৮. ছেত্ৰাৰগ্গো

১. ছেত্ৰাসুত্তৰণ্ণনা

৭১. ৰধিত্ৰাতি হন্ত্ৰা ৰিনাসেত্ৰা. অপরিদয্হমানত্তাতি অপীল়িযমানত্তা. ৰিনট্ঠদোমনস্সত্তা ন সোচতি চেতোদুক্খদুক্খাভাৰতো. ৰিসং নাম দুক্খং অনিট্ঠভাৰতো, তস্স মূলকারণং কোধো অনিট্ঠফলত্তাতি আহ ‘‘ৰিসমূলস্সাতি দুক্খৰিপাকস্সা’’তি. অক্কুট্ঠস্সাতি অক্কোসাপরাধস্স. অক্কোসপহারত্থসম্বন্ধেন হি ‘‘কুদ্ধস্সা’’তি উপযোগত্থে সম্পদানৰচনং. সুখং উপ্পজ্জতি কোধং নস্সতি. সুখুপ্পত্তিং সন্ধায এস কোধো ‘‘মধুরগ্গো’’তি ৰুত্তো, সুখাৰসানোতি অত্থো.

ছেত্ৰাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. রথসুত্তৰণ্ণনা

৭২. পঞ্ঞাণন্তি লক্খণং সল্লক্খণূপাযো. দিস্ৰাতি দস্সনহেতু. ‘‘চোল়রঞ্ঞো রট্ঠং চোল়রট্ঠ’’ন্তি এৰং রট্ঠং রঞ্ঞা পঞ্ঞাযতি.

রথসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ৰিত্তসুত্তৰণ্ণনা

৭৩. সদ্ধাযাতি সদ্ধাহেতু. কুলসম্পদাতি খত্তিযাদিসম্পত্তিযো. সব্বলোকিযলোকুত্তরৰিত্তপটিলাভহেতুতো সদ্ধাৰিত্তমেৰ. হেট্ঠা তিণ্ণং দ্ৰারানং ৰসেন উপ্পন্নকস্স সব্বস্সপি অনৰজ্জধম্মস্স সঙ্গণ্হনতো ‘‘ধম্মোতি দসকুসলকম্মপথো’’তি ৰুত্তং. অসংকিলিট্ঠসুখন্তি. নিরামিসং সুখং. তমেৰ সামিসং উপনিধায সম্ভাৰেন্তো আহ ‘‘অসংকিলিট্ঠ’’ন্তি. অসেচনকভাৰেন অভিরুচিজননতো পিযাকিচ্ছকরণতো বহুং সুচিরম্পি কালং আসেৰন্তস্স অদোসাৰহতো সচ্চমেৰ মধুরতরং. ন হি তং পিৰিতব্বতো সাদিতব্বতো অনুভৰিতব্বতো রসোতি ৰত্তব্বতং অরহতি. ইদানি তস্স কিচ্চসম্পত্তিঅত্থেহিপি মহারহতং দস্সেতুং ‘‘সচ্চস্মিং হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ নদীনিৰত্তনং মহাকপ্পিনৰত্থুআদীহি (ধ. প. অট্ঠ. ১.মহাকপ্পিনত্থেরৰত্থু; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৩১; থেরগা. অট্ঠ. ২.মহাকপ্পিনত্থেরগাথাৰণ্ণনা) দীপেতব্বং, ইতরানি কণ্হদীপাযনজাতক- (জা. ১.১০.৬২ আদযো) সুতসোম- (জা. ২.২১.৩৭১ আদযো) মচ্ছজাতকেহি (জা. ১.১.৩৪, ৭৫; ১.২.১৩১ আদযো) দীপেতব্বানি. নিম্মদ্দেন্তি অভিভৰন্তি. মধুরতরন্তি সুন্দরতরং সেট্ঠেসূতি অত্থো. পঞ্ঞাজীৰীতি পঞ্ঞায জীৰনসীলোতি পঞ্ঞাজীৰী, পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমচরিযোতি অত্থো. পঞ্ঞাজীৰীতি চ পঞ্ঞাৰসেন ইরিযতি ৰত্ততি জীৰিতং পৰত্তেতীতি অত্থোতি দস্সেন্তো ‘‘যো পঞ্ঞাজীৰী’’তিআদিমাহ. ‘‘জীৰত’’ন্তি কেচি পঠন্তি, জীৰন্তানং পঞ্ঞাজীৰিং সেট্ঠমাহূতি অত্থো.

ৰিত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ৰুট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা

৭৪. উপ্পতন্তানন্তি পথৰিং ভিন্দিত্ৰা উট্ঠহন্তানং. ‘‘সেট্ঠ’’ন্তি ৰুচ্চমানত্তা ‘‘সত্তৰিধ’’ন্তি ৰুত্তং, ইতরেসং ৰা তদনুলোমতো. খেমো হোতি দুব্ভিক্খুপদ্দৰাভাৰতো. তেনাহ ‘‘সুভিক্খো’’তি. নিপতন্তানন্তি অধোমুখং পৰত্তন্তানং. পৰজমানানন্তি ৰজনসীলানং. তে পন যস্মা জঙ্গমা নাম হোন্তি, ন রুক্খাদযো ৰিয থাৰরা, তস্মা আহ ‘‘জঙ্গমান’’ন্তি. গাৰোতি ধেনুযো. তেন মহিংসাদিকানম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৰদন্তানন্তি উপ্পন্নং অত্থং ৰদন্তানং.

অত্তনো খন্তিযাতি অত্তনো খন্তিযা রুচিযা গহিতভাৰেন. ইতরা দেৰতা তস্সা ৰিস্সজ্জনে অপরিতুস্সমানা আহ. যাৰ পধংসীতি গুণধংসী সত্থুদেসনায লদ্ধব্বগুণনাসনতো. পগব্বাতি পাগব্বিযেন সমন্নাগতা, যথা ৰচীপাগব্বিযেন অখরা, তথা ৰাচায ভৰিতব্বং. মুখরাতি মুখখরা. দসবলং পুচ্ছি সণ্হং সুখুমং রতনত্তযসংহিতং অত্থং সোতুকামা. অস্সা দেৰতায ৰিস্সজ্জেন্তো অজ্ঝাসযানুরূপং. উপ্পতমানাতি উপ্পতন্তী সমুগ্ঘাটেতি ওধিসো. ৰট্টমূলকমহাঅৰিজ্জাতি তস্সা আদীনৰদস্সনত্থং ভূতকথনৰিসেসনং. ওসীদন্তানন্তি পটিপক্খৰসেন অধো সীদন্তানং, উস্সাদযমানানন্তি অত্থো. পুঞ্ঞক্খেত্তভূতোতি ইদং ‘‘পদসা চরমানান’’ন্তি পদস্স অত্থৰিৰরণৰসেন ভূতকথনৰিসেসনং. যাদিসো পুত্তো ৰা হোতূতি ইদং পুরিমপদে দেৰতায পুত্তগহণস্স কতত্তা ৰুত্তং.

ৰুট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ভীতাসুত্তৰণ্ণনা

৭৫. কিং সূধ ভীতাতি এত্থ সু-ইধাতি নিপাতমত্তন্তি আহ ‘‘কিং ভীতা’’তি? মগ্গো চ নেকাযতনপ্পৰুত্তোতি অনেককারণং নানাৰিধাধিগমোকাসং কত্ৰা পৰুত্তো কথিতো. তেনাহ ‘‘অট্ঠতিংসারম্মণৰসেনা’’তিআদি. এৰং সন্তেতি এৰং সব্বসাধারণানেকাযতনেহি নিব্বানগামিমগ্গস্স তুম্হেহি পৰেদিতত্তা লব্ভমানে খেমে মগ্গে কিং ভীতাযং জনতা উপ্পথভূতা ৰিপরীতদিট্ঠিতো গণ্হীতি অত্থো? এৰং দেৰতা যথিচ্ছায পুরিমদ্ধেন অত্তনা যথাচিন্তিতমত্থং সত্থু পৰেদিতা, পচ্ছিমদ্ধেন অত্তনো সংসযং পুচ্ছতি. বহুপঞ্ঞাতি পুথুপঞ্ঞ. উস্সন্নপঞ্ঞাতি অধিকপঞ্ঞা. ঠপেত্ৰাতি সংযমেত্ৰা. সংৰিভাগীতি আহারপরিভোগে সম্মদেৰ ৰিভজনসীলো. তেনাহ ‘‘অচ্ছরাযা’’তিআদি. ৰুত্তত্থমেৰ হেট্ঠা.

মনেনাতি মনোগহণেন. পুব্বসুদ্ধিঅঙ্গন্তি পুব্বভাগসুদ্ধিভূতং অঙ্গং. চতূসূতি ৰুত্তঅঙ্গপরিযাপন্নং. যঞ্ঞউপক্খরোতি দানস্স সাধনং. এতেসু ধম্মেসূতি এতেসু সদ্ধাদিগুণেসু. যথা হি সদ্ধো পচ্চযং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা ৰত্থুপরিচ্চাগস্স ৰিসেসপচ্চযো কম্মফলস্স পরলোকস্স চ পচ্চক্খতো ৰিয পত্তিযাযনতো, এৰং মুদুহদযো. মুদুহদযো হি অনুদযং পত্ৰা যং কিঞ্চি অত্তনো সন্তকং পরেসং দেতি. যো চ সংৰিভাগসীলো, সো অপ্পকস্মিম্পি অত্তনো সন্তকে পরেহি সাধারণভোগী হোতি. ৰদঞ্ঞূ ৰদানিযতায যাগিনোৰ যুত্তং যুত্তকালং ঞত্ৰা অত্থিকানং মনোরথং পূরেতীতি ৰুত্তং ‘‘ইতি…পে… চতূসূতি আহা’’তি.

ৰাচন্তিআদীনি তীণি অঙ্গানি তিৰিধসীলসম্পত্তিদীপনতো. সম্পন্নসীলো হি পরলোকং ন ভাসেয্য. সদ্ধো একং অঙ্গং পযোগাসযসুদ্ধিদীপনতো. সুদ্ধাসযস্স সম্মাপযোগে ঠিতস্স কথং পরলোকতো ভযন্তি. দুকৰসেন চতুরঙ্গযোজনা দুকনযো. এতেসু চতূসু ধম্মেসু ঠিতোতি এতেসু যথাৰুত্তদুকসঙ্গহেসু চতূসু গুণেসু পতিট্ঠিতো.

ভীতাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. নজীরতিসুত্তৰণ্ণনা

৭৬. নামগোত্তন্তি তিস্সো কস্সপো গোতমোতি এৰরূপং নামঞ্চ গোত্তঞ্চ. নিদস্সনমত্তমেতং, তস্মা সব্বস্স পঞ্ঞত্তিযা লক্খণৰচনন্তি দট্ঠব্বং. ন জীরতীতি অসভাৰধম্মত্তা উপ্পাদৰযাভাৰতো জরং ন পাপুণাতি. তেনাহ ‘‘জীরণসভাৰো ন হোতী’’তি. যস্মা সমঞ্ঞাভাৰতো কালন্তরেপি তং সমঞ্ঞাযতেৰ, তস্মা ‘‘অতীতবুদ্ধানং…পে… ন জীরতীতি ৰুচ্চতী’’তি আহ.

আলসিযন্তি অলসভাৰো দল়্হকোসজ্জং. তেনাহ ‘‘যেনা’’তিআদি. ঠিতিন্তি ব্যাপারং. নিদ্দাৰসেন পমজ্জনং কত্তব্বস্স অকরণং. কিলেসৰসেন পমজ্জনং অকত্তব্বস্স করণম্পি. কম্মসমযেতি কম্মং কাতুং যুত্তকালে. কম্মকরণৰীরিযাভাৰোতি তংকম্মকিরিযসমুট্ঠাপকৰীরিযাভাৰো. সো পন অত্থতো ৰীরিযপটিপক্খো অকুসলচিত্তুপ্পাদো, ন ৰীরিযস্স অভাৰমত্তং. সীলসঞ্ঞমাভাৰো দুস্সীল্যং. ৰিস্সট্ঠাচারতা নাম অনাচারো. সোপ্পবহুলতাতি নিদ্দালুতা. যতো গহণহত্থোপি ন কিলাসুপি পুরিসো নিদ্দায অভিভুয্যতি. তেনাহ ‘‘তাযা’’তিআদি. অতিচ্ছাতাদীনীতি আদি-সদ্দেন অভিভুয্যতাদিং সঙ্গণ্হাতি. আগন্তুকালসিযং ন পুব্বে ৰুত্তআলস্যং ৰিয পকতিসিদ্ধং. ‘‘তে ছিদ্দে’’তি পাল়িযং লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘তানি ছ ছিদ্দানী’’তি. কুসলচিত্তপ্পৰত্তিযা অনোকাসভাৰতো ছিদ্দানি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘যত্থ ৰিত্তং ন তিট্ঠতী’’তি. সব্বাকারেন লেসমত্তং অসেসেত্ৰাতি অধিপ্পাযো.

নজীরতিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ইস্সরিযসুত্তৰণ্ণনা

৭৭. সত্থস্স মলন্তি সত্থমলং, যেন সত্থং মলীনং হোতি, সত্থমলগ্গহণেন চেত্থ মলীনং সত্থমেৰ গহিতন্তি আহ ‘‘মলগ্গহিতসত্থ’’ন্তি. আণাপৰত্তনন্তি অপ্পকে ৰা মহন্তে ৰা যত্থ কত্থচি অত্তনো আণায পৰত্তনৰসেন ৰসনং ইস্সরিযত্তমিচ্ছন্তি. মণিরতনম্পি ৰিস্সজ্জনীযপক্খিকত্তা উত্তমং ভণ্ডং নাম ন হোতি, ইত্থী পন পরিচ্চত্তকুলাচারিত্থিকাযপি অনিস্সজ্জনীযতায উত্তমভণ্ডং নাম. তেনাহ ‘‘ইত্থী ভণ্ডানমুত্তম’’ন্তি. তেসং তেসঞ্হি পুরিসাজানীযানং উপ্পত্তিট্ঠানতায উত্তমরতনাকরত্তা ইত্থী ভণ্ডানমুত্তমং. মলগ্গহিতসত্থসদিসো অৰবোধকিচ্চৰিবন্ধনতো. সত্থমলং ৰিয সত্থস্স পঞ্ঞাসত্থস্স গুণাভাৰকরণতো পঞ্ঞাসত্থমলং. অব্বু ৰুচ্চতি উপদ্দৰং, তং দেতীতি অব্বুদং, ৰিনাসকারণং. ননু হরণং সমণস্স অযুত্তন্তি? যুত্তং. তস্স অন্ৰযতো ব্যতিরেকতো চ যুত্ততং দস্সেন্তো ‘‘সলাকভত্তাদীনী’’তিআদিমাহ.

ইস্সরিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. কামসুত্তৰণ্ণনা

৭৮. ‘‘অত্তকামো’’তি পাল়িযং ৰুত্তত্তা আহ ‘‘ঠপেত্ৰা সব্ববোধিসত্তে’’তি. তে হি সব্বসো পরত্থায এৰ পটিপজ্জমানা মহাকারুণিকা পরত্থকামা, অত্থকামা নাম ন হোন্তি, যা চ তেসং অত্তত্থাৰহা পটিপত্তি, সাপি যাৰদেৰ পরত্থা এৰাতি. ৰুত্তং পোরাণট্ঠকথাযং. যস্মা বোধিসত্তা পরহিতপটিপত্তিযা পারমিযো পূরেন্তা তথারূপং কারণং পত্ৰা অত্তানং পরেসং পরিচ্চজন্তি পঞ্ঞাপারমিযা পরিপূরণতো, তস্মা ইধাপি ‘‘সব্ববোধিসত্তে ঠপেত্ৰাযেৰাতি ৰুত্ত’’ন্তি আহ. কল্যাণন্তি ভদ্দকং. ৰাচায অধিপ্পেতত্তা আহ ‘‘সণ্হং মুদুক’’ন্তি. পাপিকন্তি লামকং নিহীনং. তং পন ফরুসং ৰাচন্তি সরূপতো দস্সেতি.

কামসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পাথেয্যসুত্তৰণ্ণনা

৭৯. সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্যন্তি সদ্ধা নাম সত্তস্স মরণৰসেন মহাপথং সংৰজতো মহাকন্তারং পটিপজ্জতো মহাৰিদুগ্গং পক্খন্দতো পাথেয্যপুটং বন্ধতি সম্বলং সজ্জেতি. কথন্তি আহ ‘‘সদ্ধং উপ্পাদেত্ৰা’’তিআদি. এতং ৰুত্তন্তি ‘‘সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্য’’ন্তি এতং গাথাপদং ৰুত্তং ভগৰতা. সিরীতি কতপুঞ্ঞেহি সেৰীযতি তেহি পটিলভীযতীতি সিরী. ইস্সরিযং ৰিভৰো. আসযিতব্বতো আসযো, ৰসনট্ঠানং নিকেতন্তি অত্থো. পরিকড্ঢতীতি ইচ্ছাৰসিকং পুগ্গলং তত্থ তত্থ উপকড্ঢতি.

পাথেয্যসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. পজ্জোতসুত্তৰণ্ণনা

৮০. তং তং সমৰিসমং পজ্জোততীতি পজ্জোতো. পদীপো অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা পচ্চক্খতো রূপগতং দস্সেতি, এৰং পঞ্ঞাপজ্জোতো অৰিজ্জন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা ধম্মানং পরমত্থভূতং রূপং দস্সেতি. জাগরব্রাহ্মণো ৰিযাতি জাগরখীণাসৰব্রাহ্মণো ৰিয. সো হি সতিপঞ্ঞাৰেপুল্লপ্পত্তিযা সব্বদাপি জাগরো হোতি. গাৰোতি গোজাতিযো. ইদং গুন্নং গোণানঞ্চ সামঞ্ঞতো গহণং. কম্মেতি করণত্থে ভুম্মৰচনং. জীৰনং জীৰো, সহ জীৰেনাতি সজীৰিনো. তেনাহ ‘‘কম্মেন সহ জীৰন্তান’’ন্তি, কসিৰাণিজ্জাদিকম্মং কত্ৰা জীৰন্তানন্তি অত্থো. গোমণ্ডলেহি সদ্ধিন্তি গোগণেন সহ. ন তেন ৰিনা কসিকম্মাদীনি উপ্পজ্জন্তি, গোরসসিদ্ধিযা চেৰ কসনভারৰহনসিদ্ধিযা চ কসিকম্মএকচ্চৰাণিজ্জকম্মাদীনি ইজ্ঝন্তি. সত্তকাযস্সাতি আহারুপজীৰিনো সত্তকাযস্স কসিতো অঞ্ঞথা জীৰিকং কপ্পেন্তস্সপি কসিজীৰিতৰুত্তিযা মূলকারণং ফলনিপ্ফত্তিনিমিত্তত্তা তস্স. ইরিযাপথো চ ইরিযনকিরিযানং পৰত্তনুপাযো. ‘‘সীতন্তি নঙ্গলসীতকম্ম’’ন্তি ৰদন্তি.

পজ্জোতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. অরণসুত্তৰণ্ণনা

৮১. রণন্তি কন্দন্তি এতেহীতি রণা, রাগাদযো. তেহি অভিভূততায হি সত্তা নানপ্পকারং কন্দন্তি পরিদেৰন্তি. তে পন সব্বসো নত্থি এতেসং রণাতি অরণা. নিক্কিলেসা খীণাসৰা. ৰুসিতৰাসোতি ৰুসিতব্রহ্মচরিযৰাসো. ভোজিস্সিযন্তি ভুজিস্সভাৰো. তেনাহ ‘‘অদাসভাৰো’’তি. সমণাতি সমিতপাপসমণাতি আহ ‘‘খীণাসৰসমণা’’তি. পুথুজ্জনকল্যাণকালে লোকিযপরিঞ্ঞায, সেক্খা পুব্বভাগে লোকিযপরিঞ্ঞায, পচ্চৰেক্খণে লোকিযলোকুত্তরায পরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞেয্যং তেভূমকং খন্ধপঞ্চকং পরিজানন্তি পরিচ্ছিজ্জন্তি. খীণাসৰা পন পরিঞ্ঞাতপরিঞ্ঞেয্যা হোন্তি. তথা হি তে সামী হুত্ৰা পরিভুঞ্জন্তি. ৰন্দন্তি নং পতিট্ঠিতন্তি ৰুত্তং, ৰন্দনীযভাৰো চ সীলসম্পন্নতাযাতি আহ ‘‘পতিট্ঠিতন্তি সীলে পতিট্ঠিত’’ন্তি. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. খত্তিযাতি লক্খণৰচনন্তি আহ ‘‘ন কেৰলং খত্তিযাৰা’’তিআদি.

অরণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ছেত্ৰাৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সারত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

দেৰতাসংযুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.