৬. ব্রহ্মসংযুত্তং
১. পঠমৰগ্গো
১. ব্রহ্মাযাচনসুত্তৰণ্ণনা
১৭২. পরিৰিতক্কো উদপাদীতি ধম্মগম্ভীরতাপচ্চৰেক্খণহেতুকো ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কো উপ্পজ্জি. অযং পরিৰিতক্কো কস্মা উদপাদি? কত্থ চ উদপাদীতি তং সব্বং ৰিভাৰেতুং ‘‘সব্ববুদ্ধান’’ন্তিআদি আরদ্ধং. তত্থ আচিণ্ণসমাচিণ্ণোতি আচরিতো চেৰ আচরন্তেহি চ সম্মদেৰ আচরিতোতি অত্থো. এতেন অযং পরিৰিতক্কো সব্ববুদ্ধানং পঠমাভিসম্বোধিযং উপ্পজ্জতেৰাতি অযমেত্থ ধম্মতাতি দস্সেতি. তত্থ অট্ঠমে সত্তাহেতি ইদং সত্তমসত্তাহতো পরং সত্তাহব্ভন্তরে উপ্পন্নত্তা ৰুত্তং, ন পন ইতরেসং ৰিয অট্ঠমস্স নাম সত্তাহস্স পৰত্তিতস্স সব্ভাৰা. সপচ্চগ্ঘেতি মহগ্ঘে. ‘‘পচ্চগ্ঘে’’তি ৰা পাঠো, অভিনৰেতি অত্থো. সেলমযেতি মুগ্গৰণ্ণসিলামযে.
পটিৰিদ্ধোতি সযম্ভুঞাণেন ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদিনা পটিমুখং নিব্বিজ্ঝনৰসেন পত্তো, যাথাৰতো অৰবুদ্ধোতি অত্থো. ধম্মোতি চতুসচ্চধম্মো তব্বিনিমুত্তস্স পটিৰিজ্ঝিতব্বধম্মস্স অভাৰতো. গম্ভীরোতি মহাসমুদ্দো ৰিয মকসতুণ্ডসূচিযা অঞ্ঞত্র সমুপচিতপরিপক্কঞাণসম্ভারেহি অঞ্ঞেসং ঞাণেন অলব্ভনেয্যপতিট্ঠো. তেনাহ ‘‘উত্তানপটিক্খেপৰচনমেত’’ন্তি. যো অলব্ভনেয্যপতিট্ঠো, সো ওগাহিতুং অসক্কুণেয্যতায সরূপতো ৰিসেসতো চ পস্সিতুং ন সক্কাতি আহ ‘‘গম্ভীরত্তাৰ দুদ্দসো’’তি. দুক্খেন দট্ঠব্বোতি কিচ্ছেন কেনচি কদাচিদেৰ দট্ঠব্বো. যং পন দট্ঠুমেৰ ন সক্কা, তস্স ওগাহেত্ৰা অনু অনু বুজ্ঝনকো কদাচি নত্থীতি আহ ‘‘দুদ্দসত্তাৰ দুরনুবোধো’’তি. দুক্খেন অৰবুজ্ঝিতব্বো অৰবোধস্স দুক্করভাৰতো. ইমস্মিং ঠানে ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো দুক্করতরং ৰা দুরভিসম্ভৰতরং ৰা’’তি (সং. নি. ৫.১১১৫) সুত্তপদং ৰত্তব্বং. সন্তারম্মণতায ৰা সন্তো. নিব্বুতসব্বপরিল়াহতায নিব্বুতো. অত্তনো পচ্চযেহি পধানভাৰং নীতোতি ৰা পণীতো. অতিত্তিকরণট্ঠেন অতপ্পকো সাদুরসভোজনং ৰিয. তত্থ চ নিরোধসচ্চং সন্তং আরম্মণন্তি সন্তারম্মণং, মগ্গসচ্চং সন্তং সন্তারম্মণঞ্চাতি সন্তারম্মণং, অনুপসন্তসভাৰানং কিলেসানং সঙ্খারানঞ্চ অভাৰতো সন্তো. নিব্বুতসব্বপরিল়াহত্তা নিব্বুতো. সন্তপণীতভাৰেনেৰ তদত্থায অসেচনকতায অতপ্পকতা দট্ঠব্বা. তেনাহ ‘‘ইদং দ্ৰযং লোকুত্তরমেৰ সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. উত্তমঞাণস্স ৰিসযত্তা ন তক্কেন অৰচরিতব্বো. ততো এৰ নিপুণঞাণগোচরতায সণ্হসুখুমসভাৰত্তা চ নিপুণো. বালানং অৰিসযত্তা যথাৰুত্তেহি পণ্ডিতেহি এৰ ৰেদিতব্বোতি পণ্ডিতৰেদনীযো. আলীযন্তি অভিরমিতব্বট্ঠেন সেৰীযন্তীতি আলযা, পঞ্চ কামগুণা. আলযন্তি অল্লীযন্তি অভিরমণৰসেন সেৰন্তীতি আলযা, তণ্হাৰিচরিতানি. রমন্তীতি রতিং ৰিন্দন্তি কীল়ন্তি লল়ন্তি. আলযরতাতি আলযনিরতা.
ঠানং সন্ধাযাতি ঠানসদ্দং সন্ধায, অত্থকো পন ঠানন্তি চ পটিচ্চসমুপ্পাদো এৰ অধিপ্পেতো. তিট্ঠতি ফলং তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি হি ঠানং, সঙ্খারাদীনং পচ্চযভূতা অৰিজ্জাদযো. ইমেসং সঙ্খারাদীনং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা, অৰিজ্জাদযো. ইদপ্পচ্চযা এৰ ইদপ্পচ্চযতা যথা ‘‘দেৰো এৰ দেৰতা’’. ইদপ্পচ্চযানং ৰা অৰিজ্জাদীনং অত্তনো ফলং পতি পচ্চযভাৰো উপ্পাদনসমত্থতা ইদপ্পচ্চযতা. তেন পরমত্থপচ্চযলক্খণো পটিচ্চসমুপ্পাদো দস্সিতো হোতি. পটিচ্চ সমুপ্পজ্জতি ফলং এতস্মাতি পটিচ্চসমুপ্পাদো. পদদ্ৰযেনপি ধম্মানং পচ্চযট্ঠো এৰ ৰিভাৰিতো. তেনাহ ‘‘সঙ্খারাদিপচ্চযানং এতং অধিৰচন’’ন্তি. সঙ্খারাদীনং পচ্চযা সঙ্খারাদিপচ্চযা, অৰিজ্জাদযো. তেসং সঙ্খারাদিপচ্চযানং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৫৭২-৫৭৩) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. সব্বসঙ্খারসমথোতিআদি সব্বন্তি সব্বসঙ্খারসমথাদিঅভিধেয্যং সব্বং অত্থতো নিব্বানমেৰ. ইদানি অস্স নিব্বানভাৰং দস্সেতুং ‘‘যস্মা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তন্তি নিব্বানং. আগম্মাতি পটিচ্চ অরিযমগ্গস্স আরম্মণপচ্চযহেতু. সম্মন্তীতি পটিপ্পস্সদ্ধিৰূপসমৰসেন সম্মন্তি. তথা সন্তা চ সৰিসেসং উপসন্তা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘ৰূপসম্মন্তী’’তি. এতেন সব্বে সঙ্খারা সম্মন্তি এত্থাতি সব্বসঙ্খারসমথো, নিব্বানন্তি দস্সেতি. সব্বসঙ্খারৰিসংযুত্তে হি নিব্বানে সব্বসঙ্খারৰূপসমপরিযাযো অট্ঠকথাযং ৰুত্তো এৰ. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.
উপধীযতি এত্থ দুক্খন্তি উপধি, খন্ধাদযো. পটিনিস্সট্ঠাতি সমুচ্ছেদৰসেন পরিচ্চত্তা হোন্তি. সব্বা তণ্হাতি অট্ঠসতপ্পভেদা সব্বাপি তণ্হা. সব্বে কিলেসরাগাতি কামরাগরূপরাগাদিভেদা সব্বেপি কিলেসভূতা রাগা, সব্বেপি ৰা কিলেসা ইধ ‘‘কিলেসরাগা’’তি অধিপ্পেতা, ন লোভৰিসেসা এৰ চিত্তস্স পরিল়াহভাৰাপাদনতো. যথাহ ‘‘রত্তম্পি চিত্তং ৰিপরিণতং, দুট্ঠম্পি চিত্তং ৰিপরিণতং, মূল়্হম্পি চিত্তং ৰিপরিণত’’ন্তি (পারা. ২৭১). ৰিরজ্জন্তীতি পলুজ্জন্তি ৰিক্খম্ভনতো সব্বসো তেন ৰিসংযুত্তভাৰতো. সব্বং দুক্খন্তি জরামরণাদিভেদং সব্বং ৰট্টদুক্খং. ভৰেন ভৰন্তি তেন তেন ভৰেন ভৰন্তরং ভৰনিকন্তিভাৰেন সংসিব্বতি. ফলেন ৰা সদ্ধিং কম্মং সতণ্হস্সেৰ আযতিং পুনব্ভৰভাৰতো. ততো ৰানতো নিক্খন্তং তত্থ তস্স সব্বসো অভাৰতো. চিরনিসজ্জাচিরভাসনেহি পিট্ঠিআগিলাযনতালুগলসোসাদিৰসেন কাযকিলমথো চেৰ কাযৰিহেসা চ ৰেদিতব্বা. সা চ খো দেসনায অত্থমজানন্তানং অপটিপজ্জন্তানঞ্চ ৰসেন, জানন্তানং পন পটিপজ্জন্তানঞ্চ দেসনায কাযপরিস্সমোপি সত্থু অপরিস্সমোযেৰ. তেনাহ ভগৰা – ‘‘ন চ মং ধম্মাধিকরণং ৰিহেসেসী’’তি (উদা. ১০). তেনেৰাহ – ‘‘যা অজানন্তানং দেসনা নাম, সো মম কিলমথো অস্সা’’তি. উভযন্তি চিত্তকিলমথো চিত্তৰিহেসা চাতি উভযম্পেতং বুদ্ধানং নত্থি বোধিমূলে এৰ সমুচ্ছিন্নত্তা. অনুব্রূহনং সম্পিণ্ডনং. সোতি অপিস্সূতি নিপাতো. ৰুদ্ধিপ্পত্তা ৰা অচ্ছরিযা অনচ্ছরিযা, ৰুদ্ধিঅত্থোপি হি -কারো হোতি যথা ‘‘অসেক্খা ধম্মা’’তি. কপ্পানং সতসহস্সং চত্তারি চ অসঙ্খ্যেয্যানি সদেৰকস্স লোকস্স ধম্মসংৰিভাগকরণত্থমেৰ পারমিযো পূরেত্ৰা ইদানি সমধিগতধম্মরজ্জস্স তত্থ অপ্পোস্সুক্কতাপত্তিদীপনতা গাথত্থস্স চ অচ্ছরিযতা তস্স ৰুদ্ধিপ্পত্তীতি ৰেদিতব্বং. অত্থদ্ৰারেন হি গাথানং অনচ্ছরিযতা. গোচরা অহেসুন্তি উপট্ঠহিংসু. উপট্ঠানঞ্চ ৰিতক্কেতব্বতাৰাতি আহ ‘‘পরিৰিতক্কযিতব্বতং পাপুণিংসূ’’তি.
যদি সুখাপটিপদাৰ, কথং কিচ্ছতাতি আহ ‘‘পারমীপূরণকালে পনা’’তিআদি. এৰমাদীনি দুপ্পরিচ্চজানি দেন্তস্স. হ-ইতি ৰা ব্যত্তন্তি এতস্মিং অত্থে নিপাতো. ‘‘একংসত্থে’’তি কেচি. হ ব্যত্তং, একংসেন ৰা অলং নিপ্পযোজনং এৰং কিচ্ছেন অধিগতস্স পকাসিতুং দেসিতুন্তি যোজনা. হলন্তি ৰা অলন্তি ইমিনা সমানত্থপদং ‘‘হলন্তি ৰদামী’’তিআদীসু ৰিয. রাগদোসফুট্ঠেহীতি ফুট্ঠৰিসেন ৰিয সপ্পেন রাগেন দোসেন চ ফুট্ঠেহি অভিভূতেহি. রাগদোসানুগতেহীতি রাগদোসেহি অনুবন্ধেহি.
নিচ্চাদীনন্তি নিচ্চাদীনং চতুন্নং ৰিপল্লাসানং. এৰংগতন্তি এৰং অনিচ্চন্তিআদিনা আকারেন পৰত্তং বুজ্ঝিতব্বং. কামরাগরত্তা চ ভৰরাগরত্তা চ নীৰরণেহি নিৰুতচিত্ততায দিট্ঠিরাগরত্তা ৰিপরীতাভিনিৰেসেন ন দক্খন্তি যাথাৰতো ধম্মং ন পটিৰিজ্ঝিস্সন্তি. সভাৰেনাতি অৰিপরীতসভাৰেন. এৰং গাহাপেতুন্তি অনিচ্চন্তিআদিনা সভাৰেন যাথাৰতো ধম্মং জানাপেতুং. রাগদোসপরেততাপি নেসং সম্মূল়্হভাৰেনেৰাতি আহ ‘‘তমোখন্ধেন আৰুটা’’তি.
ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কতাপত্তিযা কারণং ৰিভাৰেতুং ‘‘কস্মা পনা’’তিআদিনা সযমেৰ চোদনং সমুট্ঠাপেতি. অঞ্ঞাতৰেসেনাতি ইমস্স ভগৰতো সাৰকভাৰূপগমনেন অঞ্ঞাতৰেসেন. ‘‘অঞ্ঞতরতাপসৰেসেনা’’তি কেচি, সো পনস্স অরহত্তাধিগমনেনেৰ ৰিগচ্ছেয্য. তিৰিধং কারণং অপ্পোস্সুক্কতাপত্তিযা পটিপক্খস্স বলৰভাৰো, ধম্মস্স গম্ভীরতা, তত্থ চ ভগৰতো সাতিসযং গারৰন্তি তং দস্সেতুং ‘‘তস্স হী’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ পটিপক্খা নাম রাগাদযো কিলেসা সম্মাপটিপত্তিযা অন্তরাযকরত্তা. তেসং বলৰভাৰতো চিরপরিভাৰনায সত্তসন্তানতো দুব্বিসোধিযতায তে সত্তে মত্তহত্থিনো ৰিয দুব্বলপুরিসং অধিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা অনযব্যসনং আপাদেন্তা অনেকসতযোজনাযামৰিত্থারং সুনিচিতং ঘনসন্নিৰেসং কণ্টকদুগ্গম্পি অধিসেন্তি. দূরপভেদদুচ্ছেজ্জতাহি দুব্বিসোধিযতং পন দস্সেতুং ‘‘অথস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ চ অন্তো অমট্ঠতায কঞ্জিযপুণ্ণা লাবু, চিরপারিৰাসিকতায তক্কভরিতা চাটি, স্নেহতিন্তদুব্বলভাৰেন ৰসাপীতপিলোতিকা, তেলমিস্সিততায অঞ্জনমক্খিতহত্থো দুব্বিসোধনীযা ৰুত্তা. হীনূপমা চেতা রূপপবন্ধভাৰতো অচিরকালিকত্তা চ মলীনতায, কিলেসসংকিলেসো এৰ পন দুব্বিসোধনীযতরো অনাদিকালিকত্তা অরূপনিস্সিতত্তা চ. তেনাহ ‘‘অতিসংকিলিট্ঠা’’তি.
যথা চ দুব্বিসোধনীযতরতায, এৰং গম্ভীরদুদ্দসদুরনুবোধানম্পি ৰুত্তউপমা হীনূপমাৰ. গম্ভীরোপি ধম্মো পটিপক্খৰিধমনেন ঞাণেন ৰিসদভাৰং আপন্নেন সুপাকটো ভৰেয্য, পটিপক্খৰিধমনং পন সম্মাপটিপত্তিপটিবদ্ধং, সা সদ্ধম্মস্সৰনাধীনা, তং সত্থরি ধম্মে চ পসাদাযত্তং. সো গরুট্ঠানিযানং অজ্ঝেসনহেতুকোতি পণালিকায সত্তানং ধম্মসম্পটিপত্তিযা ব্রহ্মাযাচনানিমিত্তন্তি তং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ.
উপক্কিলেসভূতং অপ্পং রাগাদিরজং এতস্সাতি অপ্পরজং, অপ্পরজং অক্খি পঞ্ঞাচক্খু যেসং তে তংসভাৰাতি কত্ৰা অপ্পরজক্খজাতিকাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘পঞ্ঞামযে’’তিআদিমাহ. অপ্পং রাগাদিরজং যেসং তংসভাৰা অপ্পরজক্খজাতিকাতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. অস্সৰনতাতি ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তিআদীসু ৰিয করণে পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘অস্সৰনতাযা’’তি. দসপুঞ্ঞকিরিযৰসেনাতি দানাদিদসৰিধপুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনং ৰসেন. তেনাহ ‘‘কতাধিকারা’’তিআদি. পপঞ্চসূদনিযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৮২) পন ‘‘দ্ৰাদসপুঞ্ঞকিরিযৰসেনা’’তি ৰুত্তং, তং দানাদীসু সরণগমন-পরহিতপরিণামনাদিপক্খিপনৰসেন ৰুত্তং.
রাগাদিমলেন সমলেহি পূরণাদীহি ছহি সত্থারেহি সত্থুপটিঞ্ঞেহি কব্বরচনাৰসেন চিন্তাকৰিআদিভাৰে ঠত্ৰা তক্কপরিযাহতং ৰীমংসানুচরিতং সযংপটিভানং চিন্তিতো. তে কির বুদ্ধকোলাহলানুস্সৰেন সঞ্জাতকুতূহলং লোকং ৰঞ্চেন্তা কোহঞ্ঞে ঠত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পটিজানন্তা যং কঞ্চি অধম্মমেৰ ‘‘ধম্মো’’তি দীপেসুং. তেনাহ ‘‘তে হি পুরেতরং উপ্পজ্জিত্ৰা’’তিআদি. অপাপুরেতন্তি এতং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনন্তরধানতো পভুতি পিহিতং নিব্বানমহাদ্ৰারং অরিযমগ্গং সদ্ধম্মদেসনাহত্থেন অপাপুর ৰিৰর.
সেলো পব্বতো উচ্চো হোতি থিরো চ, ন পংসুপব্বতো মিস্সকপব্বতো চাতি আহ ‘‘সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনী’’তি. ধম্মমযং পাসাদন্তি লোকুত্তরধম্মমাহ. সো হি সব্বসো পসাদাৰহো, সব্বধম্মে অতিক্কম্ম অব্ভুগ্গতট্ঠেন পাসাদসদিসো চ. পঞ্ঞাপরিযাযো ৰা ইধ ধম্ম-সদ্দোতি ৰুত্তং ‘‘পঞ্ঞাময’’ন্তি. সা হি অব্ভুগ্গতট্ঠেন পাসাদোতি অভিধম্মে আগতা. তথা চাহ –
‘‘পঞ্ঞাপাসাদমারুয্হ, অসোকো সোকিনিং পজং;
পব্বতট্ঠোৰ ভূমট্ঠে, ধীরো বালে অৰেক্খতী’’তি. (ধ. প. ২৮);
যথা হীতিআদীসু যথা চ পব্বতে ঠত্ৰা অন্ধকারে হেট্ঠা ওলোকেন্তস্স পুরিসস্স খেত্তকেদারপাল়িকুটিকাযো তত্থ সযিতমনুস্সা চ ন পঞ্ঞাযন্তি অনুজ্জলভাৰতো, কুটিকাসু পন অগ্গিজালা পঞ্ঞাযতি সমুজ্জলভাৰতো, এৰং ধম্মপাসাদমারুয্হ সত্তলোকং ওলোকযতো ভগৰতো ঞাণস্স আপাথং নাগচ্ছন্তি অকতকল্যাণা সত্তা, ঞাণগ্গিনা অনুজ্জলভাৰতো অনুল়ারভাৰতো চ রত্তিং খিত্তা সরা ৰিয হোন্তি, কতকল্যাণা পন ভব্বপুগ্গলা দূরে ঠিতাপি ভগৰতো আপাথং আগচ্ছন্তি পরিপক্কঞাণগ্গিতায সমুজ্জলভাৰতো উল়ারসন্তানতায হিমৰন্তপব্বতো ৰিয চাতি এৰং যোজনা ৰেদিতব্বা.
গরুট্ঠানীযং পযিরুপাসিত্ৰা গরুতরং পযোজনং উদ্দিস্স অভিপত্থনা অজ্ঝেসনা, সাপি অত্থতো যাচনাৰ হোতীতি আহ ‘‘অজ্ঝেসনন্তি যাচন’’ন্তি. পদেসৰিসযং ঞাণদস্সনং অহুত্ৰা বুদ্ধানংযেৰ আৰেণিকভাৰতো ইদং ঞাণদ্ৰযং ‘‘বুদ্ধচক্খূ’’তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘ইমেসঞ্হি দ্ৰিন্নং ঞাণানং ‘বুদ্ধচক্খূ’তি নাম’’ন্তি. তিণ্ণং মগ্গ্গঞাণানন্তি হেট্ঠিমানং তিণ্ণং মগ্গঞাণানং ‘‘ধম্মচক্খূ’’তি নামং চতুসচ্চধম্মদস্সনমত্তভাৰতো. যতো তানি ঞাণানি ৰিজ্জূপমভাৰেন ৰুত্তানি, অগ্গমগ্গঞাণং পন ঞাণকিচ্চস্স সিখাপ্পত্তিযা দস্সনমত্তং ন হোতীতি ‘‘ধম্মচক্খূ’’তি ন ৰুচ্চতি, যতো তং ৰজিরূপমভাৰেন ৰুত্তং. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘অপ্পরজক্খজাতিকা’’তি এত্থ ৰুত্তনযেন. যস্মা মন্দকিলেসা ‘‘অপ্পরজক্খা’’তি ৰুত্তা, তস্মা বহলকিলেসা ‘‘মহারজক্খা’’তি ৰেদিতব্বা. পটিপক্খৰিধমনসমত্থতায তিক্খানি সূরানি ৰিসদানি, ৰুত্তৰিপরিযাযেন মুদূনি. সদ্ধাদযো আকারাতি সদ্দহনাদিপ্পকারে ৰদতি. সুন্দরাতি কল্যাণা. সম্মোহৰিনোদনিযং পন ‘‘যেসং আসযাদযো কোট্ঠাসা সুন্দরা, তে স্ৰাকারা’’তি ৰুত্তং, তং ইমায অত্থৰণ্ণনায অঞ্ঞদত্থু সংসন্দতীতি দট্ঠব্বং. কারণং নাম পচ্চযাকারো, সচ্চানি ৰা. পরলোকন্তি সম্পরাযং. তং দুক্খাৰহং ৰজ্জং ৰিয ভযতো পস্সিতব্বন্তি ৰুত্তং ‘‘পরলোকঞ্চেৰ ৰজ্জঞ্চ ভযতো পস্সন্তী’’তি. সম্পত্তিভৰতো ৰা অঞ্ঞত্তা ৰিপত্তিভৰো পরলোকোতি ৰুত্তং ‘‘পর…পে… পস্সন্তী’’তি.
অযং পনেত্থ পাল়ীতি এত্থ ‘‘অপ্পরজক্খা’’তি পদানং অত্থৰিভাৰনে অযং তস্স তথাভাৰসাধনপাল়ি. সদ্ধাদীনঞ্হি ৰিমুত্তপরিপাচকধম্মানং বলৰভাৰো তপ্পটিপক্খানং পাপধম্মানং দুব্বলভাৰে সতি হোতি. তেসঞ্চ বলৰভাৰো সদ্ধাদীনং দুব্বলভাৰেতি ৰিমুত্তিপরিপাচকধম্মানং সৰিসেসং অত্থিতানত্থিতাৰসেন অপ্পরজক্খা মহারজক্খাতিআদযো পাল়িযং (পটি. ম. ১.১১১) ৰিভজিত্ৰা দস্সিতা ‘‘সদ্ধো পুগ্গলো অপ্পরজক্খো’’তিআদিনা. খন্ধাদযো এৰ লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো সম্পত্তিভৰভূতো লোকো সম্পত্তিভৰলোকো, সুগতিসঙ্খাতো উপপত্তিভৰো. সম্পত্তি ভৰতি এতেনাতি সম্পত্তিসম্ভৰলোকো, সুগতিসংৰত্তনিযো কম্মভৰো. দুগ্গতিসঙ্খাতউপপত্তিভৰ-দুগ্গতিসংৰত্তনিযকম্মভৰা ৰিপত্তিভৰলোক-ৰিপত্তিসম্ভৰলোকা. পুন এককদুকাদিৰসেন লোকং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘একো লোকো’’তিআদি ৰুত্তং. আহারাদযো ৰিয হি আহারট্ঠিতিকা সঙ্খারা সব্বে লুজ্জনট্ঠেন লোকোতি. তত্থ একো লোকো সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকাতি যাযং পুগ্গলাধিট্ঠানায কথায সব্বেসং সঙ্খারানং পচ্চযাযত্তৰুত্তিতা ৰুত্তা, তায সব্বো সঙ্খারলোকো একো একৰিধো পকারন্তরস্স অভাৰতো. দ্ৰে লোকাতিআদীসুপি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. নামগ্গহণেন চেত্থ নিব্বানস্স অগ্গহণং তস্স অলোকসভাৰত্তা.
ননু চ ‘‘আহারট্ঠিতিকা’’তি এত্থ পচ্চযাযত্তৰুত্তিতায মগ্গফলানম্পি লোকতা আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি, পরিঞ্ঞেয্যানং দুক্খসচ্চধম্মানং ইধ ‘‘লোকো’’তি অধিপ্পেতত্তা. অথ ৰা ন লুজ্জতি ন পলুজ্জতীতি যো গহিতো তথা ন হোতি, সো লোকোতি তংগহণরহিতানং লোকুত্তরানং নত্থি লোকতা. উপাদানানং আরম্মণভূতা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা. অনুরোধাদিৰত্থুভূতা লাভাদযো অট্ঠ লোকধম্মা. দসাযতনানীতি দস রূপাযতনানি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. ৰিৰট্টজ্ঝাসযস্স অধিপ্পেতত্তা তস্স চ সব্বং তেভূমককম্মং গরহিতব্বং ৰজ্জিতব্বঞ্চ হুত্ৰা উপট্ঠাতীতি ৰুত্তং ‘‘সব্বে অভিসঙ্খারা ৰজ্জা, সব্বে ভৰগামিকম্মা ৰজ্জা’’তি. অপ্পরজক্খতাদীসু পঞ্চসু দুকেসু একেকস্মিং দস দস কত্ৰা ‘‘পঞ্ঞাসায আকারেহি ইমানি পঞ্চিন্দ্রিযানি জানাতী’’তি ৰুত্তং. অথ ৰা অন্ৰযতো ব্যতিরেকতো চ সদ্ধাদীনং ইন্দ্রিযানং পরোপরিযত্তং জানাতীতি কত্ৰা তথা ৰুত্তং. এত্থ চ অপ্পরজক্খাদিভব্বাদিৰসেন আৰজ্জেন্তস্স ভগৰতো তে সত্তা পুঞ্জপুঞ্জাৰ হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি, ন একেকা.
উপ্পলানি এত্থ সন্তীতি উপ্পলিনী. উপ্পলগচ্ছোপি জলাসযোপি চ. ইধ পন জলাসযো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘উপ্পলৰনে’’তি. যানি হি উদকস্স অন্তো নিমুগ্গানেৰ হুত্ৰা পুসন্তি ৰড্ঢন্তি, তানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি. দীপিতানীতি অট্ঠকথাযং পকাসিতানি, ইধেৰ ৰা ‘‘অঞ্ঞানিপী’’তিআদিনা দস্সিতানি. উগ্ঘটিতঞ্ঞূতি উগ্ঘটনং নাম ঞাণুগ্ঘটনং, ঞাণেন উগ্ঘটিতমত্তেনেৰ জানাতীতি অত্থো. ৰিপঞ্চিতং ৰিত্থারিতমেৰ অত্থং জানাতীতি ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. নিদ্দেসাদীহি ধম্মাভিসমযায নেতব্বোতি নেয্যো. পজ্জতি অত্থো এতেনাতি পদং, পজ্জতে ঞাযতেতি ৰা পদং, তদত্থো. পদং পরমং এতস্স, ন সচ্চাভিসম্বোধোতি পদপরমো.
উদাহটৰেলাযাতি উদাহারে ধম্মস্স উদ্দেসে উদাহটমত্তেযেৰ. ধম্মাভিসমযোতি চতুসচ্চধম্মস্স ঞাণেন সদ্ধিং অভিসমযো. অযং ৰুচ্চতীতি অযং ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তিআদিনা নযেন সংখিত্তেন মাতিকায ঠপিযমানায দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা অরহত্তং গণ্হিতুং সমত্থো পুগ্গলো ‘‘উগ্ঘটিতঞ্ঞূ’’তি ৰুচ্চতি. অযং ৰুচ্চতীতি সংখিত্তেন মাতিকং ঠপেত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থে ৰিভজিযমানে অরহত্তং পাপুণিতুং সমত্থো পুগ্গলো ‘‘ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ’’তি ৰুচ্চতি. উদ্দেসতোতি উদ্দেসহেতু. উদ্দিসন্তস্স উদ্দিসাপেন্তস্স ৰাতি অত্থো. পরিপুচ্ছতোতি অত্থং পরিপুচ্ছন্তস্স. অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতীতি অনুক্কমেন অরহত্তপ্পত্তি হোতি. ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতীতি তেন অত্তভাৰেন মগ্গং ৰা ফলং ৰা অন্তমসো ঝানং ৰা ৰিপস্সনং ৰা নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি. অযং ৰুচ্চতি পদপরমোতি অযং পুগ্গলো ছব্বিধং ব্যঞ্জনপদং ছব্বিধং অত্থপদন্তি ইদং পদমেৰ পরমং অস্সাতি পদপরমোতি ৰুচ্চতীতি অত্থো.
ৰাসনা হোতীতি দেসনা ফলৰোহারেন ৰাসনা হোতীতি ৰুত্তা. ন হি কাচি বুদ্ধানং দেসনা নিরত্থকা. যেতি যে দুৰিধে পুগ্গলে. ৰিভঙ্গে কম্মাৰরণেনাতি পঞ্চৰিধেন আনন্তরিযকম্মেন. ৰিপাকাৰরণেনাতি অহেতুকপটিসন্ধিযা. যস্মা পন দুহেতুকানম্পি অরিযমগ্গপটিৰেধো নত্থি, তস্মা দুহেতুকা পটিসন্ধিপি ৰিপাকাৰরণমেৰাতি ৰেদিতব্বা. কিলেসাৰরণেনাতি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযা. অস্সদ্ধাতি বুদ্ধাদীসু সদ্ধারহিতা. অচ্ছন্দিকাতি কত্তুকম্যতাছন্দরহিতা. উত্তরকুরুকা মনুস্সা অচ্ছন্দিকট্ঠানং পৰিট্ঠা. দুপ্পঞ্ঞাতি ভৰঙ্গপঞ্ঞায পরিহীনা. ভৰঙ্গপঞ্ঞায পন পরিপুণ্ণাযপি যস্স ভৰঙ্গচলনং লোকুত্তরস্স পচ্চযো ন হোতি, সোপি দুপ্পঞ্ঞো এৰ নাম. অভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তন্তি কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তনিযামসঙ্খাতং মগ্গং ওক্কমিতুং অধিগন্তুং অভব্বা. ন কম্মাৰরণেনাতিআদীনি ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বানি. রাগচরিতাদিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং পরমত্থদীপনিযং ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ১.৪৩) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং.
নিব্বানস্স দ্ৰারং পৰিসনমগ্গো ৰিৰরিত্ৰা ঠপিতো মহাকরুণূপনিস্সযেন সযম্ভুঞাণেন অধিগতত্তা. সদ্ধং পমুঞ্চন্তূতি অত্তনো সদ্ধং ধম্মসম্পটিচ্ছনযোগ্যং কত্ৰা ৰিস্সজ্জেন্তু, সদ্দহনাকারেন নং উপট্ঠপেন্তূতি অত্থো. সুখেন অকিচ্ছেন পৰত্তনীযতায সুপ্পৰত্তিতং. ন ভাসিং ন ভাসিস্সামীতি চিন্তেসিং.
সত্থু সন্তিকং উপগতানং দেৰানং ব্রহ্মানঞ্চ তস্স পুরতো অন্তরধানং নাম অতিট্ঠনন্তি আহ ‘‘সকট্ঠানমেৰ গতো’’তি. সদ্ধিন্দ্রিযাদি সম্মাদিট্ঠিআদিকো ধম্মো এৰ ৰিনেয্যসন্তানে পৰত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ধম্মচক্কং. অথ ৰা চক্কন্তি আণা. ধম্মন্তি দেসনা. অথ ৰা অত্থধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মঞ্চ তং পৰত্তনট্ঠেন চক্কঞ্চাতি ধম্মচক্কং. ধম্মেন ঞাযেন চক্কন্তিপি ধম্মচক্কং. যথাহ ‘‘ধম্মঞ্চ পৰত্তেতি চক্কঞ্চাতি ধম্মচক্কং, চক্কঞ্চ পৰত্তেতি ধম্মঞ্চাতি ধম্মচক্কং, ধম্মেন পৰত্তেতীতি ধম্মচক্কং, ধম্মচরিযায পৰত্তেতীতি ধম্মচক্ক’’ন্তিআদি (পটি. ম. ২.৪০-৪১). পৰত্তেসীতি পট্ঠপেসি.
ব্রহ্মাযাচনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. গারৰসুত্তৰণ্ণনা
১৭৩. অযং ৰিতক্কোতি অযং ‘‘কিন্তাহং ৰিহরেয্য’’ন্তি এৰং পৰত্তিতৰিতক্কো. অঞ্ঞস্মিন্তি পরস্মিং. অত্তা ন হোতীতি হি অঞ্ঞো, পরো. সো পনেত্থ ন যো কোচি অধিপ্পেতো, অথ খো গরুট্ঠানীযো. তেনাহ ‘‘কঞ্চি গরুট্ঠানে অট্ঠপেত্ৰা’’তি. পতিস্সৰতি গরুনো ‘‘আমা’’তি সম্পটিচ্ছতীতি পতিস্সো, ন পতিস্সোতি অপ্পতিস্সো. পতিস্সযরহিতো গরুপস্সযরহিতোতি অত্থো.
সদেৰকেতি অৰযৰেন ৰিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থো. সদেৰকগ্গহণেন পঞ্চকামাৰচরদেৰগ্গহণং পারিসেসঞাযেন ইতরেসং পদন্তরেহি সঙ্গহিতত্তা, সমারকগ্গহণেন ছট্ঠকামাৰচরদেৰগ্গহণং পচ্চাসত্তিঞাযেন. তত্থ হি মারো জাতো তন্নিৰাসী চ হোতি. সব্রহ্মকৰচনেন ব্রহ্মকাযিকাদিব্রহ্মগ্গহণং পচ্চাসত্তিঞাযেনেৰ. ‘‘সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজাযা’’তি সাসনস্স পচ্চত্থিকসমণব্রাহ্মণগ্গহণং. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অপচ্চত্থিকানং অসমিতপাপানং অবাহিতপাপানঞ্চ সমণব্রাহ্মণানং তেনেৰ ৰচনেন গহিতত্তা. কামং ‘‘সদেৰকে’’তিআদিৰিসেসনানং ৰসেন সত্তৰিসযো লোকসদ্দোতি ৰিঞ্ঞাযতি তুল্যযোগৰিসযত্তা তেসং. ‘‘সলোমকো সপক্খকো’’তিআদীসু পন অতুল্যযোগেপি অযং সমাসো লব্ভতীতি ব্যভিচারদস্সনতো পজাগহণন্তি পজাৰচনেন সত্তলোকগ্গহণং. দেৰভাৰসামঞ্ঞেন মারব্রহ্মেসু গহিতেসুপি ইতরেহি তেসং লব্ভমানৰিসেসদস্সনত্থং ৰিসুং গহণন্তি দস্সেন্তো ‘‘মারো নামা’’তিআদিমাহ. মারো ব্রহ্মানম্পি ৰিচক্খুকম্মায পহোতীতি আহ ‘‘সব্বেস’’ন্তি. উপরীতি উপরিভাৰে. ব্রহ্মাতি দসসহস্সিব্রহ্মানং সন্ধাযাহ. তথা চাহ ‘‘দসহি অঙ্গুলীহী’’তিআদি. ইধ দীঘনিকাযাদযো ৰিয বাহিরকানম্পি গন্থনিকাযো লব্ভতীতি আহ ‘‘একনিকাযাদিৰসেনা’’তি.
ৰত্থুৰিজ্জাদীতি আদি-সদ্দেন ৰিজ্জাট্ঠানানি সঙ্গহিতানি. যথাসকং কম্মকিলেসেহি পজাতত্তা নিব্বত্তত্তা পজা, সত্তনিকাযো. তস্সা পজায. সদেৰমনুস্সাযাতি ৰা ইমিনা সম্মুতিদেৰগ্গহণং তদৰসিট্ঠমনুস্সলোকগ্গহণঞ্চ দট্ঠব্বং. এৰং ভাগসো লোকং গহেত্ৰা যোজনং দস্সেত্ৰা ইদানি অভাগসো লোকং গহেত্ৰা যোজনং দস্সেতুং ‘‘অপিচেত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. লোকৰসেন ৰুত্তানি ‘‘লোকীযন্তি এত্থ কম্মকম্মফলানী’’তি কত্ৰা, পজাৰসেন ‘‘হেতুপচ্চযেহি পজাযতী’’তি কত্ৰা. সীলসম্পন্নতরন্তি এত্থ পরিপুণ্ণসম্পন্নতা অধিপ্পেতা ‘‘সম্পন্নং সালিকেদার’’ন্তিআদীসু (জা. ১.১৪.১) ৰিয. তেনাহ ‘‘অধিকতরন্তি অত্থো’’তি. পরিপুণ্ণম্পি ‘‘অধিকতর’’ন্তি ৰত্তব্বতমরহতি. সেসেসূতি ‘‘সমাধিসম্পন্নতর’’ন্তিআদীসু.
কারণন্তিআদীসু কারণন্তি যুত্তিং. অত্থন্তি অৰিপরীতত্থং. ৰুড্ঢিন্তি অভিৰুড্ঢিনিমিত্তং.
ইমিনা ৰচনেনাতি ইমস্মিং সুত্তে অনন্তরং ৰুত্তৰচনেন. ন কেৰলং ইমিনাৰ, সুত্তন্তরম্পি আনেত্ৰা পটিবাহিতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘ন মে আচরিযো অত্থী’’তিআদিমাহ. এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায (দী. নি. অট্ঠ. ৩.১৬২) ৰুত্তমেৰ. সরন্তি করণে এতং পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘সরন্তেনা’’তি, সরন্তি ৰা সরণহেতূতি অত্থো.
গারৰসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ব্রহ্মদেৰসুত্তৰণ্ণনা
১৭৪. এককোতি ৰিৰেকট্ঠিততায নিস্সটো. গণসঙ্গণিকাভাৰো তস্সানেন দীপিতো, কিলেসসঙ্গণিকাভাৰো পন ‘‘অপ্পমত্তো’’তিআদীহি পকাসিতো. পেসিতত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো. সম্মদেৰাতি ঞাযেনেৰ. সো পন যদি আগমনতো পট্ঠায লব্ভতি, ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, অথ পটিপদারম্ভতো পট্ঠায লব্ভতি, এৰম্পি ৰট্টতেৰাতি দস্সেতুং ‘‘যথা ৰা তথা ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. অগ্গমগ্গাধিগমেন অসম্মোহপটিৰেধস্স সিখাপ্পত্তত্তা মগ্গধম্মেসু ৰিয ফলধম্মেসুপি সাতিসযো অসম্মোহোতি ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সামং জানিত্ৰা’’তি. যথা জাননা পনস্স সচ্ছিকরণং অত্তপচ্চক্খকিরিযাতি ‘‘সচ্ছিকত্ৰা’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পচ্চক্খং কত্ৰা’’তি. তথা সচ্ছিকিরিযা চস্স ৰিপস্সনাপটিলাভোতি ‘‘উপসম্পজ্জা’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পটিলভিত্ৰা’’তি. এতেনাতি ‘‘খীণা জাতী’’তিআদিৰচনেন.
জাতি খীণাতি এত্থ জাতিসীসেন তব্বিকারৰন্তো খন্ধা ৰুত্তা. পুব্বেৰ খীণত্তাতি মগ্গাধিগমনতো পগেৰ অতীতভাৰেনেৰ খীণত্তা. তত্থ অনাগতেসু. ৰাযামাভাৰতোতি অৰিজ্জমানত্তা. অনাগতভাৰসামঞ্ঞং গহেত্ৰা লেসেন ৰুত্তং. ন পচ্চুপ্পন্না ৰিজ্জমানত্তাতি সংকিলিট্ঠা চ মগ্গভাৰনাতি সিযাতি ৰচনসেসো. যথা অজাতফলতরুণরুক্খমূলে ছিন্নে আযতিউপ্পজ্জনারহানি ফলানি ছেদনপচ্চযা অনুপ্পজ্জমানানি নট্ঠানি নাম হোন্তি, এৰমেৰ ভাৰনায অসতি উপ্পজ্জনারহা কিলেসা তপ্পচ্চযা জাতি চ মগ্গভাৰনায সতি ন উপ্পজ্জমানা পহীনাতি ৰুচ্চন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘মগ্গস্স পনা’’তিআদিনা. অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন ঞাণেন খীণরাগৰসেন.
সোল়সকিচ্চভাৰাযাতি সোল়সকিচ্চতায, সোল়সৰিধস্স ৰা কিচ্চস্স ভাৰায উপ্পাদনায. পাল়িযং সপদানন্তি সপদানচারো ৰুত্তো ভাৰনপুংসকনিদ্দেসেনাতি আহ ‘‘সপদানচার’’ন্তি. অনুক্কম্মাতি অনতিক্কমিত্ৰা. আহুতিপিণ্ডন্তি জুহিতব্বপিণ্ডং, জুহনৰসেন অগ্গিম্হি পক্খিপিতব্বপাযাসপিণ্ডন্তি অধিপ্পাযো. ভূতবলিকম্মন্তি তথা পক্খিপিত্ৰা বলিকম্মকরণং. হরিতুপলিত্তন্তি অল্লগোমযেন কতপরিভণ্ডং. ৰনমালপরিক্খিত্তন্তি মনোহরাহি ৰনপুপ্ফমালাহি পরিক্খিত্তং. ধূমকটচ্ছূতি ধূমপানং. সীলগন্ধন্তি সীলং পটিচ্চ উপ্পন্নকিত্তিগন্ধং. ঘাযমানস্সাতি উপগতং গণ্হন্তস্স.
ইমম্হা ঠানাতি ইমস্মা মনুস্সানং ৰসনট্ঠানা, মহাপথৰিতলতোতি অধিপ্পাযো. সব্বহেট্ঠিমোতি ব্রহ্মপারিসজ্জানং ৰাসব্রহ্মলোকমাহ. ব্রহ্মপথো নাম চত্তারি কুসলজ্ঝানানি ব্রহ্মলোকমগ্গভাৰতো. জীৰিতপথো নাম জীৰিতপৰত্তিউপাযভাৰতো. ‘‘ভুঞ্জতু ভৰং মহাব্রহ্মা’’তি ৰচনং সন্ধাযাহ ‘‘কিং জপ্পসী’’তিআদি. তিণবীজানীতি সালিতণ্ডুলাদীনি. গোযূসন্তি খীরং জিগুচ্ছন্তো ৰদতি. অযম্পি অত্থো ‘‘নেতাদিসো ব্রহ্মভক্খো’’তি ৰদন্তেন দীপিতোতি.
অতিদেৰপত্তোপি পঞ্চখন্ধূপধীনং অত্থিতায কিলেসূপধিআদীনংযেৰ ৰিরহিতভাৰো গহিতো. অঞ্ঞত্র হি ভাৰপচ্চযং তদত্থো ৰিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘অতিদেৰভাৰং পত্তো’’তি. যস্মা ব্রহ্মানোপি দেৰগতিপরিযাপন্নত্তা দেৰা এৰ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘অতিব্রহ্মভাৰং পত্তো’’তি.
অত্তানং ভাৰেত্ৰাতি সীলাদীহি গুণেহি অত্তানং ৰড্ঢেত্ৰা পরিব্রূহিত্ৰা ঠিতো.
পুথুজ্জনা তসা তণ্হামানদিট্ঠিপরিত্তাসৰসেন তাসনতো. খীণাসৰা থাৰরা নাম সব্বসো গতীসু সঞ্চরণাভাৰতো. তথা হি চতুন্নং সচ্চানং সব্বসো অদিট্ঠত্তা ভৰদাযজ্জস্স তণ্হাদাসব্যস্স ভাৰতো একচ্চাসু গতীসু সঞ্চরণসভাৰতো সেক্খা থাৰরা ন হোন্তি. ভজমানাতি ভজাপিযমানা. থাৰরপক্খমেৰ ভজন্তি সব্বসেট্ঠপক্খং একন্তপসট্ঠং ভজমানভাৰং উপাদায.
পহীনকিলেসো খীণাসৰো ৰিসেনো. সুখং আযতি সুখাযতি, তস্স কারকং সুখাযতিকং.
ব্রহ্মদেৰসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. বকব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা
১৭৫. ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি এৰং পৰত্তা দিট্ঠি সস্সতদিট্ঠি. সহ কাযেনাতি সহ তেন ব্রহ্মত্তভাৰেন. ব্রহ্মট্ঠানন্তি অত্তনো ব্রহ্মৰত্থুং. অনিচ্চং ‘‘নিচ্চ’’ন্তি ৰদতি অনিচ্চতায অত্তনো অপঞ্ঞাযমানত্তা. থিরন্তি দল়্হং, ৰিনাসাভাৰতো সারভূতন্তি অত্থো. উপ্পাদৰিপরিণামাভাৰতো সদা ৰিজ্জমানং. কেৰলন্তি পরিপুণ্ণং. তেনাহ ‘‘অখণ্ড’’ন্তি. কেৰলন্তি ৰা জাতিআদীহি অসম্মিস্সং, ৰিরহিতন্তি অধিপ্পাযো. উপ্পাদাদীনং অভাৰতো এৰ অচৰনধম্মং. কোচি জাযনকো…পে… উপপজ্জনকো ৰা নত্থি নিচ্চভাৰতো ঠানেন সদ্ধিং তন্নিৰাসীনং. নিচ্চভাৰঞ্হি সো পটিজানাতি. তিস্সো ঝানভূমিযোতি দুতিযততিযচতুত্থজ্ঝানভূমিযো. চতুত্থজ্ঝানভূমিৰিসেসা হি অসঞ্ঞসুদ্ধাৰাসারুপ্পভৰা. নিব্বানন্তি ৰা এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, ন পরিসমাপনত্থো, তস্মা ‘‘সব্ব’’ন্তি ইমিনা ‘‘অসঞ্ঞ…পে… ভৰা’’তি ৰুত্তং সঙ্গণ্হাতি. পটিবাহতীতি সন্তংযেৰ সমানং অজানন্তোৰ ‘‘নত্থী’’তি পটিক্খিপতি. একে উত্তরৰিহারৰাসিনো.
হেট্ঠূপপত্তিকোতি হেট্ঠা ভূমীসু উপ্পন্নউপপত্তিকো. ইদানি তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘অনুপ্পন্নে’’তিআদি ৰুত্তং. হেট্ঠুপপত্তিকং কত্ৰাতি যথাঠিতভূমিতো হেট্ঠা ততিযজ্ঝানভূমিযং উপপত্তিঝানং কত্ৰা, ন উপরিঝানস্স ৰিয পত্থনামত্তন্তি অধিপ্পাযো. পঠমকালেতি তস্মিং ভৰে পঠমকালে. অঞ্ঞাসি আসন্নভাৰতো. উভযন্তি তং তং অত্তনা কতকম্মঞ্চেৰ নিব্বত্তট্ঠানঞ্চাতি উভযং. পমুস্সিত্ৰা নিব্বত্তিং অনুপধারেন্তো.
অৰিজ্জায গতোতি অৰিজ্জায সহ পৰত্তো. সহযোগে হি ইদং করণৰচনং. তেনাহ ‘‘সমন্নাগতো’’তি. অঞ্ঞাণীতি অৰিদ্ৰা. পঞ্ঞাচক্খুৰিরহতো অন্ধীভূতো, অন্ধভাৰং আপন্নোতি অত্থো. অনাগতে সদ্দো হোতাযং ‘‘ৰক্খতী’’তি যত্রসদ্দপযোগেন, অত্থো পন ৰত্তমানকালিকো. তেনাহ ‘‘ভণতী’’তি. তেনাহ ‘‘যত্রা’’তিআদি.
মগ্গচোরোতি মগ্গপরিবুন্ধকচোরো. সন্তজ্জিযমানোতি ‘‘অৰিজ্জাগতো ৰত, ভো, বকো ব্রহ্মা’’তিআদিনা সন্তজ্জিযমানো. সতিং লভিত্ৰাতি তেনেৰ সন্তজ্জনেন যোনিসো উম্মুজ্জিত্ৰা পুরিমজাতিৰিসযং সতিং লভিত্ৰা. নিপ্পীল়িতুকামোতি ঘংসেতুকামো দোসং দস্সেতুকামো ‘‘ইদং পস্স যাৰঞ্চ তে অপরদ্ধ’’ন্তি. পুঞ্ঞকম্মাতি পুঞ্ঞকারিনো. ৰেদেহি ঞাণেহি গতত্তা পৰত্তত্তা. অন্তিমা ব্রহ্মুপপত্তীতি সব্বপচ্ছিমা ব্রহ্মভাৰপ্পত্তি. অস্মাভিজপ্পন্তীতি অস্মে অভিজপ্পন্তি. আযুৰণ্ণাদিৰসেন ব্রূহিতগুণত্তা ব্রহ্মা. অঞ্ঞেহি মহন্তা ব্রহ্মা মহাব্রহ্মা. অভিভূতি তং ব্রহ্মলোকং জেট্ঠকভাৰেন অভিভৰিত্ৰা ঠিতো. অনভিভূতোতি অঞ্ঞেহি ন অভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৰচনমেতং. দস্সনৰসেন দসো, সব্বং পস্সতীতি অধিপ্পাযো. ৰসৰত্তীতি সব্বজনং ৰসে ৰত্তেতি. ইস্সরোতি লোকে ইস্সরো. কত্তা নিম্মাতাতি লোকস্স কত্তা নিম্মাতা. সেট্ঠো সজিতাতি অযং লোকস্স উত্তমো সংৰিভজিতা চ. ৰসী পিতা ভূতভব্যানন্তি আচিণ্ণৰসিত্তা ৰসী, অযং পিতা ভূতানং নিব্বত্তানং ভব্যানং সম্ভৰেসীনন্তি পত্থেন্তি ৰিকত্থেন্তি পিহেন্তি মানেন্তি.
এতন্তি ৰিপরীতসঞ্ঞাৰসেন ‘‘ইদং নিচ্চং ইদং ধুৰং ইদং সস্সত’’ন্তিআদিনা ৰুত্তং এতং অপ্পং পরিত্তকন্তি তং ভগৰা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দস্সেতি. তং পন ‘‘একস্মিং কোসলকে তিলৰাহে ৰস্সসতে ৰস্সসতে একেকতিলুদ্ধারে কযিরমানে তিলানি পরিক্খযং গচ্ছন্তি, ন ত্ৰেৰ অব্বুদে আযূ’’তি এৰং ৰুত্তো অব্বুদো, তংৰসেন ৰীসতিগুণং নিরব্বুদো, তেসং নিরব্বুদানং ৰসেন নিরব্বুদসতসহস্সং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পন পদুমে আযুনো ৰস্সগণনা ইমস্মিংযেৰ সংযুত্তে পরতো আগমিস্সতি. অনন্তদস্সীতি অনন্তস্স ঞেয্যস্স অনৰসেসতো দস্সী. ৰতসীলৰত্তন্তি সমাদানৰসেন ৰতভূতং চারিত্তসীলৰসেন সমাচিণ্ণত্তা সীলৰত্তং. তং পন একমেৰাতি আহ ‘‘সীলমেৰা’’তি.
অপাযেসীতি এত্থ যদা সো পিপাসিতে মনুস্সে পানীযং পাযেসি, তং সমুদাগমতো পট্ঠায দস্সেতুং ‘‘তত্রা’’তিআদি আরদ্ধং. পুব্বেতি পুরিমজাতিযং. এস ব্রহ্মা ‘‘জরামরণস্স অন্তং করিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযৰসেন ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি, সো তত্থ নিব্বানসঞ্ঞী অহোসি. ঝানরতিযা ৰীতিনামেতীতি তদা তস্সা কিরিযায অৰিচ্ছেদতো পৰত্তিং উপাদায ৰত্তমানপযোগো. রত্তন্ধকারে পুরতো পুরতো গচ্ছন্তস্স সকটস্স অনুস্সরণৰসেন গচ্ছন্তানং সকটানং নিৰত্তনং হোতীতি ‘‘সব্বসকটানি তথেৰ নিৰত্তিত্ৰা’’তি ৰুত্তং.
কম্মসজ্জাতি যুদ্ধসজ্জা. ৰিলোপন্তি ৰিলুত্তভণ্ডং. এণিকূলস্মিন্তি এত্থ ‘‘পনিহতায নিচ্চগঙ্গায নাম’’ন্তি কেচি. ‘‘এণিমিগবহুলতায সো গঙ্গায তীরপ্পদেসো এণিকূলন্তি ৰুত্ত’’ন্তি অপরে. গঙ্গেয্যকোতি গঙ্গাসন্নিৰাসী.
বদ্ধচরোতি পটিবদ্ধচরিযো. তেনাহ ‘‘অন্তেৰাসিকো’’তি. যস্মা বুদ্ধো সব্বঞ্ঞূ, তস্মা অঞ্ঞাসি, ইধ ময্হং পমুট্ঠঞ্চ সব্বং জানাসীতি অধিপ্পাযো. সব্বং ব্রহ্মলোকং ওভাসযন্তো সব্বম্পিমং ব্রহ্মলোকং ভগৰা ওভাসং অভিভৰিত্ৰা অনঞ্ঞসাধারণং অত্তনো ওভাসং ওভাসেন্তো তিট্ঠতি.
বকব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অঞ্ঞতরব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা
১৭৬. তেজোকসিণপরিকম্মং কত্ৰাতি ‘‘তেজোকসিণপরিকম্মজ্ঝানং সমাপজ্জিস্সামী’’তি চিত্তুপ্পাদো এৰেত্থ তেজোকসিণপরিকম্মং. ন হি বুদ্ধানং অঞ্ঞেসং ৰিয তত্থ ঝানসমাপজ্জনেন পরিকম্মপপঞ্চো অত্থি সব্বত্থেৰ চিণ্ণৰসীভাৰস্স পরমুক্কংসভাৰপ্পত্তত্তা. তস্স কির ব্রহ্মুনো ‘‘যথাহং এৰং মহানুভাৰো অঞ্ঞো নত্থী’’তি লদ্ধি, যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘নত্থি সো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা, যো ইধ আগচ্ছেয্যা’’তি. ভগৰা তস্স তং লদ্ধিং ৰিস্সজ্জেতুং তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা তস্স উপরি আকাসে নিসীদি. তেন ৰুত্তং ‘‘তেজোধাতুং…পে… তথাগতং দিস্ৰা’’তি. অট্ঠিৰেধং ৰিযং ৰিজ্ঝিতব্বো অট্ঠিৰেধী, যথা অট্ঠিং ৰিজ্ঝিত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠতি, এৰং ৰিজ্ঝিতব্বোতি অত্থো. অযং পন অট্ঠিৰেধী ৰিয অট্ঠিৰেধী, যথা সো লদ্ধিং ৰিস্সজ্জেতি, এৰং পটিপজ্জিতব্বোতি অত্থো. সেসানন্তি মহাকস্সপমহাকপ্পিনঅনুরুদ্ধত্থেরানং.
অঞ্ঞব্রহ্মসরীরৰিমানালঙ্কারাদীনং পভাতি ব্রহ্মানং সরীরপ্পভা ৰিমানপ্পভা অলঙ্কারৰত্থাদীনং পভাতি ইমস্মিং ব্রহ্মলোকে ইমা সব্বা পভা অত্তনো পভস্সরভাৰেন অভিভৰন্তং. নত্থি মে সাতি ইদানি মে সা দিট্ঠি নত্থি, ‘‘নত্থি সো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা, যো ইধ আগচ্ছেয্যা’’তি অযং লদ্ধি নত্থি. তেনাহ ‘‘তত্রাস্স…পে… পহীনা’’তি. এত্থাতি এতস্মিং সমাগমে. যথা তস্স ব্রহ্মুনো সব্বসো দিট্ঠিগতং ৰিমুচ্চতি ধম্মচক্খু উপ্পজ্জতি, এৰং মহন্তং ধম্মদেসনং দেসেসি.
‘‘অজ্জাপি তে, আৰুসো’’তিআদিনা ৰুত্তেন তত্তকেনেৰ. সরূপেন ৰুত্তাতি পঠমেন পাদেন চতস্সো, দুতিযেন একন্তি এৰং পঞ্চ অভিঞ্ঞা সরূপেন ৰুত্তা. কস্মা এত্থ দিব্বসোতং নাগতন্তি? আহ ‘‘তাসং ৰসেন আগতমেৰা’’তি. যেন ইমা লোকুত্তরা অভিঞ্ঞা অধিগতা, ন তস্স দিব্বসোতসম্পাদনং ভারিযং পটিপক্খৰিগমেন সুখেনেৰ ইজ্ঝনতো.
অঞ্ঞতরব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ব্রহ্মলোকসুত্তৰণ্ণনা
১৭৭. পচ্চেকং দ্ৰারবাহন্তি পচ্চেকং দ্ৰারবাহং. পচ্চেক-সদ্দো চেত্থ আৰুত্তিৰসেন ৰেদিতব্বো; ‘‘পচ্চেকং পচ্চেক’’ন্তি আহ ‘‘একেকো একেক’’ন্তি. তেসু হি একো পচ্চেকব্রহ্মা গন্ধকুটিযা একদ্ৰারবাহং নিস্সায ঠিতো, অপরো অঞ্ঞং. পচ্চেকব্রহ্মাতি চ একচারী ব্রহ্মা, ন পরিসচারী ব্রহ্মাতি অত্থো. সমিদ্ধি নাম সগ্গে সুখুপকরণেহি, ব্রহ্মানঞ্চ ঝানং সুখুপকরণন্তি ঝানসুখেন সমিদ্ধোতি. সম্পত্তিযা ৰেপুল্লপ্পত্ততা ব্রহ্মানঞ্চ অভিঞ্ঞাগুণেহি ৰেপুল্লপ্পত্তীতি আহ ‘‘ফীতোতি অভিঞ্ঞাপুপ্ফেহি সুপুপ্ফিতো’’তি. অসহন্তোতি নসহন্তো নরোচেন্তো.
সতপদন্তি সতসদ্দো. রূপৰসেনাতি রূপসদ্দৰসেন, রূপসদ্দেন সদ্ধিন্তি অত্থো. তথা পন্তিৰসেনাতি এত্থাপি. একচ্চেতি একে মিগারী, তেসং ব্যগ্ঘীনিসারূপকানং পঞ্চসতানীতি অত্থো. ‘‘কস্স অঞ্ঞস্স উপট্ঠানং গমিস্সামী’’তি ৰিমানসম্পত্তিযং ৰিম্হযক্খিকো অহঙ্কারৰসেন ৰদতি. রণন্তি নিন্দন্তি এতেহীতি রণা, দোসা. ৰিরোধিপচ্চযসন্নিপাতে ৰিকারুপ্পত্তি রুপ্পনং রূপস্স পৰেধনন্তি আহ ‘‘সীতাদীহি চ নিচ্চং পৰেধিত’’ন্তি. সুমেধো সুন্দরপঞ্ঞো সো সত্থা রূপে ন রমতি, কিং পন মন্দপঞ্ঞো রূপে সরণঞ্চ পৰেধিতঞ্চ অপস্সন্তো রমসীতি অধিপ্পাযো.
ব্রহ্মলোকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা
১৭৮. পমাণকরানং রাগাদীনং অভাৰতো খীণাসৰো রাগাদিৰসেন ন সক্কা ইমং পমাতুন্তি অপ্পমেয্যো, অপ্পমেয্যানি ৰা চত্তারি অরিযসচ্চানি ৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতত্তা পমিতং পমেয্যং তস্স কতো পরিমেয্যো নত্থি. তেনাহ ‘‘খীণাসৰো…পে… দীপেতী’’তি. তন্তি খীণাসৰং. পমেতুং রন্ধগৰেসী হুত্ৰা ৰজ্জতো পরিচ্ছিন্দিতুং. যথাসভাৰতো তস্স মিননে নিহীনপঞ্ঞতায অৰকুজ্জপঞ্ঞং.
কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. কতমোদকতিস্সসুত্তৰণ্ণনা
১৭৯. কিং কুসলগৰেসিতায ‘‘কিং কুসলং অকুসল’’ন্তিআদিনা কিন্তি সুণাতি এতাযাতি কিস্স ৰা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা.
কতমোদকতিস্সসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. তুরূব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা
১৮০. আবাধো এতস্স অত্থীতি আবাধিকো. অনন্তরসুত্তেতি অনাগতানন্তরে সুত্তে. ৰরাকোতি অনুগ্গহৰচনমেৰ, ন নিপ্পরিযাযেন ৰুত্তৰচনং. পিযসীলাতি ইমিনা এতস্মিং অত্থে নিরুত্তিনযেন ‘‘পেসলা’’তি পদসিদ্ধীতি দস্সেতি. কবরক্খীনীতি ব্যাধিবলেন পরিভিন্নৰণ্ণতায কবরভূতানি অক্খীনি. যত্তকন্তি যং ত্ৰং ভগৰতো ৰচনং অঞ্ঞথা করোসি, তত্তকং তযা অপরদ্ধং, তস্স পমাণং নত্থীতি অত্থো. যস্মা অনাগামিনো নাম কামচ্ছন্দব্যাপাদা পহীনা হোন্তি, ত্ৰঞ্চ দিট্ঠো কামচ্ছন্দব্যাপাদৰসেন ইধাগতো, তস্মা যাৰ তে ইদং অপরদ্ধন্তি অযমেৰেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
অদিট্ঠিপ্পত্তোতি অপ্পত্তদিট্ঠিনিমিত্তো. গিলৰিসো ৰিয ৰিসং গিলিত্ৰা ঠিতো ৰিয. কুঠারিসদিসা মূলপচ্ছিন্দনট্ঠেন. উত্তমত্থেতি অরহত্তে. খীণাসৰোতি ৰদতি সুনক্খত্তো ৰিয অচেলং কোরক্খত্তিযং. যো অগ্গসাৰকো ৰিয পসংসিতব্বো খীণাসৰো, তং ‘‘দুস্সীলো অয’’ন্তি যো ৰা ৰদতি. সমকোৰ ৰিপাকোতি পসংসিযনিন্দা ৰিজ্জমানগুণপরিধংসনৰসেন পৰত্তা যাৰ মহাসাৰজ্জতায কটুকতরৰিপাকা, তাৰ নিন্দিযপসংসাপি মহাসাৰজ্জতায সমৰিপাকা তত্থ অৰিজ্জমানগুণসমারোপনেন অত্তনো পরেসং মিচ্ছাপটিপত্তিহেতুভাৰতো পসংসিযেন তস্স সমভাৰকরণতো চ. লোকেপি হি অযং পুরে সমণগারয্হো হোতি, পগেৰ দুপ্পটিপন্নদুপ্পটিপন্নোতি সমং করোন্তীতি.
সকেনাতি অত্তনো সাপতেয্যেন. অযং অপ্পমত্তকো অপরাধো দিট্ঠধম্মিকত্তা সপ্পতিকারত্তা চ তস্স. অযং মহন্ততরো কলি কতূপচিতস্স সম্পরাযিকত্তা অপ্পতিকারত্তা চ.
‘‘নিরব্বুদো’’তি গণনাৰিসেসো একোতি আহ ‘‘নিরব্বুদগণনাযা’’তি, সতসহস্সং নিরব্বুদানন্তি অত্থো. নিরব্বুদপরিগণনং পন হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. যমরিযগরহী নিরযং উপেতীতি এত্থ যথাৰুত্তং আযুপ্পমাণং পাকতিকেন অরিযূপৰাদিনা ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘অগ্গসাৰকানং পন গুণমহন্ততায ততোপি অতিৰিয মহন্ততরা এৰা’’তি ৰদন্তি.
তুরূব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা
১৮১. দ্ৰে কোকালিকনামকা ভিক্খূ, ততো ইধ অধিপ্পেতং নিদ্ধারেত্ৰা দস্সেতুং – ‘‘কো অযং কোকালিকো’’তি? পুচ্ছা. সুত্তস্স অট্ঠুপ্পত্তিং দস্সেতুং – ‘‘কস্মা চ উপসঙ্কমী’’তি? পুচ্ছা. অযং কিরাতিআদি যথাক্কমং তাসং ৰিস্সজ্জনং. ৰিৰেকৰাসং ৰসিতুকামত্তা অপ্পিচ্ছতায চ মা কস্সচি…পে… ৰসিংসু.
পক্কমিস্সন্তীতি আঘাতং উপ্পাদেসি অত্তনো ইচ্ছাৰিঘাতনতো. থেরা ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদযিংসু পযুত্তৰাচায অকতত্তা থেরেহি চ অদীপিতত্তা. পুব্বেপি…পে… মঞ্ঞেতি ইমিনা থেরানং কোহঞ্ঞে ঠিতভাৰং আসঙ্কতি অৰণে ৰণং পস্সন্তো ৰিয, সুদ্ধে আদাসতলে লেখং উট্ঠাপেন্তো ৰিয চ.
অপরজ্ঝিত্ৰাতি ভগৰতো সম্মুখা ‘‘পাপভিক্খূ জাতা’’তি ৰত্ৰা. আহ ‘‘সদ্ধায আকরো পসাদাৰহো’’তি. পৰত্তসদ্ধাযিকো ৰাতি অত্থোতি আহ ‘‘সদ্ধাতব্বৰচনো’’তি.
পীল়কা নাম বাহিরতো পট্ঠায অট্ঠিং ভিন্দতি, ইমা পন পঠমংযেৰ অট্ঠিং ভিন্দিত্ৰা উগ্গতা. তরুণবেলুৰমত্তিযোতি তরুণবিল্লফলমত্তিযো. ৰিসগিলিতোতি খিত্তপহরণো. তঞ্চ বল়িসং ৰিসসমঞ্ঞা লোকে. ‘‘আরক্খদেৰতানং সুত্ৰা’’তি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধো.
মগধরট্ঠে সংৰোহারতো মাগধকো পত্তো, তেন. তিলসকটং তিলৰাহাএতি ৰুত্তো. পচ্চিতব্বট্ঠানস্সাতি নিরযদুক্খেন পচ্চিতব্বপদেসস্স. এতং ‘‘অব্বুদো’’তি নামং.
ৰস্সগণনাতি একতো পট্ঠায দসগুণিতং অব্বুদআযুম্হি, ততো পরং ৰীসতিগুণং নিরব্বুদাদীসু ৰস্সগণনা ৰেদিতব্বা. সব্বত্থাতি অববাদীসু পদুমপরিযোসানেসু সব্বেসু নিরযেসু. এসেৰ নযোতি হেট্ঠিমতো উপরিমস্স উপরিমস্স ৰীসতিগুণতং অতিদিসতি.
কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঠমৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযৰগ্গো
১. সনঙ্কুমারসুত্তৰণ্ণনা
১৮২. পোরাণকত্তাতি নিব্বত্তিত্ৰা চিরকালত্তা. জাতত্তা জনো, তং ইতো জনেতো, তস্মিং. খত্তিযো সেট্ঠো লোকমরিযাদপরিপালনাদিনা সম্মাপটিপত্তিযং সত্তানং নিযোজনেন বহুকারত্তা. সো হি পরে তথা পটিপাদেন্তো সযম্পি তত্থ পতিট্ঠিতোযেৰ হোতীতি সেট্ঠো ৰুত্তো. পটিপক্খৰিজ্ঝনট্ঠেন পুব্বেনিৰাসাদীনং ৰিদিতকরণট্ঠেন ৰিজ্জাতি. সদ্ধাহিরোত্তপ্পবাহুসচ্চৰীরিযসতিপঞ্ঞাতি ইমে সত্ত সদ্ধম্মা. চরন্তি অগতপুব্বং দিসং এতেহীতি চরণানি, সীলাদযো পন্নরস ধম্মা.
সনঙ্কুমারসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দেৰদত্তসুত্তৰণ্ণনা
১৮৩. অপ্পঞ্ঞত্তে এৰ সিক্খাপদে ছেজ্জগামিকম্মস্স কতত্তা সলিঙ্গেনেৰ চ ঠিতত্তা ‘‘দেৰদত্তো সাসনতো পক্কন্তো’’তি ন ৰত্তব্বোতি অচিরপক্কন্তেতি এত্থ ‘‘সাসনতো পক্কন্তে’’তি অৰত্ৰা ‘‘ৰেল়ুৰনতো গযাসীসং গতে’’তি ৰুত্তং. পকতত্তো হি ভিক্খুসঙ্ঘং ভিন্দেয্য, ন অপকতত্তোতি. ৰল়ৰাযাতি ৰল়ৰায কুচ্ছিযং জাতং.
দেৰদত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অন্ধকৰিন্দসুত্তৰণ্ণনা
১৮৪. জনতন্তি জনানং সমূহং, জনসঞ্চরণট্ঠানন্তি অত্থো. মনুস্সানং অনুপচারেতি যত্তকে কসনাদিকিচ্চং করোন্তানং সঞ্চারো হোতি, এত্তকং অতিক্কমিত্ৰা অনুপচারে. সংযোজনৰিপ্পমোক্খাতি সংযোজনৰিমোক্খহেতু. ৰিৰেকরতিং পৰিৰেকসুখজ্ঝানং অলভন্তো. চিত্তানুরক্খণত্থন্তি পুব্বে মং মনুস্সা ‘‘অরঞ্ঞৰাসেন পৰিৰিত্তো অসংসট্ঠো আরদ্ধৰীরিযো’’তি মঞ্ঞিংসু, ইদানি গামন্তে ৰসন্তং দিস্ৰা গণসঙ্গণিকায নিৰুট্ঠোতি অপ্পসাদং আপজ্জিস্সন্তি. যদিপি মে ইধ অভিরতি নত্থি, এৰং সন্তেপি ইধেৰ ৰসিস্সামীতি ৰিক্খিত্তচিত্তেন হুত্ৰা ন ৰসিতব্বং, কো অত্থো চিত্তৰসং গন্ত্ৰাতি অধিপ্পাযো. সতিপট্ঠানপরাযণোতি সতিপট্ঠানভাৰনারতো. এৰং হিস্স গণৰাসোপি পাসংসো ৰিৰেকৰাসেন ৰিনা সমণকিচ্চস্স অসিজ্ঝনতো.
ৰট্টভযতো পমুত্তো অজ্ঝাসযৰসেনাতি অধিপ্পাযো.
নিসীদি তত্থ ভিক্খূতি ইমিনা সত্তূপলদ্ধিযা অনিস্সিতত্তা যথারুচিযা তেসং নিসজ্জং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ইমিনা’’তিআদি.
ইমিনা চ ইমিনা চ আকারেন জাতন্তি ন অনুস্সৰদস্সনমেতং, ন অনুস্সৰগ্গহণং. তক্কহেতু নযহেতু ৰা ন ৰদামীতি যোজনা. পিটকং গন্থো সম্পদীযতি এতস্সাতি পিটকসম্পদানং, গন্থস্স উগ্গণ্হনতো তেন পিটকস্স উগ্গণ্হনকভাৰেন, কেনচি গন্থানুসারেন এৰং ন ৰদামীতি অত্থো. ব্রহ্মস্স সেট্ঠস্স ধম্মস্স চরিযং ৰাচসিকং পৰত্ততীতি ব্রহ্মচরিযং, ধম্মদেসনা. ভাৰিতেন মরণস্স সব্বসো ভাগেন ৰিপ্পহানেন মরণপরিচ্চাগীনং. তে চ খীণজাতিকাতি আহ ‘‘খীণাসৰান’’ন্তি.
দসধা দসাতি দসক্খত্তুং দস. অঞ্ঞন্তি পঞ্চসতাধিকসহস্সতো অঞ্ঞং. পুঞ্ঞভাগিনোতি ৰিৰট্টনিস্সিতপুঞ্ঞস্স ভাগিনো তস্সা দেসনায এত্তকা সত্তা জাতাতি গণেতুং অহং ন সক্কোমীতি দস্সেতি. ব্রহ্মধম্মদেসনন্তি ব্রহ্মুনা ৰুত্তং আহ.
অন্ধকৰিন্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অরুণৰতীসুত্তৰণ্ণনা
১৮৫. অভিভূ সম্ভৰোতি তেসং দ্ৰিন্নং মহাথেরানং নামানি. তেসং ৰিভাগং দস্সেতুং ‘‘তেসূ’’তিআদি ৰুত্তং. এতে দ্ৰে তস্স ভগৰতো অগ্গসাৰকাতি দস্সেতি. অৰজ্ঝাযন্তীতি হেট্ঠা কত্ৰা চিন্তেন্তি. খিয্যন্তি তং লামকতো চিন্তেতব্বতং পাপেন্তি পাপকতং করোন্তি. ৰিত্থারযন্তাতি তমেৰ লামকতো চিন্তেতব্বতং ৰেপুল্লং পাপেন্তা. সব্বে পাসণ্ডা অত্তনো অত্তনো সমযে সিদ্ধন্তে সব্বে দেৰমনুস্সা অত্তনো অত্তনো সমযে পটিলাভে পটিলদ্ধঅত্থে পুরিসকারং ৰণ্ণযন্তীতি যোজনা.
আরম্ভৰীরিযন্তি মচ্চুসেনাসঙ্খাতকিলেসধুননে আরম্ভৰীরিযং, যা ‘‘আরম্ভধাতূ’’তি ৰুচ্চতি. নিক্কমৰীরিযন্তি কোসজ্জপটিপক্খভূতং ৰীরিযং, যা ‘‘নিক্কমধাতূ’’তি ৰুচ্চতি. পযোগং করোথাতি পরং পরং ঠানং অক্কমনতো ততোপি বলৰতরং ভাৰনাভিযোগং পৰত্তেথাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পরক্কমথা’’তি. কিলেসসেনা নাম রাগাদিকিলেসসমূহো, সো মরণপচ্চযভাৰতো ‘‘মচ্চুনো সেনা’’তি ৰুচ্চতি. তঞ্হি সন্ধায ৰুত্তং ‘‘মহাসেনেন মচ্চুনা’’তি (ম. নি. ৩.২৭২, ২৭৫, ২৭৬). খন্ধানং পঠমাভিনিব্বত্তি জাতি, তদঞ্ঞং পন তেসং পটিপাটি পৰত্তং সংসারোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘জাতিঞ্চ সংসারঞ্চা’’তি. যস্মা ‘‘একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো’’তিআদীসু তস্মিং তস্মিং ভৰে আদাননিক্খেপপরিচ্ছিন্নখন্ধপ্পৰত্তি ‘‘জাতী’’তি ৰুচ্চতি, সা এৰ যাৰ পরিনিব্বানা অপরাপরং পৰত্তমানো সংসারো ‘‘ইতো চিতো সংসরণ’’ন্তি কত্ৰা, তস্মা আহ ‘‘জাতিসঙ্খাতং ৰা সংসার’’ন্তি. পরিচ্ছেদন্তি পরিযোসানং. ওভাসং ফরীতি সম্বন্ধো. আলোকট্ঠানেতি অত্তনা কতআলোকট্ঠানে. আলোককিচ্চং নত্থীতি অন্ধকারট্ঠানে আলোকদস্সনং ৰিয আলোকট্ঠানে আলোকদস্সনকিচ্চং নত্থি. তস্মা তেসং সত্তানং ‘‘কিং আলোকো অযং, কস্স নু খো অযং আলোকো’’তি? ৰিচিনন্তানং চিন্তেন্তানং. সব্বেতি সহস্সিলোকধাতুযং সব্বে দেৰমনুস্সা. ওসটায পরিসাযাতি ধম্মস্সৰনত্থং সব্বোসটায পরিচিতপরিচ্ছিন্নায পরিসায. সদ্দং সুণিংসূতি ন কেৰলং সদ্দমেৰ সুণিংসু, অথ খো অত্থোপীতি যথাধিপ্পেতো তেসং পকতিসৰনুপচারে ৰিয পাকটো অহোসি, তিসহস্সিলোকধাতুং ৰিঞ্ঞাপেসীতি.
অরুণৰতীসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পরিনিব্বানসুত্তৰণ্ণনা
১৮৬. এৰং তং কুসিনারায হোতীতি যথা অনুরোধপুরস্স থূপারামো দক্খিণপচ্ছিমদিসাযং, এৰং তং উয্যানং কুসিনারায দক্খিণপচ্ছিমদিসাযং হোতি. তস্মাতি যস্মা নগরং পৰিসিতুকামা উয্যানতো উপেচ্চ ৰত্তন্তি গচ্ছন্তি এতেনাতি উপৰত্তনন্তি ৰুচ্চতি, তস্মা. তন্তি সালপন্তিভাৰেন ঠিতং সালৰনং. অন্তরেনাতি ৰেমজ্ঝে. অপ্পমজ্জনং অপ্পমাদো, সো পন অত্থতো ঞাণূপসংহিতা সতি. যস্মা তত্থ সতিযা ব্যাপারো সাতিসযো, তস্মা ‘‘সতিঅৰিপ্পৰাসেনা’’তি ৰুত্তং. অপ্পমাদপদেযেৰ পক্খিপিত্ৰা অভাসি অত্থতো তস্স সকলস্স বুদ্ধৰচনস্স সঙ্গণ্হনতো.
ঝানাদীসু চিত্তে চ পরমুক্কংসগতৰসীভাৰতায ‘‘এত্তকে কালে এত্তকা সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি কালপরিচ্ছেদং কত্ৰা সমাপত্তিসমাপজ্জনং পরিনিব্বানপরিকম্মন্তি অধিপ্পেতং. থেরোতি অনুরুদ্ধত্থেরো.
অযম্পি চাতি যথাৰুত্তপঞ্চসট্ঠিযা ঝানানং সমাপন্নকথাপি সঙ্খেপকথা এৰ. কস্মা? যস্মা ভগৰা তদা দেৰসিকং ৰল়ঞ্জনসমাপত্তিযো সব্বাপি অপরিহাপেত্ৰা সমাপজ্জি এৰাতি দস্সেন্তো ‘‘নিব্বানপুরং পৰিসন্তো’’তিআদিমাহ. চতুৰীসতি…পে… পৰিসিত্ৰাতি এত্থ কেচি তাৰ আহু ‘‘ভগৰা দেৰসিকং দ্ৰাদসকোটিসতসহস্সক্খত্তুং মহাকরুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, দ্ৰাদসকোটিসতসহস্সক্খত্তুমেৰ ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, তস্মা তদাপি চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো সমাপজ্জতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘তথাগতং, ভিক্খৰে, অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দ্ৰে ৰিতক্কা বহুলং সমুদাচরন্তি খেমো চ ৰিতক্কো পৰিৰেকো চ ৰিতক্কো’তি (ইতিৰু. ৩৮). খেমো হি ৰিতক্কো ভগৰতো মহাকরুণাসমাপত্তিং পূরেত্ৰা ঠিতো, পৰিৰেকৰিতক্কো অরহত্তফলসমাপত্তিং. বুদ্ধানং হি ভৰঙ্গপরিৰাসো লহুকো মত্থকপ্পত্তো সমাপত্তীসু ৰসীভাৰো, তস্মা সমাপজ্জনৰুট্ঠানানি কতিপযচিত্তক্খণেহেৰ ইজ্ঝন্তি. পঞ্চ রূপাৰচরসমাপত্তিযো চতস্সো অরূপসমাপত্তিযো অপ্পমঞ্ঞাসমাপত্তিযা সদ্ধিং নিরোধসমাপত্তি অরহত্তফলসমাপত্তি চাতি দ্ৰাদসেতা সমাপত্তিযো ভগৰা পচ্চেকং দিৰসে দিৰসে কোটিসতসহস্সক্খত্তুং পুরেভত্তং সমাপজ্জতি, তথা পচ্ছাভত্তন্তি এৰং চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা দেৰসিকং ৰল়ঞ্জনককসিণসমাপত্তিযো’’তি.
অপরে পনাহু ‘‘যং তং ভগৰতা অভিসম্বোধিদিৰসে পচ্ছিমযামে পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গমুখেন পটিলোমনযেন জরামরণতো পট্ঠায ঞাণং ওতারেত্ৰা অনুপদধম্মৰিপস্সনং আরভন্তেন যথা নাম পুরিসো সুৰিদুগ্গং মহাগহনং মহাৰনং ছিন্দন্তো অন্তরন্তরা নিসানসিলাযং ফরসুং নিসিতং করোতি, এৰমেৰং নিসানসিলাসদিসিযো সমাপত্তিযো অন্তরন্তরা সমাপজ্জিত্ৰা ঞাণস্স তিক্খৰিসদভাৰং সম্পাদেতুং অনুলোমপটিলোমতো পচ্চেকং পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গেসু লক্খকোটিসমাপত্তিসমাপজ্জনৰসেন সম্মসনঞাণং পৰত্তেতি, তদনুসারেন ভগৰা বুদ্ধভূতোপি অনুলোমপটিলোমতো পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গমুখেন ৰিপস্সনাৰসেন দিৰসে দিৰসে লক্খকোটিফলসমাপত্তিযো সমাপজ্জতি, তং সন্ধায ৰুত্তং, ‘চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো পৰিসিত্ৰা’’’তি.
ইমানি দ্ৰেপি সমনন্তরানেৰ পচ্চৰেক্খণাযপি যেভুয্যেন নানন্তরিযকতায ঝানপক্খিকভাৰতো. যস্মা সব্বপচ্ছিমং ভৰঙ্গচিত্তং ততো ততো চৰনতো ‘‘চুতী’’তি ৰুচ্চতি, তস্মা ন কেৰলং অযমেৰ ভগৰা, অথ খো সব্বেপি সত্তা ভৰঙ্গচিত্তেনেৰ চৰন্তীতি দস্সেতুং ‘‘যে হি কেচী’’তিআদি ৰুত্তং. দুক্খসচ্চেনাতি দুক্খসচ্চপরিযাপন্নেন চুতিচিত্তেন কালং কালকিরিযং করোন্তি পাপুণন্তি, কালগমনতো ৰা করোন্তি পেচ্চাতি.
পটিভাগপুগ্গলৰিরহিতো সীলাদিগুণেহি অসদিসতায সদিসপুগ্গলরহিতো. সঙ্খারা ৰূপসম্মন্তি এত্থাতি ৰূপসমোতি এৰং সঙ্খাতং ঞাতং কথিতং নিব্বানমেৰ সুখন্তি. লোমহংসনকোতি লোমানং হট্ঠভাৰাপাদনো. ভিংসনকোতি অৰীতরাগানং ভযজনকো আসি অহোসি. সব্বাকারৰরগুণূপেতেতি সব্বেহি আকারৰরেহি উত্তমকারণেহি সীলাদিগুণেহি সমন্নাগতে. অসঙ্কুটিতেনাতি অকুটিতেন ৰিপ্ফারিকাভাৰতো. সুৰিকসিতেনেৰাতি পীতিসোমনস্সযোগতো সুট্ঠু ৰিকসিতেন. ৰেদনং অধিৰাসেসি সভাৰসমুদযাদিতো সুট্ঠু পঞ্ঞাতত্তা. অনাৰরণৰিমোক্খো সব্বসো নিব্বিদভাৰো. তেনাহ ‘‘অপঞ্ঞত্তিভাৰূপগমো’’তি. পজ্জোতনিব্বানসদিসোতি পদীপস্স নিব্বানসদিসো তত্থ ৰিলীযিত্ৰা অৰট্ঠানাভাৰতো.
পরিনিব্বানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সারত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
ব্রহ্মসংযুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.