২. নিমোক্খসুত্তৰণ্ণনা
২. পঠমমাগতন্তি সংৰণ্ণনাৰসেন পঠমসুত্তাদীসু পঠমং আগতপদং. উত্তানত্থন্তি পাকটত্থং. অপুব্বংযেৰ হি দুৰিঞ্ঞেয্যত্থঞ্চ পদং সংৰণ্ণেতব্বং. নোতি পুচ্ছাযং নু-সদ্দেন সমানত্থো নিপাতোতি আহ ‘‘জানাসি নোতি জানাসি নূ’’তি. ৰট্টতো নিমুচ্চন্তি তেন সত্তাতি নিমোক্খো, মগ্গো. সো চ পমুচ্চন্তি তেনাতি পমোক্খো, পমুচ্চনন্তে পন অধিগন্তব্বত্তাফলং ‘‘পমোক্খো’’তি ৰুত্তং, যথা অরহত্তং ‘‘রাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো’’তি ৰুত্তং. তেতি সত্তা. ৰিৰিচ্চতীতি ৰিসুং অসম্মিস্সো হোতি, ৰিগচ্ছতীতি অত্থো. ৰিৰিচ্চতি দুক্খং এতস্মাতি ৰিৰেকো. দুতিযৰিকপ্পে পন সকলৰট্টদুক্খতো সত্তা নিমুচ্চন্তি এত্থ পমুচ্চন্তি ৰিৰিচ্চন্তি চাতি নিমোক্খো পমোক্খো ৰিৰেকো, নিব্বানন্তি অত্থো ৰেদিতব্বো. এত্থাতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং দট্ঠব্বং. অৰধারণত্থো খো-কারো ‘‘অস্সোসি খো’’তিআদীসু ৰিয.
নন্দীমূলকো ভৰো নন্দীভৰো পুরিমপদে উত্তরপদলোপেন ‘‘সাকভক্খো পত্থৰো সাকপত্থৰো’’তি যথা. পঠমং কম্মৰট্টপধানং অত্থং ৰত্ৰা পুন কিলেসকম্মানং ৰসেন উভযপ্পধানং অত্থং ৰদন্তো ‘‘নন্দিযা চা’’তিআদিমাহ. পুরিমনযেতি নন্দীমূলকো কম্মভৰো নন্দীভৰোতি এতস্মিং পক্খে. নন্দীভৰেনাতি নন্দীভৰপদেন. তিৰিধকম্মাভিসঙ্খারৰসেনাতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদিৰসেন কাযসঙ্খারাদিৰসেন চ তিপ্পকারস্স কম্মাভিসঙ্খারস্স ৰসেন. সঙ্খারক্খন্ধো গহিতো চেতনাপধানত্তা সঙ্খারক্খন্ধস্স. সঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণেহীতি ‘‘সঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণসঙ্খযা’’তি এৰং ৰুত্তসঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণপদেহি. তংসম্পযুত্তা চাতি তেন যথাৰুত্তসঙ্খারক্খন্ধেন সমং যুত্তা এৰ. দ্ৰে খন্ধাতি সঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণক্খন্ধা.
ননু এত্থ ৰেদনাক্খন্ধো ন গহিতোতি? নো ন গহিতোতি দস্সেন্তো ‘‘তেহি পনা’’তিআদিমাহ. তীহি খন্ধেহীতি সঞ্ঞাসঙ্খারৰিঞ্ঞাণক্খন্ধেহি. গহিতাৰ অৰিনাভাৰতো. ন হি ৰেদনারহিতো কোচি চিত্তুপ্পাদো অত্থি. অনুপাদিণ্ণকানন্তি কুসলাকুসলানং. ন হেত্থ কিরিযাখন্ধানং অপ্পৰত্তি অধিপ্পেতা. অপ্পৰত্তিৰসেনাতি অনুপ্পত্তিধম্মতাপত্তিৰসেন. নিব্বত্তনৰসেন কম্মকিলেসেহি উপাদীযতীতি উপাদি, পঞ্চক্খন্ধা. উপাদিনো সেসো উপাদিসেসো, সহ উপাদিসেসেনাতি সউপাদিসেসং. নিব্বানং কথিতং সকলকম্মকিলেসৰূপসমত্থস্স জোতিতত্তা. হেট্ঠা দ্ৰীহি পদেহি অনুপাদিণ্ণকক্খন্ধা গহিতাতি ‘‘ৰেদনান’’ন্তি এত্থ উপাদিণ্ণকগ্গহণং যুত্তন্তি আহ ‘‘উপাদিণ্ণকৰেদনান’’ন্তি. নিরোধেনাতি তপ্পটিবদ্ধছন্দরাগনিরোধৰসেন নিরুজ্ঝনেন. উপসমেনাতি অচ্চন্তূপসমেন অপ্পৰত্তনেন. এৰঞ্চ কত্ৰা চ-সদ্দগ্গহণং সমত্থিতং হোতি. তেসন্তি তস্সা ৰেদনায তংসম্পযুত্তানঞ্চ তিণ্ণং খন্ধানং. ৰত্থারম্মণৰসেনাতি ৰত্থুভূতানং ছন্নং আরম্মণভূতানঞ্চ সব্বেসম্পি উপাদিণ্ণকরূপধম্মানং ৰসেন.
কস্মা পন হেট্ঠা চত্তারো অরূপক্খন্ধাযেৰ ৰুত্তা, রূপক্খন্ধো ন গহিতোতি? ৰিসেসভাৰতো. সউপাদিসেসনিব্বানপ্পত্তিযঞ্হি উপাদিণ্ণকরূপধম্মানং ৰিয অনুপাদিণ্ণকরূপধম্মানং অপ্পৰত্তিযেৰ নত্থি. দুতিযনযেতি নন্দিযা চ ভৰস্স চাতি এতম্হি পক্খে. নন্দিগ্গহণেন সঙ্খারক্খন্ধো গহিতো তংসহচরণতো. উপপত্তিভৰসঙ্খাতো রূপক্খন্ধোতি উপাদিণ্ণকরূপধম্মমেৰ ৰদতি. তগ্গহণেনেৰ চ তন্নিমিত্তকানি উতুআহারজানি, ৰিঞ্ঞাণগ্গহণেন চিত্তজানীতি চতুসন্ততিরূপস্সপেত্থ গহিততা ৰেদিতব্বা. সঞ্ঞাদীহীতি সঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণৰেদনাগহণেহি তযো খন্ধা গহিতা, তঞ্চ খো উপাদিণ্ণা অনুপাদিণ্ণাতি ৰিভাগং অকত্ৰা অৰিসেসতো. অৰিসেসেন হি পঞ্চন্নং খন্ধানং অপ্পৰত্তি নিব্বানং. তেনাহ ‘‘এৰং…পে… নিব্বানং কথিতং হোতী’’তি. ‘‘নিব্বান’’ন্তি হি ইধ অমতমহানিব্বানং অধিপ্পেতং. ইমমেৰ চ নযন্তি ইদং যথাৰুত্তং দুতিযমেৰ. চত্তারো মহানিকাযে ধারেতীতি চতুনিকাযিকো. ভণ্ডিকনামকো থেরো ভণ্ডিকত্থেরো. ইতীতি ৰুত্তপ্পকারপরামসনং. নিব্বানৰসেনেৰাতি পঠমনযে সউপাদিসেসনিব্বানস্স অনুপাদিসেসনিব্বানস্স চ, দুতিযে পন ‘‘অমতমহানিব্বানস্সা’’তি সব্বথাপি নিব্বানস্সেৰ ৰসেন ভগৰা দেসনং নিট্ঠপেসি সমাপেসীতি.
নিমোক্খসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.