১. পঠমৰগ্গো

১. সুৰীরসুত্তৰণ্ণনা

২৪৭. অভিযংসূতি যুদ্ধসজ্জাভিমুখা হুত্ৰা গচ্ছিংসু. তত্রাতি তস্মিং অসুরানং অভিযানে অযং দানি ৰুচ্চমানা অনুপুব্বতো কথা. তেত্তিংস পুরিসে গহেত্ৰাতি তেত্তিংস পুরিসে পুঞ্ঞকিরিযায সহাযভূতে গহেত্ৰা. ‘‘যাৰজীৰং মাতাপিতুভরো অস্স’’ন্তিআদিনা সমাদিন্নানি সত্ত ৰতপদানি পূরেত্ৰা. অধিগণ্হন্তং অভিভৰন্তং. পুত্তহতাযাতি হতপুত্তায. সা সুরা ন হোতি, ন সুরং পিৰিম্হাতি অধিপ্পাযো. ততো পট্ঠাযাতি ‘‘ন সুরা’’তি ৰুত্তকালতো পট্ঠায. ‘‘ন সুরন্তি ন দিব্বন্তীতি অসুরা’’তি কেচি. হেট্ঠিমতলে অন্তোভূমিযং আযামতো দসযোজনসহস্সং.

উরগাদিসহচরিতানি ঠানানি উরগাদীনীতি আহ ‘‘উরগাদীসু পঞ্চসু ঠানেসূ’’তি. পঠমালিন্দেতি পঠমে পরিভণ্ডে. পঞ্চযোজনসহস্সৰিত্থারপুথুবহলাহি সিনেরুস্স চতূসুপি পস্সেসু চত্তারো পরিভণ্ডা. সিনেরুস্স হি তস্মিং তস্মিং পস্সে যুগন্ধরাদীসু পঞ্চসতপরিত্তদীপপরিৰারে মহাদীপে চ লভিতব্বস্স মহতো অত্থস্স ৰসেন মহত্থা. কুপিতাৰিলচিত্তাতি কুপিতেন কোপেন আকুলচিত্তা. যুদ্ধেসীতি যুদ্ধেসিনো. সেসেসূতি সেসেসু পরিভণ্ডেসু. সেসাতি সুপণ্ণাদযো.

ৰম্মিকমক্খিকাতি সপক্খিকউপচিকা. ওসক্কিত্ৰাতি পিট্ঠিভাগেন নিৰত্তিত্ৰা.

পমাদং আপাদেসীতি সক্কস্স আণায পমাদং আপজ্জি. সট্ঠিযোজনং ৰিত্থারেন. সুৰণ্ণমহাৰীথিন্তি সুৰণ্ণমযভূমিজগতিৰীথিং.

অনুট্ঠহন্তোতি উট্ঠানং কাযিকৰীরিযং অকরোন্তো. অৰাযমন্তোতি ৰাযামং চেতসিকৰীরিযং অকরোন্তো. কিঞ্চি কিচ্চন্তি কসিৰাণিজ্জাদিভেদং অঞ্ঞতরং কিচ্চং কত্তব্বকম্মং. ৰরন্তি পৰরং. তেনাহ ‘‘উত্তম’’ন্তি. তঞ্চ খো কসিতব্বট্ঠানং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ওকাস’’ন্তি. কম্মং অকত্ৰাতি কিঞ্চিপি জীৰিতহেতুভূতং কম্মং অকত্ৰা. জীৰিতট্ঠানং নামাতি তস্স জীৰিতস্স হেতু নাম. নিব্বানস্স মগ্গোতি নিব্বানস্স অধিগমুপাযভূতো মগ্গো.

সুৰীরসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সুসীমসুত্তৰণ্ণনা

২৪৮. অন্তরেতি অব্ভন্তরে. এৰংনামকন্তি ‘‘সুসীমো’’তি এৰংনামকং. একং পুত্তমেৰ অঞ্ঞতরং অত্তনো পুত্তমেৰ.

সুসীমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ধজগ্গসুত্তৰণ্ণনা

২৪৯. সমুপব্যূল়্হোতি উভিন্নং সহ এৰ সমাগমো, ভুসং ৰা ব্যূল়্হোতি অত্থো. ভুসা পনস্স ব্যূল়্হতা দ্ৰিন্নং সেনানং সমাগন্ত্ৰা সম্পিণ্ডিতভাৰেনাতি আহ ‘‘সম্পিণ্ডিতো রাসিভূতো’’তি. পচ্ছিমন্তোতি রথপঞ্জরস্স পরন্তো পচ্ছিমন্তো পচ্ছিমকোট্ঠাসো. রথসন্ধিতোতি রথপঞ্জরস্স কুব্বরেন সদ্ধিং সম্বন্ধনট্ঠানতো. তদেৰ পমাণন্তি তদেৰ ‘‘দিযড্ঢযোজনসতাযামো’’তি ৰুত্তপ্পমাণমেৰ. দিগুণং কত্ৰাতি ‘‘পচ্ছিমন্তো সতযোজনো’’তিআদিনা দিগুণং কত্ৰা. চন্দমণ্ডলসূরিযমণ্ডলকিঙ্কিণিকজালাদিভেদস্স সেসালঙ্কারস্স. পস্সন্তানং দেৰানং. রাজা নোতি অম্হাকং রাজা দেৰসেট্ঠো. দুতিযং আসনং লভতীতি সক্কে নিসিন্নে তস্স অনন্তরং দুতিযং আসনং লভতি. তস্মা দেৰসেট্ঠতায সক্কো ৰিয গারৰট্ঠানিযো, যতো সক্কো ‘‘তস্স ধজগ্গং উল্লোকেয্যাথা’’তি আহ. এস নযো সেসেসুপি. অসুরেহি পরাজিতোতি অসুরেহি পরাজযং আপাদিতো. রজধজং দিস্ৰাতি পরসেনায উপগচ্ছন্তিযা উট্ঠিতরজমত্তম্পি দিস্ৰা ঠিতোপি তং রজধজং দিস্ৰা ভীরুভাৰেন পলাযনধম্মো.

যস্স ধজগ্গপরিত্তস্স. আনুভাৰো ৰত্ততি অসম্মুখীভূতাহিপি দেৰতাহি সিরসা সম্পটিচ্ছিতব্বতো. চোরভযাদীহীতি আদি-সদ্দেন রোগভযাদীনঞ্চেৰ ৰট্টদুক্খস্স চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো ৰিধিনা ভাৰিতে পরিত্তস্স অত্থে উপচারজ্ঝানাদীনম্পি ইজ্ঝনতো.

দীঘৰাপীনামকে গামে চেতিযং দীঘৰাপিচেতিযং. মুদ্ধৰেদিকা নাম হম্মিযং পরিক্খিপিত্ৰা কতৰেদিকা. বুদ্ধগতং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা পরিত্তরক্খগুত্তিং আহ. পরিত্তস্স আনুভাৰেন দ্ৰে ইট্ঠকা…পে… অট্ঠংসু. তথা হি তস্মিং নিস্সেণিযং ঠিতে…পে… অট্ঠংসূতি.

ধজগ্গসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ৰেপচিত্তিসুত্তৰণ্ণনা

২৫০. ‘‘মহানুভাৰতায অসুরানং চিত্তৰেপনেন ৰেপচিত্তী’’তি ৰদন্তি. ইসীহি পন অভযং যাচিতে ‘‘ভযমেৰ দদামী’’তি ৰত্ৰা তেহি ‘‘অক্খযং হোতু তে ভয’’ন্তি অভিসপৰসেন ৰুত্তকালতো পট্ঠায ৰেপনচিত্ততায ‘‘ৰেপচিত্তী’’তি ৰুচ্চতি, যং লোকিযা ‘‘পুলোমো’’তি চ ৰদন্তি. নিপাতপদানিপি কানিচি অত্থৰিসেসজোতকানি হোন্তীতি আহ ‘‘নিপাতমত্ত’’ন্তি হেতুঅত্থাদীনমেত্থ অসম্ভৰতো. তন্তি সক্কং দেৰানমিন্দং. কণ্ঠে পঞ্চমেহীতি কণ্ঠবন্ধনপঞ্চমেহি, ৰিভত্তিঅলোপেন নিদ্দেসো. চিত্তেনেৰাতি ‘‘ইমং বন্ধামি, অযং বজ্ঝতূ’’তি উপ্পন্নচিত্তেনেৰ. বজ্ঝতি বদ্ধো হোতি, অযং দেৰানুভাৰো. মুচ্চতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. দসহীতি ‘‘চোরোসী’’তিআদিনা ইধ ৰুত্তেহি দসহি. তেনাহ ‘‘ইমেহী’’তি. নিব্বত্তিত্ৰা চিরকালতং উপাদায খুংসনৰসেন ৰদতি ‘‘জরসক্কা’’তি. ন তং অক্কোসং মনসি করোতি দীঘরত্তং খন্তিসোরচ্চেসু নিরুল়্হঅজ্ঝাসযত্তা. মহাপটিগ্গহণন্তি মহন্তং উপসমব্যঞ্জনং. অস্সাতি ৰেপচিত্তস্স.

পটিসংযুজেতি পটিসত্তু হুত্ৰা সংযুদ্ধং করেয্য. তেনাহ ‘‘পটিপ্ফরেয্যা’’তি. উপসমং…পে… মঞ্ঞে উপসমেনেৰ পচ্চত্থিকস্স নাযকভূতস্স কোধস্স পটিসেধনতো. তাদিসে হি কোধো পটিকিরিযং অলভন্তো অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো ৰূপসম্মতি. যদা-সদ্দো হেতুঅত্থো, ন কালত্থোতি আহ ‘‘যস্মা তং মঞ্ঞতী’’তি. তাৰদেৰ দ্ৰে গাৰো যুজ্ঝন্তেতি তস্মিংযেৰ খণে দ্ৰীসু গোণেসু যুজ্ঝন্তেসু.

খন্তিতো উত্তরিতরো অঞ্ঞো অত্থো ন ৰিজ্জতি অনন্তরেৰ অস্স ৰিরোধং অনত্থং পটিবাহিত্ৰা দিট্ঠধম্মিকস্স চেৰ সম্পরাযিকস্স চ সংৰিধানতো. তং খন্তিং পরমং আহু সেট্ঠবলং ৰিরোধপচ্চযং অভিভুয্য পৰত্তনতো. বালযোগতো বালো, তস্স বলং বালবলং, অঞ্ঞাণন্তি আহ ‘‘বালবলং নাম অঞ্ঞাণবল’’ন্তি. তং যস্স বলন্তি তং অঞ্ঞাণবলং যস্স পুগ্গলস্স বলং, অবলমেৰ তং পঞ্ঞাবলেন ৰিদ্ধংসেতব্বতো. পটিৰত্তা ন ৰিজ্জতীতি ধম্মট্ঠং পটিপ্ফরিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা পৰত্তা নত্থি. পটিৰচনমত্তং পন কোচি ৰদেয্যাপি, তং অকারণন্তি দস্সেন্তো ‘‘পটিপ্ফরিত্ৰা ৰা’’তিআদিমাহ. বালবলন্তি ‘‘পটিপ্ফরিত্ৰা’’তি ৰচনস্স কারণৰচনং. তস্সেৰ পুগ্গলস্স পটিকুজ্ঝনকস্স. নানত্তাৰিতক্কনতো উভিন্নং অত্থং. তিকিচ্ছন্তন্তি অনত্থপটিবাহনমুখেন পণ্ডিতকিচ্চকরণেন পটিসেধেন্তং. ‘‘বালো অয’’ন্তি এৰং পঞ্ঞপেতুং হেতুফলানং অনৰবোধতো চতুসচ্চধম্মে অছেকাতি.

ৰেপচিত্তিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সুভাসিতজযসুত্তৰণ্ণনা

২৫১. ‘‘ছেকতাযা’’তি ৰত্ৰা তস্স ৰত্তুং ছেকভাৰং দস্সেতুং ‘‘এৰং কিরস্সা’’তিআদিমাহ. গাহন্তি লদ্ধিং. মোচেত্ৰাতি যস্স পুন ‘‘চোরো’’তি উত্তরি ৰত্তুং ন সক্কোতি, এৰং ৰিমোচেত্ৰাতি পঠমং ৰত্তুং ন সক্কা. গরূতি ভারিযং, দুক্করন্তি অত্থো. পচ্ছাতি ‘‘পরস্সা’’তি ৰুত্তো সো কিঞ্চি পঠমং ৰদন্তো অত্তনো অধিপ্পাযং পৰেদেতি নাম, তং যথাসত্তি ৰিদিতমনো তস্স উত্তরি ৰত্তুং সক্কোতি. তেনাহ ‘‘পরস্স ৰচনং অনুগন্ত্ৰা পন পচ্ছা সুখং ৰত্তু’’ন্তি. অপি চ অসুরিন্দেন ‘‘হোতু, দেৰানমিন্দ, সুভাসিতেন জযো’’তি পঠমং ৰুত্তং, ৰিসেসো চ পুব্বং উপনেন্তং অনুৰত্ততি. ৰচসি কুসলো সক্কো দেৰরাজা তং ৰিসেসং তেনেৰ পুব্বং উপনযাপেন্তো উপলাপনৰসেন ‘‘তুম্হে খ্ৰেত্থা’’তিআদিমাহ. পুব্বদেৰাতি সক্কপমুখায দেৰপরিসায লোকে পুব্বেৰ উপ্পন্নত্তা ‘‘পুব্বদেৰা’’তি পসংসৰচনং. ৰেপচিত্তিং সন্ধায ‘‘তুম্হে’’তি ‘‘পুব্বদেৰা’’তি চ ৰুত্তত্তা ‘‘তুম্হাকং তাৰ পৰেণিআগতং ভণথা’’তি ৰুত্তং. গারৰট্ঠানিযত্তা ৰেপচিত্তিনো বহুৰচনপযোগো. দণ্ডেন অৰচারো অৰচরণং দণ্ডাৰচরো, নত্থি এত্থ ৰুত্তো দণ্ডাৰচরোতি অদণ্ডাৰচরা, সক্কেন ৰুত্তা গাথাযো.

সুভাসিতজযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. কুলাৰকসুত্তৰণ্ণনা

২৫২. রথসদ্দোতি রথালঙ্কারভূতানং কিঙ্কিণিকজালাদীনং সদ্দো. তথা ধজসদ্দো. আজানীযসদ্দোতি আজানীযানং হসিতসদ্দো চ. করুণাসমাৰজ্জিতহদযোতি পাণানং অনুপরোধেন পণামিতচিত্তো. ঈসামুখেনাতি রথকপ্পরমুখেন. পুঞ্ঞপচ্চযনিব্বত্তোতি উল়ারং সুৰিপুলং পুঞ্ঞং পচ্চযং কত্ৰা নিব্বত্তো. ন সজ্জতি কত্থচি অপ্পটিঘট্টনেন গচ্ছন্তো. সিম্বলিৰনেনাতি সিম্বলিৰনমজ্ঝেন. ৰিভগ্গং নিম্মথিতন্তি ইতো চিতো ৰিভগ্গঞ্চেৰ নিরৰসেসতো মথিতঞ্চ হোতি.

কুলাৰকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. নদুব্ভিযসুত্তৰণ্ণনা

২৫৩. সুপচ্চত্থিকোতি সুট্ঠু অতিৰিয পচ্চত্থিকো পটিসত্তু. গহিতোসীতি দেৰপাসেন বন্ধিত্ৰা গহিতো অসি. বদ্ধোৰ অহোসি সক্কস্স পুঞ্ঞানুভাৰেন. চেতিযরাজা কির ইমস্মিং কপ্পে ততো পুব্বে কেনচি অৰুত্তপুব্বং খরমুসাৰাদং অভাসি, তাৰদেৰ ৰিরজ্ঝিত্ৰা মহাপথৰিযা ৰিৰরে দিনে নিপতিত্ৰা অৰীচিঅগ্গিজালানমিন্দনমহোসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘চেতিযরঞ্ঞো পাপং সন্ধাযা’’তি. মহাপাপানীতি মহন্তানি গরুতরানি পাপানি. তথা হি ৰেপচিত্তিনো সপথকরণে নিদস্সনভাৰেন এতানি অট্ঠকথাযং আগতানীতি.

নদুব্ভিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ৰেরোচনঅসুরিন্দসুত্তৰণ্ণনা

২৫৪. দ্ৰারপালরূপকানি ৰিযাতি দ্ৰারপালাকারেন কতপটিমাযো ৰিয. ৰাযমেথেৰ, ন অন্তরা সংকোচং আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো. নিপ্ফন্নসোভনেসূতি নিপ্ফন্নভাৰেন সুন্দরেসু. সব্বে হি অনিপ্ফন্না অত্থা ন সোভন্তি. কিচ্চজাতাতি ৰিপ্পকতভাৰেন সঞ্জাতকিচ্চা. অকিচ্চজাতোতি অসঞ্জাতকিচ্চো কিচ্চরহিতো নাম নত্থি গমনট্ঠিতসযননিসজ্জাদিৰসেন উপ্পজ্জনকদুক্খৰিনোদনভাৰতো. সংযোগপরমাত্ৰেৰ সম্ভোগাতি ইমেসং সত্তানং সংভুঞ্জিতব্বৰত্থূনি নাম পকতিযা ৰিরোধসীলানিপি অসংযোগেন ৰা অসুন্দরানিপি, তানি অভিসঙ্খরণপচনসংযোজনপরমানি ৰেদিতব্বানি তথা সতি সম্ভোগারহভাৰূপগমনতো. তেনাহ ‘‘পারিৰাসিকওদনাদীনী’’তিআদি. উণ্হাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বযুত্তে পরিভজ্জিত্ৰাতি অধিপ্পাযো.

ৰেরোচনঅসুরিন্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. অরঞ্ঞাযতনইসিসুত্তৰণ্ণনা

২৫৫. জামাতিকা ৰুচ্চতি ধীতুপতি, সসুরো ভরিযায পিতা, তস্মা ইমে অন্তরৰত্তিনো দ্ৰে জনা সক্কৰেপচিত্তিনো সুজায ৰসেন জামাতিকসসুরা. ‘‘চিরদিক্খিতান’’ন্তি দিক্খিত্ৰা পব্বজিত্ৰা চিরকালানং ৰতসমাদানৰসেন ইতো বাহিরকানং পব্বজিতানন্তি আহ ‘‘চিরসমাদিন্নৰতান’’ন্তি. ইতো পটিক্কমাতি ইতো যথাঠিতট্ঠানতো অপেহি অপক্কম. ন পটিক্কূলসঞ্ঞিনো গুণে গারৰযোগতো. দেৰা হি যেভুয্যেন ‘‘মযং পুব্বে গুণৰন্তে পযিরুপাসিত্ৰা তেসং ওৰাদে ঠত্ৰা পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৰা ইধূপপন্না’’তি গুণৰন্তেসু আদরভাৰং উপট্ঠপেন্তি.

অরঞ্ঞাযতনইসিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. সমুদ্দকসুত্তৰণ্ণনা

২৫৬. চক্কৰাল়মহাসমুদ্দপিট্ঠিযন্তি চক্কৰাল়পব্বতপাদসমন্তা মহাসমুদ্দতীরপিট্ঠিযং. যথেৰ সিনেরুসমীপে মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, এৰং যেভুয্যেন চক্কৰাল়পাদসমীপেপি. তেনাহ ‘‘রজতপট্টৰণ্ণে ৰালুকপুলিনে’’তি. ৰুত্তপ্পকারাসূতি অনন্তরসুত্তে ৰুত্তপ্পকারাসু. অস্সমপদেনাতি অস্সমপদৰেমজ্ঝেন. এৰং চিন্তযিংসূতি ‘‘যং নূন ময’’ন্তিআদিনা যথা পাল়িযং আগতং, এৰং মন্তযিংসু.

ইচ্ছিতকরোতি যদিচ্ছিতকরণং. দুট্ঠানন্তি দুরাসযানং. তে পন দুট্ঠজ্ঝাসযা ৰিরুদ্ধা হোন্তীতি আহ ‘‘দুট্ঠানং ৰিরুদ্ধান’’ন্তি. পৰুত্তন্তি বীজং সন্ধায ৰপিতং. তেনাহ ‘‘খেত্তে পতিট্ঠাপিত’’ন্তি.

সাযমাসভত্তন্তি সাযং অসিতব্বভোজনং. যথাৰারং ভক্খিতমেতং দেৰানং ৰিয সুখুমং গুরুৰাসঞ্চ ন হোতীতি ‘‘ভত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. গেলঞ্ঞজাতন্তি সঞ্জাতগেলঞ্ঞং. ৰেপতীতি কম্পতি পৰেধতি.

সমুদ্দকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.