২. দুতিযৰগ্গো

১. ৰতপদসুত্তৰণ্ণনা

২৫৭. সমাদাতব্বতো ৰতানি, অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্করসভাৰেন পব্বজিতব্বতো পদানি, ততো এৰ অসংকিণ্ণভাগাতি কত্ৰা ‘‘ৰতকোট্ঠাসানী’’তি ৰুত্তং. সমত্তানীতি পুঞ্ঞৰিসেসতায পুজ্জভৰফলনিব্বত্তনেন কিত্তিসঞ্ঞানেন চ সমং অত্তানি সমত্তানি. পরিপুণ্ণানীতি অখণ্ডাদিভাৰেন সব্বসো পুণ্ণানি. সমাদিন্নানীতি তত্থ সক্কচ্চকারিতায সম্মা আদিন্নানি. মাতুলানীতি পিতুভগিনী, ন যা কাচি মাতুলস্স ভরিযা কুলজেট্ঠকানং অধিপ্পেতত্তা, ভরিযাপি ৰা মাতুলসম্বন্ধতো গহেতব্বা, তথা সতি মহাপিতুভরিযাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

আদি-সদ্দেন জেট্ঠভগিনীনং সঙ্গহো. অপচিতিকারকোতি তেসং পচ্চুট্ঠানকরো. যো কোচি দদন্তোপি সাপেক্খো দেতি, সো মুত্তচাগো ন হোতি, অযং পন ন এৰন্তি ‘‘মুত্তচাগো হোতী’’তি ৰুত্তং. ৰিস্সট্ঠচাগোতি নিরপেক্খপরিচ্চাগোতি অত্থো. যথা পাণাতিপাতবহুলো ‘‘লোহিতপাণী’’তি ৰুচ্চতি, তথা দানবহুলো ‘‘পযতপাণী’’তি ৰুত্তোতি আহ ‘‘দেয্যধম্মদানত্থায সদা ধোতহত্থো’’তি. ৰোস্সগ্গরতোতি দেয্যধম্মস্স পরিচ্চজনে অভিরতো. পরেহি যাচিতব্বারহোতি পরেহি যাচিতুং যুত্তো ইচ্ছিতস্স অত্থস্স তাৰদেৰ ৰিস্সজ্জনতো. দানেনেৰ যুত্তোতি সব্বকালং দানেনেৰ যুত্তো অভিণ্হং পৰত্তমহাদানত্তা. দানে চ সংৰিভাগে চাতি পরস্স সম্পুণ্ণং কত্ৰা পরিচ্চজনসঙ্খাতে দানে চ অত্তনা পরিভুঞ্জিতব্বতো সংৰিভজনসঙ্খাতে সংৰিভাগে চ রতো অভিরতো.

ৰতপদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সক্কনামসুত্তৰণ্ণনা

২৫৮. মনুস্সভূতোতি মনুস্সেসু ভূতো, মনুস্সত্তং ৰা পত্তো. আৰসথন্তি নিৰাসট্ঠানং কারেত্ৰা অদাসি, তস্মা ৰাসং অদাসীতি ৰাসৰো. অত্থ-সদ্দো ইধ কারণপরিযাযোতি আহ ‘‘সহস্সম্পি কারণান’’ন্তি. স্ৰাযমত্থো হেট্ঠা ৰিভাৰিতোৰ. ৰিনিচ্ছিনতি, তস্মা সহস্সং পঞ্ঞাঅক্খীনি এতস্সাতি সহস্সক্খো. মঘং ৰুচ্চতি ধনং, তং পন সদ্ধাসঙ্খাতং মঘং অস্স অত্থীতি মঘৰা. পুরে দানং দদাতীতি পুরিন্দদো অনুনাসিকলোপং অকত্ৰা. পুঞ্ঞানি কাতুং সক্কোতীতি সক্কো.

সক্কনামসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. মহালিসুত্তৰণ্ণনা

২৫৯. সোতি সক্কো দেৰরাজা. বহুৰচনে ৰত্তব্বে একৰচনং ৰুত্তং. ৰুচ্চতীতি ৰচনং, অত্থো. তস্মা বহুৰচনেতি বহুম্হি অত্থেতি অত্থো. যথা পটিপজ্জন্তো অনুক্কমেন তে ধম্মে সমাদিযিত্ৰা সক্কো সক্কত্তং অজ্ঝগা, তং পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘সক্কো কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. অনন্তরেতি সক্কভাৰস্স অতীতানন্তরে অত্তভাৰে. তং সব্বন্তি সক্কস্স মঘমাণৰকালে সম্মাপটিপত্তিং, তায সক্কভাৰূপগমনঞ্চাতি তং সব্বং. ৰুত্তো, তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো.

মহালিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. দলিদ্দসুত্তৰণ্ণনা

২৬০. মনুস্সদলিদ্দোতি মনুস্সেসু দুগ্গতো. মনুস্সকারুঞ্ঞতন্তি মনুস্সেসু পরমনিহীনতং. মনুস্সকপণোতি মনুস্সেসু ৰা পরমনিহীনো. তস্মিং ঠানেতি তস্স দেৰপুত্তস্স তস্মিং উপ্পজ্জনট্ঠানে. লামকতো চিন্তেন্তীতি তস্স পুরিমৰত্থুং নিস্সায হীনতো চিন্তেন্তি. কথেন্তীতি তমেৰ পরেসং কথেন্তি. ৰিত্থারেন্তীতি ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারিকং করোন্তি. সব্বদা পরিচ্ছিজ্জ পরিৰারসম্পন্নো হুত্ৰা অড্ঢট্ঠরতনে হত্থিক্খন্ধে মহচ্চরাজানুভাৰেন নিসিন্নত্তা জনকাযেন সমুল্লোকিযমানো. অৰলম্বন্তীতি ওলম্বন্তি. ৰন্দনমত্তং ৰা নাহোসি, অঞ্ঞদত্থু পচ্চেকবুদ্ধতো অত্তনো সমানাদরকিরিযং পচ্চাসীসতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সো’’তিআদি. ক্ৰাযন্তি কো অযন্তি ব্যাপন্নৰসেন ৰদতি. কাল়রত্তেহি সুত্তেহি সিব্বিতত্তা ৰণ্ণৰিকারং দিস্ৰা ‘‘কুট্ঠিচীৰরানি পারুতো’’তি আহ. মহানিরযে নিব্বত্তিত্ৰা মহাদুক্খং পচ্চনুভোতি. তদনুরূপপাপকম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন লদ্ধোকাসেন রাজগহে…পে… পটিসন্ধিং গণ্হি. কামঞ্চ এত্থ পটিসন্ধিগ্গহণং কুসলকম্মেনেৰ, তস্স পন অকুসলকম্মস্স ৰিপাকিনো বলৰভাৰতো ৰুত্তং ‘‘ৰিপাকাৰসেসেনা’’তি. তেনাহ ‘‘গহিতকালতো…পে… নিক্খন্তো’’তি. ভিক্খায চরিতুং সমত্থকালতো পট্ঠায রোগস্স বলৰতায মংসানি…পে… পতন্তি. ঞাণং পেসেত্ৰাতি ৰিপস্সনাপটিপাটিযা ভাৰনাঞাণং নিব্বানং পটিপেসেত্ৰা পৰত্তেত্ৰা. ইন্দ্রিযানং পরিপক্কত্তা সত্থু দেসনাৰিলাসেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো. চুম্বটন্তি পাদচুম্বটং. কুট্ঠিনো হি সকলপাদতলং মা রুজীতি চুম্বটং কত্ৰা তং পাদতলে বন্ধিত্ৰা গচ্ছন্তি, মত্তিকপাতিং ভিন্দিত্ৰা ৰিয তথা নিহীনমনুস্সত্তভাৰতো চৰিত্ৰা সুৰণ্ণপাতিং পটিলভন্তো ৰিয দেৰত্তভাৰং গণ্হন্তো চুতিচিত্ততো দুতিযচিত্তৰারে আদানচিত্তক্খণে দেৰলোকে নিব্বত্তো.

মগ্গেনাগতাতি মগ্গাধিগমনেন আগতা উপ্পন্না. অরিযকন্তসীলন্তি অরিযানং কন্তং মনাপং মনোরমং সীলধম্মং. অরিযানং অধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসিক্খা ৰিয অধিসীলসিক্খাপি সব্বা অতিৰিয কন্তা এৰাতি আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. ইমস্মিং পনত্থেতি ইমস্মিং সোতাপন্নস্স ভৰসঙ্খাতে অত্থে নিদ্ধারেত্ৰা ৰুচ্চমানে. পঞ্চসীলম্পি যস্মা দিট্ঠি ৰিয ভৰন্তরেপি অপ্পহীনং.

দলিদ্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. রামণেয্যকসুত্তৰণ্ণনা

২৬১. আরমন্তি এত্থ সত্তাতি আরামা, মনোরমা উপৰনাদযো. তে এৰ চেতেন্তি এত্থ সদ্ধায অত্তনো পীতিসোমনস্সং সন্ধহন্তীতি চেতিযাতি চ ৰুচ্চন্তি. মনুস্সরমণীযভাৰস্সাতি মনুস্সানং আরমণীযভাৰস্স. তস্স পন সীলাদিগুণৰসেন অচিন্তেয্যাপরিমেয্যানুভাৰতাপি হোতীতি ভগৰা ‘‘নাগ্ঘন্তি সোল়সি’’ন্তি অৰোচ. অচেতনায ভূমিযা রমণীযতা নাম গুণৰিসিট্ঠানং অরিযানং সেৰনৰসেন ৰেদিতব্বাতি ৰুত্তং ‘‘ইদানি…পে… গামে ৰাতিআদিমাহা’’তি.

রামণেয্যকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. যজমানসুত্তৰণ্ণনা

২৬২. যজন্তানন্তি দক্খিণেয্যং উদ্দিস্স দেন্তানং. অট্ঠুপ্পত্তিকো সুত্তনিক্খেপোতি দস্সেত্ৰা অত্থৰণ্ণনং কাতুং ‘‘তদা কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. অগ্গন্তি সেট্ঠং. তেহি তেহি ৰা যথালদ্ধসপ্পিআদযো মা নস্সন্তু, অগ্গভাৰেন গহিতানি সপ্পিআদীনি কেৰলং অগ্গিম্হি ঝাপনেন, দেৰা মনুস্সা মিচ্ছাগাহেন মা নস্সন্তু. তক্কেনাতি তক্কমত্তেন. ‘‘কথেমা’’তি অম্হে মঞ্ঞথ, ইদানি পস্সথ, পচ্চক্খতো অযং ৰো…পে… আগচ্ছতীতি আহংসূতি যোজনা.

উপধিৰিপাকন্তি উপধীসু ৰা ৰিপচ্চতি, উপধযো ৰা ৰিপাকা এতস্সাতি উপধিৰিপাকং. ৰিপ্ফারৰন্তং হোতি ৰিপুলপক্খতায. ভিক্খুসঙ্ঘস্স অদংসু ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন মহাব্রহ্মুনা চ এৰং ওৰাদো দিন্নো’’তি.

যজমানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. বুদ্ধৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৩. উট্ঠহাতি উট্ঠানং কাযিকৰীরিযং করোহি. তেনাহ ‘‘ৰিচর, লোকে’’তি. চেতসিকৰীরিযং পন ভগৰতা মত্থকং পাপিতমেৰ. তেনাহ ‘‘ৰিজিতসঙ্গামা’’তি. দ্ৰাদসযোজনিকস্স উচ্চভাৰেন. ৰিত্থারতো পন আযামতো চ অনেকযোজনসতসহস্সপরিমাণচক্কৰাল়ং অতিব্যাপেত্ৰা ঠিতস্স. পন্নভারাতি পাতিতভার. নিক্খেপিতব্বতো ভারাতি আহ ‘‘ওরোপিতখন্ধা’’তিআদি. তে হি তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স সম্পাতনট্ঠেন ভারা নাম. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘ভারা হৰে পঞ্চক্খন্ধা’’তি (সং. নি. ৩.২২). তদেকদেসা চ কিলেসাভিসঙ্খারা. পন্নরসায পুণ্ণমায রত্তিন্তি যথা পন্নরসপুণ্ণমায রত্তিযং পরিপুণ্ণকালে উপক্কিলেসৰিমুত্তো চন্দো সোভতি, এৰং তৰ চিত্তং সব্বসো উপক্কিলেসৰিমুত্তং সোভতীতি অধিপ্পাযো.

বুদ্ধৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. গহট্ঠৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৪. পুথুদ্দিসাতি বহুদিসা. কা পন তাতি আহ ‘‘চতস্সো দিসা চতস্সো অনুদিসা চা’’তি. অনুদিসাগহণেন চেত্থ উদ্ধং অধোপি গয্হতীতি চ দস্সেতি. ভূমিৰাসিনোতি ভূমিপটিবদ্ধৰুত্তিনো. এতেন রুক্খপব্বতনিৰাসিনোপি গহিতা হোন্তি. চিররত্তসমাহিতচিত্তেতি উপচারপ্পনাঝানানি উপ্পাদেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানতায চিরকালং সমাহিতচিত্তে. আপাণকোটিকন্তি জীৰিতপরিযন্তং যাৰজীৰং. এৰমাদীতি আদি-সদ্দেন অৰসেসপুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি সঙ্গণ্হাতি. নিচ্চসীলৰসেন পঞ্চহি, নিযমসীলৰসেন দসহি. পি-সদ্দেন ততো কতিপযেহি উপোসথসীলৰসেন অট্ঠহিপীতি দস্সেতি. ধম্মিকেহীতি ধম্মতো অনপেতেহি. পমুখোতি পমোক্খো.

গহট্ঠৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সত্থারৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৫. ব্রহ্মজাণুকোতি দক্খিণজাণুমণ্ডলং পথৰিযং ঠপেত্ৰা ৰন্দমানো ব্রহ্মজাণুকো নাম তথাভূতো হুত্ৰা. যজিতব্বতো যক্খো, পূজনীযো. এৰং পূজাৰিসেসযোগতো সক্কোতি আহ ‘‘সো যক্খোতি সো সক্কো’’তি. সক্কস্স নমক্কারভাজনভূতঞ্হি পুচ্ছন্তো মাতলি ‘‘কো নাম সো যক্খো’’তি আহ. গুণনেমিত্তকেহীতি গুণহেতুকেহি অনন্তানি হি বুদ্ধানং নামানি, তানি চ খো সব্বানিপি গুণনেমিত্তকানেৰ. অনন্তগুণত্তা. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো;

গুণেন নামমুদ্ধেয্যং, অপি নামসহস্সতো’’তি. –

তস্মা অনোমনামন্তি পরিপুণ্ণগুণনামন্তি অত্থো. সমতিক্কমেনাতি সম্মা সমুচ্ছিন্দনৰসেন অতিক্কমনেন. কিলেসারীনং অপেতচযোতি অপচযো, সো আরমিতব্বট্ঠেন আরামো এতেসন্তি অপচযারামা. তেনাহ ‘‘ৰট্টৰিদ্ধংসনে রতা’’তি.

সত্থারৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. সঙ্ঘৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা

২৬৬. পূতিম্হি দেহে মাতু সরীরে সযনতো, অত্তনো এৰ ৰা পূতিদেহং সরীরং তস্মিং ঠিততায অৰত্থরিত্ৰা সযনতো পূতিদেহসযাতি যোজনা. কুণপম্হেতেতি এতে মনুস্সা অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলে মাতুকুচ্ছিসঙ্খাতে কুণপস্মিং দস মাসে নিমুগ্গা. তেসং কিন্নাম ত্ৰং পিহযসীতি যোজনা. এতেসং এতং ৰিহযামীতি এতেসং ইসীনং এতং সম্মাপটিপত্তিং ৰিহযামি. ইদানি তং পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘ন তে সং কোট্ঠে ওপেন্তী’’তি ৰুত্তং. ধঞ্ঞং কোট্ঠে ন পক্খিপন্তি পক্খিপিতব্বস্স চ অভাৰতো. তেনাহ ‘‘ন হি এতেসং ধঞ্ঞ’’ন্তি. পরেসং নিট্ঠিতন্তি পরেসং গহিতং সন্তকং তেসং পাকায নিট্ঠিতং. ভিক্খাচারৰত্তেনাতি পিণ্ডাচরিযায. এসমানা পরিযেসন্তা. এৰং পরিযিট্ঠেন. যাপেন্তি, ন এসন্তি অনেসনং. সুসমাদিন্নসুন্দরৰতাতি সুট্ঠু সমাদিন্নসোভনৰতা.

এৰং সুভাসিতভাসিনোতি গন্থধুরৰিপস্সনাধুরানং ৰসেন গুণপরিমাণসুভাসিতস্সেৰ ভাসনসীলা. অরিযেন তুণ্হীভূতেন তুণ্হীভূতা. ততো এৰ মনস্স সাতিসযং সমঞ্চরা. গহিতদণ্ডেসু পরামাসাদিপযুত্তেসু দণ্ডাদানাদিহেতু উপ্পজ্জনককিলেসপরিল়াহাভাৰতো নিব্বুতা. তেনাহ ‘‘ৰিস্সট্ঠদণ্ডা’’তি. সাদানেসূতি সভৰাদানেসু. অনাদানাতি তব্বিরহিতা. তেনাহ ‘‘ভৰযোনী’’তিআদি.

সঙ্ঘৰন্দনাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.