৩. সত্তিৰগ্গো

১.সত্তিসুত্তৰণ্ণনা

২১. দেসনাসীসন্তি দেসনাপদেসলক্খণৰচনন্তি অধিপ্পাযো. ওমট্ঠোতি অধোমুখং কত্ৰা দিন্নপ্পহারো. ইমিনা এৰ পসঙ্গেন পহারে ৰিভাগতো দস্সেতুং ‘‘চত্তারো হী’’তিআদি ৰুত্তং. উপরি ঠত্ৰাতি হত্থিআদীনং উপরি ঠত্ৰা. অধোমুখং দিন্নপ্পহারোতি খগ্গকরৰালাদীনং অধোমুখং কত্ৰা পহতপহারো. উম্মট্ঠো ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বো. ৰিৰিধপ্পহারো ৰিমট্ঠো. ‘‘ওমট্ঠো গহিতো’’তি ৰত্ৰা তস্সেৰ গহণে কারণং দস্সেতুং ‘‘সো হী’’তিআদি ৰুত্তং. দুগ্গন্ধকিমিআদীনং ৰসেন অন্তোদোসো. মঞ্চেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৰাতি যস্মিং মঞ্চে ৰণিকপুগ্গলো নিপন্নো, তত্থ তং সুবন্ধং কত্ৰা পাদট্ঠানং উদ্ধং করোন্তেহি সীসট্ঠানং অধো কাতব্বং. তেনাহ ‘‘অধোসিরো কাতব্বো’’তি. পরিব্বজেতি পৰত্তেয্য. সা পন পৰত্তি ভাৰনাৰিহারেন যুত্তাতি আহ ‘‘ৰিহরেয্যা’’তি.

সল্লস্স উব্বহনং সল্লুব্বহনং. অত্থং পরিত্তকং গহেত্ৰা ঠিতা উপমাকারস্স ৰিক্খম্ভনপ্পহানস্স অধিপ্পেতত্তা. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তিআদি. অনুবন্ধোৰ হোতি সতি পচ্চযে উপ্পজ্জনারহতো দেৰতায কামরাগপ্পহানস্স জোতিতত্তা. ননু ভগৰতা অনাগামিমগ্গেন দেসনা নিট্ঠাপেতব্বাতি? ন, ইতরিস্সা ঞাণবলানুরূপদেসনায পৰত্তেতব্বতো. ৰেনেয্যজ্ঝাসযানুকুলঞ্হি ধম্মং ধম্মস্সামী দেসেতীতি.

সত্তিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ফুসতিসুত্তৰণ্ণনা

২২. কম্মং অফুসন্তন্তি কম্মফস্সং অফুসন্তং, কম্মং অকরোন্তন্তি অত্থো. ৰিপাকো ন ফুসতীতি ৰিপাকফস্সো ন ফুসতি, ৰিপাকো ন উপ্পজ্জতেৰ কারণস্স অভাৰতো. এৰং ব্যতিরেকমুখেন কম্মৰট্টেন ৰিপাকৰট্টং সম্বন্ধং কত্ৰা অত্থং ৰত্ৰা ইদানি কেৰলং কম্মৰট্টৰসেন অত্থং ৰদন্তো ‘‘কম্মমেৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ নাকরোতো করিযতীতি কম্মং অকুব্বতো ন কযিরতি, অনভিসন্ধিকতকম্মং নাম নত্থীতি অত্থো. ইদানি তমেৰত্থং অন্ৰযতো দস্সেতুং ‘‘ফুসন্তঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ততোতি ফুসনহেতু. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. ৰুত্তমেৰত্থং সকারণং কত্ৰা পরিৰেঠিতৰসেন ৰিভূতং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘তস্মা ফুসন্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ধম্মতাতি কারকস্সেৰ কম্মৰিপাকানুবন্ধো, নাকারকস্সাতি অযং কম্মৰিপাকানং সভাৰো.

পচ্চেতি উপগচ্ছতি অনুবন্ধতি. পাপন্তি পাপকং কম্মং ফলঞ্চ. অযঞ্চ অত্থো অরঞ্ঞে লুদ্দকস্স উয্যোজনায সুনখেহি পরিৰারিযমানস্স ভিক্খুনো ভযেন রুক্খং আরুল়্হস্স চীৰরে লুদ্দস্স উপরি পতিতে তস্স সুনখেহি খাদিত্ৰা মারিতৰত্থুনা দীপেতব্বোতি.

ফুসতিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. জটাসুত্তৰণ্ণনা

২৩. যেন অত্থেন তণ্হা ‘‘জটা’’তি ৰুত্তা, তমেৰত্থং দস্সেতুং ‘‘জালিনিযা’’তি ৰুত্তং. সা হি অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতপভেদা অত্তনো অৰযৰভূতা এৰ জালা এতিস্সা অত্থীতি জালিনীতি ৰুচ্চতি. ইদানিস্সা জটাকারেন পৰত্তিং দস্সেতুং ‘‘সা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ রূপাদীসু আরম্মণেসূতি তস্সা পৰত্তিট্ঠানমাহ রূপাদিছল়ারম্মণৰিনিমুত্তস্স তণ্হাৰিসযস্স অভাৰতো. হেট্ঠুপরিযৰসেনাতি কদাচি রূপারম্মণে কদাচি যাৰ ধম্মারম্মণা, কদাচি ধম্মারম্মণে কদাচি যাৰ রূপারম্মণাতি এৰং হেট্ঠা চ উপরি চ পৰত্তিৰসেন. দেসনাক্কমেন চেত্থ হেট্ঠুপরিযতা ৰেদিতব্বা, কামরাগাদিৰসেনপি অযমত্থো ৰেদিতব্বো. সঙ্খারানং খণিকভাৰতো অপরাপরুপ্পত্তি এত্থ সংসিব্বনন্তি আহ ‘‘পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো সংসিব্বনট্ঠেনা’’তি. ইদং যেন সম্বন্ধেন জটা ৰিযাতি জটাতি জটাতণ্হানং উপমূপমেয্যতা, তংদস্সনং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা জালিনী ৰেল়ুগুম্বস্স সাখা, তাসং সঞ্চযাদযো চ অত্তনো অৰযৰেহি সংসিব্বিতা ৰিনদ্ধা ‘‘জটা’’তি ৰুচ্চন্তি, এৰং তণ্হাপি সংসিব্বনসভাৰেনাতি.

ইমে সত্তা ‘‘মম ইদ’’ন্তি পরিগ্গহিতং অত্তনিব্বিসেসং মঞ্ঞমানা অব্ভন্তরিমং করোন্তি. অব্ভন্তরট্ঠো চ অন্তো-সদ্দোতি সকপরিক্খারেসু উপ্পজ্জনমানাপি তণ্হা ‘‘অন্তোজটা’’তি ৰুত্তা. পব্বজিতস্স পত্তাদি, গহট্ঠস্স হত্থিআদি সকপরিক্খারো. অত্তাতি ভৰতি এত্থ অভিমানোতি অত্তভাৰো, উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং. সরীরন্তি কেচি. ‘‘মম অত্তভাৰো সুন্দরো, অসুকস্স ৰিয মম অত্তভাৰো ভৰেয্যা’’তিআদিনা সকঅত্তভাৰাদীসু তণ্হায উপ্পজ্জনাকারো ৰেদিতব্বো. অত্তনো চক্খাদীনি অজ্ঝত্তিকাযতনানি, অত্তনো চ পরেসঞ্চ রূপাদীনি বাহিরাযতনানি, পরেসং সব্বানি ৰা. সপরসন্ততিপরিযাপন্নানি ৰা চক্খাদীনি অজ্ঝত্তিকাযতনানি, তথা রূপাদীনি বাহিরাযতনানি. পরিত্তমহগ্গতভৰেসু পৰত্তিযাপি তণ্হায অন্তোজটাবহিজটাভাৰো ৰেদিতব্বো. কামভৰো হি কস্সচিপি কিলেসস্স অৰিক্খম্ভিতত্তা কত্থচিপি অৰিমুত্তো অজ্ঝত্তগ্গহণস্স ৰিসেসপচ্চযোতি ‘‘অজ্ঝত্তং অন্তো’’তি চ ৰুচ্চতি, তব্বিপরিযাযতো রূপারূপভৰো ‘‘বহিদ্ধা বহী’’তি চ. তেনাহ ভগৰা – ‘‘অজ্ঝত্তসংযোজনো পুগ্গলো, বহিদ্ধাসংযোজনো পুগ্গলো’’তি (অ. নি. ২.৩৭).

ৰিসযভেদেন পৰত্তিআকারভেদেন অনেকভেদভিন্নম্পি তণ্হং জটাভাৰসামঞ্ঞেন একন্তি গহেত্ৰা ‘‘তায এৰং উপ্পজ্জমানায জটাযা’’তি ৰুত্তং. সা পন পজাতি ৰুত্তসত্তসন্তানপরিযাপন্না এৰ হুত্ৰা পুনপ্পুনং তং জটেন্তী ৰিনন্ধন্তী পৰত্ততীতি আহ ‘‘জটায জটিতা পজা’’তি. তথা হি পরমত্থতো যদিপি অৰযৰব্যতিরেকেন সমুদাযো নত্থি, একদেসো পন সমুদাযো নাম ন হোতীতি অৰযৰতো সমুদাযং ভিন্নং কত্ৰা উপমূপমেয্যং দস্সেন্তো ‘‘যথা নাম ৰেল়ুজটাদীহি…পে… সংসিব্বিতা’’তি আহ. ইমং জটন্তি সম্বন্ধো. তীসু ধাতূসু একম্পি অসেসেত্ৰা সংসিব্বনেন তেধাতুকং জটেত্ৰা ঠিতং. তেনস্সা মহাৰিসযতং ৰিজটনস্স চ সুদুক্করভাৰমাহ. ৰিজটেতুং কো সমত্থোতি ইমিনা ‘‘ৰিজটযে’’তি পদং সত্তিঅত্থং, ন ৰিধিঅত্থন্তি দস্সেতি.

এৰং ‘‘অন্তোজটা’’তিআদিনা পুট্ঠো অথস্স ভগৰা তমত্থং ৰিস্সজ্জেন্তো ‘‘সীলে পতিট্ঠাযা’’তিআদিমাহ. এত্থ সীলেতি কুসলসীলে. তং পন পাতিমোক্খসংৰরাদিভেদেসু পরিসুদ্ধমেৰ ইচ্ছিতব্বন্তি আহ ‘‘চতুপারিসুদ্ধিসীলে’’তি.

নরতি নেতীতি নরো, পুরিসো. কামং ইত্থীপি তণ্হাজটাৰিজটনে সমত্থা অত্থি, পধানমেৰ পন সত্তং দস্সেন্তো ‘‘নরো’’তি আহ যথা ‘‘সত্থা দেৰমনুস্সান’’ন্তি, অট্ঠকথাযং পন অৰিভাগেন পুগ্গলপরিযাযো অযন্তি দস্সেতুং ‘‘নরোতি সত্তো’’তি ৰুত্তং. ৰিপাকভূতায সহ পঞ্ঞায ভৰতীতি সপঞ্ঞো. তায হি আদিতো পট্ঠায সন্তানৰসেন বহুলং পৰত্তমানায অযং সত্তো সৰিসেসং সপঞ্ঞোতি ৰত্তব্বতং অরহতি. ৰিপাকপঞ্ঞাপি হি সন্তানৰিসেসেন ভাৰনাপঞ্ঞুপ্পত্তিযা উপনিস্সযপচ্চযো হোতি অহেতুকদ্ৰিহেতুকানং তদভাৰতো. কম্মজতিহেতুকপটিসন্ধিপঞ্ঞাযাতি কম্মজায তিহেতুকপটিসন্ধিযং পঞ্ঞাযাতি এৰং তিহেতুকসদ্দো পটিসন্ধিসদ্দেন সম্বন্ধিতব্বো, ন পঞ্ঞাসদ্দেন. ন হি পঞ্ঞা তিহেতুকা অত্থি. পটিসন্ধিতো পভুতি পৰত্তমানা পঞ্ঞা ‘‘পটিসন্ধিযং পঞ্ঞা’’তি ৰুত্তা তংমূলকত্তা, ন পটিসন্ধিক্খণে পৰত্তা এৰ.

চিন্তেতি আরম্মণং উপনিজ্ঝাযতীতি চিত্তং, সমাধি. সো হি সাতিসযং উপনিজ্ঝানকিচ্চো. ন হি ৰিতক্কাদযো ৰিনা সমাধিনা তমত্থং সাধেন্তি, সমাধি পন তেহি ৰিনাপি সাধেতীতি. পগুণবলৰভাৰাপাদনেন পচ্চযেহি চিত্তং, অত্তসন্তানং চিনোতীতিপি চিত্তং, সমাধি. পঠমজ্ঝানাদিৰসেন চিত্তৰিচিত্ততায ইদ্ধিৰিধাদিচিত্তকরণেন চ সমাধি চিত্তন্তি ৰিনাপি পরোপদেসেনস্স চিত্তপরিযাযো লব্ভতেৰ. অট্ঠকথাযং পন চিত্ত-সদ্দো ৰিঞ্ঞাণে নিরুল়্হোতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘চিত্তসীসেন হেত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো কথিতা’’তি. যথাসভাৰং পকারেহি জানাতীতি পঞ্ঞা. সা যদিপি কুসলাদিভেদতো বহুৰিধা, ‘‘ভাৰয’’ন্তি পন ৰচনতো ভাৰেতব্বা ইধাধিপ্পেতাতি তং দস্সেন্তো ‘‘পঞ্ঞানামেন ৰিপস্সনা কথিতা’’তি. যদিপি কিলেসানং পহানং আতাপনং, তং সম্মাদিট্ঠিআদীনম্পি অত্থেৰ, আতপ্পসদ্দো ৰিয পন আতাপ-সদ্দো ৰীরিযে এৰ নিরুল়্হোতি আহ ‘‘আতাপীতি ৰীরিযৰা’’তি. যথা কম্মট্ঠানং তায পঞ্ঞায পরিতো হরীযতি পৰত্তীযতি, এৰং সাপি তদত্থং যোগিনাতি আহ ‘‘পারিহারিযপঞ্ঞা’’তি. অভিক্কমাদীনি সব্বকিচ্চানি সাত্থকসম্পজঞ্ঞাদিৰসেন পরিচ্ছিজ্জ নেতীতি সব্বকিচ্চপরিণাযিকা.

যস্মা পুগ্গলাধিট্ঠানেন গাথা ভাসিতা, তস্মা পুগ্গলাধিট্ঠানমেৰ উপমং দস্সেন্তো ‘‘যথা নাম পুরিসো’’তিআদিমাহ. তত্থ সুনিসিতন্তি সুট্ঠু নিসিতং, অতিৰিয তিখিণন্তি অত্থো. সত্থস্স নিসিততরভাৰকরণং নিসানসিলাযং, বাহুবলেন চস্স উক্খিপনন্তি উভযম্পেতং অত্থাপন্নং কত্ৰা উপমা ৰুত্তাতি তদুভযং উপমেয্যং দস্সেন্তো ‘‘সমাধিসিলাযং সুনিসিতং…পে… পঞ্ঞাহত্থেন উক্খিপিত্ৰা’’তি আহ. সমাধিগুণেন হি পঞ্ঞায তিক্খভাৰো. যথাহ ‘‘সমাহিতো যথাভূতং পজানাতী’’তি (সং. নি. ৩.৫; ৪.৯৯; ৫.১০৭১). ৰীরিযঞ্চস্সা উপত্থম্ভকং পগ্গণ্হনতো. ৰিজটেয্যাতি ৰিজটেতুং সক্কুণেয্য. ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনায হি ৰত্তমানায যোগাৰচরো তণ্হাজটং ৰিজটেতুং সমত্থো নাম. ৰিজটনঞ্চেত্থ সমুচ্ছেদৰসেন পহানন্তি আহ – ‘‘সঞ্ছিন্দেয্য সম্পদালেয্যা’’তি.

মগ্গক্খণে পনেস ৰিজটেতি নাম, অগ্গফলক্খণে সব্বসো ৰিজটিতজটো নাম. তেনাহ ‘‘ইদানী’’তিআদি. যস্মা জটায ৰিজটনং অরিযমগ্গেন, তঞ্চ খো নিব্বানং আগম্ম, তস্মা তং সন্ধাযাহ ‘‘জটায ৰিজটনোকাস’’ন্তি. যত্থ পন সা ৰিজটীযতি, তং দস্সেতুং ‘‘যত্থ নামঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘পটিঘং রূপসঞ্ঞা চা’’তি গাথাসুখত্থং সানুনাসিকং কত্ৰা নিদ্দেসো, ‘‘পটিঘরূপসঞ্ঞা’’তি ৰুত্তং হোতি. পটিঘসঞ্ঞাৰসেন কামভৰো গহিতো কামভৰপরিযাপন্নত্তা তায. পথৰীকসিণাদিরূপে সঞ্ঞা রূপসঞ্ঞা. উভযত্থাপি সঞ্ঞাসীসেন চিত্তুপ্পাদস্সেৰ গহণং. ভৰসঙ্খেপেনাতি ভৰভাৰেন সঙ্খিপিতব্বতায, ভৰলক্খণেন একলক্খণত্তাতি অত্থো. রূপে ৰা ৰিরজ্জনৰসেন চ ৰত্তুং সক্কুণেয্যা ইধ রূপসঞ্ঞাতি ৰুত্তা, এৰম্পেত্থ অরূপভৰস্স চ গহিততা ৰেদিতব্বা. ‘‘নামঞ্চ রূপঞ্চা’’তি অনৰসেসতো নামরূপং গহিতন্তি অরূপভৰ-অসঞ্ঞভৰানম্পেত্থ গহণং সিদ্ধন্তি অপরে. পরিযাদিযনট্ঠানেতি পরিযাদিযনকারণে সব্বসো খেপননিমিত্তে নিব্বানে. তেনাহ ‘‘নিব্বানং…পে… দস্সিতো হোতী’’তি.

জটাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. মনোনিৰারণসুত্তৰণ্ণনা

২৪. এৰংলদ্ধিকাতি সব্বথাপি চিত্তুপ্পত্তি সদুক্খা, সব্বথাপি অচিত্তকভাৰো সেয্যো, তস্মা যতো কুতোচি চিত্তং নিৰারেতব্বন্তি এৰংদিট্ঠিকা. সোতি সত্তো. অনিয্যানিককথং কথেতি অযোনিসো চিত্তনিৰারণং ৰদন্তী. সংযতভাৰং আগতন্তি রাগৰিসেৰনাদিতো সম্মদেৰ সংযতভাৰং ওতরভাৰং. ধম্মচরিযাৰসেন হি পৰত্তমানে চিত্তে নত্থি ঈসকম্পি রাগাদিৰিসেৰনং, ন তস্স সম্পতি আযতিঞ্চ কোচি অনত্থো সিযা, তস্মা তং মনো সব্বতো অনৰজ্জৰুত্তিতো ন নিৰারেতব্বং. তেনাহ ‘‘দানং দস্সামী’’তিআদি. যতো যতোতি যতো যতো সাৰজ্জৰুত্তিতো অযোনিসোমনসিকারতো. তন্তি মনো নিৰারেতব্বং অনত্থাৰহত্তা.

মনোনিৰারণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. অরহন্তসুত্তৰণ্ণনা

২৫. কতাৰীতি কতৰা, পরিঞ্ঞাদিকিচ্চং কত্ৰা নিট্ঠপেত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘চতূহি মগ্গেহি কতকিচ্চো’’তি. স্ৰাযমত্থো অরহন্তিআদিসদ্দসন্নিধানতো ৰিঞ্ঞাযতি. এৰং ‘‘অহং ৰদামী’’তিআদিআকারেন পুচ্ছতি.

খন্ধাদীসু কুসলোতি খন্ধাযতনাদীসু সলক্খণাদীসু চ সমূহাদিৰসেন পৰত্তিযঞ্চ ছেকো যথাভূতৰেদী. উপলদ্ধিনিস্সিতকথন্তি অত্তুপলদ্ধিনিস্সিতকথং হিত্ৰা. ৰোহারভেদং অকরোন্তোতি ‘‘অহং পরমত্থং জানামী’’তি লোকৰোহারং ভিন্দন্তো অৰিনাসেন্তো লোকে লোকসমঞ্ঞমেৰ নিস্সায ‘‘অহং, মমা’’তি ৰদেয্য. খন্ধা ভুঞ্জন্তীতিআদিনা ৰোহারভেদং, তত্থ চ আদীনৰং দস্সেতি.

মানো নাম দিট্ঠিযা সমধুরো. তথা হি দুতিযমগ্গাদীসু সম্মাদিট্ঠিযা পহানাভিসমযস্স পটিৰিপচ্চনীকে পটিপত্তিসিদ্ধি. তেনাহ ‘‘যদি দিট্ঠিযা ৰসেন ন ৰদতি, মানৰসেন নু খো ৰদতীতি চিন্তেত্ৰা’’তি. ৰিধূপিতাতি সন্তাপিতা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. তে পন ৰিদ্ধংসিতা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘ৰিধমিতা’’তি. মমঙ্কারাদযো মযন্তি সত্তসন্তানে সতি পৰত্তন্তি এতেনাতি মযো, মঞ্ঞনা. মযো এৰ মযতাতি আহ ‘‘মযতন্তি মঞ্ঞন’’ন্তি.

অরহন্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পজ্জোতসুত্তৰণ্ণনা

২৬. দিৰারত্তিন্তি ন আদিচ্চো ৰিয দিৰা এৰ, ন চন্দিমা ৰিয রত্তিং এৰ, অথ খো দিৰা চ রত্তিঞ্চ. তত্থ তত্থাতি যত্থ যত্থ সম্পজ্জলিতো, তত্থ তত্থেৰ পদেসে, ন আদিচ্চো ৰিয চন্দিমা ৰিয সকলং মহাদিসং দিসন্তরাল়ঞ্চ. ঞাণানুভাৰেন উপ্পন্নালোকো ঞাণালোকোতি ৰদন্তি. ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চন্তি পুব্বে মে, ভিক্খৰে, অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি ঞাণং উদপাদি পঞ্ঞা উদপাদি ৰিজ্জা উদপাদি আলোকো উদপাদী’’তি (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৫; পটি. ম. ২.৩০) পন ৰচনতো মগ্গো ঞাণালোকো. ‘‘তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো’’তি (ম. নি. ১.৩৮৬; পারা. ১২) ৰা ৰচনতো ৰিজ্জত্তযালোকো ঞাণালোকো. পঠমাভিসম্বোধিযং ৰিয সঞ্জাতপীতিৰিপ্ফারো, ৰিসেসতো রতনঘরে সমন্তপট্ঠানৰিচিননে সঞ্জাতপীতিৰসেন উপ্পন্নসরীরোভাসো ৰা পীতিআলোকো. তত্থেৰ উপ্পন্নপসাদৰসেন সঞ্জাতআলোকোৰ পসাদালোকো. ধম্মচক্কপৰত্তনে ‘‘অঞ্ঞাসি ৰত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো’’তি উপ্পন্নপসাদালোকোতি চ ৰদন্তি. সব্বত্থেৰ সত্থু ধম্মদেসনা সত্তানং হদযতমং ৰিধমন্তী ধম্মকথাআলোকো. সব্বোপি বুদ্ধানং পাতুভাৰা উপ্পন্নো আলোকোতি ইমিনা সাৰকানং দেসনায সঞ্জাতধম্মালোকোপি বুদ্ধানুভাৰোতি দস্সেতি.

পজ্জোতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সরসুত্তৰণ্ণনা

২৭. সরণতো অৰিচ্ছেদৰসেন পৰত্তনতো খন্ধাদীনং পটিপাটি সরা. তেনাহ ‘‘ইমে সংসারসরা’’তি. কুতোতি কেন কারণেন, কিম্হি ৰা? তেনাহ ‘‘কিং আগম্মা’’তি? ন পতিট্ঠাতি পচ্চযাভাৰতো. আপোতিআদিনা পাল়িযং চতুন্নং মহাভূতানং অপ্পতিট্ঠানাপদেসেন তত্থ কামরূপভৰানং অভাৰো দস্সিতো. তদুভযাভাৰদস্সনেন হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অরূপভৰস্সপি অভাৰো দস্সিতোৰ হোতি, যথারুতৰসেন ৰা এত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. যস্মা পুরিমা দ্ৰে গহিতা, গহিতঞ্চ অত্থং পরিগ্গহেত্ৰাৰ পচ্ছিমত্থো পৰত্তোতি.

সরসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. মহদ্ধনসুত্তৰণ্ণনা

২৮. নিধীযতীতি নিধানং. নিধাতব্বতং গতং নিহিতন্তি অত্থো. মুত্তসারাদীতি মুত্তামণিৰেল়ুরিযপৰাল়রজতজাতরূপাদি. সুৰণ্ণরজতভাজনাদীতি আদি-সদ্দেন কহাপণ-ধঞ্ঞকোট্ঠভণ্ডাদিং সঙ্গণ্হাতি. তম্পি হি নিচ্চপরিব্বযৰসেন ভুঞ্জীযতীতি ‘‘ভোগো’’তি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং অভিগিজ্ঝন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সন্তকং অভিগিজ্ঝন্তি. তেনাহ ‘‘পত্থেন্তী’’তি. অনলঙ্কতাতি ন অলং পরিযত্তন্তি এৰং কতচিত্তা, অত্রিচ্ছতামহিচ্ছতাহি অভিভূতা. তেনাহ ‘‘অতিত্তা অপরিযত্তজাতা’’তি. উস্সুক্কজাতেসূতি তংতংকিচ্চে সঞ্জাতউস্সুক্কেসু. নানাকিচ্চজাতেসূতি নানাৰিধকিচ্চেসু, সঞ্জাতনানাকিচ্চেসু ৰা. ৰট্টগামিকপসুতেন ৰট্টসোতং অনুসরন্তেসু. তণ্হানিৰাসতায গেহন্তিপি অগারন্তিপি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘মাতুগামেন সদ্ধিং গেহ’’ন্তি. ৰিরাজিযাতি হেতুঅত্থদীপকং পদন্তি আহ ‘‘ৰিরাজেত্ৰা’’তি, ত্ৰা-সদ্দোপি চাযং হেতুঅত্থোতি.

মহদ্ধনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. চতুচক্কসুত্তৰণ্ণনা

২৯. ইরিযা ৰুচ্চতি কাযেন কত্তব্বকিরিযা, তস্সা পৰত্তিট্ঠানভাৰতো ইরিযাপথো, গমনাদি. তং অপরাপরপ্পৰত্তিযা চক্কং. তেনাহ ‘‘চতুচক্কন্তি চতুইরিযাপথ’’ন্তি. নৰদ্ৰারন্তি করজকাযো অধিপ্পেতো. সো চ কেসাদিঅসুচিপরিপূরোতি আহ ‘‘পুণ্ণন্তি অসুচিপূর’’ন্তি. তণ্হায সংযুত্তন্তি তণ্হাসহিতং. তেন ন কেৰলং সভাৰতো এৰ, অথ খো নিস্সিতধম্মো চ অসুচিং দস্সেতি. মাতুকুচ্ছিসঙ্খাতে অসুচিপঙ্কে জাতত্তা পঙ্কজাতং, কেসাদিঅসুচিপঙ্কজাতত্তা চ পঙ্কজাতং. যাত্রাতি অপগমো. তেন সভাৰতো নিস্সিতধম্মতো চ অসুচিসভাৰতো কাযতো কথং অপগমো সিযাতি পুচ্ছতি. তেনাহ ‘‘এতস্সা’’তিআদি.

নহনট্ঠেন বন্ধনট্ঠেন নদ্ধীতি উপনাহো ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘নদ্ধিন্তি উপনাহ’’ন্তি. সো পন ইতো পুব্বকালে কোধোতি আহ ‘‘পুব্বকালে’’তিআদি. পাল়িনিদ্দিট্ঠেতি উপনাহইচ্চাদিকে ইধ পাল়িযং নিদ্দিট্ঠে কিলেসে ঠপেত্ৰা অৰসেসা দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাদযো সত্ত কিলেসা দুম্মোচযতায ৰরত্তা ৰিযাতি ৰরত্তাতি ৰেদিতব্বা. আরম্মণগ্গহণসভাৰতো একো এৰেস ধম্মো, পৰত্তি-আকারভেদেন পন ইচ্ছনট্ঠেন পত্থনট্ঠেন ইচ্ছা, লুব্ভনট্ঠেন গিজ্ঝনট্ঠেন লোভোতি ৰুত্তো. পঠমুপ্পত্তিকাতি একস্মিং আরম্মণে, ৰারে ৰা পঠমং উপ্পন্না. অপরাপরুপ্পত্তিকোতি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জমানকো. অলদ্ধপত্থনা অপ্পটিলদ্ধৰত্থুম্হি আসত্তি লোভো. উপ্পাটেত্ৰাতি সসন্তানতো উদ্ধরিত্ৰা.

চতুচক্কসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. এণিজঙ্ঘসুত্তৰণ্ণনা

৩০. এণিমিগস্স ৰিযাতি এণিমিগস্স জঙ্ঘা ৰিয. অৰযৰীসম্বন্ধে হি ইদং সামিৰচনং. পিণ্ডিমংসস্স পরিতো সমসণ্ঠিতত্তা সুৰট্টীতজঙ্ঘো. কিসন্তি থূলভাৰপটিক্খেপপরাজোতনা, ন সুট্ঠু কিসভাৰদীপনপরাতি আহ ‘‘অথূলং সমসরীর’’ন্তি. আতপেন মিলাতন্তি তপসা মিলাতকাযং ইন্দ্রিযসন্তাপনভাৰতো. তেনেৰাহ – ‘‘তপো মিলাত’’ন্তিআদি, তথা চাহ পাল়িযং ‘‘অপ্পাহারং অলোলুপ’’ন্তি. যথা ‘‘ৰীরস্স ভাৰো ৰীরিয’’ন্তি ৰীরভাৰেন ৰীরিযং লক্খীযতি, এৰং ৰীরিযসম্ভৰেন ৰীরভাৰোতি আহ ‘‘ৰীরন্তি ৰীরিযৰন্ত’’ন্তি. ‘‘চত্তারো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৰা উদকং পিৰে’’তি (থেরগা. ৯৮৩; মি. প. ৬.৫.১০) ধম্মসেনাপতিৰুত্তনিযামেন পরিমিতভোজিতায অপ্পাহারতা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা. ‘‘মিতাহার’’ন্তি ৰত্ৰা পুন পরিচ্ছিন্নকালভোজিতাযপি অপ্পাহারতং দস্সেন্তো ‘‘ৰিকাল…পে… পরিত্তাহার’’ন্তি আহ. চতূসু পচ্চযেসু লোলুপ্পৰিরহিতং বোধিমূলে এৰ সব্বসো লোলুপ্পস্স পহীনত্তা. ‘‘চতূসু পচ্চযেসূ’’তি হি ইমিনাৰ সব্বত্থ লোলুপ্পৰিগমো দীপিতোৰাতি. রসতণ্হাপটিক্খেপো ৰা এস ‘‘অপ্পাহার’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘অলোলুপ’’ন্তি ৰুত্তত্তা. ‘‘সীহং ৰা’’তি এত্থ একচরসদ্দো ৰিয ইৰ-সদ্দো অত্থতো ‘‘নাগ’’ন্তি এত্থাপি আনেত্ৰা, সম্বন্ধিতব্বোতি আহ – ‘‘একচরং সীহং ৰিয, একচরং নাগং ৰিযা’’তি. একচরা অপ্পমত্তা একীকতায.

পঞ্চকামগুণৰসেন রূপং গহিতং তেসং রূপসভাৰত্তা. মনেন নামং গহিতং মনস্স নামসভাৰত্তা. অৰিনিভুত্তধম্মেতি অৰিনাভাৰধম্মে গহেত্ৰা. আদি-সদ্দেন আযতনধাতুআদযো গহিতা. কামগুণগ্গহণেন হেত্থ রূপভাৰসামঞ্ঞেন পঞ্চ ৰত্থূনি গহিতানেৰ হোন্তি, মনোগহণেন ধম্মাযতনং, এৰং দ্ৰাদসাযতনানি গহিতানি হোন্তি. ইমিনা নযেন ধাতুআদীনম্পি গহিততা যোজেতব্বা. তেনাহ ‘‘পঞ্চক্খন্ধাদিৰসেনপেত্থ ভুম্মং যোজেতব্ব’’ন্তি. এত্থাতি পাল়িযং. কামৰত্থু ভুম্মং.

এণিজঙ্ঘসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সত্তিৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.