৭. ব্রাহ্মণসংযুত্তং

১. অরহন্তৰগ্গো

১. ধনঞ্জানীসুত্তৰণ্ণনা

১৮৭. ধনঞ্জানিগোত্তাতি এত্থ পুব্বপুরিসতো আগতস্স কুলৰংসস্স নামাভিধানসঙ্খাতং গং তাযতীতি গোত্তং. (কিং পন তন্তি? অঞ্ঞকুলপরম্পরাসাধারণং তস্স কুলস্স আদিপুরিসসমুদাগতং তংকুলপরিযাপন্নসাধারণং সামঞ্ঞরূপন্তি দট্ঠব্বং.) ধনঞ্জানিগোত্তং এতিস্সন্তি ধনঞ্জানিগোত্তা. তস্সা উদানস্স কারণং পুচ্ছিত্ৰা আদিতো পট্ঠায ৰিভাৰেতুং ‘‘সো কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. নানারসভোজনং দেতীতি যোজনা. পঞ্চগোরসসম্পাদিতং সালিভত্তং সূপসাকব্যঞ্জনং নানারসং ব্রাহ্মণভোজনং. মণ্ডলগ্গখগ্গন্তি মণ্ডলগ্গসঙ্খাতং খগ্গং. দুৰিধো হি খগ্গো মণ্ডলগ্গো দীঘগ্গোতি. তত্থ যস্স অগ্গো মণ্ডলাকারেন ঠিতো, সো মণ্ডলগ্গো. যস্স পন অসিপুত্তিকা ৰিয দীঘো, সো দীঘগ্গো.

সাসনাতি অনুসাসনা. ‘‘নমো…পে… সম্বুদ্ধস্সা’’তি এৰং ৰুত্তা পঞ্চপদিকগাথা. সত্থুসাসনে হি লোকিযচ্ছন্দং অনপেক্খিত্ৰা এসা পঞ্চপদিকগাথাতি দট্ঠব্বা. ওক্কাৰরধরাতি পুব্বপুরিসসঙ্খাতউক্কাকৰংসৰরধারিকা. সক্কাতি সক্কুণেয্যং.

এৰন্তি ‘‘সচে মে অঙ্গমঙ্গানী’’তিআদিনা ইমিনা পকারেন. ‘‘পঞ্চ গাথাসতানি পন অট্ঠকথং আরুল়্হানি, ইধ পন দ্ৰে এৰ উদ্ধটা’’তি ৰদন্তি. পহরিতুং ৰাতি একৰারম্পি হত্থেন ৰা পাদেন ৰা পহরিতুম্পি পরামসিতুম্পি অসক্কোন্তোতি অত্থো. সো হি তস্সা অরিযসাৰিকায আনুভাৰেন অত্তনো সামত্থিযেন ৰসে ৰত্তাপনত্থং সন্তজ্জিত্ৰাপি তদনুৰত্তন্তো নিব্বিসো অহোসি. তেনাহ ‘‘ভোতী’’তিআদি.

তস্স ব্রাহ্মণস্সাতি অত্তনো সামিকব্রাহ্মণস্স. উপসংহরন্তীতি উপনেন্তী. তস্মিং সমযেতি তস্মিং দুক্খুপ্পত্তিকালে ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি ভগৰতো ৰচনং অনুস্সরিত্ৰা ‘‘দসবলস্স ভগৰতো’’তিআদীসু যথাপরিচিতং গুণপদং অনুস্সরি. তেনাহ ‘‘দসবলং সরী’’তি.

খন্তিসোরচ্চরহিততায কুজ্ঝিত্ৰা. ভিজ্জিত্ৰাতি সংযতাভাৰতো তস্স ব্রাহ্মণস্স অন্তরে মেত্তিভেদেন ভিজ্জিত্ৰা. এৰমেৰাতি যথা এতরহি অকারণেন, এৰমেৰ অঞ্ঞদাপি অকারণেনাতি অত্থো. নিক্কারণতাদীপনে এৰং-সদ্দো, এৰ-সদ্দো পন অৰধারণত্থো. নিক্কারণতা চ নাম নিরত্থকতা, নিরত্থকৰিপ্পলাপভাৰেনেত্থ এৰং-সদ্দস্স গহণে পৰত্তি গৰেসিতব্বা. গরহত্থো ৰাযং এৰং-সদ্দো অনেকত্থত্তা নিপাতানং. গরহত্থতা চস্স ৰসলিসদ্দসন্নিধানতো পাকটা এৰ.

গামনিগমরট্ঠপূজিতোতি ইমিনা গামনিগমরট্ঠসামিকেহি পূজিতভাৰো দীপিতো গামাদীনং তেসং ৰসে ৰত্তনতো. অসুকস্স নাম পুগ্গলস্স. সেসন্তি অভিক্কন্তন্তিআদি, যম্পি চঞ্ঞং ইধাগতং হেট্ঠা ৰণ্ণিতঞ্চ.

ধনঞ্জানীসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অক্কোসসুত্তৰণ্ণনা

১৮৮. ভারদ্ৰাজোৰ সোতি ভারদ্ৰাজো নাম এৰ সো ব্রাহ্মণো. গোত্তৰসেন হি তযিদং নামং, ৰিসেসেন পনেতং জাতন্তি দস্সেতুং ‘‘পঞ্চমত্তেহী’’তিআদি ৰুত্তং. জানিকতাতি ঞাতিৰগ্গহানিকতা. পক্খো ভিন্নোতি ততো এৰ ঞাতিপক্খো নট্ঠো. যথা দোমনস্সিতো অনত্তমনোতি ৰত্তব্বং লভতি, এৰং কুপিতোতি আহ ‘‘দোমনস্সেন চা’’তি. দসহীতি অনৰসেসপরিযাদানৰসেন ৰুত্তং পঞ্চহি গাথাসতেহি অক্কোসন্তো তথা অক্কোসেয্যাতি কত্ৰা. তত্থ পন যেন কেনচি অক্কোসন্তোপি অক্কোসতিযেৰ নাম. করোসি মম ভাতিকস্স পব্বজ্জং.

সম্ভুঞ্জতীতি সম্ভোগং করোতি. অক্কোসাদীহি একতো ভুঞ্জতি. ৰীতিহরতীতি ব্যতিহারং করোতি, অক্কোসতো পচ্চক্কোসনাদিনা ৰিনিমযং করোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কতস্স পটিকারং করোতী’’তি. অস্স অনুস্সৰৰসেন সুত্ৰা ‘‘সপতি ম’’ন্তি সঞ্ঞিনো ভযং উপ্পজ্জীতি যোজনা. অস্সাতি ব্রাহ্মণস্স. সুত্ৰাতি পদং উভযত্থাপি যোজেতব্বং ‘‘তৰেৰেতং ব্রাহ্মণাতি সুত্ৰা, অনুস্সৰৰসেন সুত্ৰা’’তি চ. কামং কিসৰচ্ছাদযো সপনং নাদংসু, দেৰতানংযেৰ হি সো অত্থো, সত্তানং পন তথা সঞ্ঞা উপ্পন্না, সোপি তথাসঞ্ঞী অহোসি. তেনাহ ‘‘অনুস্সৰৰসেনা’’তি.

দন্তস্স সব্বসো দমথং উপগতত্তা. নিব্বিসেৰনস্সাতি রাগদোসাদিহেতুকৰিপ্ফন্দনরহিতস্স. তস্সেৰাতি পটিকুজ্ঝন্তস্সেৰ পুগ্গলস্স তেন কোধেন পাপং হোতি পাপস্স সন্তানন্তরসঙ্কন্তিযা অভাৰতো. কেচি পন ‘‘তস্সেৰাতি তস্সেৰ পটিকুজ্ঝন্তপুরিসস্স তেন পটিকুজ্ঝনেন. পাপিযোতি পটিকুজ্ঝন্তপুগ্গলস্স লামকতরো’’তি এৰমেত্থ অত্থং ৰদন্তি. সতিযা সমন্নাগতো হুত্ৰা পটিসঙ্খানে ঠিতো অধিৰাসেতি, ন সহো মূল়্হো হুত্ৰাতি অধিপ্পাযো. উভিন্নং তিকিচ্ছন্তন্তি উভিন্নং উপ্পন্নকোধসঙ্খাতং কিলেসব্যাধিং তিকিচ্ছন্তং ৰূপসমেন্তং তং পুগ্গলং. যো পুগ্গলোতিআদিনা পুরিমাসু গাথাসু পৰত্তিতানি পদানি সম্বন্ধিত্ৰা দস্সেতি. পঞ্চসু খন্ধেসু যাথাৰতো ৰিনীতা অরিযধম্মস্স কোৰিদা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘ধম্মস্সাতি পঞ্চক্খন্ধধম্মস্সা’’তি. ইদানি তমত্থং পরিপুণ্ণং কত্ৰা দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুসচ্চধম্মস্স ৰা’’তি.

অক্কোসসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. অসুরিন্দকসুত্তৰণ্ণনা

১৮৯. তেনেৰাতি ভাতুপব্বজিতেনেৰ. অস্সেৰাতি তিতিক্খস্স. ‘‘তং জযং হোতী’’তি লিঙ্গৰিপল্লাসৰসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সো জযো হোতী’’তি, দুজ্জযং কোধং তিতিক্খায জিনন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. যস্মা তিতিক্খাদযো ন কোধৰসিকং ধুরং, তং পন বালানং মঞ্ঞনামত্তন্তি ইধ ইমমত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘কতমস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিজানতোৰ জযো ন অৰিজানতো তিতিক্খায অভাৰতো. ন হি অৰিজানন্তো অন্ধবালো কোধং ৰিজেতুং সক্কোতি. কেৰলং জযং মঞ্ঞতি কিলেসেহি পরাজিতো সমানোপীতি অধিপ্পাযো.

অসুরিন্দকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. বিলঙ্গিকসুত্তৰণ্ণনা

১৯০. সুদ্ধন্তি কেৰলং সম্ভারৰিরহিতং. সম্ভারযুত্তন্তি কটুকভণ্ডাদিসম্ভারসহিতং. কঞ্জিতো নিব্বত্তত্তা কঞ্জিকং, আরনালং, বিলঙ্গন্তি অত্থো. নামং গহিতং সঙ্গীতিকালে ‘‘বিলঙ্গিকভারদ্ৰাজো’’তি ৰিসেসনৰসেন. তযোতি ধনঞ্জানিযা সামিকো ভারদ্ৰাজো, অক্কোসকভারদ্ৰাজো, অসুন্দরিকভারদ্ৰাজোতি আদিতো তীসু সুত্তেসু আগতা তযো. মেতি ময্হং.

বিলঙ্গিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. অহিংসকসুত্তৰণ্ণনা

১৯১. এসাতি ব্রাহ্মণো. ‘‘অহিংসকো অহ’’ন্তি তদত্থং সাধেতুং ইচ্ছায কথেসীতি ৰুত্তং ‘‘অহিংসকপঞ্হং পুচ্ছী’’তি. তথা চে অস্সাতি যথা তে নামস্স অত্থো, তথা চেতং ভৰেয্যাসি অন্ৰত্থনামকো ভৰেয্যাসি অহিংসকো এৰ সিযাতি. ন দুক্খাপেতি দুক্খমত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, দুক্খতো অপনেতীতি অত্থো.

অহিংসকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. জটাসুত্তৰণ্ণনা

১৯২. জটাপঞ্হস্সাতি ‘‘অন্তোজটা বহিজটা’’তি এৰং জটাপরিযাযস্স পঞ্হস্স.

জটাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সুদ্ধিকসুত্তৰণ্ণনা

১৯৩. সুদ্ধিকপঞ্হস্সাতি ‘‘নাব্রাহ্মণো সুজ্ঝতী’’তি এৰং সুদ্ধসন্নিস্সিতস্স পঞ্হস্স. সীলসম্পন্নোতি পঞ্চৰিধনিযমলক্খণেন সীলেন সমন্নাগতো. তপোকম্মন্তি অনসনপঞ্চাতপতপ্পনাদিপরিভেদনতপোকম্মং করোন্তোপি. ৰিজ্জাতি তযো ৰেদাতি ৰদন্তি ‘‘তায ইধলোকত্থং পরলোকত্থং ঞাযন্তী’’তি কত্ৰা. গোত্তচরণন্তি গোত্তসঙ্খাতং চরণং. ব্রাহ্মণো সুজ্ঝতি জেট্ঠজাতিকত্তা. তথা হি সো এৰ তপং আচরিতুং লভতি, ন ইতরো. অঞ্ঞা লামিকা পজাতি ইতরৰণ্ণং ৰদতি. ৰচনসহস্সম্পীতি গাথানেকসহস্সম্পি. অন্তো কিলেসেহি পূতিকো সভাৰেন পূতিকো. কিলিট্ঠেহি কাযকম্মাদীহি কাযদুচ্চরিতাদীহি.

সুদ্ধিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অগ্গিকসুত্তৰণ্ণনা

১৯৪. অগ্গিপরিচরণৰসেনাতি অগ্গিহুত্তজুহনৰসেন. সন্নিহিতোতি মিস্সীভাৰং সম্পাপিতো. তথাভূতো চ সো সপ্পিনা সদ্ধিং যোজিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘সংযোজিতো’’তি. অপাযমগ্গং ওক্কমতি মিচ্ছাদিট্ঠিমিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীনং অত্তনো সন্তানে সমুপ্পাদনতো. তেনাহ ‘‘ইমং লদ্ধি’’ন্তিআদি.

জাতিযাতি সদোসকিরিযাপরাধস্স অসম্ভৰেন পরিসুদ্ধায জাতিযা. নানপ্পকারে অট্ঠারসৰিজ্জাট্ঠানসঞ্ঞিতে গন্থে. সুতৰাতি সুত্ৰা নিট্ঠং পত্তো অগ্গদক্খিণেয্যত্তাতি অধিপ্পাযো.

পুব্বেনিৰাসঞাণেনাতি ইদং লোকে সাসনে চ নিরুল়্হতাৰসেন ৰুত্তং. অঞ্ঞে হি পুব্বেনিৰাসং জানন্তা পুব্বেনিৰাসঞাণেনেৰ জানন্তি, ভগৰা পন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনপি জানাতি. দিব্বেন চক্খুনাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. সব্বসো জাতি খীযতি এতেনাতি জাতিক্খযো, অগ্গমগ্গো, তেন পত্তব্বত্তা আপন্নত্তা চ জাতিক্খযো অরহত্তং. জানিত্ৰা ৰোসিতৰোসানোতি ৰিজানিতব্বং চতুসচ্চধম্মং মগ্গঞাণেন জানিত্ৰা সোল়সন্নম্পি কিচ্চানং ৰোসিতৰোসানো.

উপ্পত্তিং দীপেত্ৰাতি পাযসদানস্স আগমনং পকাসেত্ৰা. গাথাহি অভিগীতন্তি দ্ৰীহি গাথাহি মযা অভিগীতং. অভুঞ্জিতব্বন্তি ভুঞ্জিতুং ন যুত্তং. ‘‘অভোজনেয্য’’ন্তি কস্মা ৰুত্তং, ননু ভগৰতো অজ্ঝাসযো অচ্চন্তমেৰ সুদ্ধোতি? সচ্চমেতং, ব্রাহ্মণো পন পুব্বে অদাতুকামো পচ্ছা গাথা সুত্ৰা ধম্মদেসনায মুদুহদযো হুত্ৰা দাতুকামো অহোসি, তস্মা তং ভিক্খূনং অনাগতে দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থং পটিক্খিপি. তথা হি অনন্তরসুত্তে কসিভারদ্ৰাজসুত্তে চ এৰমেৰ পটিপজ্জি. তেনাহ ‘‘ত্ৰং ব্রাহ্মণা’’তিআদি. কিলঞ্জম্হি…পে… পকাসিতাতি এতেন গাথং উদ্দেসট্ঠানেৰ ঠপেত্ৰা ভগৰা ব্রাহ্মণস্স ৰিত্থারেন ধম্মং দেসেসীতি দস্সেতি. গাযনেনাতি গাযনকেন, গানেন ৰা. অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চাতি সদেৰকস্স লোকস্স হিতঞ্চেৰ তস্স কারণঞ্চ. সম্পস্সন্তানন্তি সম্মদেৰ পস্সন্তানং. ধম্মোতি পৰেণিআগতো চারিত্তধম্মো ন হোতি. ভোজনেসু উক্কংসগতং দস্সেতুং ‘‘সুধাভোজন’’ন্তি আহ. ধম্মে সতীতি অরিযানং আচারধম্মে সতি তং আলম্বিত্ৰা জীৰন্তানং এতদেৰ সেট্ঠন্তি ‘‘সোমং ভুঞ্জেয্য পাযস’’ন্তি তং আরব্ভ কথায উপ্পন্নত্তা.

সল্লক্খেতি অযং ব্রাহ্মণো. সেসা পচ্চযা নিদ্দোসা তে আরব্ভ কথায অপ্পৰত্তিতত্তা. কুক্কুচ্চৰূপসন্তন্তি অগ্গিআহিতপদস্স ৰিয সদ্দসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. অন্নেন পানেনাতি লক্খণৰচনমেতং যথা ‘‘কাকেহি সপ্পি রক্খিতব্ব’’ন্তি. তেনাহ ‘‘দেসনামত্তমেত’’ন্তি. বহুসস্সফলদাযকং সুখেত্তং ৰিয পটিযত্তন্তি সম্মা কসনবীজনউদকানযনাপনযনাদিনা সুসজ্জিতং খেত্তং ৰিয সীলাদিগুণৰিসেসসম্পাদনেন পটিযত্তং পুঞ্ঞক্খেত্তং এতং.

অগ্গিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সুন্দরিকসুত্তৰণ্ণনা

১৯৫. আনেত্ৰা হুনিতব্বতো আহুতি. সপ্পিমধুপাযসাদীহি অগ্গিং জুহোতি এত্থাতি অগ্গিহুত্তং, সাধিট্ঠানং ৰেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘অগ্যাযতন’’ন্তিআদি. সুৰিসোধিতো চস্সাতি নিহীনজাতিকানং অনেন সুট্ঠু ৰিসোধিতো চ ভৰেয্য. ‘‘মে’’তি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধো.

অফলং করোতীতি ইতো পট্ঠায যাৰ দেমীতি পদং. তাৰ অনন্তরসুত্তৰণ্ণনায আগতসদিসমেৰাতি পেয্যালৰসেন ঠপেসি, ন সপ্পিসঙ্খারট্ঠপনং. হিমপাতস্স চ সীতৰাতস্স চ পটিবাহনত্থন্তি অকারণমেতন্তি তং অনাদিযিত্ৰা অঞ্ঞমেৰ সুকারণং দস্সেতুং ‘‘পটিবলোৰা’’তিআদি ৰুত্তং. সঞ্জানিত্ৰাতি ‘‘নাযং ব্রাহ্মণো’’তি সঞ্জানিত্ৰা.

নীচকেসন্তন্তি রস্সকেসন্তং. ব্রাহ্মণানং সুদ্ধিঅত্থা সিখাতি আহ ‘‘পৰত্তমত্তম্পি, সিখং অদিস্ৰা’’তি, ‘‘পরমহংসপরিক্খাদিনা’’তি কেচি.

অকারণং দক্খিণেয্যভাৰস্স জাতি অদক্খিণেয্যভাৰহেতূনং পাপধম্মানং অপটিক্খেপভাৰতো. এতন্তি সীলাদিভেদং চরণং. দক্খিণেয্যভাৰস্স কারণং অদক্খিণেয্যভাৰকারকপাপধম্মানং তদঙ্গাদিৰসেন পজহনতো. অস্সাতি ব্রাহ্মণস্স. তমত্থন্তি তং দক্খিণেয্যভাৰস্স কারণতাসঙ্খাতমত্থং উপমায ৰিভাৰেন্তো. সালাদিকট্ঠা জাতোৰাতি সালাদিৰিসুদ্ধকট্ঠাৰ জাতো. সাপানদোণিআদিঅৰিসুদ্ধকট্ঠা জাতো অগ্গিকিচ্চং ন চ ন করোতি. এৰন্তি যথা অগ্গি যতো কুতোচি জাতোপি অগ্গিকিচ্চং করোতিযেৰ, এৰং চণ্ডালকুলাদীসু জাতোপি দক্খিণেয্যো ন ন হোতি গুণসম্পদাৰসেন অরিযানং ৰংসে পজাতত্তাতি আহ ‘‘গুণসম্পত্তিযা জাতিমা’’তি. ধিতিযা গুণসম্পত্তিযা পমুখভাৰং দস্সেতুং ‘‘সো হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ধিতিযাতি ৰীরিযেন. তঞ্হি অনুপ্পন্নানং কুসলধম্মানং উপ্পাদনপরিব্রূহনেহি তে ধারেতি. হিরিযা দোসে নিসেধেতি, সম্মদেৰ পাপানং জিগুচ্ছনে সতি তেসং পৰত্তিযা অৰসরো এৰ নত্থি. মোনধম্মেন ঞাণসঙ্খাতেন ওত্তপ্পধম্মেন. কারণাকারণজাননকোতি তেসং তেসং ধম্মানং যথাভূতং ঠানং, পাপধম্মানং ৰা ৰিপ্পকারসভাৰট্ঠানং জাননকো.

পরমত্থসচ্চেন নিব্বানেন আরম্মণপচ্চযভূতেন অরিযমগ্গেন দন্তো. ইন্দ্রিযদমেনাতি ততো এৰ অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন উপগতো. ৰিদন্তি তেহি সচ্চানীতি ৰেদা. মগ্গৰেদানং অন্তন্তি অরিযফলং. কিলেসানং অন্তন্তি তেসং অনুপ্পাদনিরোধট্ঠানং. যঞ্ঞোতি অগ্গফলং. নিরত্থকন্তি অফলং তেসং অনাগমনতো, আগতানম্পি অগ্গদক্খিণেয্যাভাৰতো. জুহতি দেতি.

সুযিট্ঠন্তি সুদানং অগ্গদক্খিণেয্যলাভেন. সুহুতন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. অথ ৰা সুযিট্ঠন্তি সুট্ঠু সম্মদেৰ যিট্ঠং সারে উপনীতং মম ইদং দেয্যৰত্থু. সুহুতন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো.

উপহটমত্তেতি ব্রাহ্মণেন ‘‘ভুঞ্জতু ভৰ’’ন্তি উপনীতমত্তে. নিব্বত্তিতোজমেৰাতি সৰত্থুকং অগ্গহেত্ৰা ৰত্থুতো ৰিৰেচিতওজমেৰ. তেন তং সুখুমত্তং গতন্তি তং হব্যসেসং সব্বসো সুখুমভাৰং গতন্তি ওজায অনোল়ারিকতায পুরিমাকারেনেৰ পঞ্ঞাযমানতং সন্ধায ৰুত্তং, ন পন ওজায এৰ কেৰলায গহণং সন্ধায. সা হি অৰিনিব্ভোগৰুত্তিতায ৰিসুং গণ্হিতুং ন সক্কা, তস্মা দেৰতাহিপি সৰত্থুকা গয্হতি. মনুস্সানং ৰত্থূতি করজকাযমাহ. ওল়ারিকৰত্থুতায দেৰানং ৰিয গহণী ন তিক্খাতি দিব্বোজসম্মিস্সতায সম্মা পরিণামং ন গচ্ছতি. সুখুমাপি সমানা দিব্বোজা তেন পাযসেন মিস্সিতা ওল়ারিকসম্মিস্সতায সুখুমৰত্থুকানং দেৰানং সুখদা ন হোতীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘গোযূসে পনা’’তিআদিনা. পরিভোগৰত্থুনো ওল়ারিকতায ৰা দেৰানং দুক্করং সম্মা পরিণামেতুং, দিব্বোজায গরুতরভাৰেন মনুস্সানং. তেনাহ ভগৰা ‘‘ন খ্ৰাহ’’ন্তিআদি. সমাপত্তিচিত্তসমুট্ঠিতা তেজোধাতু ঝানানুভাৰসন্তেজিতা তিক্খতরা হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অট্ঠ…পে… পরিণামেয্যা’’তি. ভগৰতো পন সুদ্ধেনেৰ পরিণমতীতি ৰুত্তং ‘‘পাকতিকেনেৰা’’তি, ঝানানুভাৰপ্পত্তেন ঝানেন ৰিনা সভাৰসিদ্ধেনেৰ.

‘‘অপ্পহরিতে’’তি এত্থ অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তিআদীসু ৰিয অভাৰত্থোতি আহ ‘‘অপ্পহরিতেতি অহরিতে’’তি. পাতিসতেপি পাযসে. ন আলুল়তীতি ন আৰিলং হোতি. অনাগন্তাৰ গচ্ছেয্য ‘‘অত্তনাপি ন পরিভুঞ্জি, অঞ্ঞেসং ন দাপেসি, কেৰলং পাযসং নাসেসী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো.

দারু সমাদহানোতি দারুহরিদ্দি দারুস্মিং তস্স দহন্তো. যদীতিআদি দারুঝাপনস্স বহিদ্ধভাৰসাধনং অসুদ্ধহেতূনং পটিপক্খাভাৰতো তস্স. খন্ধাদীসু কুসলাতি তেসু সভাৰতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৰতো নিস্সরণতো জাননতো ছেকা পণ্ডিতা. ঞাণজোতিন্তি ঞাণমযং জোতিং. জালেমীতি পজ্জলিতং করোমি. নিচ্চং পজ্জলিতগ্গি সব্বত্থকমেৰ ৰিগতসম্মোহন্ধকারতায একোভাসভাৰতো. সব্বসো ৰিক্খেপাভাৰতো নিচ্চসমাহিতত্তো. এৰং ৰদতীতি চরিতং ব্রহ্মচরিযং গহেত্ৰা চরামীতি এৰং ৰত্তমানং ৰিয ৰদতি আসন্নতং হদযে ঠপেত্ৰা.

খারিভারোতি খারিভারসদিসো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. খন্ধেন ৰয্হমানোতি কাজে পক্খিপিত্ৰা খন্ধেন ৰয্হমানো. পথৰিযা সদ্ধিং ফুসেতি ভারস্স গরুকভাৰেন কাজস্স পরিণমনেন. মানেন অত্তনো জাতিআদীনি পগ্গণ্হতো অঞ্ঞস্স তানি ন সহতীতি আহ – ‘‘তত্থ তত্থ ইস্সং উপ্পাদেন্তো’’তি, তত্থ তত্থ জাতিআদিমানৰত্থুস্মিং গরুতরগ্গহণেন সংসীদেয্যাতি অধিপ্পাযো. কোধো ধূমোতি যথাপি ভাসুরো অগ্গি ধূমেন উপক্কিলিট্ঠো, এৰং কোধেন উপক্কিলিট্ঠো. ঞাণগ্গীতি তস্স কোধো ধূমো. মুসাৰাদোৰ মোসৰজ্জং. যথা ঞাণে সতি মুসাৰাদো নত্থি, এৰং মুসাৰাদে সতি ঞাণম্পীতি তেন তং নিরোধিতং ৰিয হোতীতি আহ – ‘‘মুসাৰাদেন পটিচ্ছন্নং ঞাণ’’ন্তি. যথা সুজায ৰিনা ব্রাহ্মণানং যাগো ন ইজ্ঝতি, এৰং পহূতজিৰ্হায ৰিনা সত্থু ধম্মযাগো ন ইজ্ঝতীতি জিৰ্হা সুজাপরিযাযা ৰুত্তা. জোতি ঠিযতি এত্থাতি জোতিট্ঠানং ৰেদি, যং অগ্গিকুণ্ডং. সত্তানং হদযং জোতিট্ঠানং ঞাণগ্গিনো তত্থ সমুজ্জলনতো. অত্তাতি চিত্তং ‘‘আহিতো অহং মানো এত্থা’’তি কত্ৰা.

ধম্মো রহদোতি অস্সদ্ধিযাদিআলসিযাভাৰতো কিলেসমলপক্খালনতো পরমগ্গিনিব্বুতাৰহনতো অরিযমগ্গধম্মো অনাৰিলো রহদো. হেট্ঠুপরিযৰালুকাতি ৰিপরিৰত্তিতৰালুকা হুত্ৰা. আলুল়াতি আকুলজাতা. পণ্ডিতানং পসত্থোতি পণ্ডিতানং পুরতো সেট্ঠো. সেট্ঠভাৰেন সন্তো পাসংসো হুত্ৰা কিলেসে ভিন্দতি সমুচ্ছিন্দতীতি সব্ভীতি ৰুচ্চতি. তেনাহ ‘‘উত্তমট্ঠেনা’’তি. তথা চাহ ভগৰা ‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি (ধ. প. ২৭৩).

ৰচীসচ্চন্তি ইমিনা ‘‘চতুরঙ্গসমন্নাগতা ৰাচা সুপরিসুদ্ধা হোতী’’তি সম্মাৰাচং দস্সেতি. সচ্চসংযমপদেহি দস্সিতা মগ্গধম্মা ইধ ‘‘ধম্মো’’তি অধিপ্পেতাতি আহ – ‘‘ধম্মোতি ইমিনা…পে… দস্সেতী’’তি. মগ্গসচ্চং গহিতং অনন্তরগাথায অনেকেহি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তত্তা. অত্থতোতি পুব্বঙ্গমত্তাদিঅত্থতো. তায হি সকিচ্চং করোন্তিযা ইতরে সব্বেপি তদনুৰত্তিকা হোন্তি. তগ্গতিকত্তাতি সম্মাদিট্ঠিযা উপকারকভাৰেন তায সমানগতিকত্তা. আরম্মণঞ্হি ৰিতক্কেনাহটং পঞ্ঞা ৰিচিনিতুং সক্কোতি. তথা হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধেন সঙ্গহং গতো. ধম্মোতি সভাৰতো সমাধি গহিতো, ইতরে দ্ৰে তদুপকারত্তা. তথা হি ‘‘এৰংধম্মা তে ভগৰন্তো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৭; সং. নি. ৫.৩৭৮) সমাধি ‘‘ধম্মো’’তি ৰুত্তো. পরমত্থসচ্চং গহিতং সব্বেসং সেট্ঠভাৰতো. যথাহ – ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা ৰা অসঙ্খতা ৰা, ৰিরাগো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ইতিৰু. ৯০; অ. নি. ৪.৩৪). অত্থতোতি ততো এৰ পরমত্থতো, অনন্তরং ৰুচ্চমানানং ৰা মগ্গধম্মানং আরম্মণভাৰতো. পঞ্চঙ্গানি গহিতানি তাসং মগ্গভাৰতো. তীণি অঙ্গানি. ব্রহ্মচরিযং নামাতি এতং নিব্বানগামি উত্তমট্ঠেন মগ্গব্রহ্মচরিযং নাম. মজ্ঝে সিতাতি লীনুদ্ধচ্চাদিঅন্তদ্ৰযৰিৰজ্জনেন মজ্ঝে মজ্ঝিমপটিপদাভাৰনং নিস্সিতা. সস্সতুচ্ছেদগ্গহণং হেত্থ পধানতায নিদস্সনমত্তং. সেট্ঠপ্পত্তীতি সেট্ঠভাৰপ্পত্তি. ত-কারো পদসন্ধিকরোতি ‘‘স উজুভূতেসূ’’তি ৰত্তব্বে মজ্ঝে ত-কারো পদসন্ধিকরো, ‘‘স দুজ্জুভূতেসূতি কেচি পঠন্তি, তেসং দ-কারো পদসন্ধিকরো. স-ইতি সুন্দরিকো ব্রাহ্মণো ৰুত্তোতি কত্ৰা আহ ‘‘স ত্ৰ’’ন্তি, সো ত্ৰন্তি অত্থো. ধম্মো সারিযো পরিধানভূতা অলঙ্কারা এতস্সাতি ধম্মসারী. অথ ৰা ধম্মেহি সারিতৰাতি ধম্মসারী, তেহি সারেত্ৰা ঠিতৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কুসলধম্মেহী’’তিআদি.

সুন্দরিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. বহুধীতরসুত্তৰণ্ণনা

১৯৬. সমন্ততোতি দক্খিণৰামানং ৰসেন সমন্ততো. ঊরুবদ্ধাসনন্তি ঊরূনং বন্ধনৰসেন নিসজ্জনং. দ্ৰিন্নং ঊরূনং অঞ্ঞমঞ্ঞবন্ধনৰসেন আভুজিতাকারং সন্ধাযাহ ‘‘আভুজিত্ৰাতি বন্ধিত্ৰা’’তি. হেট্ঠিমকাযস্স অনুজুকং ঠপনং নিসজ্জাৰচনেনেৰ বোধিতন্তি ‘‘উজুং কায’’ন্তি এত্থ কায-সদ্দো উপরিমকাযৰিসযোতি আহ ‘‘উপরিমং সরীরং উজুকং ঠপেত্ৰা’’তি. তং পন উজুকট্ঠপনং সরূপতো পযোজনতো চ দস্সেতুং ‘‘অট্ঠারসা’’তিআদি ৰুত্তং. পরিমুখন্তি এত্থ পরি-সদ্দো অভিসদ্দেন সমানত্থোতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি, বহিদ্ধা পুথুত্তারম্মণতো নিৰারেত্ৰা কম্মট্ঠানংযেৰ পুরেক্খতোতি অত্থো. পরিগ্গহট্ঠো ‘‘পরিণাযিকা’’তিআদীসু ৰিয. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো ‘‘সুঞ্ঞতৰিমোক্খমুখ’’ন্তিআদীসু ৰিয. পটিপক্খতো নিগ্গমনট্ঠো হি নিয্যানট্ঠো, তস্মা পরিগ্গহিতনিয্যানন্তি সব্বথা গহিতসম্মোসং পরিচ্চত্তসম্মোসং সতিং কত্ৰা পরমং সতিনেপক্কং উপট্ঠপেত্ৰাতি অত্থো. ছব্বণ্ণা…পে… নিসীদি ব্রাহ্মণস্স পসাদসঞ্জাননত্থং. অটৰিমুখা চরমানাতি গোচরং গণ্হন্তা.

অজ্জসট্ঠিন্তি অজ্জ ছন্নং পূরণী সট্ঠী দিৰসৰুত্তি, অজ্জ আদিং কত্ৰা ছ দিৰসেতি অত্থো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৰচনং. অজ্জ ছদিৰসমত্তকাতি অজ্জতো ছট্ঠদিৰসমত্তকা. লামকাতি নিহীনা নিপ্ফলা. তেনাহ ‘‘তিলখাণুকা’’তিআদি.

উস্সাহেনাতি উদ্ধং উদ্ধং পসারেন অভিভৰনেন. তং পন নেসং অভিভৰনং দস্সেতুং ‘‘কণ্ণনঙ্গুট্ঠাদীনী’’তিআদিমাহ.

‘‘উপ্পাটকপাণকা’’তি তচং উপ্পাটেত্ৰা ৰিয খাদকপাণকা ঊকামঙ্গুলাদযো.

কল়ারপিঙ্গলাতি নিক্খন্তপিঙ্গলক্খিকা, কল়ারপিঙ্গলাতি ৰা রত্তগত্তা চ পিঙ্গলচক্খুকা চ. তিলকাহতাতি আহততিলকা, তিলপ্পমাণেহি বিন্দূহি সমন্ততো সন্থতসরীরা.

পটিগাথাহি ব্রাহ্মণস্স ধম্মদেসনং ৰড্ঢেসীতি পকতিযা তস্স অত্তনা কথেতব্বং ধম্মদেসনং পব্বজ্জাগুণকিত্তনৰসেন সত্তহি ৰড্ঢেসি. পব্বজিত্ৰাতি ইণাযিকানং অত্তনো পলিবোধং তথা তথা জানাপেত্ৰা পব্বজিত্ৰা.

যথা চ তত্থ ভগৰা পটিপজ্জি, তং দস্সেতুং ‘‘পুন দিৰসে’’তিআদি ৰুত্তং.

তং তং কুলঘরং পেসেত্ৰাতি তং তং তস্স ব্রাহ্মণস্স ধীতরং তস্স তস্সানুচ্ছৰিকস্স ব্রাহ্মণস্স দেন্তো তং তং কুলঘরং পেসেত্ৰা ব্রাহ্মণধম্মে গরুকরণাভাৰতো.

‘‘নট্ঠে মতে পব্বজিতে, নপুংসকেপি ভত্তরি;

ইত্থিযা পতিসেট্ঠায, ন অঞ্ঞো পতি ইচ্ছিযো’’তি. –

অযঞ্হি ব্রাহ্মণধম্মো. অয্যিকট্ঠানেতি মাতামহিট্ঠানে ঠপেসি সত্থু চিত্তারাধনৰসেনাতি.

বহুধীতরসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উপাসকৰগ্গো

১. কসিভারদ্ৰাজসুত্তৰণ্ণনা

১৯৭. দক্খিণাগিরিস্মিন্তি দক্খিণাগিরিজনপদে, তস্মিং দক্খিণাগিরিজনপদে দক্খিণাগিরিৰিহারে. খন্ধেসু ঠপেত্ৰা যুগে যোত্তেহীতি যোত্তরজ্জূহি যুত্তানি পযোজিতানি ইচ্চেৰ অত্থো.

পঠমদিৰসেতি ৰপনদিৰসেসু পঠমদিৰসে আরদ্ধদিৰসে. পঞ্চঙ্গানিপি পরিপুণ্ণানি, পগেৰ ইতরঙ্গানীতি দস্সেতুং ‘‘পরিপুণ্ণপঞ্চঙ্গা’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. হরিতালমনোসিলাঅঞ্জনেহি উরত্থনাদীসু ঠপিতত্তা আভায উজ্জলগত্তা. অৰসেসা বলীবদ্দা. কিলন্তগোণং মোচেত্ৰা অকিলন্তস্স যোজনং কিলন্তপরিৰত্তনং.

সীহকুণ্ডলানীতি সীহমুখকুণ্ডলানি. ব্রহ্মৰেঠনন্তি ব্রহ্মুনো ৰেঠনসদিসং, অস্সনখৰেঠনসদিসন্তি অত্থো.

বুদ্ধানং কিচ্চানি কালৰসেন ৰিভত্তানি পঞ্চ কিচ্চানি ভৰন্তি. পুরেভত্তকিচ্চন্তি ভত্ততো পুব্বে বুদ্ধেন কাতব্বকিচ্চং. ৰীতিনামেত্ৰাতি ফলসমাপত্তিযা কালং ৰীতিনামেত্ৰা. কদাচি একোতিআদি তেসং তেসং ৰিনেয্যানং ৰিনযনানুরূপপটিপত্তিদস্সনং. পকতিযাতি পকতিবুদ্ধৰেসেন. বুদ্ধানং হি রূপকাযস্স অসীতিঅনুব্যঞ্জনপটিমণ্ডিত-বাত্তিংসমহাপুরিস- লক্খণ-কাযপ্পভা-ব্যামপ্পভা-কেতুমালাৰিচিত্ততা বুদ্ধৰেসো. কদাচি অনেকেহি পাটিহারিযেহি ৰত্তমানেহীতি ইমিনা পারমীনং নিস্সন্দভূতানি পাটিহারিযানি রুচিৰসেনেৰ পকাসনকানি ভৰন্তি, ন সব্বদাতি দস্সেতি. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘ইন্দখীলস্স অন্তো ঠপিতমত্তে দক্খিণপাদে’’তিআদিৰচনং সমত্থিতং হোতি. ভগৰতো কাযে পীতরস্মীনং যেভুয্যতায ‘‘সুৰণ্ণরসসিঞ্চনানি ৰিযা’’তি ৰত্ৰা কাযম্হি নীলাদিরস্মীহি তহং তহং পীতমিস্সিতং সন্ধায ‘‘ৰিচিত্রপটপরিক্খিত্তানি ৰিয চা’’তি ৰুত্তং. মধুরেনাকারেন সদ্দং করোন্তি তুট্ঠরৰরৰনতো.

তত্থাতি ৰিহারে. গন্ধমণ্ডলমাল়েতি হত্থেন কতপরিভণ্ডে সমোসরিতগন্ধপুপ্ফদামে মণ্ডলমাল়ে.

উপট্ঠানেতি পমুখে. ‘‘ওৰদতী’’তি ৰত্ৰা তত্থোৰাদং সামঞ্ঞতো দস্সেতুং, ‘‘ভিক্খৰে’’তিআদি ৰুত্তং. সম্পত্তীতি চক্খাদিইন্দ্রিযপারিপূরি চেৰ হত্থাদিসম্পদা চ. সমস্সাসিতকাযো কিলমথৰিনোদনেন. ‘‘তঞ্চ খো সমাপজ্জনেনা’’তি ৰদন্তি. দুতিযভাগেতি ইমিনা অপরভাগং তযো ভাগে কত্ৰা তত্থ পুরিমভাগং সেয্যনিসজ্জাৰসেন সমাপত্তীহি ৰীতিনামেতীতি দস্সেতি. লোকন্তি রাজগহাদীসু যং তদা উপনিস্সায ৰিহরতি, তত্থ অঞ্ঞত্থ ৰা বুজ্ঝনকং ৰিনেয্যসত্তলোকং বুদ্ধচক্খুনা ৰোলোকেতি. কালযুত্তন্তি তেসং ইন্দ্রিযপরিপাককালানুরূপং. সমযযুত্তন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. সমযযুত্তন্তি ৰা তেহি আজানিতব্বৰিসেসপটিলাভানুরূপং.

পটিসল্লীনোতি কালপরিচ্ছেদং কত্ৰা সমাপত্তিং সমাপন্নো. অধিপ্পাযং সম্পাদেন্তো তং অৰিরাধেন্তো, অজ্ঝাসযানুরূপন্তি অত্থো.

সকল…পে… দেৰতাযোতি এত্থ লোকধাতুসাকল্যং দট্ঠব্বং, ন দেৰতাসাকল্যং. ন হি মহাসমযে ৰিয সব্বদা মজ্ঝিমযামে দসসহস্সচক্কৰাল়ে সব্বত্থ সব্বা দেৰতা সত্থু সমীপং উপগচ্ছন্তি. কিলাসুভাৰো কিলমথো.

ৰিহারচীৰরপরিৰত্তনৰসেনাতি ৰিহারে নিৰত্থনিৰাসনপরিৰত্তনৰসেন. আদিযিত্ৰাতি পারুপনৰসেন গহেত্ৰা. তেনাহ ‘‘ধারেত্ৰা’’তি. ভিক্খাচারন্তি ভিক্খত্থং চরিতব্বট্ঠানং.

অতিরোচমানন্তি তং তং অতিক্কমিত্ৰা সমন্ততো সব্বদিসাসু ৰিরোচমানং. সরীরপ্পভন্তি অত্তনো সরীরপ্পভং. জঙ্গমং ৰিয পদুমসরন্তি রতনমযকিঞ্জক্খং রজতমযকণ্ণিকং সমন্ততো সম্ফুল্লিতকঞ্চনপদুমং সঞ্চারিমসরং ৰিয. গগনতলন্তি অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৰিগমেন সুৰিসুদ্ধআকাসতলং ৰিয. তম্পি হি তারাগণকিরণজালসমুজ্জলতায সমন্ততো ৰিরোচতি. কনকসিখরন্তি কনকগিরিসিখরং. সিরিযা জলমানন্তি সব্বসো অনৰজ্জায সব্বাকারেন পরিপুণ্ণকাযতায অনঞ্ঞসাধারণায রূপকাযসিরিযা সমুজ্জলং, যস্সা রুচিরভাৰো ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে পুণ্ণমাসিযং পরিপুণ্ণকলমনোমমণ্ডলং চন্দমণ্ডলং অতিরোচতি, পভস্সরভাৰো সহস্সরংসিকিরণতেজোজালসমুজ্জলং সূরিযমণ্ডলং অভিভৰতি, হেমসমুজ্জলভাৰো তদুভযে অভিভুয্য পৰত্তমানং একক্খণে দসসহস্সিলোকধাতুৰিজ্জোতনসমত্থ-মহাব্রহ্মুনো পভাসমুদযং অভিৰিহচ্চ ভাসতি তপতি ৰিরোচতি.

সমন্তপাসাদিকেতি সমন্ততো পসাদাৰহে. তঞ্চ খো সব্বসো সরিতব্বতাযাতি আহ ‘‘পসাদনীযে’’তি. উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তেতি কাযৰাচাহি অনুত্তরং দন্তভাৰঞ্চেৰ অনুত্তরং চিত্তৰূপসমঞ্চ সম্পত্তে. অপ্পসাদেনাতি পসাদাভাৰেন, পসাদপটিক্খেপেন ৰা অস্সদ্ধিযেন. উভযথাপি নোতি অপ্পসাদো মচ্ছরিযন্তি উভযথাপি নো এৰ, অথ খো অনত্তমনতায উপারম্ভাধিপ্পাযেন অপসাদেন্তো, ভগৰতো মুখতো কিঞ্চি দেসেতুকামো ৰা এৰমাহ. তত্থ কারণং দস্সেন্তো ‘‘ভগৰতো পনা’’তিআদিমাহ. অতিত্তন্তি তিত্তিং অগচ্ছন্তং. কম্মভঙ্গন্তি কম্মহানিং.

তিক্খপঞ্ঞো এস ব্রাহ্মণো, তথা হি ন চিরস্সেৰ অরহত্তং সচ্ছিকরিস্সতি. কথাপৰত্তনত্থম্পি এৰমাহ – ‘‘এৰং অহং ইমস্স কঞ্চি ধম্মং সোতুং লভিস্সামী’’তি. ৰেনেয্যৰসেনাতি অত্তনো কসনকারিভাৰকিত্তনমুখেন ৰিনেতব্বপুগ্গলৰসেন.

ওল়ারিকানীতি পাকতিকানি. ‘‘এস উত্তমদক্খিণেয্যো’’তি সঞ্জাতবহুমানো. পাল়িযং ‘‘যুগং ৰা নঙ্গলং ৰা’’তি ৰা-সদ্দো অৰুত্তৰিকপ্পত্থো. তেন বীজাদিং সঙ্গণ্হাতি, তস্মা বীজং ৰা ঈসং ৰা পরিগ্গহযোত্তানি ৰাতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি. তথা হি ভগৰা ব্রাহ্মণস্স পটিৰচনং দেন্তো ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তিআদিমাহ. পুব্বধম্মসভাগতাযাতি পঠমং গহিতধম্মসভাগতায. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং অট্ঠকথারুল়্হমেৰ গহেতব্বঞ্চ সদ্দতো অত্থাপত্তিতো ৰা ইধ দট্ঠব্বং. বুদ্ধানং আনুভাৰো অযং, যদিদং পসঙ্গাগতধম্মমুখেন দেসনং আরভিত্ৰা ৰেনেয্যৰিনযনং.

অননুসন্ধিকাতি পুচ্ছানুসন্ধিৰসেন অননুসন্ধিকা. এৰন্তি ইদানি ৰুচ্চমানাকারেন. এত্থাতি এতিস্সা দেসনায. সোতি ভগৰা. তস্সাতি ব্রাহ্মণস্স. অনুকম্পাযাতি অসব্বঞ্ঞূ হি সতিপি অনুকম্পায পুচ্ছিতমত্তে তিট্ঠেয্য, তথা জানন্তোপি অননুকম্পকো, ভগৰা পন উভযধম্মপারিপূরিযা ‘‘ইদং অপুচ্ছিত’’ন্তি অপরিহাপেত্ৰা কথেতি. সমূলন্তিআদিনা সঙ্খেপেন ৰুত্তমত্থং ৰিৰরন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ বীজস্স কসিযা মূলভাৰো নানন্তরিযতো তপ্পমাণৰিধানতো চাতি আহ ‘‘তস্মিং…পে… কত্তব্বতো’’তি. তেন অন্ৰযতো ব্যতিরেকতো চ বীজস্স কসিযা মূলভাৰং ৰিভাৰেতি. কুসলাতি ইমিনা অকুসলা ততো অঞ্ঞথাপি করোন্তি, তং পন অপ্পমাণন্তি দস্সেতি.

তস্সাতি ব্রাহ্মণস্স বীজট্ঠানিযস্স ধম্মস্স চ উপকারভাৰতো. ধম্মসম্বন্ধসমত্থভাৰতোতি তথা ৰুত্তধম্মস্স ফলেন সম্বন্ধিতুং যোজেতুং সমত্থভাৰতো. তপো ৰুট্ঠীতি ৰুত্তৰচনং সন্ধায ৰুত্তং. সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং পাকটং কাতুং ‘‘অযং হী’’তিআদি ৰুত্তং. কস্সকস্স উপকারস্স বীজস্স অনন্তরং ৰুট্ঠি ৰুচ্চমানা অট্ঠানে ৰুত্তা নাম ন হোতি. কস্মা? বীজস্স ৰপ্পকালে অনুরূপায ৰুট্ঠিযা ইচ্ছিতব্বতো, তস্মা অৰসানে মজ্ঝে ৰা ৰুচ্চমানায ধম্মসম্বন্ধসমত্থতা তস্সা ৰিভাৰিতা ন সিযা. অত্তনো অৰিসযেতি ঝানাদিউত্তরিমনুস্সধম্মে. পচ্ছাপীতি কসিসম্ভারকথনতো পচ্ছাপি. ৰত্তব্বোতি একন্তেন ৰত্তব্বো. তদনন্তরংযেৰাতি বীজানন্তরংযেৰ. ৰুচ্চমানা ৰুট্ঠি সমত্থা হোতি, বীজস্স ফলেন সম্বন্ধনে সমত্থাতি দীপিতা হোতি অনন্তরৰচনেনেৰ তস্সা আসন্নউপকারত্তদীপনতো.

সম্পসাদলক্খণাতি পসীদিতব্বে ৰত্থুস্মিং সম্মদেৰ পসীদনলক্খণা. ওকপ্পনলক্খণাতি সদ্ধেয্যৰত্থুনো এৰমেতন্তি পক্খন্দনলক্খণা. মূলবীজন্তিআদীসু মূলমেৰ বীজং মূলবীজং. এস নযো সেসেসুপি বীজগামস্স অধিপ্পেতত্তা. ভূতগামো পন মূলং বীজং এতস্সাতি মূলবীজন্তিআদিনা ৰেদিতব্বো. বীজবীজন্তি পঞ্চমং পন পচ্চযন্তরসমৰাযে সদিসফলুপ্পত্তিযা ৰিসেসকারণভাৰতো ৰিরূহনসমত্থে সারফলে নিরুল়্হো বীজসদ্দো তদত্থসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৰত্ততীতি ততো নিৰত্তনত্থং একেন বীজ-সদ্দেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘দুক্খদুক্খং রূপরূপ’’ন্তি চ যথা. এৰম্পি ইমিনা অত্থেন ইমস্সপি নিপ্পরিযাযোৰ বীজভাৰোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তং সব্বম্পি…পে… গচ্ছতী’’তি.

ইদানি কথঞ্চি ৰত্তব্বে সদ্ধায ওপম্মত্তে বীজে সদ্ধায বীজভাৰং ৰিভাৰেতুং ‘‘তত্থ যথা’’তিআদি আরদ্ধং. কামং সদ্ধূপনিসং সীলং, তথাপি সমাধিস্স ৰিয সব্বেসম্পি অনৰজ্জধম্মানং আদিমূলভাৰতো সদ্ধাযপি পতিট্ঠা হোতীতি আহ ‘‘হেট্ঠা সীলমূলেন পতিট্ঠাতী’’তি. যস্মা সব্বস্সেৰ পুগ্গলস্স সদ্ধাৰসেন সমথৰিপস্সনারম্ভো, তস্মা সা ‘‘উপরি সমথৰিপস্সনঙ্কুরং উট্ঠাপেতী’’তি ৰুত্তা. তন্তি ধঞ্ঞবীজং. পথৰিরসং আপোরসন্তি সসম্ভারপথৰীআপেসু লব্ভমানং রসং. গহেত্ৰাতি পচ্চযপরম্পরায গহেত্ৰা. ধঞ্ঞপরিপাকগহণত্থন্তি ধঞ্ঞপরিপাকনিব্বত্তিঅত্থং. রসন্তি সদ্ধাসীলমূলহেতুসমথৰিপস্সনাভাৰনারসং আদিযিত্ৰা. অরিযমগ্গনাল়েনাতি অরিযমগ্গসোতেন অরিযফলধঞ্ঞপরিপাকগহণত্থন্তি অরিযফলমেৰ ধনাযিতব্বতো ধঞ্ঞং তস্স নিব্বত্তিঅত্থং. ধঞ্ঞনাল়ং নাম কণ্ডস্স নিস্সযভূতো পচ্ছিমদেসো, কণ্ডো তব্ভন্তরো তংনিস্সযোযেৰ দণ্ডো. পসৰো নাম পুপ্ফং. ৰুদ্ধিন্তি অৰযৰপারিপূরিৰসেন ৰুদ্ধিং. ৰিরূল়্হিন্তি মূলসন্তানদল়্হতায ৰিরুল়্হতং. ৰেপুল্লন্তি পত্তনাল়াদীহি ৰিপুলভাৰং. খীরং জনেত্ৰাতি তরুণসলাটুকভাৰপ্পত্তিযা তণ্ডুলস্স বীজস্স বীজভূতং খীরং উপ্পাদেত্ৰা. এসাতি সদ্ধা. পতিট্ঠহিত্ৰাতি কম্মপথাকম্মপথসম্মাদিট্ঠিসহিতেন আদিতো পৰত্তসীলমত্তেন পতিট্ঠহিত্ৰা. ৰুদ্ধিন্তিআদীসু সুপরিসুদ্ধাহি সীলচিত্তৰিসুদ্ধীহি ৰুদ্ধিং, দিট্ঠিকঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধীহি ৰিরূল়্হিং. মগ্গামগ্গপটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধীহি ৰেপুল্লং পত্ৰা. ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিখীরন্তি সাদুরসসুৰিসুদ্ধিভাৰতো ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিসঙ্খাতং খীরং জনেত্ৰা. অনেক…পে… ফলন্তি অনেকপটিসম্ভিদা-অনেকাভিঞ্ঞাণপরিপুণ্ণং অরহত্তফলসীসং নিপ্ফাদেতি.

বীজকিচ্চকরণতোতি বীজকিচ্চস্স করণতো. যঞ্হি তংসদিসস্স ৰিসদিসস্স চ অত্তনো ফলস্স পতিট্ঠাপনসম্বন্ধননিপ্ফাদনসঙ্খাতং বীজস্স কিচ্চং, তস্স করণতো নিব্বত্তনতো ‘‘এৰং সদ্ধা বীজকিচ্চ’’ন্তি ৰুত্তং. ইমিনা অনঞ্ঞসাধারণং সদ্ধায কুসলধম্মানং বীজভাৰং দস্সেতি. সা চাতিআদিনা তমেৰত্থং সমত্থেতি. ইদানি তত্থ আগমং দস্সেন্তো ‘‘সদ্ধাজাতো’’তিআদিমাহ. তেন যথা সপ্পুরিসূপনিস্সযস্স সদ্ধম্মস্সৰনস্স চ, এৰং অনৰসেসায সম্মাপটিপত্তিযা সদ্ধা মূলকারণন্তি দস্সেতি.

ইন্দ্রিযসংৰরো ৰীরিযঞ্চ অকুসলধম্মে, দুক্করকারিকা ধুতঙ্গঞ্চ অকুসলধম্মে চেৰ কাযঞ্চ তপতি ৰিবাধতীতি তপোতি ৰুচ্চতি. ইন্দ্রিযসংৰরো অধিপ্পেতো ৰীরিযস্স ধোরয্হভাৰেন গয্হমানত্তা, ইতরেসং ৰুট্ঠিভাৰস্স অনুযুঞ্জমানত্তা. আদি-সদ্দেন কললঙ্গারৰুট্ঠিআদীনং সঙ্গহো. সমনুগ্গহিতন্তি উপগতং. ৰিরুহনামিলাযননিপ্ফত্তিৰচনেহি ধঞ্ঞবীজসন্তানস্স ৰিয তেসং ৰুদ্ধিযা সদ্ধাবীজসন্তানস্স তপোৰুট্ঠিযা আদিমজ্ঝপরিযোসানেসু উপকারতং দস্সেতি.

পুরিমপদেসুপীতি অপি-সদ্দেন পরপদেসুপীতি অত্থো দট্ঠব্বো ‘‘হিরী মে ঈসা, মনো মে যোত্ত’’ন্তি ইচ্ছিতত্তা, ‘‘সতি মে’’তি এত্থ মে-সদ্দো আনেত্ৰা যোজেতব্বো. উদকম্পি তাৰ দাতব্বং হোতি নদীতল়াকাদিতো আনেত্ৰা. ৰীরিযবলীবদ্দে চতুব্বিধে যোজেত্ৰা. নিচ্চকালং অত্থীতি ৰচনসেসো.

সহ ৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞা অধিপ্পেতা অমতপ্ফলায কসিযা অধিপ্পেতত্তা. ৰিপস্সনা পঞ্ঞা চাতি দুৰিধাপি পঞ্ঞা উপনিস্সযা হোতি ৰিসিট্ঠভাৰতো. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. পঞ্ঞাতি পকারেহি জানাতীতি পঞ্ঞা. পঞ্ঞৰতং পঞ্ঞা পুরতো হোতি যোনিসোমনসিকারস্স ৰিসেসপচ্চযভাৰতো, সহজাতাধিপতীসু চ উক্কট্ঠভাৰতো. সিরীতি সোভগ্গং. সতং ধম্মা সদ্ধাদযো, অন্ৰাযিকাতি অনুগামিনো. ঈসাবদ্ধা হোতীতি হিরিসঙ্খাতঈসায বদ্ধা হোতি, পঞ্ঞায কদাচি অপ্পযোগতো মনোসীসেন সমাধি ইধ ৰুত্তোতি আহ ‘‘মনোসঙ্খাতস্স সমাধিযোত্তস্সা’’তি. সমং উপনেত্ৰা বন্ধিত্ৰা বদ্ধরজ্জুকত্তা সমাধিযোত্তং. একতো গমনন্তি লীনচ্চারদ্ধসঙ্খাতং একপস্সতো গমনং ৰারেতি. মজ্ঝিমায ৰিপস্সনাৰীথিযা পটিপাদনতো কাযাদীসু সুভসুখনিচ্চত্তভাৰৰিগমনে পঞ্ঞায ৰিসেসপচ্চযা সতীতি ৰুত্তং – ‘‘সতিযুত্তা পঞ্ঞা’’তি তস্সা সতিৰিপ্পযোগাসব্ভাৰতো. সন্ততিঘনাদীনং অযং ৰিসেসো – পুরিমপচ্ছিমানং ধম্মানং নিরন্তরতায একীভূতানং ৰিয পৰত্তি সন্ততিঘনতা, একসমূহৰসেন একীভূতানমিৰ পৰত্তি সমূহঘনতা, দুব্বিঞ্ঞেয্যকিচ্চভেদৰসেন একীভূতানমিৰ পৰত্তি. কিচ্চঘনতা, একারম্মণৰসেন একীভূতানমিৰ পৰত্তি আরম্মণঘনতা. সব্বেসং, সব্বানি ৰা কিলেসানং মূলসন্তানকানি সব্ব…পে… সন্তানকানি. অনুপ্পযোগো হি অত্থো. পদালেতীতি ভিন্দতি সমুচ্ছিন্দতি. সা চ খো ‘‘পদালেতী’’তি ৰুত্তা লোকুত্তরাৰ পঞ্ঞা অনুসযপ্পহানস্স অধিপ্পেতত্তা. সন্ততিঘনাদিভেদনা পন লোকিযাপি হোতি ৰিপস্সনাৰসেন ঘনৰিনিব্ভোগস্স নিপ্ফাদনতো. তেনাহ ‘‘ইতরা পন লোকিকাপি সিযা’’তি.

হিরীযতীতি লজ্জতি, জিগুচ্ছতীতি অত্থো. তস্মা ‘‘পাপকেহি ধম্মেহী’’তি নিস্সক্কৰচনং দট্ঠব্বং, হেতুম্হি ৰা করণৰচনং. ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৰ, ন হি লজ্জনং নিব্ভযং পাপভযং ৰা অলজ্জনং অত্থীতি. রুক্খলট্ঠীতি রুক্খদণ্ডো. তেন পদেসেন কসনতো ৰিসেসতো নঙ্গলন্তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘ঈসা যুগনঙ্গলং ধারেতী’’তি. কামং পঞ্ঞারহিতা হিরী অত্থি, হিরিরহিতা পন পঞ্ঞা নত্থেৰাতি আহ ‘‘হিরি…পে… অভাৰতো’’তি. সন্ধিট্ঠানে কম্পনাভাৰতো অচলং. থিরভাৰেন অসিথিলং. হিরিপটিবদ্ধপঞ্ঞা পটিপক্খৰসেন চ অসিথিলভাৰেন চ অচলা অসিথিলাতি আহ ‘‘অব্বোকিণ্ণা অহিরিকেনা’’তি. নাল়িযা মিনমানপুরিসো ৰিয আরম্মণং মুনাতি পরিচ্ছেদতো জানাতীতি মনো. মনোসীসেনাতি মনসো অপদেসেন. তংসম্পযুত্তোতি ইমিনা কুন্তসহচরণতো পুরিসো কুন্তো ৰিয মনসহচরণসমাধি ‘‘মনো’’তি ৰুত্তোতি দস্সেতি. সারথিনাতি কস্সকেন. সো হি ইধ বলীবদ্দানং সারণতো পাচনতো ‘‘সারথী’’তি অধিপ্পেতো. একাবন্ধনন্তি একাবদ্ধকরণং. সককিচ্চেতি সককিচ্চেন যুত্তে. তেন হি ঈসাদীসু যথারহং বন্ধিত্ৰা একাবদ্ধেসু কতেসু নঙ্গলেসু কিচ্চং ইজ্ঝতি, নো অঞ্ঞথাতি তং ‘‘সককিচ্চে পটিপাদেতী’’তি ৰুত্তং. অৰিক্খেপসভাৰেনাতি অত্তনো অৰিক্খেপসভাৰেন. বন্ধিত্ৰাতি সহজাতাদিপচ্চযভাৰেন অত্তনা সম্বন্ধিত্ৰা. সককিচ্চেতি হিরীআদীহি যথাসকং কত্তব্বে কিচ্চে.

চিরকতাদিমত্থন্তি চিরভাসিতম্পি অত্থং. সরতি অনুস্সরতি কাযাদিং অসুভাদিতো নিজ্ঝাযতি. ফালেতীতি পদালেতি. পাজেন্তি গমেন্তীতি তং পাজনং. ইধ ইমস্মিং সুত্তে ‘‘পাচন’’ন্তি ৰুত্তং জ-কারস্স চ-কারং কত্ৰা. ফালপাচনন্তি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘যথা হি ব্রাহ্মণ…পে… সতী’’তি ৰুত্তং. ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেন্তো ‘‘তত্থ যথা’’তিআদিমাহ. নঙ্গলং অনুরক্খতি ভিজ্জনফালনতো. পুরতো চস্স গচ্ছতীতি অস্স নঙ্গলস্স কস্সনে ভূমিযা ৰিলিখনে পুরতো গচ্ছতি পুব্বঙ্গমা হোতি. গতিযোতি পৰত্তিযো. সমন্ৰেসমানাতি সরণৰসেন গৰেসমানা. আরম্মণে ৰা কাযাদিকে উপট্ঠাপযমানা অসুভাদিৰসেন পঞ্ঞানঙ্গলং রক্খতি. সভাৰাসভাৰূপগমে ফালো ৰিয নঙ্গলস্স ‘‘আরক্খা’’তি ৰুত্তা ‘‘সব্বানত্থতো সতি রক্খতী’’তি কত্ৰা. তথা হেসা আরক্খপচ্চুপট্ঠানা. চিরকতচিরভাসিতানং অসম্মুস্সনৰসেন সতি পঞ্ঞানঙ্গলস্স পুরতো হোতীতি ৰত্ৰা তস্স পুরতোভাৰং দস্সেতুং ‘‘সতি…পে… নো পমুট্ঠে’’তি আহ. সতিপরিচিতেতি সতিযা পট্ঠাপিতে. ‘‘উপট্ঠাপিতে’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো. সংসীদিতুং ন দেতীতি সকিচ্চকিরিযায সংসীদনং কাতুং ন দেতি. কোসজ্জসঙ্খাতং সংসীদনং কোসজ্জসংসীদনং.

পাতিমোক্খসংৰরসীলং ৰুত্তং কাযিকৰাচসিকসংযমস্স কথিতত্তা. আহারে উদরে যতোতি পরিভুঞ্জিতব্বআহারে সংযতভাৰদস্সনেন পরিভুঞ্জিতব্বতায চতূসুপি পচ্চযেসু সংযতভাৰো দীপিতোতি আহ ‘‘আহারমুখেনা’’তিআদি. সংযতভাৰো চেত্থ পচ্চযহেতু অনেসনাভাৰোতি ৰুত্তং ‘‘নিরুপক্কিলেসোতি অত্থো’’তি. ভোজনসদ্দো আহারপরিভোগে নিরুল়্হোতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘ভোজনে মত্তঞ্ঞুতামুখেনা’’তি. পরিভুঞ্জনট্ঠেন পন ভোজনসদ্দমুখেনাতি ৰুত্তে অধিপ্পেতত্থো লব্ভতেৰ. তেনাতি কাযগুত্তাতিআদিৰচনেন. ন ৰিলুম্পন্তীতি ‘‘দীপেতী’’তি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধো.

দ্ৰীহাকারেহীতি অদিট্ঠাদীনং অদিট্ঠাদিৰসেন দিট্ঠাদীনঞ্চ দিট্ঠাদিৰসেনাতি এৰং দ্ৰিপ্পকারেহি. অৰিসংৰাদনং অৰিতথকথনং. ছেদনং মূলপ্পদেসে নিকন্তনং. লুননং যত্থ কত্থচি ছেদনং. উপ্পাটনং উম্মূলনং. অসিতেনাতি দত্তেন, লাযিতেনাতি অত্থো. ৰিসংৰাদনসঙ্খাতানং তিণানং, অট্ঠন্নং অনরিযৰোহারানন্তি অত্থো. যথাভূতঞাণন্তি নাম রূপপরিচ্ছেদকঞাণং. সচ্চন্তি ৰেদিতব্বং অৰিপরীতৰুত্তিকত্তা ‘‘ছেদকং’’ ছিন্দনকং. নিদ্দানন্তি নিদ্দাযকং. ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি দিট্ঠি ‘‘দিট্ঠিসচ্চ’’ন্তি ৰুচ্চতি. দ্ৰীসু ৰিকপ্পেসূতি ভাৰকত্তুসাধনৰসেন দ্ৰীসু ৰিকপ্পেসু. ‘‘নিদ্দান’’ন্তি উপযোগৰসেনেৰ অত্থো.

সীলমেৰ ‘‘সোরচ্চ’’ন্তি ৰুত্তং ‘‘পাণাতিপাতাদীহি সুট্ঠু ওরতস্স কম্ম’’ন্তি কত্ৰা. সঙ্খারদুক্খাদীনং অভাৰতো সুন্দরভাৰতো সুন্দরে নিব্বানে আরম্মণকরণৰসেন রতত্তা সুরতো, অরহা. তস্স ভাৰো সোরচ্চং, অরহত্তং. অপ্পমোচনমেৰ অচ্চন্তায পমোচনং ন হোতি.

যদগ্গেন ৰিপস্সনায পঞ্ঞায তংসহগতৰীরিযস্স চ নঙ্গলধোরয্হতা, তথাপৰত্তকুসলভাৰনায চ কসিভাৰো চ, তদগ্গেন ততো পুরেতরং পৰত্তপঞ্ঞাৰীরিযপারমীনং নঙ্গলধোরয্হতা, তথাপৰত্তকুসলভাৰনায চ কসিভাৰো ৰেদিতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘যথা হী’’তিআদিমাহ. ধুরং ৰহতীতি ধোরয্হং. যথাৰুত্তং ঘনন্তি অস্মিমানাদিভেদং ঘনং. ৰহিতব্বা আদিভূতা ধুরা এতেসং অত্থীতি ধুরা, পুরিমধুরৰাহকা. তংমূলকা অপরং ধুরং ৰহন্তা ধোরয্হা. ধুরা চ ধোরয্হা চ ধুরধোরয্হং একত্তৰসেন. ৰহন্তন্তি কসনেন পৰত্তন্তং.

কামযোগাদীহি যোগেহি খেমত্তা অনুপদ্দৰত্তা. তং নিব্বানং অধিকিচ্চ উদ্দিস্স. ৰাহীযতি ৰিপস্সনায সহগতং. অভিমুখং ৰাহীযতি মগ্গপরিযাপন্নং. খেত্তকোটিন্তি খেত্তমরিযাদং. দিট্ঠেকট্ঠেতি দিট্ঠিযা সহজাতেকট্ঠে পহানেকট্ঠে চ. ওল়ারিকেতি উপরিমগ্গৰজ্ঝে উপাদায ৰুত্তং, অঞ্ঞথা দস্সনপহাতব্বাপি দুতিযমগ্গৰজ্ঝেহি ওল়ারিকাতি. অণুসহগতেতি অণুভূতে. ইদং হেট্ঠিমমগ্গৰজ্ঝে উপাদায ৰুত্তং. সব্বকিলেসে অৰসিট্ঠসব্বকিলেসে পজহন্তং অনিৰত্তন্তং গচ্ছতি পুন পহাতব্বতায অভাৰতো. অনিৰত্তন্তন্তি ন নিৰত্তন্তং, যথা নিৰত্তনং ন হোতি, এৰং গচ্ছতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘নিৰত্তনরহিত’’ন্তিআদি. এতং পন তৰ ধুরধোরয্হং.

এৰমেসা কসীতি যথাৰুত্তস্স পচ্চামসনং. তেনাহ ‘‘নিগমনং করোন্তো’’তি. ৰুত্তস্সেৰ হি অত্থস্স পুন ৰচনং. পঞ্ঞানঙ্গলেন সতিফালং আকোটেত্ৰাতি পঞ্ঞাসঙ্খাতেন নঙ্গলেন সদ্ধিং সতিফালস্স একাবদ্ধভাৰকরণেন আকোটেত্ৰা. কট্ঠাতি এত্থ ‘‘কসী’’তি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং ‘‘কট্ঠা কসী’’তি. কম্মপরিযোসানন্তি যথাৰুত্তকসিকম্মস্স পরিযোসানভূতং. যদিপি পুব্বে ‘‘পঞ্ঞা মে যুগনঙ্গল’’ন্তিআদিনা অত্তুদ্দেসিকৰসেনাযং অমতপ্ফলা কসি দস্সিতা, মহাকারুণিকস্স পন ভগৰতো দেসনা সব্বস্সপি সত্তনিকাযস্স সাধারণা এৰাতি দস্সেন্তো ‘‘সা খো পনেসা’’তিআদিমাহ.

দিৰসেযেৰাতি তংদিৰসে এৰ. আদিমাহাতি এত্থ আদি-সদ্দেন কথাপরিযোসানে পাঠপদেসো গহিতোতি তদঞ্ঞং ‘‘এৰং ৰুত্তে’’তিআদিপাঠং সন্ধায ‘‘ততো পরঞ্চা’’তি আহ.

কসিভারদ্ৰাজসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উদযসুত্তৰণ্ণনা

১৯৮. এতং ৰুত্তন্তি ‘‘ওদনেন পূরেসী’’তি এতং ৰচনং ৰুত্তং. ‘‘গহেতুং সমত্থো নাম নাহোসীতি ভগৰতো অধিট্ঠানবলেনা’’তি ৰদন্তি. তং ব্রাহ্মণং ৰিনেতুকামতায কির ভগৰা তথা অকাসি.

উপারম্ভভযেনাতি পরূপৰাদভযেন. অৰত্ৰাৰ নিৰত্তো ‘‘অব্ভাগতোপি পাসণ্ডো ৰাচামত্তেনপি ন পূজেতব্বো’’তি ব্রাহ্মণধম্মে ৰুত্তত্তা. পক্কন্তোতি ব্রাহ্মণস্স ধম্মং অৰত্ৰা পক্কন্তো ব্রাহ্মণস্স ন তাৰ ঞাণং পরিপক্কন্তি. এতং ৰচনং…পে… মগমাসি ‘‘পুনপ্পুনঞ্চেৰ ৰপন্তি বীজ’’ন্তিআদিনা ধম্মং কথেতুং অৰস্সং আকঙ্খন্তো. পকারতো কস্সতীতি পকট্ঠকো, রসতণ্হায পকট্ঠোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘রসগিদ্ধো’’তি.

‘‘পুনপ্পুনঞ্চেৰ ৰপন্তি বীজ’’ন্তি ইমং দেসনং আরভীতি সম্বন্ধো. বীজন্তি চ ইতি-সদ্দো নিদস্সনত্থো ৰা. তেন অৰযৰেন সমুদাযং নিদস্সেতি. ওসক্কসীতি সঙ্কোচসি. ৰুত্তন্তি ৰপনং কতং. তস্মা ৰুত্তং ‘‘অলমেত্তাৰতা’’তি. ‘‘ৰস্সিত্ৰা’’তি ৰুট্ঠিং পৰত্তেত্ৰা.

দেসনা…পে… দস্সেতি ব্রাহ্মণেন ৰুত্তং অযুত্তৰচনং পরিৰট্টেন্তোপি দিৰসে দিৰসে ভিক্খাচরিযা নাম ভিক্খূনং কাযগতা ৰুত্তীতি. খীরং হত্থেন নযন্তীতি ৰা খীরনিকা. কিলমতীতি তংতংকিচ্চকরণৰসেন খিজ্জতি. ফন্দতীতি অনত্থসমাযোগৰসেন ৰিপ্ফন্দতি. অপুনব্ভৰাযাতি আযতিং অনুপ্পত্তিযা. মগ্গো নামাতি উপাযো নাম নিব্বানং, তস্মিং লদ্ধে পুনব্ভৰাভাৰতো. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ৰচনং উপাদায বীজৰপনাদযো পুনপ্পুনধম্মা নাম জাতাতি আহ ‘‘সোল়স পুনপ্পুনধম্মে দেসেন্তেনা’’তি.

উদযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দেৰহিতসুত্তৰণ্ণনা

১৯৯. উদরৰাতেহীতি ৰাতকতৰিজ্ঝনতোদনাদিৰসেন অপরাপরং ৰত্তমানেহি উদরৰাতেহি, তস্স ৰা ৰিকারেহি. নিবদ্ধুপট্ঠাককালে পন ধম্মভণ্ডাগারিকোৰ. অরঞ্ঞন্তি ভগৰতো ভিক্খূনঞ্চ ৰসনট্ঠানভূতং তপোৰনং. তং নিদ্ধূমং হোতি উদকতাপনস্সপি অকরণতো. তস্মাতি যস্মা তস্স উণ্হোদকৰিক্কিণনচরিযায জীৰিকাকপ্পনং হোতি, তস্মা.

ৰত্তমেতং তস্স পতিকারত্থং পরিকথাদীনম্পি কাতুং লব্ভনতো. ইদানি তত্থ কারণম্পি সৰিসযং দস্সেতুং ‘‘ৰণ্ণং হী’’তিআদি ৰুত্তং. ভগৰা হি আযস্মতো উপৰাণস্স দেৰহিতব্রাহ্মণস্স তং সম্ভাৰিতং ভৰিস্সতি তিকিচ্ছাপটিযত্তং, তায চ অত্তনো রোগস্স ৰূপসমনং, তপ্পসঙ্গেন চ দেৰহিতব্রাহ্মণো মম সন্তিকং আগন্ত্ৰা ধম্মস্সৰনেন সরণেসু সীলেসু চ পতিট্ঠহিস্সতীতি সব্বমিদং ঞত্ৰা এৰং ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, উপৰাণ, উণ্হোদকং জানাহী’’তি অৰোচ. আগমনীযপ্পটিপদং পুব্বভাগপ্পটিপদং পুব্বভাগপ্পটিপত্তিং কথেতুং ৰট্টতি অনুত্তরিমনুস্সধম্মত্তা. সদেৰকেন লোকেনাতি অনৰসেসতো লোকস্স গহণং. ফলৰিসেসাকঙ্খায পূজেতব্বাতি পূজনীযা, তে এৰ ইধ ‘‘পূজনেয্যা’’তি ৰুত্তা. তথা আদরেন পূজেতব্বতায সক্কারিযা, আ-কারস্স রস্সত্তং, রি-সদ্দস্স চ রে-আদেসং কত্ৰা ‘‘সক্করেয্যা’’তি ৰুত্তং. ‘‘অপচযেয্যা’’তি ৰত্তব্বে য-কারলোপং কত্ৰা ‘‘অপচেয্যা’’তি ৰুত্তং. তেসন্তি সদেৰকেন পূজনেয্যাদীনং. হরিতুন্তি নেতুং.

এত্তকেনপীতি উপসঙ্কমনাদিনা এত্তকেন অপ্পমত্তকেনপি কতৰত্তেন অযং কিত্তি…পে… সোমনস্সজাতো.

যজমানস্সাতি দেয্যধম্মং দেন্তস্স. দক্খিণায ইজ্ঝনং নাম ৰিপুলফলভাৰোতি আহ ‘‘মহপ্ফলো হোতী’’তি. ৰিদিতন্তি পটিৰিদ্ধপচ্চক্খকতং. আজানাতীতি ৰুত্থভৰাদিং পরিযাদায জানাতি পটিৰিজ্ঝতি. জানিত্ৰাতি চত্তারি সচ্চানি মগ্গপটিপাটিযা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা. অগ্গপ্পত্ততায কতকিচ্চতং পত্তো. ব্রাহ্মণেন অত্তনা কতো কারো চ ভগৰতো এৰ পচ্চুপট্ঠাতীতি তং দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা খীণাসৰে যজনাকারেন যজন্তস্সা’’তি ৰুত্তং.

দেৰহিতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. মহাসালসুত্তৰণ্ণনা

২০০. যস্মা তস্স ব্রাহ্মণস্স অনিস্সযস্স জিণ্ণভাৰেন ৰিসেসতো কাযো লূখো জাতো, জিণ্ণপিলোতিকখণ্ডেহি সঙ্ঘটিতং পাৰুরণং, তস্মা ‘‘লূখপাৰুরণো’’তি পদস্স ‘‘জিণ্ণপাৰুরণো’’তি অত্থো ৰুত্তো. পাটিযেক্কন্তি পুত্তেসু একমেকো একমেকায ৰাচায ৰিসুং ৰিসুং.

সম্পুচ্ছনং নাম ইধ সম্মন্তনন্তি আহ ‘‘সদ্ধিং মন্তযিত্ৰা’’তি. নন্দিস্সন্তি অভিনন্দিং. অতীতত্থে হি ইদং অনাগতৰচনং. তেনাহ ‘‘নন্দিজাতো…পে… অহোসি’’ন্তি. ভুস্সন্তাতি নিব্ভুস্সনৰসেন রৰন্তা.

ৰযোগতন্তি পচ্ছিমৰযং উপগতং. সো পন যস্মা পুরিমে দ্ৰে ৰযে অতিক্কমৰসেন গতো. পচ্ছিমং একদেসতো অতিক্কমনৰসেন, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘তযো ৰযে গতং অতিক্কন্তং পচ্ছিমৰযে ঠিত’’ন্তি.

নিপ্পরিভোগোতি জিণ্ণভাৰেন জৰপরক্কমহানিযা অপরিভোগো ন ভুঞ্জিতব্বো. খাদনা অপনীযতীতি যৰসং অদদন্তা ততো নীহরন্তি নাম. থেরোতি ৰুড্ঢো.

অনস্সৰাতি ন ৰচনকরা. অপ্পতিস্সাতি পতিস্সযরহিতা. অৰসৰত্তিনোতি ন ময্হং ৰসেন ৰত্তনকা. সুন্দরতরোতি উপত্থম্ভকারিভাৰেন সুন্দরতরো.

পুরতোতি উপত্থম্ভকভাৰেন পুরতো কত্ৰা. উদকে পতিট্ঠং লভতি তত্থ পতিট্ঠতো থিরপতিট্ঠভাৰতো. অদ্ধপতিট্ঠো হি দণ্ডো দণ্ডধরপুরিসস্স পতিট্ঠং লভাপেতি.

ব্রাহ্মণিযোতি অত্তনো ব্রাহ্মণিযো. পাটিযেক্কন্তি ‘‘অসুকস্স গেহে অসুকস্স গেহে’’তি এৰং উদ্দেসিকং কত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং. মা নিয্যাদেহি, অম্হাকং রুচ্চনট্ঠানমেৰাতি তৰ পুত্তানং গেহেসু যং অম্হাকং রুচ্চনট্ঠানং. তত্থমেৰ গমিস্সামাতি সব্বেসম্পি এতেসং অনুগ্গহং কাতুকামো ভগৰা এৰমাহ.

ততো পট্ঠাযাতি সোতাপত্তিফলপটিলাভতো পট্ঠায. যদত্থং মযং ইমস্স ব্রাহ্মণস্স মহাসম্পত্তিদানাদিনা অনুগ্গহো কতো, সো চস্স পুত্তপরিজনস্সপি অত্থো সিদ্ধোতি সত্থা ন সব্বকালং তস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তানং গেহং অগমাসি, তে এৰ পন কালেন কালং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা যথাৰিভৰং সক্কারসম্মানং অকংসূতি অধিপ্পাযো.

মহাসালসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মানত্থদ্ধসুত্তৰণ্ণনা

২০১. মানেন থদ্ধোতি ‘‘অযং খো’’তিআদিনা পগ্গহিতেন মানেন থদ্ধো বজ্ঝিতচিত্তো থদ্ধঅযোসলাকো ৰিয কস্সচিপি অনোনতো. ন কিঞ্চি জানাতি লোকে পটিসন্থারমত্তস্সপি অজাননতো.

অব্ভুতৰিত্তজাতাতি সঞ্জাতঅব্ভুতৰিত্তা. ৰিত্তং ৰিত্তীতি চ তুট্ঠিপরিযাযা. অভূতপুব্বাযাতি যা তস্সা পরিসায ৰিত্তি তদা ভূতা, সা ইতো পুব্বে অভূতা. তেনাহ ‘‘অভূত…পে… সমন্নাগতা’’তি. অস্স পুগ্গলস্সাতি অনেন পুগ্গলেন. অপচিতাতি পরমনিপচ্চেন পূজনীযসামঞ্ঞতো তত্থ অত্তনো পক্খিপনং ইধ দেসনাকোসল্লং.

মানত্থদ্ধসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পচ্চনীকসুত্তৰণ্ণনা

২০২. ‘‘সব্বং সেত’’ন্তি কেনচি ৰুত্তে তস্স পচ্চনীকং করোন্তস্সেৰ অস্স ব্রাহ্মণস্স. ৰিনেত্ৰাতি ৰিনাসেত্ৰা. সুণাতীতি অত্থোতি ‘‘সুণাতী’’তি কিরিযাপদং আহরিত্ৰা গাথায অত্থো ৰেদিতব্বো ‘‘জঞ্ঞা সুভাসিত’’ন্তি ৰুত্তত্তা. ন হি অসুত্ৰা দেসিতং জানিতুং সক্কোন্তি.

পচ্চনীকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৰনকম্মিকসুত্তৰণ্ণনা

২০৩. ৰনকম্মে নিযুত্তো, কিরিযমানেন ৰনকম্মং এতস্স অত্থীতি ৰনকম্মিকো. ইমস্মিং ৰনসণ্ডেতি ইমস্মিং এৰংমহন্তে ৰনসণ্ডে. ন মে ৰনস্মিং করণীযমত্থি যথা, ‘‘ব্রাহ্মণ, তুয্হ’’ন্তি অধিপ্পাযো. ইতরং পন যং মহাকিলেসৰনং, তং মগ্গঞাণফরসুনা সমাধিমযসিলাযং সুনিসিতেন সব্বসো উচ্ছিন্নমূলং, ততো এৰ নিব্বনথো নিক্কিলেসগহনো. ৰিৰেকাভিরতিযা এককো অভিরতো পটিপক্খৰিগমেন. তেনাহ ‘‘অরতিং…পে… জহিত্ৰা’’তি.

ৰনকম্মিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. কট্ঠহারসুত্তৰণ্ণনা

২০৪. ধম্মন্তেৰাসিকাতি কিঞ্চিপি ধনং অদত্ৰা কেৰলং অন্তেৰাসিকা. তেনাহ ‘‘ৰেয্যাৰচ্চং কত্ৰা সিপ্পুগ্গণ্হনকা’’তি. গম্ভীরসভাৰেতি সমন্ততো দূরতো গহনসচ্ছন্নৰিপুলতররুক্খগচ্ছলতায চ, তদা হিমপিণ্ডসিন্নভাৰেন মযূরযানেহি পতিট্ঠাতুং অসক্কুণেয্যতায চ গম্ভীরভাৰে.

বহুভেরৰেতি বহুভযানকে. অনিঞ্জমানেনাতি ইত্থম্ভূতত্থে করণৰচনং. অতিসুন্দরং ৰতাতি এৰং সন্তে নাম অরঞ্ঞে এৰং নিচ্চলকাযো নিসিন্নো ঝাযন্তো অতিৰিয সুন্দরঞ্চ ঝানং ঝাযসীতি ৰদতি.

অচ্ছেররূপন্তি অচ্ছরিযভাৰং. সেট্ঠপ্পত্তিযাতি সেট্ঠভাৰপ্পত্তিযা.

‘‘লোকাধিপতিসহব্যতং আকঙ্খমানো’’তি ইমিনা ব্রাহ্মণো লোকাধিপতিসহযোগং পুচ্ছতি, ‘‘কস্মা ভৰ’’ন্তিআদিনা পন তদঞ্ঞৰিসেসাকঙ্খং পুচ্ছতীতি আহ ‘‘অপরেনপি আকারেন পুচ্ছতী’’তি.

কঙ্খাতি তণ্হা অভিক্খণৰসেন পৰত্তা. অনেকসভাৰেসূতি রূপাদিৰসেন অজ্ঝত্তিকাদিৰসেন এৰং নানাসভাৰেসু আরম্মণেসু. অস্সাদরাগো লোভো অভিজ্ঝাতি নানপ্পকারা. সেসকিলেসা ৰা দিট্ঠিমানদোসাদযো. নিচ্চকালং অৰস্সিতা সত্তানং অৰস্সযভাৰত্তা. পজপ্পাপনৰসেনাতি পকারেহি তণ্হাযনৰসেন. নিরন্তাতি অন্তরহিতা নিরৰসেসা.

অনুপগমনোতি অনুপাদানো. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং দীপেতি, তস্স হি ৰসেন এৰ নানাসভাৰেসু ভগৰা সমন্তচক্খুনা পস্সতীতি ‘‘সব্বে…পে… দস্সনো’’তি ৰুচ্চতি. অরহত্তং সন্ধাযাহ, তঞ্হি নিপ্পরিযাযতো ‘‘অনুত্তর’’ন্তি ৰুচ্চতি.

কট্ঠহারসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. মাতুপোসকসুত্তৰণ্ণনা

২০৫. ইতোতি মনুস্সত্তভাৰতো. পটিগন্ত্ৰাতি অভিগন্ত্ৰা. সগ্গে হি নিব্বত্তন্তো কম্মফলেন ধম্মতাৰসেন পটিসন্ধিকালতো পট্ঠায অভিরতিৰসেন অভিরমতি এৰ নামাতি.

মাতুপোসকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ভিক্খকসুত্তৰণ্ণনা

২০৬. ৰিরূপং গন্ধং পসৰতীতি ৰিস্সো, দুগ্গন্ধো. বাহিত্ৰাতি অত্তনো সন্তানতো বহিকত্ৰা নীহরিত্ৰা. তং পন অনৰসেসতো পজহনন্তি আহ ‘‘অগ্গমগ্গেন জহিত্ৰা’’তি. সঙ্খাযতি সম্মদেৰ পরিচ্ছিন্দতি এতাযাতি সঙ্খা, ঞাণন্তি আহ ‘‘সঙ্খাযাতি ঞাণেনা’’তি. ভিন্নকিলেসত্তাতি নিরুত্তিনযেন ভিক্খুসদ্দসিদ্ধিমাহ.

ভিক্খকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. সঙ্গারৰসুত্তৰণ্ণনা

২০৭. পচ্চেতীতি পত্তিযাযতি সদ্দহতি. তথাভূতো চ তমত্থং নিকামেন্তো নাম হোতীতি ৰুত্তং ‘‘ইচ্ছতি পত্থেতী’’তি. সাধু, ভন্তেতি এত্থ সাধু-সদ্দো আযাচনত্থো, ন অভিনন্দনত্থোতি ‘‘আযাচমানো আহা’’তি ৰত্ৰা আযাচনে কারণং দস্সেন্তো ‘‘থেরস্স কিরা’’তিআদিমাহ. উদকসুদ্ধিকো ন একংসেন অপাযূপগো, লদ্ধিযা পন সাৰজ্জকিলেসভূতভাৰতো আযাচতি. অঞ্ঞং কারণং অপদিসন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. ফলভূতো অত্থো এতস্সাতি অত্থৰসং, কারণন্তি আহ ‘‘অত্থানিসংসং অত্থকারণ’’ন্তি. পপঞ্চসূদনিযং পন ফলেনেৰ অরণীযতো অত্থো, কারণন্তি কত্ৰা ‘‘অত্থো এৰ অত্থৰসো, তস্মা দ্ৰে অত্থৰসেতি দ্ৰে অত্থে দ্ৰে কারণানী’’তি ৰুত্তং.

সঙ্গারৰসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. খোমদুস্সসুত্তৰণ্ণনা

২০৮. এৰংলদ্ধনামং পিণ্ডায পাৰিসীতি যোজনা. এৰমেৰন্তি কেনচি অনিমন্তিতেন সযমেৰ উপসঙ্কমন্তে. অফাসুকধাতুকন্তি অযুত্তরূপং. সভাধম্মন্তি সভায চরিতব্বং চারিত্তধম্মং. অসঞ্চালেত্ৰাতি আসনতো অৰুট্ঠাপেত্ৰা. উজুকমেৰ আগচ্ছতি লোকগ্গনাযকো ভগৰা সব্বসত্তুত্তমো অত্তনো উত্তরিতরস্স অভাৰতো লোকস্স অপচিতিং ন দস্সেতি. যে সব্বসো সংকিলেসে পজহন্তি, তেৰ পণ্ডিতে ‘‘সন্তো’’তি দস্সেতি ‘‘এতে’’তিআদিনা.

খোমদুস্সসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.