৪. ইস্সত্তসুত্তৰণ্ণনা
১৩৫. অট্ঠুপ্পত্তিকোতি এত্থ কা অস্স অট্ঠুপ্পত্তি? তিত্থিযানং ভগৰতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অলাভায অযসায পরিসক্কনং. তং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘ভগৰতো কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. যথা তং সব্বদিসাসু যমকমহামেঘো উট্ঠহিত্ৰা মহাওঘং ৰিয সব্বা পারমিযো ‘‘ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ৰিপাকং দস্সামা’’তি সম্পিণ্ডিতা ৰিয লাভসক্কারমহোঘং নিব্বত্তযিংসু. ততো ততো অন্নপানযানৰত্থমালাগন্ধৰিলেপনাদিহত্থা খত্তিযব্রাহ্মণাদযো আগন্ত্ৰা – ‘‘কহং ভগৰা, কহং দেৰদেৰো নরাসভো লোকনাথো’’তি ভগৰন্তং পরিযেসন্তি, সকটসতেহিপি পচ্চযে আহরিত্ৰা ওকাসং অলভমানা সমন্তা গাৰুতপ্পমাণম্পি সকটধুরেন সকটধুরং আহচ্চ তিট্ঠন্তি চেৰ অনুৰত্তন্তি চ অন্ধকৰিন্দব্রাহ্মণাদযো ৰিয. সব্বং খন্ধকে (মহাৰ. ২৮২) তেসু তেসু সুত্তেসু চ আগতনযেন ৰেদিতব্বং. যথা চ ভগৰতো, এৰং ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি. ৰুত্তম্পি – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৰা সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰর…পে… পরিক্খারানং, ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো’’তিআদি (উদা. ৩৮), তথা ‘‘যাৰতা খো, চুন্দ, এতরহি সঙ্ঘো ৰা গণো ৰা লোকে উপ্পন্নো, নাহং, চুন্দ, অঞ্ঞং একং সঙ্ঘম্পি একং গণম্পি সমনুপস্সামি এৰং লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তং, যথরিৰাযং, চুন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (দী. নি. ৩.১৭৬). এৰন্তি ইদানি ৰুচ্চমানাকারেন. নিজ্ঝত্তিন্তি সঞ্ঞত্তিং. নন্তি কথং.
এৰং পুচ্ছিতুং অযুত্তং তিত্থিযানং কথা মহাজনসন্নিপাতে নিয্যাতিতা হোতীতি. তস্মিং দাতব্বং, চিত্তপ্পসাদমত্তেন দেন্তেপি হি পুঞ্ঞং পৰড্ঢতি. আরোচিতং অত্তনোতি অধিপ্পাযো. ভগৰাতি সত্থু আমন্তনং. চিত্তং নাম যথাপচ্চযং পৰত্তমানং নিগণ্ঠা…পে… পসীদতি পসন্নস্সাতি অধিপ্পাযো. পুব্বে অৰিসেসতো দেয্যধম্মস্স দাতব্বট্ঠানং নাম পুচ্ছিতং, ইদানি তস্স মহপ্ফলভাৰকরো দক্খিণেয্যৰিসেসোতি আহ ‘‘অঞ্ঞং তযা পঠমং পুচ্ছিতং, অঞ্ঞং পচ্ছা’’তি. সল্লক্খেহি এতং. পচ্ছিমং পুরিমেন সদ্ধিং আনেহীতি অধিপ্পাযো. পুচ্ছিতস্স নাম পঞ্হস্স কথনং ময্হমেৰ ভারো. সমুপব্যূল়্হোতি একতো সেনায রাসিৰসেন সম্পিণ্ডিতোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘রাসিভূতো’’তি. অসিক্খিতোতি সত্তট্ঠসংৰচ্ছরানি ধনুসিপ্পেন সিক্খিতো. ধনুসিপ্পং সিক্খিত্ৰাপি কোচি কতহত্থো ন হোতি, অযং পন অসিক্খিতো ন কতহত্থো, পোঙ্খানুপোঙ্খভাৰোযেৰ ব্যামমুট্ঠিবন্ধো. তিণপুঞ্জমত্তিকাপুঞ্জাদীসূতি আদি-সদ্দেন পংসুপুঞ্জৰালুকপুঞ্জসারফলকঅযোঘনাদিকে সঙ্গণ্হাতি. অকতপরিচযোতি তেসং সন্তিকা ৰিজ্ঝনট্ঠেন অকতপরিচযো. রাজরাজমহামত্তাদিকে উপেচ্চ অসনং উপাসনং, ন কতং উপাসনং এতেনাতি অকতূপাসনো. অসিক্খিততাদিনা ভীরুভাৰেন ৰা কাযস্স ছম্ভনং সঙ্কম্পনং উত্তাসো এতস্স অত্থীতি ছম্ভীতি আহ ‘‘পৰেধিতকাযো’’তি.
দক্খিণেয্যতায অধিপ্পেতত্তা ‘‘অরহত্তমগ্গেন কামচ্ছন্দো পহীনো হোতী’’তি আহ. অচ্চন্তপ্পহানস্স ইচ্ছিতত্তা ততিযেনেৰ কুক্কুচ্চং পহীনং হোতি পটিঘসম্পযোগং. অসেক্খস্স অযন্তি অসেক্খং, সীলক্খন্ধো. তযিদং ন অগ্গফলং সীলমেৰ অধিপ্পেতং, অথ খো যং কিঞ্চি অসেক্খসন্তানে পৰত্তং সীলং, লোকুত্তরো এৰ ন অধিপ্পেতো সিক্খায জাতত্তা, এৰং ৰিমুত্তিক্খন্ধোপীতি. সেক্খস্স এসোতি ৰা, অপরিযোসিতসিক্খত্তা সযমেৰ সিক্খতীতি ৰা সেক্খো, চতূসু মগ্গেসু হেট্ঠিমেসু চ তীসু ফলেসু সীলক্খন্ধো. উপরি সিক্খিতব্বাভাৰতো অসেক্খো. ৰুড্ঢিপ্পত্তো সেক্খোতি অসেক্খো. অগ্গফলভূতো সীলক্খন্ধো ৰুচ্চেয্য, অট্ঠকথাযং পন ৰিপস্সকস্স সীলস্স অধিপ্পেতত্তা তথা অত্থো ৰুত্তো. সব্বত্থাতি ‘‘অসেক্খেনা’’তিআদীসু. এত্থ চ যথা সীলসমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধা মিস্সকা অধিপ্পেতা, এৰং ৰিমুত্তিক্খন্ধাপীতি তদঙ্গৰিমুত্তিআদযোপি ৰেদিতব্বা, ন পটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তি এৰ.
যেন সিপ্পেন ইস্সাসো হোতি, তং ইস্সত্তন্তি আহ ‘‘উসুসিপ্প’’ন্তি. যস্সা ৰাযোধাতুযা ৰসেন সরীরং সঞ্জাতথামং হোতি, তং বলপচ্চযং সন্ধাযাহ ‘‘বলং নাম ৰাযোধাতূ’’তি. সমপ্পৰত্তিতো হি ৰিসমপ্পৰত্তিনিৰারকধাতু বলং নাম, তেন ততো অঞ্ঞং বলরূপং নাম নত্থি.
যস্মা অরহা এৰ একন্ততো সোরতো, তস্স ভাৰো সোরচ্চন্তি আহ ‘‘সোরচ্চন্তি অরহত্ত’’ন্তি. এতে দ্ৰেতি খন্তি সোরচ্চন্তি এতে দ্ৰে ধম্মা. পানীযং পিৰন্তি এত্থাতি পপা, যো কোচি জলাসযো যং কিঞ্চি পানীযট্ঠানন্তি আহ ‘‘চতুরস্সপোক্খরণীআদীনী’’তি. উদকৰিকূলাদীসু কমন্তি অতিক্কমন্তি এতেহীতি সঙ্কমনানি, সেতুআদীনি. সেতুকরণযুত্তট্ঠানে সেতুং, চঙ্কমনকরণযুত্তট্ঠানে চঙ্কমনং, মগ্গকরণযুত্তট্ঠানে মগ্গং করেয্যাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘পণ্ণাসা’’তিআদি.
ভিক্খাচারৰত্তন্তি অরিযানং হিতং ৰত্তপটিপত্তিং. দেন্তোপীতি পি-সদ্দেন অখীণাসৰস্স দেন্তোপীতি ইমমত্থং দস্সেতি যস্স কস্সচিপি দেন্তেনপি কম্মফলং সদ্দহিত্ৰা ৰিপ্পসন্নচিত্তেনেৰ দাতব্বত্তা. থনযন্তি ইদং তস্স মহামেঘভাৰদস্সনং, যো হি মহাৰস্সং ৰস্সতি, সো গজ্জন্তো ৰিজ্জুম্মালং ৰিস্সজ্জেন্তো পৰস্সতি. অভিসঙ্খরিত্ৰা সমোধানেত্ৰাতি খাদনীযস্স ৰিৰিধজাতিযানি সম্পিণ্ডেত্ৰা. তেনাহ ‘‘রাসিং কত্ৰা’’তি.
পকিরণং নাম ৰিকিরণম্পি হোতি অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘ৰিকিরতী’’তি. পকিরন্তো ৰিয ৰা দানং দেতীতি ইমিনা গুণখেত্তমেৰ অপরিযেসিত্ৰা করুণাখেত্তেপি মহাদানং পৰত্তেতীতি দস্সেতি. তেন ‘‘পকিরেতী’’তি ৰদন্তেন ভগৰতা অট্ঠুপ্পত্তিযং আগততিত্থিযৰাদেন অপ্পটিসেধিততাপি দীপিতা হোতি. পুঞ্ঞধারাতি পুঞ্ঞমযধারা পুঞ্ঞাভিসন্দা. সিনেহযন্তীতি থূলধারেনপি সিনেহেন সিনিদ্ধং করোন্তী. কিলেদযন্তীতি অল্লভাৰং পাপযন্তী. যথাযং পুঞ্ঞধারা দাতারং অন্তো সিনেহেতি পূরেতি অভিসন্দেতি, এৰং পটিগ্গাহকানম্পি অন্তো সিনেহেতি পূরেতি অভিসন্দেতি. তেনেৰাহ ‘‘দদং পিযো হোতি ভজন্তি নং বহূ’’তিআদি (অ. নি. ৫.৩৪) এৰং সন্তেপি ‘‘দাতারং অভিৰস্সতী’’তি ৰুত্তত্তা অট্ঠকথাযং দাযকৰসেনেৰ ‘‘সিনেহেতী’’তি ৰুত্তং, যস্মা ৰা পটিগ্গাহকস্স সিনেহুপ্পত্তি আমিসনিস্সিতাতি দাযকৰসেনেৰ ৰুত্তং.
ইস্সত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.