনাতি অনুপাদিসেসপরিনিব্বানৰসেন, ন কিলেসক্খযমত্তেন. এত্থাতি এতেসু দ্ৰীসু নযেসু. এৰং সতি তেনেৰ ইরিযাপথেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা তেনেৰ ইরিযাপথেন, একস্মিং অন্তোরোগেযেৰ ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা তেনেৰ রোগেন পরিনিব্বাযন্তা খীণাসৰা বহৰোপি সমসীসিনো এৰ সম্ভৰেয্যুং. তস্মা ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.

সীসঞ্চেত্থ তেরস – পলিবোধসীসং তণ্হা, বন্ধনসীসং মানো, পরামাসসীসং দিট্ঠি, ৰিক্খেপসীসং উদ্ধচ্চং, কিলেসসীসং অৰিজ্জা, অধিমোক্খসীসং সদ্ধা, পগ্গহসীসং ৰীরিযং, উপট্ঠানসীসং সতি, অৰিক্খেপসীসং সমাধি, দস্সনসীসং পঞ্ঞা, পৰত্তিসীসং জীৰিতিন্দ্রিযং, গোচরসীসং ৰিমোক্খো, সঙ্খারসীসং নিরোধোতি. ইমেসু তেরসসু সীসেসু পলিবোধসীসাদীনি পৰত্তিসীসঞ্চ পরিযাদিযিতব্বানি, অধিমোক্খসীসাদীনি পরিযাদাযকানি, পরিযাদাযকফলং গোচরসীসং. তঞ্হি ৰিসযজ্ঝত্তং ফলং ৰিমোক্খো, পরিযাদাযকস্স মগ্গস্স ফলস্স চ আরম্মণং সঙ্খারসীসং সঙ্খারৰিৰেকভূতো নিরোধোতি পরিযাদিযিতব্বানং পরিযাদাযকফলারম্মণানং সহ ৰিয সংসিদ্ধং দস্সনেন সমসীসিভাৰং দস্সেতুং পটিসম্ভিদাযং তেরস সীসানি ৰুত্তানি. ইধ পন ‘‘অপুব্বং অচরিমং আসৰপরিযাদানঞ্চ হোতি জীৰিতপরিযাদানঞ্চা’’তি (পু. প. ১৬) ৰচনতো তেসু কিলেসপৰত্তসীসানমেৰ ৰসেন যোজনং করোন্তো ‘‘এত্থ চ পৰত্তিসীস’’ন্তিআদিমাহ.

তত্থ পৰত্তিসীসং পৰত্ততো ৰুট্ঠহন্তো মগ্গো চুতিতো উদ্ধং অপ্পৰত্তিকরণৰসেন যদিপি পরিযাদীযতি, যাৰ পন চুতি, তাৰ পৰত্তিসব্ভাৰতো ‘‘পৰত্তিসীসং জীৰিতিন্দ্রিযং চুতিচিত্তং খেপেতী’’তি আহ. কিলেসপরিযাদানেন পন মগ্গচিত্তেন অত্তনো অনন্তরং ৰিয নিপ্ফাদেতব্বা পচ্চৰেক্খণৰারা চ কিলেসপরিযাদানস্সেৰ ৰারাতি ৰত্তব্বতং অরহন্তি. ‘‘ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতী’’তি (ম. নি. ১.৭৮; সং. নি. ৩.১২) ৰচনতো পচ্চৰেক্খণপরিসমাপনেন কিলেসপরিযাদানং সমাপিতং নাম হোতি, তং পন পরিসমাপনং যদি চুতিচিত্তেন হোতি, তেনেৰ জীৰিতপরিসমাপনঞ্চ হোতীতি ইমায ৰারচুতিসমতায কিলেসপরিযাদানজীৰিতপরিযাদানানং অপুব্বাচরিমতা ৰেদিতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘দ্ৰিন্নং চিত্তানং একতো উপ্পাদো নত্থী’’তিআদিমাহ. দ্ৰিন্নং চিত্তানন্তি চুতিচিত্তমগ্গচিত্তানং. তন্তি পচ্চৰেক্খণং পরিপুণ্ণজৰনচিত্তানং সত্তক্খত্তুং পৰত্তিযা, অপরিপুণ্ণানং ৰা পঞ্চক্খত্তুং পৰত্তিযা. কিঞ্চাপি ‘‘একো ৰা দ্ৰে ৰা’’তি ৰুত্তং যথা ‘‘একং ৰা দ্ৰে ৰা তদারম্মণচিত্তানী’’তি, হেট্ঠিমন্তেন পন দ্ৰে পৰত্তন্তি.

উপ্পাটেত্ৰাতি উদ্ধরিত্ৰাতি অত্থো. অনুপাদিসেসেনাতি অনুপাদিসেসনিব্বানেন.

ধূমাযিতত্তন্তি ধূমস্স ৰিয অযিতভাৰং পৰত্তিআকারং. ধূমসদিসা ৰলাহকা ধূমৰলাহকা, তিমিরৰলাহকা, যে মহিকা ‘‘তিমির’’ন্তি ৰুচ্চন্তি. অপ্পতিট্ঠিতেনাতি পতিট্ঠং অলভন্তেন. ইত্থম্ভূতলক্খণে এতং করণৰচনং, অনুপ্পত্তিধম্মেনাতি অত্থো. সতি হি উপ্পাদে পতিট্ঠিতং নাম সিযা, অট্ঠকথাযং পন যদেৰ তস্স ৰিঞ্ঞাণস্স অপ্পতিট্ঠানকারণং, তদেৰ পরিনিব্বানকারণন্তি ৰুত্তং ‘‘অপ্পতিট্ঠিতকারণা’’তি.

সোকেন ফুট্ঠস্সাতি ‘‘অফলো ৰত মে ৰাযামো জাতো’’তি সোকেন অভিভূতস্স. অভস্সথাতি বলৰসোকাভিতুন্নস্স সতিসম্মোসা সিথিলং গহিতা ভস্সি পতিতা সা কচ্ছা.

গোধিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. সত্তৰস্সানুবন্ধসুত্তৰণ্ণনা

১৬০. যস্মা কপিলৰত্থুতো নিক্খন্তকালতো পট্ঠায মারো ওতারাপেক্খো লোকনাথং অনুবন্ধিতুং আরদ্ধো, তস্মা ৰুত্তং ‘‘পুরে বোধিযা ছব্বস্সানী’’তি. অতিগহেত্ৰাতি অনুগন্ত্ৰা তস্স যথারুচি পটিপত্তিং অনুৰত্তো ৰিয হুত্ৰা.

অৰজ্ঝাযন্তোতি পজ্ঝাযন্তো. জিতো ৰিত্তপরাজিতো অসি নু. পমাণাতিক্কন্তন্তি গরুতরং.

খনিত্ৰা উম্মূলেত্ৰা. কামাসৰাদীনি পজহন্তো অনাসৰো.

পেহীতি অপেহি. পারগামিনোতি পারঙ্গমনসীলা. তেকালিকো অযং গামি-সদ্দোতি আহ ‘‘যেপী’’তিআদি.

মারৰিসূকানীতি মারকণ্টকানি কণ্টকসদিসানি মারস্স দুরাচারানি. ৰিরুদ্ধসেৰিতানি ৰিরোধৰসেন তাসংযেৰ ৰেৰচনানি. তানি সরূপতো দস্সেতুং ‘‘অপ্পমাযূ’’তিআদি ৰুত্তং. নিব্বেজনীযাতি নিব্বেদদাযিকা. উক্কণ্ঠনীযাতি উক্কণ্ঠৰহা.

ৰিকপ্পৰসেন ৰেদিতব্বো ওপম্মপরিকপ্পৰিসযত্তা তস্স কিরিযাপদস্স. তেনাহ ‘‘অনুপরিগচ্ছেয্যা’’তি. এত্থাতি এতস্মিং মেদৰণ্ণৰত্থুস্মিং. মুদুন্তি মুদুমধুরসং ৰিন্দেয্যাম পটিলভেয্যাম. অস্সাদোতি অস্সাদেতব্বো.

সত্তৰস্সানুবন্ধসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মারধীতুসুত্তৰণ্ণনা

১৬১. চিন্তেসীতি সোকৰসিকো হুত্ৰা চিন্তযি. গণিকারহত্থিনিযোতি দীপককরেণুযো. একসতং একসতন্তি একসতং একসতং পচ্চেকং সতং সতন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘একেকং সতং সতং কত্ৰা’’তি. কুমারিৰণ্ণসতন্তি কুমারিত্থীনং অত্তভাৰানং সতং. তা কির পঠমং কঞ্ঞারূপেন অত্তানং দস্সেসুং. অনুপগতপুপ্ফানঞ্হি সমঞ্ঞা কঞ্ঞাতি. পুন যথাৰুত্তকুমারিরূপেন উপগতপুপ্ফা হি কুমারী. পুন ৰধুকারূপেন. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অৰিজাতৰণ্ণসত’’ন্তি. ততিযৰারে যুৰতিরূপেন. ৰিজাতা হি ইত্থী অনতিক্কন্তমজ্ঝিমৰযা যুৰতী. এত্তাৰতা বালা তরুণী পোরীতি তিৰিধাসু ইত্থীসু পুরিমা দ্ৰে দস্সিতা, পরিযোসানৰারেসু মনুস্সজাতিকানং মনুস্সিত্থিযোৰ রুচ্চন্তীতি তেন মনুস্সরূপেন তা অত্তানং দস্সেসুং.

অত্থস্স পত্তিন্তি একন্ততো হিতানুপ্পত্তিং. হদযস্স সন্তিন্তি পরমচিত্তুপসমং. কিলেসসেনন্তি কামগুণসঙ্খাতং পঠমং কিলেসসেনং. সা হি কিলেসসেনা অচ্ছরাসঙ্ঘাতসভাৰাপি পটিপত্থযমানা পিযাযিতব্বইচ্ছিতব্বরূপভাৰতো পিযরূপসাতরূপা নাম অত্তনো কিচ্চৰসেন. একো অহং ঝাযন্তোতি গণসঙ্গণিকায কিলেসসঙ্গণিকায চ অভাৰতো একো অসহাযো অহং লক্খণূপনিজ্ঝানেন নিজ্ঝাযন্তো. অনুবুজ্ঝিন্তি অনুক্কমেন মগ্গপটিপাটিযা বুজ্ঝিং পটিবুজ্ঝিং. তস্মাতি যথাৰুত্তৰিৰেকসুখসমধিগমনিমিত্তং. অকরণেনাতি মিত্তসন্থৰস্স অকরণেন. সক্খীতি সক্খিভাৰো.

কতমেন ৰিহারেনাতি ঝানসমাপত্তীনং কতমেন ৰিহারেন. ইধ দুতিযপদস্স অত্থো ৰিস্সজ্জনগাথাৰণ্ণনাযমেৰ আৰি ভৰিস্সতি. অনামন্তেন ‘‘তং পুগ্গল’’ন্তি সম্মুখা ঠিতম্পি ভগৰন্তং অসম্মুখা ৰিয কত্ৰা ৰদতি, কথং ত্ৰন্তি অত্থো.

‘‘অৰিতক্কঝাযী’’তি ৰক্খমানত্তা অযমেৰেত্থ কাযপস্সদ্ধি ৰেদিতব্বাতি আহ ‘‘চতুত্থজ্ঝানেন অস্সাসপস্সাসকাযস্স পস্সদ্ধত্তা পস্সদ্ধকাযো’’তি. পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদিকে কম্মাভিসঙ্খারে. কামালযাদীনং অভাৰতো অনালযো. ন সরতীতি ন সৰতি. রাগৰসেন হি সত্তা সংসারমনুসৰন্তি. ন থিনোতি ন থিনমিদ্ধচিত্তো. মোহৰসেন হি সত্তা থিনমিদ্ধং আপজ্জন্তীতি. দিযড্ঢকিলেসসহস্সন্তি খুদ্দকৰত্থুৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৮৪২, ৯৭৬) আগতেসু অট্ঠসু কিলেসসতেসু অট্ঠসতং তণ্হাৰিচরিতানি অপনেত্ৰা সেসা পঞ্ঞাসাধিকং সতং কিলেসা, তে ব্রহ্মজালে (দী. নি. ১.৩১) আগতাহি দ্ৰাসট্ঠিযা দিট্ঠীহি সহ পঞ্চপঞ্ঞাসাধিকং সত্তসতং হোতি; তা চ উপ্পন্নানুপ্পন্নভাৰেন দিগুণিতা দিযড্ঢকিলেসসহস্সং দসাধিকং হোতি; তং অপ্পকং পন ঊনমধিকং ৰা গণনুপগং ন হোতীতি ‘‘দিযড্ঢকিলেসসহস্স’’ন্তি ৰুত্তং. ইতরেসং অতীতাদিভাৰামসনতো অগ্গহণং পহানস্স অধিপ্পেতত্তা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন অভিধম্মটীকাযং (ধ. স. অনুটী. নিদানকথাৰণ্ণনা) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. পঠমপদেনাতি ‘‘ন কুপ্পতী’’তি ইমিনা পদেন. দুতিযেনাতি ‘‘ন সরতী’’তি পদেন. ততিযেনাতি ‘‘ন থিনো’’তি পদেন. নীৰরণপ্পহানেন খীণাসৰতং দস্সেতি, অনৰসেসতো নীৰরণানং অচ্চন্তপ্পহানং অধিপ্পেতং.

পঞ্চদ্ৰারিককিলেসোঘং তিণ্ণোতি ছন্নং দ্ৰারানং ৰসেন পৰত্তনকিলেসোঘং তরিত্ৰা ঠিতো. কামোঘদিট্ঠোঘভৰোঘট্ঠকিলেসভাৰতো ‘‘পঞ্চোঘগ্গহণেন ৰা পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি ৰেদিতব্বানী’’তি আহ. রূপরাগাদযো ৰিসেসতো ন পঞ্চদ্ৰারিকাতি ৰুত্তং ‘‘ছট্ঠগ্গহণেন পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি ৰেদিতব্বানী’’তি.

মচ্চুরাজস্সাতি সম্বন্ধে সামিৰচনন্তি দস্সেন্তো ‘‘মচ্চুরাজস্স হত্থতো’’তি আহ. নযমানানন্তি অনাদরে সামিৰচনন্তি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘নযমানেসূ’’তি.

ঊহচ্চাতি বুদ্ধং নিস্সায. ‘‘ইদমৰোচা’’তি দেসনং নিট্ঠাপেত্ৰাতি এতেন সংযুত্তেসু অযং নিগমনপাল়ি, হেট্ঠা অনাগতনযত্তা পন কেসুচি পোত্থকেসু ন লিখীযতীতি দস্সেতি. দদ্দল্লমানাতি জজ্জকারস্স হি দদ্দকারং কত্ৰা নিদ্দেসো. তেনাহ ‘‘অতিৰিয জলমানা’’তি. নীহরীতি তাসং কাযৰচীৰিকারং ন মনসিকরোন্তো তিণাযপি অমঞ্ঞমানোৰ অনপেক্খেনেৰ নীহরি. ফলতো ভট্ঠন্তি ফলসিপাটিকতো ভট্ঠং. কুণ্ডতিণাদিগচ্ছতূলং পোটকিতূলং.

মারধীতুসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সারত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

মারসংযুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.