৩. উপনীযসুত্তৰণ্ণনা
৩. অনেকত্থত্তা ধাতুসদ্দানং উপসগ্গৰসেন অত্থৰিসেসৰাচকো হোতীতি আহ ‘‘উপনীযতীতি পরিক্খীযতি নিরুজ্ঝতী’’তি. ৰিনস্সতীতি অত্থো. উপনীযতীতি ৰা সরসেনেৰ জীৰিতস্স মরণূপগমনং ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘উপগচ্ছতি ৰা, অনুপুব্বেন মরণং উপেতীতি অত্থো’’তি. কামঞ্চেত্থ ‘‘উপনীযতী’’তি পদং অপাকটকম্মৰিসেসং ৰুত্তং. যথা পন ‘‘সব্বং আরোগ্যং ব্যাধিপরিযোসানং, সব্বং যোব্বনং জরাপরিযোসানং, সব্বং জীৰিতং মরণপরিযোসান’’ন্তি, ‘‘উপনীযতি জীৰিত’’ন্তি ৰুত্তত্তা ‘‘মরণং উপেতী’’তি ৰুত্তং. কম্মকত্তুৰসেন হেতং ৰুত্তং.
ইদানি কম্মসাধনৰসেন অত্থং দস্সেতুং ‘‘যথা ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. গোপালেন গোগণো নীযতি যথিচ্ছিতং ঠানং. জীৰন্তি তেন সত্তা, সহজাতধম্মা ৰাতি জীৰিতং, তদেৰ তেসং অনুপালনে আধিপচ্চসব্ভাৰতো ইন্দ্রিযন্তি আহ ‘‘জীৰিতন্তি জীৰিতিন্দ্রিয’’ন্তি পরিত্তন্তি ইত্তরং. তেনাহ ‘‘থোক’’ন্তি. পবন্ধানুপচ্ছেদস্স পচ্চযভাৰো ইধ জীৰিতস্স মরণকিচ্চন্তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘সরসপরিত্ততায চা’’তিআদি. আযূতি চ পরমাযু ইধাধিপ্পেতং, তঞ্চ অজ্জকালৰসেন ৰেদিতব্বং.
ইমস্মিঞ্হি বুদ্ধুপ্পাদে অযং কথাতি জীৰিতস্স অতিইত্তরভাৰদীপনপরা অযং দেসনা. জীৰিতিন্দ্রিযৰসেন জীৰিতক্খযং নিযমেন্তো ‘‘একচিত্তপ্পৰত্তিমত্তোযেৰা’’তি আহ, একস্স চিত্তুপ্পাদস্স পৰত্তিক্খণমত্তো এৰাতি অত্থো. ইদানি তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা নামা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পৰত্তমানন্তি নেমিরথীসা ৰত্তন্তী একেনেৰ নেমিপ্পদেসেন পৰত্ততি একস্মিং খণেতি অধিপ্পাযো. ‘‘একেনেৰ তিট্ঠতী’’তি এত্থাপি এসেৰ নযো. একচিত্তক্খণিকন্তি একচিত্তক্খণমত্তৰন্তং. তস্মিং চিত্তেতি তস্মিং যস্মিং কিস্মিঞ্চি একস্মিং চিত্তে. নিরুদ্ধমত্তেতি নিরুদ্ধভাৰপ্পত্তমত্তে. নিরুদ্ধোতি ৰুচ্চতীতি মতোতি ৰুচ্চতি তংসমঙ্গী সত্তো পরমত্থতো. অৰিসেসৰিদুনো পন অৰিঞ্ঞাযমানন্তরেন অনুসন্ধানস্স নিরুদ্ধনং নিরোধং সল্লক্খেন্তি. যথাৰুত্তমত্থং সুত্তেন ৰিভাৰেতুং ‘‘যথাহা’’তিআদি ৰুত্তং. তেন তীসুপি কালেসু সত্তানং পরমত্থতো জীৰনং মরণং চিত্তক্খণৰসেনেৰাতি দস্সেতি.
জীৰিতন্তি জীৰিতিন্দ্রিযং. অত্তভাৰোতি জীৰিতৰেদনাৰিঞ্ঞাণানি ঠপেত্ৰা অৰসিট্ঠধম্মা অধিপ্পেতা. সুখদুক্খাতি সুখদুক্খা ৰেদনা, উপেক্খাপি ইধ সুখদুক্খাস্ৰেৰ অন্তোগধা ইট্ঠানিট্ঠভাৰতো. কেৰলাতি অত্তনা, নিচ্চভাৰেন ৰা অৰোমিস্সা. একচিত্তসমাযুত্তাতি এককেন চিত্তেন সহিতা. লহুসো ৰত্ততে খণোতি ৰুত্তনযেন একচিত্তক্খণিকতায লহুকো অতিইত্তরো জীৰিতাদীনং খণো ৰত্ততি.
যে নিরুদ্ধা মরন্তস্সাতি চৰন্তস্স সত্তস্স চুতিতো উদ্ধং নিরুদ্ধাতি ৰত্তব্বা যে খন্ধা. তিট্ঠমানস্স ৰা ইধাতি যে ৰা ইধ পৰত্তিযং তিট্ঠমানস্স ধরন্তস্স ভঙ্গপ্পত্তিযা নিরুদ্ধা খন্ধা, সব্বেপি সদিসা তে সব্বেপি একসদিসা গতা অত্থঙ্গতা অপ্পটিসন্ধিযা পুন আগন্ত্ৰা পটিসন্ধানাভাৰেন ৰিগতা. যথা হি চুতিখন্ধা ন নিব্বত্তন্তি, এৰং ততো পুব্বেপি খন্ধা. তস্মা একচিত্তক্খণিকং সত্তানং জীৰিতন্তি অধিপ্পাযো.
অনিব্বত্তেন ন জাতোতি অনুপ্পন্নেন চিত্তেন জাতো ন হোতি ‘‘অনাগতে চিত্তক্খণে ন জীৰিত্থ ন জীৰতি জীৰিস্সতী’’তি ৰত্তব্বতো. পচ্চুপ্পন্নেন ৰত্তমানেন চিত্তেন জীৰতি জীৰমানো নাম হোতি, ন জীৰিত্থ ন জীৰিস্সতি. চিত্তভঙ্গা মতো লোকোতি চুতিচিত্তস্স ৰিয সব্বস্সপি তস্স তস্স চিত্তস্স ভঙ্গপ্পত্তিযা অযং লোকো পরমত্থতো মতো নাম হোতি ‘‘অতীতে চিত্তক্খণে জীৰিত্থ ন জীৰতি ন জীৰিস্সতী’’তি ৰত্তব্বতো, নিরুদ্ধস্স অপ্পটিসন্ধিকত্তা. এৰং সন্তেপি পঞ্ঞত্তি পরমত্থিযা, যাযং তং তং পৰত্তং চিত্তং উপাদায ‘‘তিস্সো জীৰতি, ফুস্সো জীৰতী’’তি ৰচনপ্পৰত্তিযা ৰিসযভূতা সন্তানপঞ্ঞত্তি, সা এত্থ পরমত্থিযা পরমত্থভূতা. তথা হি ৰুত্তং ‘‘নামগোত্তং ন জীরতী’’তি (সং. নি. ১.৭৬).
ন সন্তি তাণাতি জরং উপগতস্স ততো তংনিমিত্তং যং ৰা পাপকারিনো পাপকম্মানং উপট্ঠানৰসেন পুঞ্ঞকারিনো পিযৰিপ্পযোগৰসেন চিত্তদুক্খং উভযেসম্পি বন্ধনচ্ছেদনাদিৰসেন ৰিতুজ্জমানং অনপ্পকং সরীরদুক্খং সম্মোহপ্পত্তি চ হোতি, ততো তাযন্তা ন সন্তি. তেনাহ – ‘‘তাণং লেণং সরণং ভৰিতুং সমত্থা নাম কেচি নত্থী’’তি. ভাযতি এতস্মাতি ভযং, ভযনিমিত্তন্তি আহ ‘‘ভযৰত্থূ’’তি. তগ্গহণেন চ চিত্তুত্রাসলক্খণং ভযং গহিতমেৰ, সতি নিমিত্তে নেমিত্তং সন্তমেৰাতি. পুব্বচেতনন্তি একাৰজ্জনৰীথিযং নানাৰজ্জনৰীথিযং সম্পৰত্তং উপচারজ্ঝানচেতনং. অপরচেতনন্তি ৰসীভাৰাপাদনৰসেন পরতো সমাপজ্জনৰসেন চ পৰত্তং সমাপত্তিচেতনং. মুঞ্চচেতনন্তি ৰিক্খম্ভনৰসেন পৰত্তং পঠমপ্পনাচেতনং. কুসলজ্ঝানস্স ৰিপাকজ্ঝানেৰ লব্ভমানং সুখং ঝানসুখং. ইট্ঠপরিযাযো চেত্থ সুখ-সদ্দো. ঝানে অপেক্খা ঝাননিকন্তি. ঝানস্স অস্সাদৰসেন পৰত্তো লোভো ঝানস্সাদো. যেন তে তে ব্রহ্মানো ঝানতো ৰুট্ঠায ‘‘অহো সুখং অহো সুখ’’ন্তি ৰাচং নিচ্ছারেসুন্তি. যথা দেৰা সুখবহুলা তিহেতুপটিসন্ধিকাৰাতি পটিপজ্জন্তা ঝানং অধিগন্তুং ভব্বা, ন ইতরেতি ‘‘কামাৰচরদেৰেসূ’’তি ৰুত্তং. কামাৰচরা চ উপরিদেৰা চ কামাৰচরদেৰাতি একদেসসরূপেকসেসো দট্ঠব্বো. তেন মনুস্সানম্পি একচ্চানং সব্বেসম্পি ৰা সঙ্গহো সিদ্ধো হোতি পত্থনাপরিকপ্পনায ৰিসযভাৰতো. তেনাহ ‘‘অহো ৰতিমে চ…পে… তিট্ঠেয্যু’’ন্তি. থুল্লানি ফুসিতানি ৰিপ্ফুরানি এত্থাতি থুল্লফুসিতকো, কালো, দেসো ৰা. তস্মিং থুল্লফুসিতকে.
‘‘পুঞ্ঞানি কযিরাথ সুখাৰহানী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘অনিয্যানিকং ৰট্টকথং কথেতী’’তি ৰুত্তং. লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো, কিলেসেহি আমসিতব্বতো আমিসঞ্চাতি লোকামিসং. নিপ্পরিযাযামিসং পন লোকে আমিসন্তিপি লোকামিসং. পরিযাযেতি সভাৰতো পরিৰত্তেত্ৰা ঞাপেতি এতেনাতি পরিযাযো, লেসো, কারণং ৰাতি আহ ‘‘নিপ্পরিযাযেন চত্তারো পচ্চযা’’তি, ৰট্টস্স একন্ততো বাললোকেহেৰ আমসিতব্বভাৰতো পরিযাযামিসতা ৰুত্তা. ইধ পরি..পে… অধিপ্পেতং ৰিৰট্টপটিযোগিনো ইচ্ছিতত্তা. চতুপচ্চযাপেক্খঞ্হি পহানং. একচ্চস্স সকলৰট্টাপেক্খপ্পহানস্সপি পচ্চযো হোতীতি ‘‘ৰট্টতিযেৰা’’তি সাসঙ্কং ৰদতি. ৰূপসমতি এত্থ সকলৰট্টদুক্খন্তি সন্তি, অসঙ্খতধাতূতি আহ ‘‘নিব্বানসঙ্খাত’’ন্তি.
উপনীযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.