৭. অদ্ধৰগ্গো
১. নামসুত্তৰণ্ণনা
৬১. নামন্তি সামঞ্ঞনামাদিভেদং নামং. সব্বন্তি সব্বং পঞ্ঞত্তিপথং সব্বং ঞেয্যপৰত্তিপথং. অদ্ধভৰীতি কামং পাল়িযং অতীতকালনিদ্দেসো কতো, তং পন লক্খণমত্তং. অভিভৰতি অনুপততীতি এতেন অভিভৰো অনুপতনং পৰত্তি এৰাতি দস্সেতি. তং পনস্স অভিভৰনং অপ্পৰিসযে অনামসিত্ৰা মহাৰিসযানং ৰসেন দস্সেন্তো ‘‘ওপপাতিকেন ৰা’’তিআদিমাহ. তস্স নামং হোতীতি তস্স রুক্খপাসাণাদিকস্স অনামকোইচ্চেৰ সমঞ্ঞা হোতি, তথা নং সঞ্জানন্তীতি অত্থো.
নামসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. চিত্তসুত্তৰণ্ণনা
৬২. যে চিত্তস্স ৰসং গচ্ছন্তীতি যে অপরিঞ্ঞাতৰত্থুকা, তেসংযেৰ. অনৰসেসপরিযাদানন্তি অনৰসেসগ্গহণং. ন হি পরিঞ্ঞাতক্খন্ধা পহীনকিলেসা চিত্তস্স ৰসং গচ্ছন্তি, তং অত্তনো ৰসে ৰত্তেন্তি.
চিত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. তণ্হাসুত্তৰণ্ণনা
৬৩. ততিযে ‘‘সব্বেৰ ৰসমন্ৰগূ’’তি যে তণ্হায ৰসং গচ্ছন্তি, তেসং এৰ অনৰসেসপরিযাদানন্তি ইমমত্থং ‘‘এসেৰ নযো’’তি ইমিনা অতিদিস্সতি.
তণ্হাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. সংযোজনসুত্তৰণ্ণনা
৬৪. কিং সু সংযোজনোতি সূতি নিপাতমত্তন্তি আহ ‘‘কিং-সংযোজনো’’তি? ৰিচরন্তি এতেহীতি ৰিচারণা, পাদা. বহুৰচনে হি ৰত্তব্বে একৰচনং কতং. তস্সাতি লোকস্স.
সংযোজনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. বন্ধনসুত্তৰণ্ণনা
৬৫. চতুত্থে আগতঅত্থো এৰ অনন্তরেপি ৰুত্তো, ব্যঞ্জনমেৰ নানন্তি আহ ‘‘পঞ্চমেপি এসেৰ নযো’’তি.
বন্ধনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অত্তহতসুত্তৰণ্ণনা
৬৬. ‘‘কেনস্সুব্ভাহতো’’তি পাঠোতি অধিপ্পাযেন ‘‘সু-কারো নিপাতমত্ত’’ন্তি আহ, ‘‘কেনস্সব্ভাহতো’’তি পন পাঠে উ-কারলোপেন পদসন্ধি. ইচ্ছাধূপাযিতোতি অসম্পত্তৰিসযিচ্ছালক্খণায তণ্হায সন্তাপিতো দড্ঢো. তেনাহ ‘‘ইচ্ছায আদিত্তো’’তি.
অত্তহতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. উড্ডিতসুত্তৰণ্ণনা
৬৭. উল্লঙ্ঘিতোতি উব্বন্ধিত্ৰা লঙ্ঘিতো. সদ্দাদীসূতি সদ্দাদিনাগদন্তেসু সোতাদীনি উড্ডিতানি তণ্হারজ্জুনা দল়্হবন্ধনেন বদ্ধত্তা তদনতিৰত্তনতো. লোকোতি আযতনলোকো. তথা অত্থযোজনায কতত্তা খন্ধাদিলোকৰসেনপি যোজনা কাতব্বা. ন দূরং অনন্তরভৰকত্তা. চুতিচিত্তঅন্তরিতত্তা একচিত্তন্তরভৰস্স কম্মস্স অবুজ্ঝনং, এৰং সন্তে কস্মা সত্তা ন বুজ্ঝন্তীতি আহ ‘‘বলৰতিযা’’তিআদি.
উড্ডিতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. পিহিতসুত্তৰণ্ণনা
৬৮. পঞ্হোতি ঞাতুং ইচ্ছিতো অত্থো. পুচ্ছিতোতি সত্তমসুত্তে গাথায পুরিমদ্ধং পচ্ছিমদ্ধং, পচ্ছিমং পুরিমং কত্ৰা অট্ঠমসুত্তে দেৰতায পুচ্ছিতত্তা ৰুত্তং ‘‘হেট্ঠুপরিযাযৰসেন পুচ্ছিতো’’তি. পুচ্ছানুরূপং ৰিস্সজ্জনন্তি অৰুত্তম্পি সিদ্ধমেতন্তি অনাহটং.
পিহিতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. ইচ্ছাসুত্তৰণ্ণনা
৬৯. নৰমে ৰিনযাযাতি ৰিনযেন. করণত্থে হি ইদং সম্পদানৰচনং. কিস্সস্সূতি কিস্স, সু-কারো নিপাতমত্তং. সব্বং ছিন্দতি বন্ধনন্তি সব্বং দসৰিধম্পি সংযোজনং সমুচ্ছিন্দতি. ন হি তং কিঞ্চি কিলেসবন্ধনং অত্থি, যং অসমুচ্ছিন্নং হুত্ৰা ঠিতং অস্সা তণ্হায সমুচ্ছিন্নায. স্ৰাযমত্থো সুৰিঞ্ঞেয্যোতি আহ ‘‘সব্বং উত্তানমেৰা’’তি.
ইচ্ছাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. লোকসুত্তৰণ্ণনা
৭০. কিস্মিন্তি কিস্মিং সতি? তস্স পন সন্তভাৰো উপ্পত্তিৰসেনেৰাতি আহ ‘‘কিস্মিং উপ্পন্নে’’তি? লোকো উপ্পন্নোতি ৰুচ্চতি অনুপাদানত্তা লোকসমঞ্ঞায. ছসূতি এত্থাপি এসেৰ নযো সন্থৰন্তি অধিকসিনেহং করোতি অধিকসিনেহৰত্থুভাৰতো অজ্ঝত্তিকাযতনানং. উপাদাযাতি পুব্বকালকিরিযা অপরকালকিরিযং অপেক্খতীতি ৰচনসেসৰসেন কিরিযাপদং গহিতং ‘‘পৰত্ততী’’তি. কিং পন পৰত্ততি? লোকো, লোকসমঞ্ঞাতি অত্থো. ছসূতি ইদং নিমিত্তত্থে ভুম্মং. ছল়াযতননিমিত্তঞ্হি সব্বদুক্খং. অযন্তি সত্তলোকো. উপ্পন্নো নাম হোতি ছল়াযতনং নাম মূলং সব্বদুক্খানন্তি কত্ৰা. বাহিরেসু আযতনেসু সন্থৰং করোতি ৰিসেসতো রূপাদীনং তণ্হাৰত্থুকত্তা. যস্মা চক্খাদীনং সন্তপ্পনৰসেন রূপাদীনং পরিগ্গহিতত্তা লোকস্স নিসেৰিতায সংৰত্ততি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ছন্নং…পে… ৰিহঞ্ঞতী’’তি.
লোকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অদ্ধৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.