১১. সক্কসংযুত্তং

১. পঠমৰগ্গো

১. সুৰীরসুত্তৰণ্ণনা

২৪৭. অভিযংসূতি যুদ্ধসজ্জাভিমুখা হুত্ৰা গচ্ছিংসু. তত্রাতি তস্মিং অসুরানং অভিযানে অযং দানি ৰুচ্চমানা অনুপুব্বতো কথা. তেত্তিংস পুরিসে গহেত্ৰাতি তেত্তিংস পুরিসে পুঞ্ঞকিরিযায সহাযভূতে গহেত্ৰা. ‘‘যাৰজীৰং মাতাপিতুভরো অস্স’’ন্তিআদিনা সমাদিন্নানি সত্ত ৰতপদানি পূরেত্ৰা. অধিগণ্হন্তং অভিভৰন্তং. পুত্তহতাযাতি হতপুত্তায. সা সুরা ন হোতি, ন সুরং পিৰিম্হাতি অধিপ্পাযো. ততো পট্ঠাযাতি ‘‘ন সুরা’’তি ৰুত্তকালতো পট্ঠায. ‘‘ন সুরন্তি ন দিব্বন্তীতি অসুরা’’তি কেচি. হেট্ঠিমতলে অন্তোভূমিযং আযামতো দসযোজনসহস্সং.

উরগাদিসহচরিতানি ঠানানি উরগাদীনীতি আহ ‘‘উরগাদীসু পঞ্চসু ঠানেসূ’’তি. পঠমালিন্দেতি পঠমে পরিভণ্ডে. পঞ্চযোজনসহস্সৰিত্থারপুথুবহলাহি সিনেরুস্স চতূসুপি পস্সেসু চত্তারো পরিভণ্ডা. সিনেরুস্স হি তস্মিং তস্মিং পস্সে যুগন্ধরাদীসু পঞ্চসতপরিত্তদীপপরিৰারে মহাদীপে চ লভিতব্বস্স মহতো অত্থস্স ৰসেন মহত্থা. কুপিতাৰিলচিত্তাতি কুপিতেন কোপেন আকুলচিত্তা. যুদ্ধেসীতি যুদ্ধেসিনো. সেসেসূতি সেসেসু পরিভণ্ডেসু. সেসাতি সুপণ্ণাদযো.

ৰম্মিকমক্খিকাতি সপক্খিকউপচিকা. ওসক্কিত্ৰাতি পিট্ঠিভাগেন নিৰত্তিত্ৰা.

পমাদং আপাদেসীতি সক্কস্স আণায পমাদং আপজ্জি. সট্ঠিযোজনং ৰিত্থারেন. সুৰণ্ণমহাৰীথিন্তি সুৰণ্ণমযভূমিজগতিৰীথিং.

অনুট্ঠহন্তোতি উট্ঠানং কাযিকৰীরিযং অকরোন্তো. অৰাযমন্তোতি ৰাযামং চেতসিকৰীরিযং অকরোন্তো. কিঞ্চি কিচ্চন্তি কসিৰাণিজ্জাদিভেদং অঞ্ঞতরং কিচ্চং কত্তব্বকম্মং. ৰরন্তি পৰরং. তেনাহ ‘‘উত্তম’’ন্তি. তঞ্চ খো কসিতব্বট্ঠানং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ওকাস’’ন্তি. কম্মং অকত্ৰাতি কিঞ্চিপি জীৰিতহেতুভূতং কম্মং অকত্ৰা. জীৰিতট্ঠানং নামাতি তস্স জীৰিতস্স হেতু নাম. নিব্বানস্স মগ্গোতি নিব্বানস্স অধিগমুপাযভূতো মগ্গো.

সুৰীরসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সুসীমসুত্তৰণ্ণনা

২৪৮. অন্তরেতি অব্ভন্তরে. এৰংনামকন্তি ‘‘সুসীমো’’তি এৰংনামকং. একং পুত্তমেৰ অঞ্ঞতরং অত্তনো পুত্তমেৰ.

সুসীমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ধজগ্গসুত্তৰণ্ণনা

২৪৯. সমুপব্যূল়্হোতি উভিন্নং সহ এৰ সমাগমো, ভুসং ৰা ব্যূল়্হোতি অত্থো. ভুসা পনস্স ব্যূল়্হতা দ্ৰিন্নং সেনানং সমাগন্ত্ৰা সম্পিণ্ডিতভাৰেনাতি আহ ‘‘সম্পিণ্ডিতো রাসিভূতো’’তি. পচ্ছিমন্তোতি রথপঞ্জরস্স পরন্তো পচ্ছিমন্তো পচ্ছিমকোট্ঠাসো. রথসন্ধিতোতি রথপঞ্জরস্স কুব্বরেন সদ্ধিং সম্বন্ধনট্ঠানতো. তদেৰ পমাণন্তি তদেৰ ‘‘দিযড্ঢযোজনসতাযামো’’তি ৰুত্তপ্পমাণমেৰ. দিগুণং কত্ৰাতি ‘‘পচ্ছিমন্তো সতযোজনো’’তিআদিনা দিগুণং কত্ৰা. চন্দমণ্ডলসূরিযমণ্ডলকিঙ্কিণিকজালাদিভেদস্স সেসালঙ্কারস্স. পস্সন্তানং দেৰানং. রাজা নোতি অম্হাকং রাজা দেৰসেট্ঠো. দুতিযং আসনং লভতীতি সক্কে নিসিন্নে তস্স অনন্তরং দুতিযং আসনং লভতি. তস্মা দেৰসেট্ঠতায সক্কো ৰিয গারৰট্ঠানিযো, যতো সক্কো ‘‘তস্স ধজগ্গং উল্লোকেয্যাথা’’তি আহ. এস নযো সেসেসুপি. অসুরেহি পরাজিতোতি অসুরেহি পরাজযং আপাদিতো. রজধজং দিস্ৰাতি পরসেনায উপগচ্ছন্তিযা উট্ঠিতরজমত্তম্পি দিস্ৰা ঠিতোপি তং রজধজং দিস্ৰা ভীরুভাৰেন পলাযনধম্মো.

যস্স ধজগ্গপরিত্তস্স. আনুভাৰো ৰত্ততি অসম্মুখীভূতাহিপি দেৰতাহি সিরসা সম্পটিচ্ছিতব্বতো. চোরভযাদীহীতি আদি-সদ্দেন রোগভযাদীনঞ্চেৰ ৰট্টদুক্খস্স চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো ৰিধিনা ভাৰিতে পরিত্তস্স অত্থে উপচারজ্ঝানাদীনম্পি ইজ্ঝনতো.

দীঘৰাপীনামকে গামে চেতিযং দীঘৰাপিচেতিযং. মুদ্ধৰেদিকা নাম হম্মিযং পরিক্খিপিত্ৰা কতৰেদিকা. বুদ্ধগতং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা পরিত্তরক্খগুত্তিং আহ. পরিত্তস্স আনুভাৰেন দ্ৰে ইট্ঠকা…পে… অট্ঠংসু. তথা হি তস্মিং নিস্সেণিযং ঠিতে…পে… অট্ঠংসূতি.

ধজগ্গসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ৰেপচিত্তিসুত্তৰণ্ণনা

২৫০. ‘‘মহানুভাৰতায অসুরানং চিত্তৰেপনেন ৰেপচিত্তী’’তি ৰদন্তি. ইসীহি পন অভযং যাচিতে ‘‘ভযমেৰ দদামী’’তি ৰত্ৰা তেহি ‘‘অক্খযং হোতু তে ভয’’ন্তি অভিসপৰসেন ৰুত্তকালতো পট্ঠায ৰেপনচিত্ততায ‘‘ৰেপচিত্তী’’তি ৰুচ্চতি, যং লোকিযা ‘‘পুলোমো’’তি চ ৰদন্তি. নিপাতপদানিপি কানিচি অত্থৰিসেসজোতকানি হোন্তীতি আহ ‘‘নিপাতমত্ত’’ন্তি হেতুঅত্থাদীনমেত্থ অসম্ভৰতো. তন্তি সক্কং দেৰানমিন্দং. কণ্ঠে পঞ্চমেহীতি কণ্ঠবন্ধনপঞ্চমেহি, ৰিভত্তিঅলোপেন নিদ্দেসো. চিত্তেনেৰাতি ‘‘ইমং বন্ধামি, অযং বজ্ঝতূ’’তি উপ্পন্নচিত্তেনেৰ. বজ্ঝতি বদ্ধো হোতি, অযং দেৰানুভাৰো. মুচ্চতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. দসহীতি ‘‘চোরোসী’’তিআদিনা ইধ ৰুত্তেহি দসহি. তেনাহ ‘‘ইমেহী’’তি. নিব্বত্তিত্ৰা চিরকালতং উপাদায খুংসনৰসেন ৰদতি ‘‘জরসক্কা’’তি. ন তং অক্কোসং মনসি করোতি দীঘরত্তং খন্তিসোরচ্চেসু নিরুল়্হঅজ্ঝাসযত্তা. মহাপটিগ্গহণন্তি মহন্তং উপসমব্যঞ্জনং. অস্সাতি ৰেপচিত্তস্স.

পটিসংযুজেতি পটিসত্তু হুত্ৰা সংযুদ্ধং করেয্য. তেনাহ ‘‘পটিপ্ফরেয্যা’’তি. উপসমং…পে… মঞ্ঞে উপসমেনেৰ পচ্চত্থিকস্স নাযকভূতস্স কোধস্স পটিসেধনতো. তাদিসে হি কোধো পটিকিরিযং অলভন্তো অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো ৰূপসম্মতি. যদা-সদ্দো হেতুঅত্থো, ন কালত্থোতি আহ ‘‘যস্মা তং মঞ্ঞতী’’তি. তাৰদেৰ দ্ৰে গাৰো যুজ্ঝন্তেতি তস্মিংযেৰ খণে দ্ৰীসু গোণেসু যুজ্ঝন্তেসু.

খন্তিতো উত্তরিতরো অঞ্ঞো অত্থো ন ৰিজ্জতি অনন্তরেৰ অস্স ৰিরোধং অনত্থং পটিবাহিত্ৰা দিট্ঠধম্মিকস্স চেৰ সম্পরাযিকস্স চ সংৰিধানতো. তং খন্তিং পরমং আহু সেট্ঠবলং ৰিরোধপচ্চযং অভিভুয্য পৰত্তনতো. বালযোগতো বালো, তস্স বলং বালবলং, অঞ্ঞাণন্তি আহ ‘‘বালবলং নাম অঞ্ঞাণবল’’ন্তি. তং যস্স বলন্তি তং অঞ্ঞাণবলং যস্স পুগ্গলস্স বলং, অবলমেৰ তং পঞ্ঞাবলেন ৰিদ্ধংসেতব্বতো. পটিৰত্তা ন ৰিজ্জতীতি ধম্মট্ঠং পটিপ্ফরিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা পৰত্তা নত্থি. পটিৰচনমত্তং পন কোচি ৰদেয্যাপি, তং অকারণন্তি দস্সেন্তো ‘‘পটিপ্ফরিত্ৰা ৰা’’তিআদিমাহ. বালবলন্তি ‘‘পটিপ্ফরিত্ৰা’’তি ৰচনস্স কারণৰচনং. তস্সেৰ পুগ্গলস্স পটিকুজ্ঝনকস্স. নানত্তাৰিতক্কনতো উভিন্নং অত্থং. তিকিচ্ছন্তন্তি অনত্থপটিবাহনমুখেন পণ্ডিতকিচ্চকরণেন পটিসেধেন্তং. ‘‘বালো অয’’ন্তি এৰং পঞ্ঞপেতুং হেতুফলানং অনৰবোধতো চতুসচ্চধম্মে অছেকাতি.

ৰেপচিত্তিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সুভাসিতজযসুত্তৰণ্ণনা

২৫১. ‘‘ছেকতাযা’’তি ৰত্ৰা তস্স ৰত্তুং ছেকভাৰং দস্সেতুং ‘‘এৰং কিরস্সা’’তিআদিমাহ. গাহন্তি লদ্ধিং. মোচেত্ৰাতি যস্স পুন ‘‘চোরো’’তি উত্তরি ৰত্তুং ন সক্কোতি, এৰং ৰিমোচেত্ৰাতি পঠমং ৰত্তুং ন সক্কা. গরূতি ভারিযং, দুক্করন্তি অত্থো. পচ্ছাতি ‘‘পরস্সা’’তি ৰুত্তো সো কিঞ্চি পঠমং ৰদন্তো অত্তনো অধিপ্পাযং পৰেদেতি নাম, তং যথাসত্তি ৰিদিতমনো তস্স উত্তরি ৰত্তুং সক্কোতি. তেনাহ ‘‘পরস্স ৰচনং অনুগন্ত্ৰা পন পচ্ছা সুখং ৰত্তু’’ন্তি. অপি চ অসুরিন্দেন ‘‘হোতু, দেৰানমিন্দ, সুভাসিতেন জযো’’তি পঠমং ৰুত্তং, ৰিসেসো চ পুব্বং উপনেন্তং অনুৰত্ততি. ৰচসি কুসলো সক্কো দেৰরাজা তং ৰিসেসং তেনেৰ পুব্বং উপনযাপেন্তো উপলাপনৰসেন ‘‘তুম্হে খ্ৰেত্থা’’তিআদিমাহ. পুব্বদেৰাতি সক্কপমুখায দেৰপরিসায লোকে পুব্বেৰ উপ্পন্নত্তা ‘‘পুব্বদেৰা’’তি পসংসৰচনং. ৰেপচিত্তিং সন্ধায ‘‘তুম্হে’’তি ‘‘পুব্বদেৰা’’তি চ ৰুত্তত্তা ‘‘তুম্হাকং তাৰ পৰেণিআগতং ভণথা’’তি ৰুত্তং. গারৰট্ঠানিযত্তা ৰেপচিত্তিনো বহুৰচনপযোগো. দণ্ডেন অৰচারো অৰচরণং দণ্ডাৰচরো, নত্থি এত্থ ৰুত্তো দণ্ডাৰচরোতি অদণ্ডাৰচরা, সক্কেন ৰুত্তা গাথাযো.

সুভাসিতজযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. কুলাৰকসুত্তৰণ্ণনা

২৫২. রথসদ্দোতি রথালঙ্কারভূতানং কিঙ্কিণিকজালাদীনং সদ্দো. তথা ধজসদ্দো. আজানীযসদ্দোতি আজানীযানং হসিতসদ্দো চ. করুণাসমাৰজ্জিতহদযোতি পাণানং অনুপরোধেন পণামিতচিত্তো. ঈসামুখেনাতি রথকপ্পরমুখেন. পুঞ্ঞপচ্চযনিব্বত্তোতি উল়ারং সুৰিপুলং পুঞ্ঞং পচ্চযং কত্ৰা নিব্বত্তো. ন সজ্জতি কত্থচি অপ্পটিঘট্টনেন গচ্ছন্তো. সিম্বলিৰনেনাতি সিম্বলিৰনমজ্ঝেন. ৰিভগ্গং নিম্মথিতন্তি ইতো চিতো ৰিভগ্গঞ্চেৰ নিরৰসেসতো মথিতঞ্চ হোতি.

কুলাৰকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. নদুব্ভিযসুত্তৰণ্ণনা

২৫৩. সুপচ্চত্থিকোতি সুট্ঠু অতিৰিয পচ্চত্থিকো পটিসত্তু. গহিতোসীতি দেৰপাসেন বন্ধিত্ৰা গহিতো অসি. বদ্ধোৰ অহোসি সক্কস্স পুঞ্ঞানুভাৰেন. চেতিযরাজা কির ইমস্মিং কপ্পে ততো পুব্বে কেনচি অৰুত্তপুব্বং খরমুসাৰাদং অভাসি, তাৰদেৰ ৰিরজ্ঝিত্ৰা মহাপথৰিযা ৰিৰরে দিনে নিপতিত্ৰা অৰীচিঅগ্গিজালানমিন্দনমহোসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘চেতিযরঞ্ঞো পাপং সন্ধাযা’’তি. মহাপাপানীতি মহন্তানি গরুতরানি পাপানি. তথা হি ৰেপচিত্তিনো সপথকরণে নিদস্সনভাৰেন এতানি অট্ঠকথাযং আগতানীতি.

নদুব্ভিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ৰেরোচনঅসুরিন্দসুত্তৰণ্ণনা

২৫৪. দ্ৰারপালরূপকানি ৰিযাতি দ্ৰারপালাকারেন কতপটিমাযো ৰিয. ৰাযমেথেৰ, ন অন্তরা সংকোচং আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো. নিপ্ফন্নসোভনেসূতি নিপ্ফন্নভাৰেন সুন্দরেসু. সব্বে হি অনিপ্ফন্না অত্থা ন সোভন্তি. কিচ্চজাতাতি ৰিপ্পকতভাৰেন সঞ্জাতকিচ্চা. অকিচ্চজাতোতি অসঞ্জাতকিচ্চো কিচ্চরহিতো নাম নত্থি গমনট্ঠিতসযননিসজ্জাদিৰসেন উপ্পজ্জনকদুক্খৰিনোদনভাৰতো. সংযোগপরমাত্ৰেৰ সম্ভোগাতি ইমেসং সত্তানং সংভুঞ্জিতব্বৰত্থূনি নাম পকতিযা ৰিরোধসীলানিপি অসংযোগেন ৰা অসুন্দরানিপি, তানি অভিসঙ্খরণপচনসংযোজনপরমানি ৰেদিতব্বানি তথা সতি সম্ভোগারহভাৰূপগমনতো. তেনাহ ‘‘পারিৰাসিকওদনাদীনী’’তিআদি. উণ্হাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বযুত্তে পরিভজ্জিত্ৰাতি অধিপ্পাযো.

ৰেরোচনঅসুরিন্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. অরঞ্ঞাযতনইসিসুত্তৰণ্ণনা

২৫৫. জামাতিকা ৰুচ্চতি ধীতুপতি, সসুরো ভরিযায পিতা, তস্মা ইমে অন্তরৰত্তিনো দ্ৰে জনা সক্কৰেপচিত্তিনো সুজায ৰসেন জামাতিকসসুরা. ‘‘চিরদিক্খিতান’’ন্তি দিক্খিত্ৰা পব্বজিত্ৰা চিরকালানং ৰতসমাদানৰসেন ইতো বাহিরকানং পব্বজিতানন্তি আহ ‘‘চিরসমাদিন্নৰতান’’ন্তি. ইতো পটিক্কমাতি ইতো যথাঠিতট্ঠানতো অপেহি অপক্কম. ন পটিক্কূলসঞ্ঞিনো গুণে গারৰযোগতো. দেৰা হি যেভুয্যেন ‘‘মযং পুব্বে গুণৰন্তে পযিরুপাসিত্ৰা তেসং ওৰাদে ঠত্ৰা পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৰা ইধূপপন্না’’তি গুণৰন্তেসু আদরভাৰং উপট্ঠপেন্তি.

অরঞ্ঞাযতনইসিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. সমুদ্দকসুত্তৰণ্ণনা

২৫৬. চক্কৰাল়মহাসমুদ্দপিট্ঠিযন্তি চক্কৰাল়পব্বতপাদসমন্তা মহাসমুদ্দতীরপিট্ঠিযং. যথেৰ সিনেরুসমীপে মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, এৰং যেভুয্যেন চক্কৰাল়পাদসমীপেপি. তেনাহ ‘‘রজতপট্টৰণ্ণে ৰালুকপুলিনে’’তি. ৰুত্তপ্পকারাসূতি অনন্তরসুত্তে ৰুত্তপ্পকারাসু. অস্সমপদেনাতি অস্সমপদৰেমজ্ঝেন. এৰং চিন্তযিংসূতি ‘‘যং নূন ময’’ন্তিআদিনা যথা পাল়িযং আগতং, এৰং মন্তযিংসু.

ইচ্ছিতকরোতি যদিচ্ছিতকরণং. দুট্ঠানন্তি দুরাসযানং. তে পন দুট্ঠজ্ঝাসযা ৰিরুদ্ধা হোন্তীতি আহ ‘‘দুট্ঠানং ৰিরুদ্ধান’’ন্তি. পৰুত্তন্তি বীজং সন্ধায ৰপিতং. তেনাহ ‘‘খেত্তে পতিট্ঠাপিত’’ন্তি.

সাযমাসভত্তন্তি সাযং অসিতব্বভোজনং. যথাৰারং ভক্খিতমেতং দেৰানং ৰিয সুখুমং গুরুৰাসঞ্চ ন হোতীতি ‘‘ভত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. গেলঞ্ঞজাতন্তি সঞ্জাতগেলঞ্ঞং. ৰেপতীতি কম্পতি পৰেধতি.

সমুদ্দকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযৰগ্গো

১. ৰতপদসুত্তৰণ্ণনা

২৫৭. সমাদাতব্বতো ৰতানি, অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্করসভাৰেন পব্বজিতব্বতো পদানি, ততো এৰ অসংকিণ্ণভাগাতি কত্ৰা ‘‘ৰতকোট্ঠাসানী’’তি ৰুত্তং. সমত্তানীতি পুঞ্ঞৰিসেসতায পুজ্জভৰফলনিব্বত্তনেন কিত্তিসঞ্ঞানেন চ সমং অত্তানি সমত্তানি. পরিপুণ্ণানীতি অখণ্ডাদিভাৰেন সব্বসো পুণ্ণানি. সমাদিন্নানীতি তত্থ সক্কচ্চকারিতায সম্মা আদিন্নানি. মাতুলানীতি পিতুভগিনী, ন যা কাচি মাতুলস্স ভরিযা কুলজেট্ঠকানং অধিপ্পেতত্তা, ভরিযাপি ৰা মাতুলসম্বন্ধতো গহেতব্বা, তথা সতি মহাপিতুভরিযাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

আদি-সদ্দেন জেট্ঠভগিনীনং সঙ্গহো. অপচিতিকারকোতি তেসং পচ্চুট্ঠানকরো. যো কোচি দদন্তোপি সাপেক্খো দেতি, সো মুত্তচাগো ন হোতি, অযং পন ন এৰন্তি ‘‘মুত্তচাগো হোতী’’তি ৰুত্তং. ৰিস্সট্ঠচাগোতি নিরপেক্খপরিচ্চাগোতি অত্থো. যথা পাণাতিপাতবহুলো ‘‘লোহিতপাণী’’তি ৰুচ্চতি, তথা দানবহুলো ‘‘পযতপাণী’’তি ৰুত্তোতি আহ ‘‘দেয্যধম্মদানত্থায সদা ধোতহত্থো’’তি. ৰোস্সগ্গরতোতি দেয্যধম্মস্স পরিচ্চজনে অভিরতো. পরেহি যাচিতব্বারহোতি পরেহি যাচিতুং যুত্তো ইচ্ছিতস্স অত্থস্স তাৰদেৰ ৰিস্সজ্জনতো. দানেনেৰ যুত্তোতি সব্বকালং দানেনেৰ যুত্তো অভিণ্হং পৰত্তমহাদানত্তা. দানে চ সংৰিভাগে চাতি পরস্স সম্পুণ্ণং কত্ৰা পরিচ্চজনসঙ্খাতে দানে চ অত্তনা পরিভুঞ্জিতব্বতো সংৰিভজনসঙ্খাতে সংৰিভাগে চ রতো অভিরতো.

ৰতপদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সক্কনামসুত্তৰণ্ণনা

২৫৮. মনুস্সভূতোতি মনুস্সেসু ভূতো, মনুস্সত্তং ৰা পত্তো. আৰসথন্তি নিৰাসট্ঠানং কারেত্ৰা অদাসি, তস্মা ৰাসং অদাসীতি ৰাসৰো. অত্থ-সদ্দো ইধ কারণপরিযাযোতি আহ ‘‘সহস্সম্পি কারণান’’ন্তি. স্ৰাযমত্থো হেট্ঠা ৰিভাৰিতোৰ. ৰিনিচ্ছিনতি, তস্মা সহস্সং পঞ্ঞাঅক্খীনি এতস্সাতি সহস্সক্খো. মঘং ৰুচ্চতি ধনং, তং পন সদ্ধাসঙ্খাতং মঘং অস্স অত্থীতি মঘৰা. পুরে দানং দদাতীতি পুরিন্দদো অনুনাসিকলোপং অকত্ৰা. পুঞ্ঞানি কাতুং সক্কোতীতি সক্কো.

সক্কনামসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. মহালিসুত্তৰণ্ণনা

২৫৯. সোতি সক্কো দেৰরাজা. বহুৰচনে ৰত্তব্বে একৰচনং ৰুত্তং. ৰুচ্চতীতি ৰচনং, অত্থো. তস্মা বহুৰচনেতি বহুম্হি অত্থেতি অত্থো. যথা পটিপজ্জন্তো অনুক্কমেন তে ধম্মে সমাদিযিত্ৰা সক্কো সক্কত্তং অজ্ঝগা, তং পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘সক্কো কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. অনন্তরেতি সক্কভাৰস্স অতীতানন্তরে অত্তভাৰে. তং সব্বন্তি সক্কস্স মঘমাণৰকালে সম্মাপটিপত্তিং, তায সক্কভাৰূপগমনঞ্চাতি তং সব্বং. ৰুত্তো, তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো.

মহালিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. দলিদ্দসুত্তৰণ্ণনা

২৬০. মনুস্সদলিদ্দোতি মনুস্সেসু দুগ্গতো. মনুস্সকারুঞ্ঞতন্তি মনুস্সেসু পরমনিহীনতং. মনুস্সকপণোতি মনুস্সেসু ৰা পরমনিহীনো. তস্মিং ঠানেতি তস্স দেৰপুত্তস্স তস্মিং উপ্পজ্জনট্ঠানে. লামকতো চিন্তেন্তীতি তস্স পুরিমৰত্থুং নিস্সায হীনতো চিন্তেন্তি. কথেন্তীতি তমেৰ পরেসং কথেন্তি. ৰিত্থারেন্তীতি ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারিকং করোন্তি. সব্বদা পরিচ্ছিজ্জ পরিৰারসম্পন্নো হুত্ৰা অড্ঢট্ঠরতনে হত্থিক্খন্ধে মহচ্চরাজানুভাৰেন নিসিন্নত্তা জনকাযেন সমুল্লোকিযমানো. অৰলম্বন্তীতি ওলম্বন্তি. ৰন্দনমত্তং ৰা নাহোসি, অঞ্ঞদত্থু পচ্চেকবুদ্ধতো অত্তনো সমানাদরকিরিযং পচ্চাসীসতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সো’’তিআদি. ক্ৰাযন্তি কো অযন্তি ব্যাপন্নৰসেন ৰদতি. কাল়রত্তেহি সুত্তেহি সিব্বিতত্তা ৰণ্ণৰিকারং দিস্ৰা ‘‘কুট্ঠিচীৰরানি পারুতো’’তি আহ. মহানিরযে নিব্বত্তিত্ৰা মহাদুক্খং পচ্চনুভোতি. তদনুরূপপাপকম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন লদ্ধোকাসেন রাজগহে…পে… পটিসন্ধিং গণ্হি. কামঞ্চ এত্থ পটিসন্ধিগ্গহণং কুসলকম্মেনেৰ, তস্স পন অকুসলকম্মস্স ৰিপাকিনো বলৰভাৰতো ৰুত্তং ‘‘ৰিপাকাৰসেসেনা’’তি. তেনাহ ‘‘গহিতকালতো…পে… নিক্খন্তো’’তি. ভিক্খায চরিতুং সমত্থকালতো পট্ঠায রোগস্স বলৰতায মংসানি…পে… পতন্তি. ঞাণং পেসেত্ৰাতি ৰিপস্সনাপটিপাটিযা ভাৰনাঞাণং নিব্বানং পটিপেসেত্ৰা পৰত্তেত্ৰা. ইন্দ্রিযানং পরিপক্কত্তা সত্থু দেসনাৰিলাসেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো. চুম্বটন্তি পাদচুম্বটং. কুট্ঠিনো হি সকলপাদতলং মা রুজীতি চুম্বটং কত্ৰা তং পাদতলে বন্ধিত্ৰা গচ্ছন্তি, মত্তিকপাতিং ভিন্দিত্ৰা ৰিয তথা নিহীনমনুস্সত্তভাৰতো চৰিত্ৰা সুৰণ্ণপাতিং পটিলভন্তো ৰিয দেৰত্তভাৰং গণ্হন্তো চুতিচিত্ততো দুতিযচিত্তৰারে আদানচিত্তক্খণে দেৰলোকে নিব্বত্তো.

মগ্গেনাগতাতি মগ্গাধিগমনেন আগতা উপ্পন্না. অরিযকন্তসীলন্তি অরিযানং কন্তং মনাপং মনোরমং সীলধম্মং. অরিযানং অধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসিক্খা ৰিয অধিসীলসিক্খাপি সব্বা অতিৰিয কন্তা এৰাতি আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. ইমস্মিং পনত্থেতি ইমস্মিং সোতাপন্নস্স ভৰসঙ্খাতে অত্থে নিদ্ধারেত্ৰা ৰুচ্চমানে. পঞ্চসীলম্পি যস্মা দিট্ঠি ৰিয ভৰন্তরেপি অপ্পহীনং.

দলিদ্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. রামণেয্যকসুত্তৰণ্ণনা

২৬১. আরমন্তি এত্থ সত্তাতি আরামা, মনোরমা উপৰনাদযো. তে এৰ চেতেন্তি এত্থ সদ্ধায অত্তনো পীতিসোমনস্সং সন্ধহন্তীতি চেতিযাতি চ ৰুচ্চন্তি. মনুস্সরমণীযভাৰস্সাতি মনুস্সানং আরমণীযভাৰস্স. তস্স পন সীলাদিগুণৰসেন অচিন্তেয্যাপরিমেয্যানুভাৰতাপি হোতীতি ভগৰা ‘‘নাগ্ঘন্তি সোল়সি’’ন্তি অৰোচ. অচেতনায ভূমিযা রমণীযতা নাম গুণৰিসিট্ঠানং অরিযানং সেৰনৰসেন ৰেদিতব্বাতি ৰুত্তং ‘‘ইদানি…পে… গামে ৰাতিআদিমাহা’’তি.

রামণেয্যকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. যজমানসুত্তৰণ্ণনা

২৬২. যজন্তানন্তি দক্খিণেয্যং উদ্দিস্স দেন্তানং. অট্ঠুপ্পত্তিকো সুত্তনিক্খেপোতি দস্সেত্ৰা অত্থৰণ্ণনং কাতুং ‘‘তদা কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. অগ্গন্তি সেট্ঠং. তেহি তেহি ৰা যথালদ্ধসপ্পিআদযো মা নস্সন্তু, অগ্গভাৰেন গহিতানি সপ্পিআদীনি কেৰলং অগ্গিম্হি ঝাপনেন, দেৰা মনুস্সা মিচ্ছাগাহেন মা নস্সন্তু. তক্কেনাতি তক্কমত্তেন. ‘‘কথেমা’’তি অম্হে মঞ্ঞথ, ইদানি পস্সথ, পচ্চক্খতো অযং ৰো…পে… আগচ্ছতীতি আহংসূতি যোজনা.

উপধিৰিপাকন্তি উপধীসু ৰা ৰিপচ্চতি, উপধযো ৰা ৰিপাকা এতস্সাতি উপধিৰিপাকং. ৰিপ্ফারৰন্তং হোতি ৰিপুলপক্খতায. ভিক্খুসঙ্ঘস্স অদংসু ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন মহাব্রহ্মুনা চ এৰং ওৰাদো দিন্নো’’তি.

যজমানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. বুদ্ধৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৩. উট্ঠহাতি উট্ঠানং কাযিকৰীরিযং করোহি. তেনাহ ‘‘ৰিচর, লোকে’’তি. চেতসিকৰীরিযং পন ভগৰতা মত্থকং পাপিতমেৰ. তেনাহ ‘‘ৰিজিতসঙ্গামা’’তি. দ্ৰাদসযোজনিকস্স উচ্চভাৰেন. ৰিত্থারতো পন আযামতো চ অনেকযোজনসতসহস্সপরিমাণচক্কৰাল়ং অতিব্যাপেত্ৰা ঠিতস্স. পন্নভারাতি পাতিতভার. নিক্খেপিতব্বতো ভারাতি আহ ‘‘ওরোপিতখন্ধা’’তিআদি. তে হি তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স সম্পাতনট্ঠেন ভারা নাম. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘ভারা হৰে পঞ্চক্খন্ধা’’তি (সং. নি. ৩.২২). তদেকদেসা চ কিলেসাভিসঙ্খারা. পন্নরসায পুণ্ণমায রত্তিন্তি যথা পন্নরসপুণ্ণমায রত্তিযং পরিপুণ্ণকালে উপক্কিলেসৰিমুত্তো চন্দো সোভতি, এৰং তৰ চিত্তং সব্বসো উপক্কিলেসৰিমুত্তং সোভতীতি অধিপ্পাযো.

বুদ্ধৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. গহট্ঠৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৪. পুথুদ্দিসাতি বহুদিসা. কা পন তাতি আহ ‘‘চতস্সো দিসা চতস্সো অনুদিসা চা’’তি. অনুদিসাগহণেন চেত্থ উদ্ধং অধোপি গয্হতীতি চ দস্সেতি. ভূমিৰাসিনোতি ভূমিপটিবদ্ধৰুত্তিনো. এতেন রুক্খপব্বতনিৰাসিনোপি গহিতা হোন্তি. চিররত্তসমাহিতচিত্তেতি উপচারপ্পনাঝানানি উপ্পাদেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানতায চিরকালং সমাহিতচিত্তে. আপাণকোটিকন্তি জীৰিতপরিযন্তং যাৰজীৰং. এৰমাদীতি আদি-সদ্দেন অৰসেসপুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি সঙ্গণ্হাতি. নিচ্চসীলৰসেন পঞ্চহি, নিযমসীলৰসেন দসহি. পি-সদ্দেন ততো কতিপযেহি উপোসথসীলৰসেন অট্ঠহিপীতি দস্সেতি. ধম্মিকেহীতি ধম্মতো অনপেতেহি. পমুখোতি পমোক্খো.

গহট্ঠৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সত্থারৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৫. ব্রহ্মজাণুকোতি দক্খিণজাণুমণ্ডলং পথৰিযং ঠপেত্ৰা ৰন্দমানো ব্রহ্মজাণুকো নাম তথাভূতো হুত্ৰা. যজিতব্বতো যক্খো, পূজনীযো. এৰং পূজাৰিসেসযোগতো সক্কোতি আহ ‘‘সো যক্খোতি সো সক্কো’’তি. সক্কস্স নমক্কারভাজনভূতঞ্হি পুচ্ছন্তো মাতলি ‘‘কো নাম সো যক্খো’’তি আহ. গুণনেমিত্তকেহীতি গুণহেতুকেহি অনন্তানি হি বুদ্ধানং নামানি, তানি চ খো সব্বানিপি গুণনেমিত্তকানেৰ. অনন্তগুণত্তা. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো;

গুণেন নামমুদ্ধেয্যং, অপি নামসহস্সতো’’তি. –

তস্মা অনোমনামন্তি পরিপুণ্ণগুণনামন্তি অত্থো. সমতিক্কমেনাতি সম্মা সমুচ্ছিন্দনৰসেন অতিক্কমনেন. কিলেসারীনং অপেতচযোতি অপচযো, সো আরমিতব্বট্ঠেন আরামো এতেসন্তি অপচযারামা. তেনাহ ‘‘ৰট্টৰিদ্ধংসনে রতা’’তি.

সত্থারৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. সঙ্ঘৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৬. পূতিম্হি দেহে মাতু সরীরে সযনতো, অত্তনো এৰ ৰা পূতিদেহং সরীরং তস্মিং ঠিততায অৰত্থরিত্ৰা সযনতো পূতিদেহসযাতি যোজনা. কুণপম্হেতেতি এতে মনুস্সা অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলে মাতুকুচ্ছিসঙ্খাতে কুণপস্মিং দস মাসে নিমুগ্গা. তেসং কিন্নাম ত্ৰং পিহযসীতি যোজনা. এতেসং এতং ৰিহযামীতি এতেসং ইসীনং এতং সম্মাপটিপত্তিং ৰিহযামি. ইদানি তং পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘ন তে সং কোট্ঠে ওপেন্তী’’তি ৰুত্তং. ধঞ্ঞং কোট্ঠে ন পক্খিপন্তি পক্খিপিতব্বস্স চ অভাৰতো. তেনাহ ‘‘ন হি এতেসং ধঞ্ঞ’’ন্তি. পরেসং নিট্ঠিতন্তি পরেসং গহিতং সন্তকং তেসং পাকায নিট্ঠিতং. ভিক্খাচারৰত্তেনাতি পিণ্ডাচরিযায. এসমানা পরিযেসন্তা. এৰং পরিযিট্ঠেন. যাপেন্তি, ন এসন্তি অনেসনং. সুসমাদিন্নসুন্দরৰতাতি সুট্ঠু সমাদিন্নসোভনৰতা.

এৰং সুভাসিতভাসিনোতি গন্থধুরৰিপস্সনাধুরানং ৰসেন গুণপরিমাণসুভাসিতস্সেৰ ভাসনসীলা. অরিযেন তুণ্হীভূতেন তুণ্হীভূতা. ততো এৰ মনস্স সাতিসযং সমঞ্চরা. গহিতদণ্ডেসু পরামাসাদিপযুত্তেসু দণ্ডাদানাদিহেতু উপ্পজ্জনককিলেসপরিল়াহাভাৰতো নিব্বুতা. তেনাহ ‘‘ৰিস্সট্ঠদণ্ডা’’তি. সাদানেসূতি সভৰাদানেসু. অনাদানাতি তব্বিরহিতা. তেনাহ ‘‘ভৰযোনী’’তিআদি.

সঙ্ঘৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযৰগ্গো

১. ছেত্ৰাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৭. ৰুত্তত্থমেৰ হেট্ঠা দেৰপুত্তসংযুত্তৰণ্ণনাযং.

ছেত্ৰাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দুব্বণ্ণিযসুত্তৰণ্ণনা

২৬৮. দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ৰিরূপৰণ্ণো. ওকোটিমকোতি রস্সভাৰেন অৰরকোটিমকো. সক্কেন গহিতনামমেৰেতং, ন পন সো তথারূপো কোচি যক্খো. তেনাহ ‘‘একো রূপাৰচরব্রহ্মা’’তি. যদি এৰং কস্মা সো তথারূপো হুত্ৰা আগতোতি আহ ‘‘সক্কো কিরা’’তি. কথং পনেত্থ ঞাযতি ‘‘সো একো রূপাৰচরব্রহ্মা, ন পনেসো অৰরুদ্ধকযক্খো’’তি যুত্তিং দস্সেন্তো ‘‘অৰরুদ্ধকযক্খা পনা’’তিআদিমাহ. দেৰানং ৰচনং সুত্ৰা. ফরুসেনাতি ফরুসসমাচারেন. ‘‘কো নাম ময্হং আসনে সন্নিসিন্নো’’তি অক্খন্তিং অনুপ্পাদেন্তো খন্তিযং ঠত্ৰা. বলৰচিত্তীকারন্তি গরুতরং সক্কারবহুমানং. নীচৰুত্তিযাতি পরমনিপচ্চকারে সুৰূপসমনে চ দস্সিযমানে. সক্কস্স তায এৰ আচারসম্পত্তিযা সক্কাসনে ঠাতুং, অত্তনো চ আৰিকাতুং অসক্কোন্তো অন্তরধাযি. উপহতচিত্তোম্হীতি খন্তিমেত্তানুদ্দযাসব্ভাৰতো পরস্মিং উপহতচিত্তোম্হীতি সক্কো অত্তনো সভাৰং ৰদতি. কোধৰসে ৰত্তেতুন্তি কোধেন অত্তনো ৰসে নিব্বত্তেতুং ন সুকরোম্হি, অথ খো কোধং ময্হং ৰসে ন ৰত্তেমীতি অধিপ্পাযো. চিরং ন কুজ্ঝামীতি যদি মে কদাচি কোধো উপ্পজ্জেয্য, তং কোধং অনুৰত্তেন্তো চিরকালং ন কুজ্ঝামি. ন উপনয্হামীতি অন্তো সচে মে কোধো উপ্পজ্জেয্য, খিপ্পমেৰ চ নং পটিৰিনেয্যন্তি তং মে পুব্বেৰ ৰতং পরিপূরিতং.

দুব্বণ্ণিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সম্বরিমাযাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৯. আবাধিকোতি আবাধো অস্স অত্থীতি আবাধিকো. ৰাচেসীতি সিক্খাপেসি. সম্বরো নাম অসুরমাযায আদিপুরিসো পুরাতনো অসুরিন্দো. তং সন্ধাযাহ ‘‘যথা সম্বরো’’তিআদি. এৰং পচ্চতি অঞ্ঞোপি মাযাৰী মাযং পযোজেত্ৰা. উপৰাদন্তরাযো নাম খমাপনে সতি ৰিগচ্ছতি, পাকতিকমেৰ হোতীতি আহ ‘‘এৰমস্স ফাসু ভৰেয্যা’’তি. তেনাতি ৰেপচিত্তিনা সম্বরৰিজ্জায অদানেন ৰঞ্চিতত্তা. তথা অকত্ৰাতি ইসীনং সন্তিকং নেত্ৰা খমাপনৰসেন কাতব্বং অকত্ৰা.

সম্বরিমাযাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অচ্চযসুত্তৰণ্ণনা

২৭০. সম্পযোজেসুন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰাচসিকং ফরুসং পযোজেসুং. তেনাহ ‘‘কলহং অকংসূ’’তি, ৰিৰাদং অকংসূতি অত্থো. অতিক্কম্মৰচনন্তি ৰচীসংৰরং অতিক্কমিত্ৰা ৰচনং. যস্মা অচ্চযে দেসিযমানে তং খীণযতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স খমমানস্স খমনং পটিগ্গণ্হতো, তস্মা ৰুত্তং ‘‘নপ্পটিগণ্হাতীতি ন খমতী’’তি. তুম্হাকং ৰসে ৰত্ততু, ৰিসেৰিতং অকত্ৰা যথাকামকরণীযো হোতু. মিত্তধম্মো ইধ উত্তরপদলোপেন ‘‘মিত্তো’’তি ৰুত্তোতি আহ ‘‘মিত্তধম্মে’’তি. করণৰচনন্তি ‘‘মিত্তেহী’’তি করণৰচনং ভুম্মত্থে. তেনাহ ‘‘মিত্তেসূ’’তি. যথা নিব্বত্তসভাৰস্স ভাৰতো অঞ্ঞথত্তং জরা, এৰং মিত্তভাৰতো ৰুত্তৰিপরিযাযো অমিত্তধম্মো জরাপরিযাযেন ৰুত্তো. অগারয্হং অনৰজ্জং সব্বসো পহীনকিলেসং. তেনাহ ‘‘খীণাসৰপুগ্গল’’ন্তি.

অচ্চযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. অক্কোধসুত্তৰণ্ণনা

২৭১. কোধো তুম্হে মা অভিভৰীতি এত্থ কোধেন অনভিভৰনীযত্তং খন্তিমেত্তাকরুণাদিতপ্পটিপক্খধম্মপরিব্রূহনেন. তথা হি তংসমঙ্গিনো কোধো অভিভুয্যতীতি আহ ‘‘তুম্হেৰ কোধং অভিভৰথ. কুজ্ঝন্তানং মা পটিকুজ্ঝিত্থা’’তি. পটিপদাতি এসা পটিপত্তি. মেত্তাতি অপ্পনাপ্পত্তা মেত্তা. তদুপচারো মেত্তাপুব্বভাগো. ন ৰিহিংসতি কিঞ্চি এতাযাতি অৰিহিংসা. করুণাতি অপ্পনাপ্পত্তকরুণা ৰেদিতব্বা. তদুপচারো করুণাপুব্বভাগো. লামকজনন্তি খন্তিআদীসু যোনিসোমনসিকারাভাৰেন গারয্হসমাচারসমাযোগেন চ নিহীনং জনং. পচ্চযপরিসুদ্ধিযা কোধো অভিমদ্দমানো পুগ্গলং অভিমদ্দতি, তস্স সো পটিসঙ্খানভাৰনাবলেহি সম্মদেৰ পহাতব্বোতি.

অক্কোধসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সারত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

সক্কসংযুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

নিট্ঠিতা চ সারত্থপ্পকাসিনিযা

সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায সগাথাৰগ্গৰণ্ণনা.

পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো.