৫. ভিক্খুনীসংযুত্তং
১. আল়ৰিকাসুত্তৰণ্ণনা
১৬২. আল়ৰিযং জাতাতি আল়ৰিযং ৰিজাযিত্ৰা সংৰড্ঢমানা. তেনাহ ‘‘আল়ৰিনগরতোযেৰ চ নিক্খম্ম পব্বজিতা’’তি. ধনং সমাদপেত্ৰাতি চেতিযস্স রাজা একং মুখং, রাজপুত্তো একং, অমচ্চানং জেট্ঠকো হুত্ৰা সেনাপতি একং, জনপদানং জেট্ঠকো হুত্ৰা সেট্ঠি একন্তি এৰং চতূসু মুখেসু নৰকম্মে কযিরমানে সেট্ঠিনা গহিতমুখে কম্মে ওলীযমানে একো উপাসকো অরিযসাৰকো পঞ্চ সকটসতানি যোজাপেত্ৰা জনপদং গন্ত্ৰা ‘‘যো যং দাতুং উস্সহতি হিরঞ্ঞং ৰা সুৰণ্ণং ৰা সত্তৰিধরতনং ৰা হরিতালং ৰা মনোসিলং ৰা, সো ধনং দেতূ’’তি সমাদপেত্ৰা যথালদ্ধং পঠমং কম্মট্ঠানং পেসেত্ৰা ‘‘নৰকম্মং নিট্ঠিত’’ন্তি সুত্ৰা এককং আগচ্ছন্তং অন্তরামগ্গে চোরা পলিবুন্ধিত্ৰা ততো কিঞ্চিপি ধনং অলভন্তা ‘‘সচে নং মুঞ্চিস্সাম, অনত্থং নো করেয্যা’’তি জীৰিতা ৰোরোপেসুং. অনপরাধে অরিযসাৰকে অপরাধকা তে চোরা অন্ধা জাতা, তস্মা তং ঠানং ‘‘অন্ধৰন’’ন্তি পঞ্ঞাযিত্থাতি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. খীণাসৰানং যস্মা যত্থ কত্থচি চিত্তৰিৰেকো হোতিযেৰ উপধিৰিৰেকস্স সিদ্ধত্তা. তস্মা ‘‘কাযৰিৰেকত্থিনী’’তি ৰুত্তং.
নিস্সরণন্তি নিব্বানং সব্বসঙ্খতস্স নিস্সটত্তা. পচ্চৰেক্খণঞাণেনাতি পচ্চৰেক্খণঞাণেন, পগেৰ মগ্গফলঞাণেহীতি অধিপ্পাযো. নিব্বানপদন্তি নিব্বানসঙ্খাতং ধম্মকোট্ঠাসং. ৰিনিৰিজ্ঝনট্ঠেনাতি হদযং ৰিনিৰিদ্ধেন হদযম্হি ৰিজ্ঝিত্ৰা দুক্খুপ্পাদনেন খন্ধানং এতে পঞ্চ কামা সত্তিসূলসদিসা. অধিকুট্টনভণ্ডিকাতি আঘাতনঘটিকা.
আল়ৰিকাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সোমাসুত্তৰণ্ণনা
১৬৩. ঠানন্তি ইস্সরিযট্ঠানং ৰিসযজ্ঝত্তং. দুপ্পসহং অকম্পিযভাৰত্তা. দ্ৰঙ্গুলপঞ্ঞাযাতি এত্থ ইত্থিযো হি দহরকুমারিকাকালতো পট্ঠায ওদনপচনৰিধিং অনুতিট্ঠন্তিযো উক্খলিযং উদকং তাপেত্ৰা তণ্ডুলে পক্খিপিত্ৰা অত্তনো বুদ্ধিযা তেসং পাককালপ্পমাণং পরিচ্ছিন্দিতুং তানি দব্বিযা উদ্ধরিত্ৰাপি ৰণ্ণসণ্ঠানগ্গহণমত্তেন পক্কাপক্কভাৰং জানিতুং ন সক্কোন্তি, কেৰলং পন দ্ৰীহি অঙ্গুলীহি উপ্পীল়িতকালে এৰ জানন্তি, তস্মা দ্ৰীহঙ্গুলিকেহি দুব্বলপঞ্ঞত্তা ‘‘দ্ৰঙ্গুলপঞ্ঞা’’তি ৰুচ্চন্তি. ফলসমাপত্তিঞাণপ্পৰত্তিকিত্তনেন চতূসু সচ্চেসু অসম্মোহৰিহারো দীপিতো হোতীতি আহ ‘‘ঞাণম্হি ৰত্তমানম্হীতি ফলসমাপত্তিঞাণে পৰত্তমানে’’তি. ৰিপস্সন্তস্সাতি অসম্মোহপটিৰেধতো ৰিসেসেন পস্সন্তস্স খন্ধপঞ্চকমেৰ সচ্চাভিসমযতো পুব্বভাগে ৰিপস্সন্তস্স. অঞ্ঞং ৰাতি ইত্থিপুরিসতো অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি ৰত্থুং. ‘‘অহং অস্মী’’তি মানদিট্ঠিগাহতণ্হাগাহৰসেন গহিতৰত্থুস্মিং যেৰাতি আহ ‘‘অহং অস্মীতি তণ্হামানদিট্ঠিৰসেনা’’তি.
সোমাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. কিসাগোতমীসুত্তৰণ্ণনা
১৬৪. ‘‘কিসাগোতমী’’তি এত্থ কা পনাযং কিসাগোতমী, কিস্স অযং ভিক্খুনী হুত্ৰা সমণধম্মং মত্থকং পাপেসীতি তমত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘পুব্বে কিরা’’তিআদিমারদ্ধং. অঙ্গারাৰাতি অদ্দারিট্ঠকৰণ্ণঅঙ্গারা এৰ জাতা. দারুসাকন্তি অদ্ধমাসকেন দারুং সাকঞ্চ আহরিস্সামীতি অন্তরাপণে অন্তরৰীথিং গতা.
সিদ্ধত্থকন্তি সাসপং. সালাযন্তি অনাথসালাযং. খুরগ্গেযেৰাতি খুরসিখে এৰ, কেসোরোহনক্খণে এৰাতি অত্থো.
একমাসীতি এত্থ ম-কারো পদসন্ধিকরো. সংহিতাৰসেন চ পুরিমপদে ৰা রস্সত্তং. পরপদে ৰা দীঘত্তন্তি আহ ‘‘একা আসী’’তি. ভাৰনপুংসকমেতং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তিআদীসু ৰিয. পুত্তমরণং অন্তং অতীতং ইদানি পুত্তমরণস্স অভাৰতো. তেনেৰাহ ‘‘পুত্তমরণং নাম নত্থী’’তি. পুরিসং গৰেসিতুন্তি যথা ময্হং পুরিসগৰেসনা নাম সব্বসো নত্থি, তথা এৰ পুত্তগৰেসনাপি নত্থি, তস্মা মে পুত্তমরণং এতদন্তং, সব্বেসু খন্ধাদীসু ভৰাদীসু চ তণ্হানন্দিযা অভাৰকথনেন সব্বসত্তেসু তণ্হা সব্বসো ৰিসোসিতা, তস্সাযেৰ কারকঅৰিজ্জাক্খন্ধো পদালিতোতি অত্তনো নিক্কিলেসতং পৰেদেন্তী থেরী সীহনাদং নদীতি.
কিসাগোতমীসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৰিজযাসুত্তৰণ্ণনা
১৬৫. পঞ্চ অঙ্গানি এতস্সাতি পঞ্চঙ্গং, পঞ্চঙ্গমেৰ পঞ্চঙ্গিকং, তেন পঞ্চঙ্গিকেন. আততন্তিআদীসু আততং নাম চম্মপরিযোনদ্ধেসু ভেরিআদীসু একতলং তূরিযং. ৰিততং নাম উভযতলং. আততৰিততং নাম তন্তিবদ্ধৰীণাদি. সুসিরং ৰংসাদি. ঘনং সম্মাদি. ততআদিৰিসেসোপি আততমেৰাতি ‘‘চম্মপরিযোনদ্ধেসূ’’তি ৰিসেসনং. একতলং কুম্ভথূণদদ্দরাদি. উভযতলং ভেরিমুদিঙ্গাদি. চম্মপরিযোনদ্ধং সেসং তন্তিবদ্ধং সব্বং আততৰিততং নাম, গোমুখীআদীনম্পি এত্থেৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৰংসাদীতি আদিসদ্দেন সঙ্খসিঙ্গানম্পি সঙ্গহো. সম্মতাল়-কংসতাল়-সিলাতাল়-সলাকতাল়াদি সম্মাদি নাম. তত্থ সম্মতাল়ং নাম দণ্ডমযতাল়ং, কংসমযতাল়ং কংসতাল়ং, সিলাযং অযোপত্তেন চ তাল়নতাল়ং. সব্বে কামগুণে. উগ্ঘরিতপগ্ঘরিতট্ঠেনাতি উপরি ঘরণেন চ ৰিস্সন্দনেন চ. এৰন্তি ‘‘ইমিনা পূতিকাযেনা’’তি. অরূপট্ঠাযিনোতি সত্তাধিট্ঠানেনাযং ধম্মদেসনাতি আহ ‘‘সব্বত্থাতি সব্বেসু রূপারূপভৰেসূ’’তি. তেসং দ্ৰিন্নং রূপারূপভৰানং গহিতত্তা. ভৰভাৰসামঞ্ঞতো, তদধিট্ঠানতো গহিতে কামভৰে. অৰিজ্জাতমো ৰিহতো অগ্গমগ্গেন সমুগ্ঘাতিতত্তা.
ৰিজযাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. উপ্পলৰণ্ণাসুত্তৰণ্ণনা
১৬৬. অগ্গতো পট্ঠাযাতি সব্বঅগ্গতো পভুতি যাৰ মূলা অন্তরাযুত্তং সম্মদেৰ পুপ্ফিতং সালরুক্খং. ৰণ্ণধাতুসীসেন ৰণ্ণধাতুসম্পন্নং দুতিযং ভিক্খুনিং ৰদতীতি আহ ‘‘তযা সদিসা অঞ্ঞা ভিক্খুনী নত্থী’’তি. পখুমসীসেন অক্খিভণ্ডং ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘পখুমন্তরিকাযন্তি দ্ৰিন্নং অক্খীনং মজ্ঝে’’তি. নাসৰংসেতি নাসৰংসমূলে. ‘‘ন পস্সসী’’তি ৰত্ৰা অদস্সনে কারণং আহ ‘‘ৰসীভূতম্হী’’তি.
উপ্পলৰণ্ণাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. চালাসুত্তৰণ্ণনা
১৬৭. ইদন্তি ইদং দস্সনং. গাহাপেসীতি সমাদাপেসি ‘‘জাতিং মা রোচা’’তি. অঞ্ঞন্তি বন্ধৰধতো অঞ্ঞং ছেদনাদিং. নিৰেসেসীতি পৰিসাপেসি.
চালাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. উপচালাসুত্তৰণ্ণনা
১৬৮. পুনপ্পুনং…পে… আগচ্ছন্তি কারণস্স অসমূহতত্তা. সন্তাপিতো কিলেসসন্তাপেহি. অগতীতি অৰিসযো.
উপচালাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সীসুপচালাসুত্তৰণ্ণনা
১৬৯. সমণিসদিসাতি সমণলিঙ্গস্স ধারণেন সমণিসদিসা, কস্সচিপি পাসণ্ডস্স অরুচ্চনতো মোনমগ্গস্স অপ্পটিপজ্জনতো তৰ সমণিভাৰং নানুপস্সামীতি অধিপ্পাযো. পাসং ডেন্তীতি পাসং সজ্জেন্তি, যথা তত্থ দিট্ঠিপাসে সত্তানং চিত্তং পটিমুক্কং হোতি, এৰং সজ্জেন্তীতি অত্থো. তথাভূতা চ তে সত্তানং চিত্তে খিত্তা ৰিয হোন্তীতি আহ ‘‘চিত্তেসু দিট্ঠিপাসং খিপন্তীতি অত্থো’’তি. পাসে মোচেতীতি দিট্ঠিপাসে সত্তানং চিত্তসন্তানতো নীহরতি ধম্মসুধম্মতায. তস্মাতি পাসমোচনতো পাসণ্ডোতি ন ৰুচ্চতি. ‘‘ইতো বহিদ্ধাযেৰ পাসণ্ডা হোন্তী’’তি ৰুত্তস্স অত্থস্স নিগমনং. এৰঞ্চ কত্ৰা সব্বেপি বাহিরকসমযে সন্ধায চূল়সীহনাদসুত্তে ‘‘ছন্নৰুতি পাসণ্ডা’’তি ৰুত্তং. পসীদন্তীতি দিট্ঠিপঙ্কে সংসারপঙ্কে চ পকারেহি অগাধা ওসীদন্তি.
অভিভৰিত্ৰাতি সব্বসংকিলেসপ্পহানেন অভিভুয্য অতিক্কমিত্ৰা. অজিতোতি অজিনি অৰিজযত্তা. সব্বানি অকুসলকম্মানি কুসলকম্মানি চ খীণানি এত্থাতি সব্বকম্মক্খযো, অরহত্তং. উপধযো সম্মদেৰ খীযন্তি এত্থাতি উপধিসঙ্খযো, নিব্বানং.
সীসুপচালাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সেলাসুত্তৰণ্ণনা
১৭০. কেনিদং পকতং বিম্বন্তি ইদং অত্তভাৰসঞ্ঞিতং বিম্বং ব্রহ্মা-ৰিসণুপুরিস-পজাপতিআদীসু কেন কতং নিম্মিতং নিব্বত্তিতন্তি কত্তব্বমোহং নাম কাতুকামো পুচ্ছতি. অঘন্তি অঘৰত্থু. তেনাহ ‘‘দুক্খপতিট্ঠানত্তা’’তি. হেতুনিরোধেনাতি তণ্হাসঙ্খতস্স হেতুনো অনুপ্পাদনিরোধেন. পচ্চযৰেকল্লেনাতি তদৰসিট্ঠকিলেসাভিসঙ্খারাদিপচ্চযস্স ৰেকল্লভাৰেন, অপচ্চযভাৰূপগমনেনাতি অত্থো.
সেলাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ৰজিরাসুত্তৰণ্ণনা
১৭১. সুদ্ধসঙ্খারপুঞ্জেতি রূপারূপৰিভাগে কিলেসসঙ্খারসমূহে. পরমত্থতোতি সভাৰেন. যথা ন হি সত্তসঞ্ঞিতসঙ্খারপুঞ্জো নাম পরমত্থতো উপলব্ভতি, এৰং তব্বিনিমুত্তো নাম কোচি ন উপলব্ভতি অৰিজ্জমানত্তা. ৰিজ্জমানেসূতি যথাপচ্চযসম্পত্তিযা লব্ভমানেসু. তেনাকারেনাতি ইত্থিপুরিসাদিআকারেন. ৰৰত্থিতেসূতি পচ্চেকং পচ্চযৰিসেসসমুট্ঠিতং সণ্ঠানৰিসেসং উপাদায ‘‘পুরিসো হত্থী অস্সো’’তিআদিনা অভিসঙ্গতো পৰত্তেসু. সম্মুতীতি সত্তোতি ৰোহারো. তেনাহ ‘‘সমঞ্ঞামত্তমেৰা’’তি. পঞ্চক্খন্ধদুক্খন্তি পঞ্চক্খন্ধসঞ্ঞিতং দুক্খং. ৰুত্তং হেতং ভগৰতা ‘‘সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা’’তি (দী. নি. ২.৩৮৭; ম. নি. ১.১২০; ৩.৩৭৩; ৰিভ. ২০২) অঞ্ঞো নেৰ সম্ভোতি যথাৰুত্তদুক্খতো অঞ্ঞস্স সঙ্খতধম্মস্স অভাৰতো. ন নিরুজ্ঝতীতি ততো অঞ্ঞং ন নিরুজ্ঝতি, উপ্পাদতো হোতি নিরোধোতি.
ৰজিরাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সারত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
ভিক্খুনীসংযুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.