৫. আদিত্তৰগ্গো
১. আদিত্তসুত্তৰণ্ণনা
৪১. সীসন্তি দেসনাপদেসো, দেসনায অঞ্ঞেসুপি ৰত্তব্বেসু কস্সচিদেৰ সীসভাগেন অপদিসনং. তেনাহ ‘‘রাগাদীহী’’তিআদি. দানেনাতি অত্তনো সন্তকস্স পরেসং পরিচ্চজনেন. তং পন পরিচ্চজনং চেতনায হোতীতি আহ ‘‘দানচেতনাযা’’তি দানপুঞ্ঞচেতনাতি দানমযা পুঞ্ঞচেতনা দাযকস্সেৰ হোতি তংসন্ততিপরিযাপন্নত্তা. নীহতভণ্ডকন্তি আদিত্তগেহতো বহি নিক্খামিতং ভণ্ডকং. এতন্তি ‘‘দিন্নং হোতী’’তিআদিৰচনং. অদিন্নেতি দানমুখে অনিযুঞ্জিতে ভোগে. ‘‘অন্তেনা’’তি জীৰিতস্স অন্তো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘মরণেনা’’তি. মমাতি পরিগ্গহিতত্তা পরিগ্গহা, ভোগা. তেপি কেনচি আকারেন ৰিনাসং অনুপগতা মরণেন পহীযন্তি নামাতি ৰুত্তং ‘‘চোরাদীনং ৰসেন অৰিনট্ঠভোগে’’তি. সোভনা অগ্গভূতা রূপাদযো এত্থাতি সগ্গো, তং সগ্গং.
আদিত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কিংদদসুত্তৰণ্ণনা
৪২. দ্ৰে তীণি ভত্তানি অভুত্ৰাতি দ্ৰে তযো ৰারে ভত্তানি অভুঞ্জিত্ৰা. উট্ঠাতুং ন সক্কোতীতি উট্ঠাতুম্পি ন সক্কোতী, পগেৰ অঞ্ঞং সরীরেন কাতব্বকিচ্চং দুব্বলভাৰতো. দুব্বলোপি হুত্ৰাতি ভুঞ্জনতো পুব্বে দুব্বলো হুত্ৰা বলসম্পন্নো হোতি. এৰং ব্যতিরেকতো অন্ৰযতো চ আহারস্স সরীরে বলৰতং আহ. যস্মা অন্নদো দাযকো পটিগ্গাহকস্স বলদো হোতি, তস্মা সো আযতিং অত্তনো সরীরে বলদো অৰিনাসৰসেন বলস্স রক্খকো চ হোতি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘বলং খো পন দত্ৰা বলস্স ভাগী হোতী’’তি (অ. নি. ৫.৩৭) সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. সুরূপোপীতি অভিরূপোপি. ৰিরূপো হোতীতি বীভচ্ছরূপো কোপীনস্স অচ্ছন্নত্তা. ইদঞ্চ যানন্তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তং. উপাহনাতি সরূপতো দস্সেতি. অদুক্খপ্পত্তো হুত্ৰা যাতি ৰত্ততি এতেনাতি যানন্তি ছত্তাদীনম্পি যানভাৰো ৰুত্তো. তেনাহ ‘‘যানদো সুখদো হোতী’’তি. চক্খুদো নাম হোতি চক্খুনা কাতব্বকিচ্চে সহকারীকারণভাৰতো দীপস্স.
‘‘সব্বেসংযেৰ বলাদীনং দাযকো হোতী’’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তং অত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘দ্ৰে তযো গামে’’তিআদি ৰুত্তং. নিসজ্জাদিৰসেন পতিস্সযিতব্বতো পতিস্সযো, ৰিহারো. পক্খিত্তং ৰিয হোতি পরিস্সমস্স ৰিনোদিতত্তা. বহি ৰিচরন্তস্সাতি পতিস্সযং অলভিত্ৰা বহি ৰিৰটঙ্গণে ৰিচরন্তস্স. ঝাযতীতি ঝাযন্তং হোতি, কিলমতীতি অত্থো. সীতুণ্হাদিৰিরোধিপচ্চযৰসেন সসন্তানে ৰিসভাগসন্ততি, তব্বিপরিযাযতো সভাগসন্ততি ৰেদিতব্বা. সুখং নাম দুক্খপচ্চযপরিহারতো সুখপচ্চযুপ্পন্নতো চ হোতি, তদুভযং পতিস্সযৰসেন লভতীতি দস্সেন্তো ‘‘বহি ৰিচরন্তস্স পাদে’’তিআদিমাহ. ধম্মপীতিসুখন্তি ধম্মপচ্চৰেক্খণেন উপ্পন্নপীতিসুখং. উপসমসুখন্তি কিলেসানং ৰূপসমেন পৰত্তসুখং. নিৰাতং পিহিতৰাতপানং পতিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায ঠিতস্স অন্ধকারো হোতীতি ৰুত্তং ‘‘কূপে ওতিণ্ণো ৰিয হোতী’’তি. তেনাহ ‘‘মঞ্চপীঠাদীনি ন পঞ্ঞাযন্তী’’তি. তযিদং বহিসমাপন্নপরিস্সমদোসেন, ন চ পতিস্সযদোসেন. তেনাহ ‘‘মুহুত্ত’’ন্তিআদি.
ন মরতি এতেনাতি অমরণং, নিব্বানাধিগমাদযো. তস্স দানং ধম্মূপদেসো, তং দেতি. তেনাহ ‘‘যো ধম্মং অনুসাসতী’’তি. তযিদং ধম্মানুসাসনং কথং হোতীতি আহ ‘‘অট্ঠকথ’’ন্তিআদি. অট্ঠকথং কথেতীতি অৰিৰটপাঠস্স পাল়িযা অত্থসংৰণ্ণনং করোতীতি অত্থো. অনধীতিনো পন পাল়িং ৰাচেতি. তত্থ তত্থ গতট্ঠানে পুচ্ছিতপঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, অযং তাৰ গন্থধুরো, পটিপত্তিৰাসধুরে পন কম্মট্ঠানং আচিক্খতি, উভযেসম্পি ধম্মস্সৰনং করোতি. সব্বদানন্তি যথাৰুত্তআমিসদানং অভযদানং. ধম্মদানন্তি ধম্মদেসনা. ধম্মরতীতি সমথৰিপস্সনাধম্মে অভিরতি. ধম্মরসোতি সদ্ধম্মসন্নিস্সযং পীতিপামোজ্জং.
কিংদদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অন্নসুত্তৰণ্ণনা
৪৩. পত্থেন্তীতি পিহেন্তি. যত্থস্স উপগমনং লোকে পাকটতরং অহোসি, তে উদাহরণৰসেন দস্সেন্তো ‘‘চিত্তগহপতিসীৰলিত্থেরাদিকে ৰিযা’’তি আহ. অন্নন্তি অন্নসঞ্ঞিতো চতুব্বিধোপি পচ্চযো. সব্বেপি দাযকে একজ্ঝং গহেত্ৰা সামঞ্ঞতো একৰসেন ‘‘দাযকমেৰা’’তি ৰুত্তং, যথা চাহ ‘‘কো নাম সো যক্খো, যং অন্নং নাভিনন্দতী’’তি? তত্থ যক্খোতি সত্তো. সামঞ্ঞজোতনা চ নাম যস্মা পুথুঅত্থৰিসযা, তস্মা ‘‘যে নং দদন্তি সদ্ধায, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা. তমেৰ অন্নং ভজতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ ম-কারো পদসন্ধিকরো, তে এৰাতি অত্থো. দাযকং অপরিচ্চজনমেৰ অনুগচ্ছতি চক্কং ৰিয কুব্বরং.
অন্নসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. একমূলসুত্তৰণ্ণনা
৪৪. পতিট্ঠট্ঠেন অৰিজ্জাসঙ্খাতং একং মূলং এতিস্সাতি একমূলা. তং একমূলং. যথা সংযোজনীযেসু অস্সাদানুপস্সনাৰসেন তণ্হাসমুপ্পাদো, এৰং তণ্হাভিভৰৰসেন অনৰবোধোতি অৰিজ্জা তণ্হায মূলং, তণ্হা চ অৰিজ্জায মূলং. অযঞ্হি নযো উপনিস্সযতাৰসেন ৰুত্তো, সহজাতৰসেন চাযং অঞ্ঞমঞ্ঞং মূলভাৰো পাকটোযেৰ. ইধ পন ইমিস্সং গাথাযং অধিপ্পেতা ‘‘একমূল’’ন্তি সা তণ্হা. তত্থ যা ভৰতণ্হা, সা সস্সতদিট্ঠিৰসেন আৰট্টতি পরিৰত্ততি, ৰিভৰতণ্হা উচ্ছেদদিট্ঠিৰসেন, এৰং দ্ৰিরাৰট্টং. সহজাতকোটিযাতি সহজাতকোটিযাপি, পগেৰ সম্মুয্হং আপন্নস্স পন ৰত্তমানায তণ্হায বলৰভাৰেন মলীনতা সিযা. উপনিস্সযকোটিযাতি উপনিস্সযকোটিযাৰ সহজাতকোটিযা অসম্ভৰতো. পত্থরণট্ঠানাতি ৰিত্থতা হুত্ৰা পৰত্তিট্ঠানভূমি. তেনাহ ‘‘তেসু সা পত্থরতী’’তি. সমুদ্দনট্ঠেন সমুদ্দো. উত্তরিতুং অসক্কুণেয্যতায পতায অলং পরিযত্তোতি পাতালো, অযং পন পাতালো ৰিযাতি পাতালো. তেনাহ ‘‘অপ্পতিট্ঠট্ঠেনা’’তি. অগাধগম্ভীরতাযাতি অত্থো.
একমূলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অনোমসুত্তৰণ্ণনা
৪৫. অনোমনামন্তি অনূননামং. গুণনেমিত্তিকানি এৰ হি ভগৰতো নামানি. গুণানঞ্চস্স পরিপুণ্ণতায অনূননামন্তি আহ ‘‘সব্বগুণসমন্নাগতত্তা’’তিআদি. অপিচ তথা তেৰিজ্জো, ছল়ভিঞ্ঞোতিআদীনি নামানি অনোমনামানি ন হোন্তি পরিচ্ছিন্নৰিসযত্তা, ভগৰতো পন সত্থা, সব্বঞ্ঞূ, সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি নামানি অনোমনামানি নাম মহাৰিসযত্তা অনূনভাৰতো. তেনাহ ‘‘অৰেকল্লনাম’’ন্তি. খন্ধন্তরাদযোতি খন্ধৰিসেসাদিকে. ঞাণেন যাথাৰতো অরণীযট্ঠেন অত্থে. অন্ৰযপঞ্ঞাধিগমাযাতি লোকুত্তরপঞ্ঞাপটিলাভায. পটিপদন্তি সমথৰিপস্সনাপটিপদং. কিলেসকামানং ৰসেন অল্লীযিতব্বট্ঠেন কামা এৰ আলযো. অতীতকালেযেৰ কমনতং গহেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘কমমান’’ন্তি. ন এতরহি তদভাৰতোতি আহ ‘‘অতীতং পন উপাদায ইদং ৰুত্ত’’ন্তি. মহানুভাৰতাদিনা মহন্তানং.
অনোমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অচ্ছরাসুত্তৰণ্ণনা
৪৬. ‘‘অচ্ছরাগণসঙ্ঘুট্ঠ’’ন্তি গাথা দেৰপুত্তেন যেনাধিপ্পাযেন গাযিতা, সো অনুপুব্বিকথায ৰিনা ন পঞ্ঞাযতীতি তং আগমনতো পট্ঠায কথেন্তো ‘‘অযং কির দেৰপুত্তো’’তিআদিমাহ. তত্থ সাসনেতি ইমস্সেৰ সত্থুসাসনে. কম্মাকম্মন্তি কম্মৰিনিচ্ছযং. অত্থপুরেক্খারতায অপ্পকিচ্চতায চ সল্লহুকৰুত্তিকো. সযনস্স কোট্ঠাসোতি দিৰসং পুরিমযামঞ্চ ভাৰনানুযোগৰসেন কিলন্তকাযস্স সমস্সাসনত্থং সেয্যায উপগমনভাগো অনুঞ্ঞাতো.
অব্ভন্তরেতি কুচ্ছিযং ভত্তস্স পরিত্ততায সত্থকৰাতাতি তিক্খভাৰেন সত্থকা ৰিয কন্তনকা ৰাতা. ধুরস্মিংযেৰাতি কিলেসমারেন যুদ্ধে এৰ. ৰিমুত্তাযতনসীসে ঠত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ৰা. উপনিস্সযমন্দতায অপরিপক্কঞাণতায আসৰক্খযং অপ্পত্তো কালং কত্ৰাতি যোজনা. উপরি ঠিতন্তি পরিক্খারভাৰেন দিব্বদুস্সূপরি ঠিতং. তথেৰ অট্ঠাসীতি তাহি তথা ৰুত্তেপি যথা ততো পুব্বে, তথেৰ অট্ঠাসি. সুৰণ্ণপট্টন্তি নিব্বুদ্ধে পটিজিনিত্ৰা লদ্ধব্বসুৰণ্ণপট্টং. ৰীতিক্কমস্স অকতত্তা অসম্ভিন্নেনেৰ সীলেন. যস্মা তস্মিং সত্থু সন্তিকং আগচ্ছন্তে তাপি তেন সদ্ধিং আগমংসু তস্মা ‘‘অচ্ছরাসঙ্ঘপরিৰুতো’’তি ৰুত্তং.
সঙ্ঘোসিতন্তি সঙ্গম্ম ঘোসিতং, তত্থ তত্থ অচ্ছরানং গীতসদ্দৰসেন ঘোসিতং. পিসাচগণং কত্ৰা ৰদতি অচ্ছন্দরাগতায. নিযামচিত্ততাযাতি সম্মত্তনিযামে নিন্নচিত্ততায. গরুভাৰেনাতি তাসং ৰসে অৰত্তনতো গরুট্ঠানভাৰেন. যাত্রাতি নিব্বানং পতি যাত্রা. তং পন ৰট্টতো নিগ্গমনং হোতীতি আহ ‘‘কথং নিগ্গমনং ভৰিস্সতী’’তি.
অতিসল্লেখতেৰাতি অতিৰিয কিলেসানং সল্লেখিতৰুত্তিকো. অকতাভিনিৰেসস্সাতি ভাৰনমননুযুত্তস্স অনারদ্ধৰিপস্সকস্স. কারকস্সাতি সুগতোৰাদকারকস্স সম্মাপটিপজ্জতো. সুঞ্ঞতাৰিপস্সনন্তি সুঞ্ঞতাদীপনং ৰিপস্সনং দুচ্চরিততণ্হায দূরীকরণেন একৰিহারিতায. একো মগ্গো অস্সাতি লোকুত্তরমগ্গো এৰ অস্স অনাগতো, পুব্বভাগমগ্গো পন কতপরিচযোতি অত্থো.
কাযৰঙ্কাদীনন্তি কাযদুচ্চরিতাদীনং অভাৰতো সমুচ্ছিন্দনেন অনুপলব্ভনতো. নত্থি এত্থ ভযং, অস্মিং ৰা অধিগতে পুগ্গলস্স নত্থি ভযন্তি অভযং নাম. সংসারকন্তারং অতিক্কমিত্ৰা নিব্বানসঙ্খাতং খেমং অমতট্ঠানং গমনে সুগতসারথিনা সুসজ্জিতযানভাৰতো রথো অকূজনোতি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোৰ অধিপ্পেতো. ধম্মতো অনপেততায অপরাপরুপ্পত্তিযা চ ধম্মচক্কেহি.
ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৰ অৰিনাভাৰা. অপালম্বোতি অৰস্সযো. পরিৰারোতি পরিক্খারো অভিসঙ্খরণতো. মগ্গস্স করণট্ঠানে ধম্মো তপ্পরিযাপন্না সম্মাদিট্ঠি. অনিচ্চাদিৰসেনাতি অনিচ্চানুপস্সনাদিৰসেন. সোধিতেসু ৰজ্ঝমানেসু. ভূমিলদ্ধৰট্টন্তি ভূমিলদ্ধসঙ্খাতং ৰট্টং. তত্থ ৰিপস্সনায পৰত্তিট্ঠানভাৰতো পঞ্চক্খন্ধা ভূমি নাম, ৰট্টমযকম্মভাৰতো তত্থ উপ্পজ্জনারহং কিলেসজাতং ভূমিলদ্ধৰট্টং. পরিজানমানাতি পরিচ্ছিন্দনৰসেন সমতিক্কমৰসেন জানমানা পটিৰিজ্ঝন্তী.
কস্মা দেৰপুত্তো সোতাপত্তিফলেযেৰ পতিট্ঠাসি, ননু চ সা দেসনা ভগৰতা চতুমগ্গপ্পধানভাৰেন পৰত্তিতাতি আহ ‘‘যথা হী’’তিআদি.
অচ্ছরাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৰনরোপসুত্তৰণ্ণনা
৪৭. কেসন্তি সামিৰসেন ৰুত্তকসদ্দো ‘‘ধম্মট্ঠা সীলসম্পন্না’’তি এত্থ পচ্চত্তবহুৰচনৰসেন পরিণামেতব্বো. অত্থৰসেন হি ৰিভত্তিৰিপরিণামো. কে জনাতি এত্থ ৰা ৰুত্তকেসদ্দো সীহৰিলোকননযেন আনেত্ৰা যোজেতব্বোতি আহ ‘‘কে ধম্মট্ঠা, কে সীলসম্পন্না’’তি? পুচ্ছতীতি ইমিনা তত্থ কারণমাহ. ফলাদিসম্পত্তিযা আরমন্তি এত্থ সত্তাতি আরামো. আরামে রোপেন্তি নিপ্ফাদেন্তীতি আরামরোপা. ৰনীযতি ছাযাসম্পত্তিযা ভজীযতীতি ৰনং. তত্থ যং উপৰনলক্খণং ৰনং, তং আরামগ্গহণেনেৰ গহিতন্তি তপোৰনলক্খণং, তং দস্সেন্তো ‘‘সীমং পরিক্খিপিত্ৰা’’তিআদিমাহ. ৰিসমেতি উদকচিক্খল্লেন ৰিসমে পদেসে. পানীযং পিৰন্তি এত্থাতি পপা, তং পপং. উদকং পীযতি এত্থাতি ৰা পপা. তল়াকাদীতি আদি-সদ্দেন মাতিকং সঙ্গণ্হাতি.
ইমমত্থং সন্ধাযাতি ইমিনা কম্মপ্পথপ্পত্তং পটিক্খিপতি. অত্তনা কতঞ্হি পুঞ্ঞং অনুস্সরতো তং আরব্ভ বহুং পুঞ্ঞং পসৰতি, ন পন যথা কতং পুঞ্ঞং সযমেৰ পৰড্ঢতি. তস্মিং ধম্মে ঠিতত্তাতি তস্মিং আরামরোপনাদিধম্মে পতিট্ঠিতত্তা. তেনপি সীলেন সম্পন্নত্তাতি তেন যথাৰুত্তধম্মে কতসীলে ঠত্ৰা চিণ্ণেন তদঞ্ঞেনপি কাযৰাচসিকসংৰরলক্খণেন সীলেন সমন্নাগতত্তা. দস কুসলা ধম্মা পূরেন্তি দুচ্চরিতপরিৰজ্জনতো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
ৰনরোপসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. জেতৰনসুত্তৰণ্ণনা
৪৮. এসিতগুণত্তা এসিযমানগুণত্তা চ ইসী, অসেক্খা সেক্খকল্যাণপুথুজ্জনা চ. ইসীনং সঙ্ঘো ইসিসঙ্ঘো. ইসিসঙ্ঘেন নিসেৰিতং. তেনাহ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘনিসেৰিত’’ন্তি.
তং কারেন্তস্স গন্ধকুটিপাসাদকূটাগারাদিৰসেন সিনিদ্ধসন্দচ্ছাযরুক্খলতাৰসেন ভূমিভাগসম্পত্তিযা চ অনঞ্ঞসাধারণং অতিরমণীযং তং জেতৰনং চিত্তং তোসেতি, তথা অরিযানং নিৰাসভাৰেনপীতি আহ ‘‘এৰং পঠমগাথায জেতৰনস্স ৰণ্ণং কথেত্ৰা’’তি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘যত্থ অরহন্তো ৰিহরন্তি, তং ভূমিরামণেয্যক’’ন্তি (ধ. প. ৯৮; থেরগা. ৯৯১). অপচযগামিচেতনা সত্তানং ৰিসুদ্ধিং আৰহতি কম্মক্খযায সংৰত্তনতোতি আহ ‘‘কম্মন্তি মগ্গচেতনা’’তি. চতুন্নং অরিযসচ্চানং ৰিদিতকরণট্ঠেন কিলেসানং ৰিজ্ঝনট্ঠেন চ ৰিজ্জা. মগ্গপঞ্ঞা সম্মাদিট্ঠীতি আহ ‘‘ৰিজ্জাতি মগ্গপঞ্ঞা’’তি. সমাধিপক্খিকা ধম্মা সম্মাৰাযামসতিসমাধযো. যথা হি ৰিজ্জাপি ৰিজ্জাভাগিযা, এৰং সমাধিপি সমাধিপক্খিকো. সীলং এতস্স অত্থীতি সীলন্তি আহ ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৰিতং উত্তম’’ন্তি. দিট্ঠিসঙ্কপ্পাতি সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পা. তত্থ সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাদিট্ঠিযা উপকারভাৰেন ৰিজ্জাভাৰো ৰুত্তো. তথা হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধসঙ্গহিতোতি ৰুচ্চতি. যথা চ সম্মাসঙ্কপ্পাদযো পঞ্ঞাক্খন্ধসঙ্গহিতা, এৰং ৰাযামসতিযো সমাধিক্খন্ধসঙ্গহিতাতি আহ ‘‘ৰাযামসতিসমাধযো’’তি. ধম্মোতি হি ইধ সমাধি অধিপ্পেতো ‘‘এৰংধম্মা তে ভগৰন্তো অহেসু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৭; সং. নি. ৫.৩৭৮) ৰিয. ৰাচাকম্মন্তাজীৰাতি সম্মাৰাচাকম্মন্তাজীৰা. মগ্গপরিযাপন্না এৰ হেতে সঙ্গহিতা. তেনাহ ‘‘এতেন অট্ঠঙ্গিকমগ্গেনা’’তি.
উপাযেন ৰিধিনা অরিযমগ্গো ভাৰেতব্বো. তেনাহ ‘‘সমাধিপক্খিযধম্ম’’ন্তি. সম্মাসমাধিপক্খিযং ৰিপস্সনাধম্মঞ্চেৰ মগ্গধম্মঞ্চ. ‘‘অরিযং ৰো, ভিক্খৰে, সম্মাসমাধিং দেসেস্সামি সউপনিসং সপরিক্খার’’ন্তি (ম. নি. ৩.১৩৬) হি ৰচনতো সম্মাদিট্ঠিআদযো মগ্গধম্মা সম্মাসমাধিপরিক্খারা. ৰিচিনেয্যাতি ৰীমংসেয্য, ভাৰেয্যাতি অত্থো. তত্থাতি হেতুম্হি ভুম্মৰচনং. অরিযমগ্গহেতুকা হি সত্তানং ৰিসুদ্ধি. তেনাহ ‘‘তস্মিং অরিযমগ্গে ৰিসুজ্ঝতী’’তি. পঞ্চক্খন্ধধম্মং ৰিচিনেয্যাতি পচ্চুপ্পন্নে পঞ্চক্খন্ধে ৰিপস্সেয্য. তেসু ৰিপস্সিযমানেসু ৰিপস্সনায উক্কংসগতায যদগ্গেন দুক্খসচ্চং পরিঞ্ঞাপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝীযতি, তদগ্গেন সমুদযসচ্চং পহানপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝীযতি, নিরোধসচ্চং সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধেন, মগ্গসচ্চং ভাৰনাপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝীযতীতি এৰং তেসু চতূসু সচ্চেসু ৰিসুজ্ঝতীতি ইমস্মিং পক্খে নিমিত্তত্থে এৰ ভুম্মং, তেসু সচ্চেসু পটিৰিজ্ঝিযমানেসূতি অত্থো.
অৰধারণৰচনন্তি ৰৰত্থাপনৰচনং, অৰধারণন্তি অত্থো. ‘‘সারিপুত্তোৰা’’তি চ অৰধারণং সাৰকেসু সারিপুত্তোৰ সেয্যোতি ইমমত্থং দীপেতি তস্সেৰুক্কংসভাৰতো. কিলেসউপসমেনাতি ইমিনা মহাথেরস্স তাদিসো কিলেসৰূপসমোতি দস্সেতি. তস্স সাৰকৰিসযে পঞ্ঞায পারমিপ্পত্তি অহোসি. যদি এৰং ‘‘যোপি পারঙ্গতো ভিক্খু, এতাৰপরমো সিযা’’তি ইদং তেসং বুদ্ধানং ঞাণৰিসযে পঞ্ঞাপারমিপ্পত্তানং ৰসেনেৰ ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অৰধারণম্পি ৰিমুত্তিযা নানত্তা তীহি ৰিমুত্তীহি পারঙ্গতে সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তেনাহ – ‘‘পারং গতোতি নিব্বানং গতো’’তিআদি. ন থেরেন উত্তরিতরো নাম অত্থি লব্ভতি, লব্ভতি চে, এৰমেৰ লব্ভেয্যাতি অধিপ্পাযো.
জেতৰনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. মচ্ছরিসুত্তৰণ্ণনা
৪৯. মচ্ছরিনোতি মচ্ছেরৰন্তো মচ্ছেরসমঙ্গিনোতি আহ ‘‘মচ্ছেরেন সমন্নাগতা’’তি. মচ্ছেরং মচ্ছরিযন্তি অত্থতো একং. ন ৰন্দতীতি ৰন্দনমত্তম্পি ন করোতি, কুতো দানন্তি অধিপ্পাযো. উপট্ঠানং কাতুন্তি মধুরপটিসন্থারং করোতীতি যোজনা. ইদং তাৰ মুদুমচ্ছরিযং ন হদযং ৰিয অত্তানং দস্সেন্তস্স মচ্ছরিযন্তি কত্ৰা. কিং তুয্হং পাদা রুজ্জন্তি ননু তুয্হংযেৰ আগতগমনেসু পাদা রুজ্জন্তি, কিন্তে ইমে ছিন্দন্তীতি অধিপ্পাযো. সামীচিম্পি ন করোতি কুতো দানন্তি অধিপ্পাযো. যথাকম্মং তংতংগতিযো অরন্তি উপগচ্ছন্তীতি অরিযা, সত্তা. ইমে পন কুচ্ছিতা অরিযাতি কদরিযা, থদ্ধমচ্ছরিনো. মচ্ছরিযসদিসঞ্হি কুচ্ছিতং সব্বহীনং নত্থি সব্বগুণাভিভূতত্তা ভোগসম্পত্তিআদিসব্বসম্পত্তীনং মূলভূতস্স দানস্স নিসেধতো. ইতিআদীহি ৰচনেহি. অত্তনো উপঘাতকোতি মচ্ছরিযানুযোগেন কুসলধম্মানং গতিসম্পত্তিযা চ ৰিনাসকো.
পুঞ্ঞপাপৰসেন সম্পরেতব্বতো উপগন্তব্বতো সম্পরাযো, পরলোকো. কামগুণরতীতি কামগুণসন্নিস্সযো অস্সাদো. খিড্ডাতি কাযিকখিড্ডা ৰাচসিকখিড্ডা চেতসিকখিড্ডাতি এৰং তিৰিধা. এস ৰিপাকোতি চোল়াদীনং কিচ্ছলাভোতি এস এৰরূপো ৰিপাকো. যমলোকন্তি পরলোকং. উপপজ্জরেতি এত্থ ইতি-সদ্দো পকারত্থো. তেন পাল়িযং ৰুত্তং নিরযং তিরচ্ছানযোনিঞ্চ সঙ্গণ্হাতি.
যাচন্তি নাম অরিযযাচনায. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘উদ্দিস্স অরিযা তিট্ঠন্তি, এসা অরিযান যাচনা’’তি (জা. ১.৭.৫৯). যে সংৰিভজন্তি, তে ৰদঞ্ঞূ নাম ঞত্ৰা কত্তব্বকরণতো. ৰিমানপ্পভাযাতি নিদস্সনমত্তং, উয্যানকপ্পরুক্খপ্পভাহি দেৰতানং ৰত্থাভরণসরীরপ্পভাহিপি সগ্গে পকাসেন্তিযেৰ. পকাসন্তীতি ৰা পাকটা হোন্তি, ন অপাযলোকে ৰিয অপাকটাতি অত্থো. পরসম্ভতেসূতি সযং সম্ভতং অনাপজ্জিত্ৰা পরেহেৰ সম্ভরিতেসু সুখূপকরণেসু. তেনাহ পাল়িযং ‘‘ৰসৰত্তীৰ মোদরে’’তি, পরনিম্মিতভোগেসু ৰসৰত্তী দেৰপুত্তা ৰিয সুখসমঙ্গিতায মোদন্তীতি অত্থো. এৰং ৰুত্তসম্পরাযোতি এতে সগ্গাতি এৰং হেট্ঠা ৰুত্তসম্পরাযো. উভিন্নন্তি এতেসং যথাৰুত্তানং উভিন্নং দুক্কটসুকটকম্মকারীনং. ততো চৰিত্ৰা ততো নিরযসগ্গাদিতো চৰিত্ৰা মনুস্সেসু নিব্বত্ততি. তেসু যো মচ্ছরী মনুস্সেসু নিব্বত্তো, সো দলিদ্দো হুত্ৰা পুব্বচরিযৰসেন মচ্ছরীযেৰ হোন্তো দারাদিভরণত্থং মচ্ছকচ্ছপাদীনি হন্ত্ৰা পুনপি নিরযে নিব্বত্তো. ইতরো সুদ্ধাসযো সমিদ্ধো হুত্ৰা পুব্বচরিযাৰসেন পুনপি পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তেয্য. তেনাহ ‘‘পুন সম্পরাযেপি দুগ্গতিসুগতিযেৰ হোতী’’তি.
মচ্ছরিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ঘটীকারসুত্তৰণ্ণনা
৫০. ‘‘উপপন্নাসে’’তি সে-কারাগমং কত্ৰা নিদ্দেসো, ‘‘উপপন্না’’ইচ্চেৰ অত্থোতি আহ ‘‘নিব্বত্তিৰসেন উপগতা’’তি. অত্তনো সম্পত্তিতো অৰিহানতো অৰিহা, তেসং ব্রহ্মলোকো অৰিহাব্রহ্মলোকো, তস্মিং. উপপত্তিসমনন্তরমেৰাতি পঠমকোট্ঠাসে এৰ. অরহত্তফলৰিমুত্তিযাতি অসেক্খৰিমুত্তিযা. সেক্খৰিমুত্তিযা পন অৰিহূপপত্তিতো পগেৰ ৰিমুত্তা. মানুসং দেহং সমতিক্কমন্তি চিত্তুপক্কিলেসপহানৰসেনাতি ফলেন হেতুদস্সনমিদন্তি আহ ‘‘মানুসং দেহন্তি ইধ…পে… ৰুত্তানী’’তি. দিৰি ভৰং দিব্বং, ব্রহ্মত্তভাৰসঞ্ঞিতং খন্ধপঞ্চকং. তত্থ সংযোজনকোতি ৰুত্তং ‘‘দিব্বং যোগন্তি পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানী’’তি. ইমস্সাতি দেৰপুত্তস্স. ‘‘হিত্ৰা মানুসং দেহং, দিব্বযোগং উপচ্চগু’’ন্তি তেসং ত্ৰং কুসলং সব্বাৰজ্জপ্পহানেন অনৰজ্জতং ভাসতীতি কুসলী ৰদেসি. অত্থেন সদ্দস্স অভেদোপচারং কত্ৰা গম্ভীরৰচনং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘গম্ভীরত্থ’’ন্তি অত্থস্সেৰ গম্ভীরতো, ন সদ্দস্স. সমুচ্ছিন্নকামরাগতায সব্বসো কামৰিসযপ্পহানেন নিরামিসব্রহ্মচারী নাম অনাগামী. নিৰাসনট্ঠানভূতো সমানো একো গামো এতস্সাতি আহ ‘‘একগামৰাসী’’তি.
ঘটীকারসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আদিত্তৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.