২. দুতিযৰগ্গো

১. পাসাণসুত্তৰণ্ণনা

১৪৭. পৰিজ্ঝীতি পব্বতং সব্বতো পৰত্তেন্তো ততো ততো নিস্সজ্জি. সকলন্তি সব্বভাগৰন্তং, নিস্সেসন্তি অত্থো.

পাসাণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. কিংনুসীহসুত্তৰণ্ণনা

১৪৮. ৰিচক্খুকম্মাযাতি ৰিচক্খুভাৰকামতায. যথা সা ভগৰতো দেসিযমানং ধম্মং অত্তনো পঞ্ঞাচক্খুনা ন পস্সিতুং সক্কোতি, এৰং কাতুং কামতায. তেনাহ ‘‘পরিসাযা’’তিআদি. ৰিনাসেতুং ন সক্কোতি ভেরৰারম্মণে ভাযনস্সেৰ অভাৰতো. দসবলপ্পত্তাতি দসহি বলেহি সমন্নাগতা.

কিংনুসীহসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সকলিকসুত্তৰণ্ণনা

১৪৯. মন্দভাৰেনাতি জল়ভাৰেন মোমূহভাৰেনাতি মহামূল়্হতায. কব্বকরণেন মত্তোতি কব্বকিরিযাপসুততাদিৰসেন মত্তো কব্বং কত্ৰা. কিমিদং সোপ্পসেৰাতি ইদং তৰ সোপ্পং কিমত্থং, পুরিসেন নাম পুরিসত্তকরেন ভৰিতব্বং, ন সোপ্পতিযেৰ. অত্থং সমাগন্ত্ৰাতি পরমত্থং নিব্বানং সম্মা আগন্ত্ৰা অধিগন্ত্ৰা. অসঙ্গ…পে… নত্থি সব্বসো সিদ্ধত্থভাৰতো. জগ্গন্তোতি জাগরন্তো পুরিসো ৰিয, ন ভাযামি ভযহেতূনং অভাৰা. নানুতপন্তি সব্বত্থ সব্বদাপি ৰিস্সট্ঠভাৰতো, মামন্তি মমং. গাথাসুখত্থঞ্হি দীঘং কত্ৰা ৰুত্তং. ঠিতত্তাতি উদ্দেসপরিপুচ্ছায পরিচ্ছিজ্জত্তা. হানিন্তি কস্সচি জানিং.

সকলিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পতিরূপসুত্তৰণ্ণনা

১৫০. অনুরুজ্ঝতি এতেনাতি অনুরোধো, রাগো. ৰিরুজ্ঝতি এতেনাতি ৰিরোধো, পটিঘো. তেসু অনুরোধৰিরোধেসু তন্নিমিত্তং সজ্জতি নাম সঙ্গং করোতি নাম, অনুরোধৰিরোধুপ্পাদনমেৰ চেত্থ সজ্জনং. যদঞ্ঞমনুসাসতীতি যং অঞ্ঞেসং অনুসাসনং, তং তেসং হিতেসনং অনুকম্পনং, তস্মা অনুকম্পকে হিতেসকে সম্মাসম্বুদ্ধে অনুরোধৰিরোধে আরোপেত্ৰা ৰিকম্পনত্থং মিচ্ছা ৰদসীতি.

পতিরূপসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মানসসুত্তৰণ্ণনা

১৫১. আকাসে চরন্তেতি পঞ্চাভিঞ্ঞে সন্ধায ৰদতি. অন্তলিক্খে চরন্তেপি কিচ্চসাধনতো অন্তলিক্খচরো. মনসি জাতোতি মানসো. তং পন মনসন্তানসম্পযুত্ততাযাতি আহ ‘‘মনসম্পযুত্তো’’তি.

মানসসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পত্তসুত্তৰণ্ণনা

১৫২. পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং লক্খণাদীনি চেৰ সমুদযঞ্চ অস্সাদাদীনৰনিস্সরণানি চ গহেত্ৰা সম্মা তেসং লক্খণাদীনং গহণং হোতীতি আহ ‘‘পঞ্চ উপাদানক্খন্ধে আদিযিত্ৰা’’তি. রুপ্পনৰেদিযনসঞ্জাননঅভিসঙ্খরণৰিজাননানি খন্ধানং সভাৰলক্খণানি. আদি-সদ্দেন রসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানি চেৰ সমুদযাদীনি চ সঙ্গণ্হাতি. দস্সেতীতি পচ্চক্খতো দস্সেতি, হত্থামলকং ৰিয পাকটে ৰিভূতে কত্ৰা ৰিভাৰেতি. গণ্হাপেতীতি তে ধম্মে মনসা অনুপেক্খিতে দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধে করোন্তো উগ্গণ্হাপেতি. সমাদানম্হীতি তত্থ অত্থস্স সম্মদেৰ আদিযনে খন্ধানঞ্চ সম্মসনৰসেন অঞ্ঞধম্মৰসেন সমাদিযনে. পটিৰিদ্ধগুণেনাতি তায দেসনায, তং নিস্সায পচ্চত্তপুরিসকারেন চ তেসং পটিৰিদ্ধগুণেন. জোতাপেতীতি তেসং চিত্তসন্তানং অস্সদ্ধিযাদিকিলেসমলৰিধমনেন পভস্সরং করোতি. অট্ঠিং কত্ৰাতি তায দেসনায পাপেতব্বং অত্থং পযোজনং দল়্হং কত্ৰা. তেনাহ ‘‘অযং নো’’তিআদি. কম্মকারকচিত্তং নাম ওতরণচিত্তং. ‘‘যোনিসোমনসিকারপুব্বকং ৰিপস্সনাচিত্ত’’ন্তি কেচি. ওহিতসোতাতি অনঞ্ঞৰিহিততায ধম্মস্সৰনায অপ্পিতসোতা, ততো এৰ তদত্থং ঠপিতসোতা.

এতে রূপাদযো খন্ধে যঞ্চ সঙ্খতং সমিদ্ধপচ্চযেহি কতং, তঞ্চ ‘‘এসো অহং ন হোমি, এতং ময্হং ন হোতী’’তি পস্সন্তোতি যোজনা. খেমো অত্তাতি খেমত্তা, তং খেমত্তং. তেনাহ ‘‘খেমিভূতং অত্তভাৰ’’ন্তি. পরিযেসমানা মারসেনা.

পত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ছফস্সাযতনসুত্তৰণ্ণনা

১৫৩. সঞ্জাযতি এতস্মাতি সঞ্জাতি, সো এৰ সম্পযুত্তধম্মো সমোসরতি এত্থাতি সমোসরণং, সো এৰ অত্থো, তেন সঞ্জাতিসমোসরণট্ঠেন. ভযভেরৰং সদ্দন্তি ভাযতি এতস্মাতি ভযং, তদেৰ যস্স কস্সচি ভেরৰাৰহত্তা ভেরৰং, দেৰাদিসদ্দন্তি অত্থো. ৰিগতৰলাহকে দেৰে উপ্পাতৰসেন উপ্পজ্জনকসদ্দো দেৰদুন্দুভি. অসনিপাতাদিসদ্দো অসনিপাতসদ্দো. উন্দ্রীযতীতি ৰিপরিৰত্ততি. লোকো অধিমুচ্ছিতোতি অতিথদ্ধকাযো ৰিয মুচ্ছং আপন্নো. মারস্সাতি কিলেসমারস্স. ঠানভূতন্তি পৰত্তিট্ঠানভূতং.

ছফস্সাযতনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পিণ্ডসুত্তৰণ্ণনা

১৫৪. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঞাতিমিত্তকুলে. পাহুনকানীতি পহিতব্বপণ্ণাকারানি. আগন্তুকপণ্ণাকারানীতি আগন্তুকানং উপগতানং দাতব্বপণ্ণাকারানি. সযংচরদিৰসেতি কুমারকানঞ্চ কুমারিকানঞ্চ সযং অত্তনা চরিতব্বছণদিৰসে. ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেন্তো ‘‘সমৰযজাতিগোত্তা’’তিআদিমাহ. সমৰযসমজাতিকসমগোত্তাতি পচ্চেকং সম-সদ্দো যোজেতব্বো. গোত্তসমতা চ আৰাহৰিৰাহযোগ্যতাৰসেন দট্ঠব্বা, ন একগোত্ততাৰসেন. ততো ততো গামতো. অঞ্ঞস্মিং দাতব্বে অসতি. ছণৰসেন পহিণিতুং সম্পাদিতং পূৰং ছণপূৰং. তাসং সম্পত্তিযাতি তাসং দানং ধম্মস্সৰনঞ্চাতি তস্সা দুৰিধাযপি সম্পত্তিযা.

ঞাণং নাম আৰজ্জনপুব্বকং, তস্মা অজাননস্স ‘‘অনাৰজ্জনতাযা’’তি কারণং ৰত্ৰা সেসকারণং ৰদন্তো ‘‘বুদ্ধান’’ন্তিআদিমাহ. উপচারভেদন্তি বুদ্ধং দিস্ৰা মনুস্সেহি কাতব্বউপচারস্স ভিন্দনং. ভিন্দিতুন্তি ৰিধমিতুং.

ভগৰা পনাতি পনসদ্দো ৰিসেসত্থজোতকো. তেন ন কেৰলং ভগৰা উপ্পণ্ডনং পরিহরন্তো তং গামং ন পুন পাৰিসি, অথ খো মারং অনুকম্পন্তোতি ইদং ৰিসেসং জোতেতি.

জনেসীতি অপুঞ্ঞং জনেসি, জনেন্তো চ যথা ততো আযতিং থিরতরং মহন্তং দুক্খং নিপ্ফজ্জিস্সতি, এৰং নিপ্ফাদেসি. আসজ্জনন্তি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং. কিঞ্চতি মদ্দতি অভিভৰতীতি কিঞ্চনন্তি আহ ‘‘মদ্দিতুং সমত্থ’’ন্তি.

পিণ্ডসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. কস্সকসুত্তৰণ্ণনা

১৫৫. নিব্বানং অপদিসিত্ৰাতি নিব্বানং নিস্সায নিব্বানগুণে আরব্ভাতি অত্থো. হটহটকেসোতি ইতো চিতো চ ৰিকিণ্ণত্তা আকুলাকুলকেসো. চক্খুসম্ফস্সৰিঞ্ঞাণাযতনন্তি এত্থ যথা চক্খুগ্গহণেন ফস্সো ৰিসেসিতো, তেন এৰ ৰিঞ্ঞাণাযতনং. তথা সতি চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স চ গহণং আপজ্জেয্যাতি. ননু চেত্থ চক্খুগ্গহণেন ৰিসেসিতত্তা চক্খুদ্ৰারিকানং সব্বেসং ৰিঞ্ঞাণানং গহণন্তি? সচ্চমেতং, তঞ্চ খো পঠমেন চক্খুগ্গহণেনাতি নাযং দোসো. ভৰঙ্গচিত্তন্তি আৰজ্জনায অনন্তরপচ্চযভূতমেৰ অধিপ্পেতন্তি নিযমেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘সাৰজ্জনক’’ন্তি ৰুত্তং, তস্মা তদারম্মণম্পীতি জৰনচিত্তেন সহ তদারম্মণচিত্তম্পি. ‘‘ৰিঞ্ঞাণাযতন’’ন্তি চ ৰুত্তে নিম্মলমেৰ.

‘‘চক্খূ’’তি অৰিসেসতো ৰুত্তত্তা পন মারস্স অযম্পি অত্থো আপন্নোতি দস্সেতুং ‘‘যং লোকে’’তিআদি ৰুত্তং. উপক্কৰিপক্কন্তি চক্খুপাকরোগেন উপরি হেট্ঠা চ সব্বসো পক্কং কুথিতং. এসেৰ নযোতি ইমিনা যং লোকে কুট্ঠকিলাসগণ্ডকচ্ছুআদীহি উপদ্দুতং ৰণপীল়কাদিৰসেন পগ্ঘরন্তং অসুচিং অন্তমসো পরমজেগুচ্ছরূপম্পি, সব্বং তং তৰেৰ হোতূতি এৰমাদিং অপদিসতি.

যং ভণ্ডকন্তি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিখেত্তৰত্থাদিউপকরণং গহট্ঠা, পব্বজিতা চ যং পত্তচীৰরাদিং ‘‘মম ইদ’’ন্তি অভিনিৰিসন্তাৰ ৰদন্তি, এতেসু পরিগ্গহত্থেসু চ তেসং পরিগ্গাহকপুগ্গলেসু চ তে চিত্তং যদি অত্থি, তানি আরব্ভ তৰ চিত্তং যদি ভৰতি, এৰং ত্ৰং তত্থ বদ্ধো এৰ হোসীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ন মে সমণ মোক্খসী’’তি.

যং ভণ্ডকং ৰদন্তীতি যথাৰুত্তং উপকরণং লোকে বহুজনা ‘‘মম ইদ’’ন্তি ৰদন্তি. ন তং ময্হন্তি তং ময্হং ন হোতি, ন তত্থ মম তণ্হাৰসেন মমন্তি নত্থি. ন তে অহন্তি যে পুগ্গলা এত্থ বদ্ধা, তেপি অহং ন হোমি, তত্থ মে দিট্ঠিবদ্ধো নত্থি. ন মে মগ্গম্পি দক্খসীতি এৰং সব্বসো বদ্ধাভাৰেন মুত্তস্স মে গতমগ্গম্পি মার ত্ৰং ন দক্খসি ন পস্সিস্সসি, যে ভৰাদযো তুয্হং ৰিসযা, তেসু ভৰযোনিগতিআদীসু ময্হং গতমগ্গং ন পস্সিস্সসি ভৰনিস্সট্ঠত্তাতি.

কস্সকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. রজ্জসুত্তৰণ্ণনা

১৫৬. অহনন্তি করণে পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘অহনন্তেনা’’তি, পচ্চত্তে এৰ ৰা পচ্চত্তৰচনং, ‘‘অহনন্তো হুত্ৰা’’তি ৰচনসেসেন ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. অজিনন্তি অন্তোগধহেতুঅত্থং ৰদতীতি আহ ‘‘পরস্স ধনজানিং অকরোন্তেনা’’তি. অকারাপেন্তেনাতি পরস্স ধনজানিং অকারেন্তেন. অসোচন্তেনাতি ভোগব্যসনাদিৰসেন পরং অসোচন্তেন. কস্মা ভগৰা এৰং চিন্তেসীতি তত্থ কারণমাহ ‘‘ইতী’’তিআদিনা. রজ্জে ৰিজিতে দণ্ডকরপীল়িতেতি ধনদণ্ডাদিদণ্ডেন চেৰ বলিনা চ বাধিতে.

ইজ্ঝনককোট্ঠাসাতি চেতোৰসিভাৰাদিকস্স সাধনককোট্ঠাসা. ৰড্ঢিতাতি ভাৰনাপারিপূরিৰসেন অনুব্রূহিতা. পুনপ্পুনং কতাতি ভাৰনায বহুলীকরণেন অপরাপরং পৰত্তিতা. যুত্তযানন্তি যথা যুত্তানং আজঞ্ঞরথানং সারথিনা অধিট্ঠিতং যথারুচি পৰত্ততি, এৰং যথারুচিপৰত্তিতং গমিতা. পতিট্ঠট্ঠেনাতি অধিট্ঠানট্ঠেন. ৰত্থুকতাতি সব্বসো উপক্কিলেসসোধনেন ইদ্ধিৰিসযতায পতিট্ঠানভাৰতো সুৰিসোধিতপরিস্সযৰত্থু ৰিয কতা. অৰিজহিতাতি পটিপক্খদূরীভাৰতো সুভাৰিতভাৰেন তংতংঅধিট্ঠানযোগ্যতায ন জহাপিতা. নিচ্চানুবদ্ধাতি ততো এৰ নিচ্চং অনুবদ্ধা ৰিয কতা. সুপরিচিতাতি সুট্ঠু সব্বভাগেন ভাৰনানুপচযং গমিতা. অৰিরাধিতৰেধিহত্থো ৰিযাতি অৰিরজ্ঝনভাৰেন ৰিরজ্ঝনহত্থো ৰিয. সুট্ঠু সমারদ্ধাতি ভাৰনাউপ্পত্তিযা সম্মদেৰ সম্পাদিতা. চিন্তেয্যাতি অত্থুদ্ধারৰসেন চিন্তেয্য.

পব্বতস্সাতি পব্বতো অস্স. পব্বতো অস্সাতি পব্বতো ভৰেয্য কীদিসস্সাতি আহ ‘‘সুৰণ্ণস্সা’’তিআদি. জাতরূপস্সাতি আতপরূপসম্পন্নস্স. দ্ৰিক্খত্তুম্পি তাৰ মহন্তোতি যত্তকো সো পব্বতো হোতি, দ্ৰিক্খত্তুং তত্তকো. একস্সাতি একস্সপি পুগ্গলস্স নালং ন পরিযত্তো তণ্হায দুপ্পূরণভাৰা. এৰং জানন্তোতি এৰং তণ্হায দুপ্পূরণভাৰাদীনৰতং জানন্তো. সমং চরেয্যাতি পরৰত্থুপরামাসাদিং ৰিহায কাযাদীহি সমমেৰ পটিপজ্জেয্য.

দুক্খং তণ্হানিদানং, তণ্হা কামগুণনিদানা, তস্মা দুক্খস্স তণ্হাপচ্চযকামগুণনিদানত্তং ৰুত্তং. তন্তি দুক্খং. যতোনিদানং হোতীতি যংনিদানং যংকারণং তং পৰত্ততি. এৰং যো অদক্খীতি যো পরিঞ্ঞাতৰত্থুকো এৰং দুক্খং তস্স নিদানভূতে কামগুণে চ তথতো পঞ্ঞাচক্খুনা পস্সি. কেন কারণেন নমেয্য? তং কারণং নত্থীতি অত্থো. কামগুণউপধিন্তি কামগুণসঙ্খাতং উপধিং. সজ্জতি এত্থাতি সঙ্গো এসো, লগ্গনমেতন্তি এৰং ৰিদিত্ৰা. তমেৰ কামাভিভূতো নপ্পটিসেৰেয্য ন লগ্গেয্যাতি এৰং ৰিনযায ৰূপসমায সিক্খেয্যাতি.

রজ্জসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.